# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Буба – Мультфильм для детей

# data[].attributes.attachment_link.title
Буба - Арбуз - Серия 65 - Мультфильм для детей

# data[].attributes.attachment_link.title
Жаныбарлар дуйносу 2 болум Туштук Африканын жапайы табияты

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Раке́та (от итал. rocchetta - маленькое веретено, через нем. Rakete или нидерл. raket) - летательный аппарат, двигающийся в пространстве за счёт действия реактивной тяги, возникающей только вследствие отброса части собственной массы ( рабочего тела) аппарата и без использования вещества из окружающей среды. Поскольку полёт ракеты не требует обязательного наличия окружающей воздушной или газовой среды, то он возможен не только в атмосфере, но и в вакууме. Словом ракета обозначают широкий спектр летающих устройств от праздничной забавы до космической ракеты-носителя.

В военной терминологии слово ракета обозначает класс, как правило, беспилотных летательных аппаратов, применяемых для поражения удалённых целей и использующих для полёта принцип реактивного движения.

Первые ракеты использовались для фейерверков

Существует предположение, что некое подобие ракеты было сконструировано ещё в Древней Греции. Речь идёт о летающем деревянном голубе Архита Тарентского ( др.-греч. Ἀρχύτας ὁ Ταραντίνος ). Его изобретение упоминается в произведении древнеримского писателя Авла Геллия ( лат. Aulus Gellius) "Аттические ночи" ( лат. "Noctes Atticae"). В книге говорится, что птица поднималась с помощью разновесов и приводилась в движение дуновением спрятанного и скрытого воздуха. До сих пор не установлено, приводился ли голубь в движение действием воздуха, находящегося у него внутри, или воздуха, который дул на него снаружи. Остаётся неясным, как Архит мог получить сжатый воздух внутри голубя. В античной традиции пневматики нет аналогов такого использования сжатого воздуха.

Истоки возникновения ракет большинство историков относят ко временам китайской династии Хань ( 206 год до н. э. - 220 год н. э.), к открытию пороха и началу его использования для фейерверков и развлечений. Сила, возникающая при взрыве порохового заряда, была достаточной, чтобы двигать различные предметы. Позже этот принцип нашёл применение при создании первых пушек и мушкетов. Снаряды порохового оружия могли летать на далёкие расстояния, однако не были ракетами, поскольку не имели собственных запасов топлива. Тем не менее, именно изобретение пороха стало основной предпосылкой возникновения настоящих ракет. Описание летающих "огненных стрел", применявшихся китайцами, показывает, что эти стрелы были ракетами. К ним прикреплялась трубка из уплотнённой бумаги, открытая только с заднего конца и заполненная горючим составом. Этот заряд поджигался, и затем стрела выпускалась с помощью лука. Такие стрелы применялись в ряде случаев при осаде укреплений, против судов, кавалерии.

В XIII веке вместе с монгольскими завоевателями ракеты попали в Европу, и в 1248 г. английский философ и естествоиспытатель Роджер Бэкон опубликовал труд по их применению.

Многоступенчатые ракеты были описаны в XVI веке Конрадом Хаасом и в XVII веке белорусско- литовским военным инженером Казимиром Семеновичем.

Фейерверки и зажигательные ракеты производились в России начиная с XVII века.

В начале XIX веке британская армия также приняла на вооружение боевые ракеты, производство которых наладил Уильям Конгрив ( Ракета Конгрива). В то же время российский офицер Александр Засядко разрабатывал теорию ракет. Он, в частности, пытался рассчитать, сколько пороха необходимо для запуска ракеты на Луну. Большого успеха в совершенствовании ракет достиг в середине XIX века российский генерал артиллерии Константин Константинов. Русский революционер-изобретатель Николай Иванович Кибальчич в 1881 году также выдвигал идею элементарного ракетного двигателя.

Ракетная артиллерия широко применялась вплоть до конца XIX века. Ракеты были более лёгкими и подвижными, чем артиллерийские орудия. Точность и кучность ведения огня ракетами была небольшой, но сопоставимой с артиллерийскими орудиями того времени. Однако во второй половине XIX века появились нарезные артиллерийские орудия, обеспечивающие большую точность и кучность огня и ракетная артиллерия была всюду снята с вооружения. Сохранились лишь фейерверочные и сигнальные ракеты.

В конце XIX века стали предприниматься попытки математически объяснить реактивное движение и создать более эффективное ракетное вооружение. В России одним из первых этим вопросом занялся Николай Тихомиров в 1894 году. Параллельно в США Никола Тесла проектирует первые устройства на реактивной тяге, принципы которых разработал ещё в период обучения в колледже (то есть в 70-е годы XIX века).

