# data[].attributes.body
ÚTHÖFIN 5

Atlandshaf

Indlandshaf

Kyrrahaf

Norðuríshaf

Suðurhaf

# data[].attributes.body
er stærsta úthaf jarðar

Þar er að finna þúsundir eyja

Virk eldfjöll á hafsbotni og jarðskjálftar

# data[].attributes.body
er næst stærsta úthaf heims

Mikið af skipum og fiskveiðum

# data[].attributes.body
er þriðja stærsta úthaf jarðar og það heitasta af úthöfunum

# data[].attributes.body
er næstminnst úthafana fimm og liggur umhverfis suðurskautslandið.

Þar er að finna einn mesta hafsstraum jarðar, suðurhafshringstrauminn

Þar þrífst fjölbreytt dýralíf

Þarna eru stormnar, tíðir og er meðalvindhraði á þessu hafsvæði sá mesti í heimi.

# data[].attributes.body
er minnsta úthafið

Þar eru auðug fiskimið

# data[].attributes.body
á upptök sín við miðbaug

Greinist í tvennt þegar hann mætir köldum Labradorstraumnum - hlýrri straumurinn fer til Vestur-Evrópu en kaldari straumurinn (Irmingarstraumurinn) fer ti Íslands

Golfstraumurinn gerir það að verkum að Ísland er byggilegt

Örsök: vindur og snúningur jarðar

Gjöful fiskimið: Mikil veiði, þar sem hlýir og kaldir hafstraumar mætast og þar sem að kaldur næringaríkur djúpsjór streymir upp.

Jarðarber.

# data[].attributes.body
Innræn öfl skiptast í eldgos, jarðskjálfta, myndun fellingafjalla og gliðnun á úthafshrygg

• Koma úr iðrum jarðar

• Fá útrás í eldgosum, Jarðskjálftum,gliðnun ú úthafshryggjum og myndun fellingafjalla

•Yfirborð jarðar alltaf á hreyfingu vegna innræna afla

Landrek

•Jarðskorpan er mynduð af svonenfdum jarðskorpuflekum sem hreyfast.

•Með landrekinu hafa meginlönd flust til og frá, höf opnast og lokast, fjallgarðar risið og eldfjöll myndast.

Heitir reitir

•Heitir Reitir kallast þau svæði á yfirborði jarpar þar sem undir eru öflugri möttulstrókar en gengur og gerist.

Flekamót

Þrennskonar

•Hjárek ⬆️⬇️

•Frárek⬅️➡️

•Samrek➡️⬅️

•Í flekamótum myndast fellingafjöll

Yfir heiti bergtegunda:

•Storkuberg - basalt - Ísland er að mestum leita búin til úr basalt eða allt upp í 90%

•Setberg

•Myndbreytt Berg

Eldgos

•Í möttlinum er efni sem kallast kvika

•Við jarðskjálfta getur kvikan brotist upp á yfirborðið, þá verða eldgos

•Eldgos vatni eða jöklum heitir öskugos þar sem aska breiðist út í andrúmsloftið.

• Eldgos á þurru svæði eins og á landi heitir Hraungos, þar sem hraun streymir út úr möttlinum.

Jarðskjálftar

•Vegna jarðskorpuhreyfing verða jarðskjálftar um alla jörðin á hverjum degi þó að við ekkert eftir þeim.

•Verða til á flekamótum

•Áhrif skjálfta geta valdið mörgum skemmdum en einnig geta þeir valdið flóðbylgjum

Tsunami

•Orkumikilar flóðbylgur sem ferðast með miklumhraða eftir yfirborði hafsins

# data[].attributes.body
Vonandi gengur ykkur öllum alveg æðislega í þessu prófi. Þið eru meistarar!!!

Kær kveðja Ég.

# data[].attributes.body
Freðmýri

-Jarðvegurinn frosinn allt árið nema efsta lagið.

-Trjálaust, lávaxnar jurtir (helstu gróðurtegundir eru t.d. víðir, starir, grös, mosi og fléttur).

-Dagar stuttir.

-Hvorki rignir né snjóar mikið.

Barrskógar

-Barrskógur er sígrænn skógur á köldustu svæðum tempruðu beltanna.