Работы Циолковского, Оберта и Годдарда были продолжены группами энтузиастов ракетной техники в США, СССР и Германии. В СССР с 1932 года исследовательские работы вели Группа изучения реактивного движения (Москва) и Газодинамическая лаборатория в Ленинграде. В 1933 году на их основе был создан Реактивный институт (РНИИ). В нём в том же году было завершено начатое ещё в 1929 году создание принципиально нового ракетного оружия - реактивных снарядов, установка для запуска которых позднее получила прозвище " Катюша ", она широко использовалась в годы Великой Отечественной войны.

17 августа 1933 года была запущена ракета " ГИРД 9", которую можно считать первой советской зенитной ракетой. Она достигла высоты 1,5 км. А следующая ракета " ГИРД 10 ", запущенная 25 ноября 1933 года, достигла уже высоты в 5 км.

В Германии подобные работы вело Общество межпланетных сообщений (VfR). 14 марта 1931 член VfR Иоганн Винклер осуществил первый в Европе удачный запуск жидкостной ракеты.

Сравнение размеров германских ракет семейства "Агрегат" (англ.) , включая А-4 (Фау-2) и разрабатывавшуюся межконтинентальную (для удара по США) A9/A10

В VfR работал Вернер фон Браун, который с декабря 1932 года начал разработку ракетных двигателей на артиллерийском полигоне германской армии в Куммерсдорфе. Созданный им двигатель был использован на опытной ракете , успешно запущенной с острова Боркум 19 декабря 1934 года. После прихода нацистов к власти в Германии были выделены средства на разработку ракетного оружия, и весной 1936 года была одобрена программа строительства ракетного центра в Пенемюнде, руководителем которого был назначен Вальтер Дорнбергер, а техническим директором - фон Браун. В нём была разработана баллистическая ракета А-4 с дальностью полёта 320 км. Во время Второй мировой войны 3 октября 1942 года состоялся первый успешный запуск этой ракеты, а в 1944 году началось её боевое применение под названием " Фау-2" ( V-2).

Военное применение V-2 показало огромные возможности ракетной техники, и наиболее мощные послевоенные державы - США и СССР - также начали разработку баллистических ракет.

К 1957 году в СССР под руководством Сергея Павловича Королёва как средство доставки ядерного оружия была создана первая в мире межконтинентальная баллистическая ракета Р-7, которая 4 октября 1957 года была использована для запуска первого в мире искусственного спутника Земли. Так началось применение ракет для космических полётов.

3 ноября 1957 года в космос впервые отправили животное - собаку Лайку. Она погибла через 5-7 часов.

19 августа 1960 года в космос отправили собак Белку и Стрелку, они вернулись на Землю благополучно.

12 апреля 1961 года в космос на корабле " Восток-1" полетел первый космонавт - Ю. А. Гагарин.

Большинство современных ракет оснащаются химическими ракетными двигателями. Подобный двигатель может использовать твёрдое, жидкое или гибридное ракетное топливо. Химическая реакция между топливом и окислителем начинается в камере сгорания, получающиеся в результате горячие газы образуют истекающую реактивную струю, ускоряются в реактивном сопле (соплах) и выбрасываются из ракеты. Давление этих газов в двигателе создаёт тягу - толкающую силу, заставляющую ракету двигаться. Принцип реактивного движения описывается третьим законом Ньютона.

Однако не всегда для движения ракет используются химические реакции. В паровых ракетах перегретая вода, вытекающая через сопло, превращается в высокоскоростную паровую струю, служащую движителем. Эффективность паровых ракет относительно низка, однако это окупается их простотой и безопасностью, а также дешевизной и доступностью воды. Работа небольшой паровой ракеты в 2004 году была проверена в космосе на борту спутника UK-DMC. Существуют проекты использования паровых ракет для межпланетной транспортировки грузов, с нагревом воды за счёт ядерной или солнечной энергии.

Ракеты наподобие паровой, в которых нагрев рабочего тела происходит вне рабочей зоны двигателя, иногда описывают как системы с двигателями внешнего сгорания. Другими примерами ракетных двигателей внешнего сгорания может служить большинство конструкций ядерных ракетных двигателей.

Наука, исследующая силы, действующие на ракеты или другие космические аппараты, называется астродинамикой.

Основные силы, действующие на ракету в полёте:

1. Тяга двигателя.

2. При движении в атмосфере - лобовое сопротивление.

3. Подъёмная сила. Обычно мала, но значительна для ракетопланов.

4. Сила тяжести.

Для управления ракетами используются аэродинамические рули (на больших углах атаки зачастую используются решетчатые рули).

Также для управления ракетами используется управляемый вектор тяги (поворотные сопла или изменение направления реактивной струи иным способом).

Используются также имупульсные двигатели так называемого газодинамического пояса, способные очень быстро разворачивать ракету почти на месте.