-Helstu trjátegundi eru fura, lerki, greni og þinur.

Laufskógar

-Lauftré eru ríkjandi .

-Frá Mið-Evrópu til verstur Síberíu má finna laufskóga.

-Helstu trjátegundir eru eik, beyki, askur og hlynur

-Frjósamur jarðvegur

Hitabeltisregnskógar

-Einkennist af gróðri sem hefur aðlagast miklum hita og úrkomu.

-Tegundafjölbreytni mikil af gróðri og dýrum.

-stærsti hitabeltisregnskógur er Amazon í Suður-Ameríku.

Eyðimörk

-Gróðurlítil landsvæði þar sem þurrkar hamlar gróðri.

-Flestar eyðimerkur í námunda við nyrðri og syðri hvarfbaug.

-Má finna á heitum og köldum stöðum á jörðinni.

-Stærsta heittempraða eyðimörk í heimi er Sahara sem er staðsett í Norður Afríku.

Miðjarðarhafsgróður

-Sígrænn gróður runnar og þykkblöðungar, finna má umhverfis Miðjarðarhafið.

Grassléttur

-Finnast um allan heim.

-Of þurrt til að skógar geti vaxið og of rakt fyrir myndun eyðimarka.

-Grassléttum er skipt í tvennt, steppu og savanna.

Steppur/gresjur

-Eru mjög stór tiltölulega Flatlend svæði þar sem gras er ríkjandi gróður.

-Næstum engin tré.

-Miklar steppur eru í Norður-Ameríku, Argentínu, Suður-Afríku og Ástralíu.

Savanni

-Finnast í hitabeltinu.

-Slétt graslendi með runnum eða stöku trjám á víð og dreif.

-Savannar eru mjög algengir í Afríku og þekja þar um helmingi lands.

# data[].attributes.body
greinist í 3 hluta

Landgrunn---> Tekur við af fjöru að 200m dýpi. Alls konar hráefni koma þaðan eins og t.d. olía, gas og málmar.

Landgrunnshlíðar ---> Grunnsævi, grunnsævi hefur mesta efnahagslegu þýðingu fyrir ríki heims. Þar eru mestu fiskiauðlindirnar. 90% af fæði kemur þaðan.

Djúpsjávarsléttur---> 4-8km dýpt, mikið myrkur og allskonar lífverur.

# data[].attributes.body
VEÐRUN

Aflveðrun

Dæmi um sólsprenging og frostveðrun

Efnaveðrun

Þar sem efni í náttúrunni brjóta niður berg

Lífræn veðrun

Þegar plöntur og dýr bora sig inn í berg eða skríða inn um sprungur á bergi os losa um það.

ROF

Vatnsrof

Rennandi vatn mótar yfirborð jarðar (bls 37) ;)

Vindrof

Þegar það kemur vindur og vindurinn mótar t.d. steina

Jökulrof

Er ein stór virkasta rof afl náttúrunnar

Dæmi um afleiðingar eru U-lagadalir, jökulrákir og grettistök

SKRIÐUHLAUP

Það sem veldur því að laus jarðefni í fjallshlíð fara af stað eru t.d. miklar rigningar, gróðureyðing eða jarðskjálftar.

BERGHLAUP

Berghlaup verða þegar hluti bergs í fjalli losnar og hleypur fram

Snjóflóð

er þegar snjór æðir niður brekkur eða fjallshlíðar

Ástæður snjóflóða eru margar. Oftast eru það þó veðrabreytingar og hvassviðri, einnig jarðskjálftar.

# data[].attributes.body
Innhöf tengjast úthöfum um misbreið sund. Innhöf sem teljast til Atlandshafs eru t.d. Eystrasalt, Miðjarðahaf og Karíbahaf

Strandhöf eru höf sem liggja við strendur landa. Dæmi um strandhöf eru Norðursjór, Labradorhaf og Gíneuflói.

# data[].attributes.body
Við strendur landa hækkar og lækkar í sjónum á u.þ.b. sex klukkustunda fresti. Þessar breytingar á sjávarstöðunni eru nefnd sjávarföll eða flóð og fjara.

Flóð: stórstreymi

Fjara: smástreymi