Взлёт ракеты "земля-воздух"

Ракеты используются как способ доставки средств поражения к цели. Небольшие размеры и высокая скорость перемещения ракет обеспечивает им малую уязвимость. Так как для управления боевой ракетой не нужен пилот, она может нести заряды большой разрушительной силы, в том числе ядерные. Современные системы самонаведения и навигации дают ракетам большую точность и манёвренность.

Существует множество видов боевых ракет, отличающихся дальностью полёта, а также местом старта и местом поражения цели ("земля" - "воздух"). Для борьбы с боевыми ракетами используются системы противоракетной обороны.

Существуют также сигнальные и осветительные ракеты.

Научные исследования

Геофизические и метеорологические ракеты применяются вместо самолётов и воздушных шаров на высоте более 30-40 километров. Ракеты не имеют ограничительного потолка и используются для зондирования верхних слоёв атмосферы, главным образом мезосферы и ионосферы.

Существует деление ракет на лёгкие метеорологические, способные поднять один комплекс приборов на высоту около 100 километров, и тяжёлые геофизические, которые могут нести несколько комплексов приборов и чья высота полёта практически не ограничена.

Ракетные метеорологические исследования предшествовали спутниковым, поэтому на первых метеоспутниках стояли те же приборы, что и на метеорологических ракетах. В первый раз ракета была запущена с целью изучить параметры воздушной среды 11 апреля 1937 года, но регулярные ракетные запуски начались с 1950-х годов, когда были созданы серии специализированных научных ракет. В Советском Союзе это были метеорологические ракеты МР-1, М-100, МР-12, ММР-06 и геофизические типа " Вертикаль". В современной России в сентябре 2007 года использовались ракеты М-100Б. За пределами России применялись ракеты " Аэроби", " Black Brant ", "Skylark".

Существуют также специальные противоградовые ракеты, предназначенные для защиты сельскохозяйственных угодий от градовых облаков. Они несут в головной части реагент (обычно йодистое серебро), который при взрыве распыляется и приводит к образованию дождевых облаков вместо градовых. Высота полёта ограничивается 6-12 км.

Космонавтика

Создателем космонавтики как науки считается Герман Оберт, впервые доказавший физическую возможность человеческого организма выносить возникающие при запуске ракеты перегрузки, а также состояние невесомости.

10 мая 1897 года К. Э. Циолковский в рукописи "Ракета" исследует ряд задач реактивного движения, где определяет скорость, которую развивает летательный аппарат под воздействием тяги ракетного двигателя, неизменной по направлению, при отсутствии всех других сил; конечная зависимость получила название " формула Циолковского " (статья опубликована в журнале "Научное обозрение" в 1903 году).

В 1903 году К. Э. Циолковский опубликовал работу "Исследование мировых пространств реактивными приборами" - первую в мире, посвящённую теоретическому обоснованию возможности осуществления межпланетных полётов с помощью реактивного летательного аппарата - "ракеты". В 1911-1912 годах опубликована вторая часть этой работы, в 1914 году - дополнение. К. Э. Циолковский и независимо от него Ф. А. Цандер пришли к выводам, что космические полёты возможны и на известных уже тогда источниках энергии, и указали практические схемы их реализации (форму ракеты, принципы охлаждения двигателя, использование жидких газов в качестве топливной пары и др.).

Ракета пока является единственным транспортным средством, способным вывести космический аппарат в космос. Альтернативные способы поднимать космические аппараты на орбиту, такие как " космический лифт ", электромагнитные и обычные пушки, пока что находятся на стадии проектирования.

Скорость, требуемая для выведения на орбиту космических аппаратов, часто недостижима даже при помощи ракеты. Паразитный вес топлива, конструкции, двигателей и системы управления настолько велик, что не даёт разогнать ракету до нужной скорости за приемлемое время. Задача решается за счёт использования составных многоступенчатых ракет, позволяющих отбросить излишний вес в процессе полёта.

За счёт уменьшения общего веса конструкции и выгорания топлива ускорение составной ракеты с течением времени увеличивается. Оно может немного снижаться лишь в момент сбрасывания отработавших ступеней и начала работы двигателей следующей ступени. Подобные многоступенчатые ракеты, предназначенные для запуска космических аппаратов, называют ракетами-носителями.

Чаще всего в качестве ракет-носителей используются многоступенчатые баллистические ракеты. Старт ракеты-носителя происходит с Земли, или, в случае долгого полёта, с орбиты искусственного спутника Земли.

В настоящее время космическими агентствами разных стран используются ракеты-носители Атлас V, Ариан 5, Протон, Дельта-4, Союз-2 и многие другие.

Хобби, спорт и развлечения

Ракеты на перекиси водорода применяются в реактивных ранцах, а также ракеты используются как двигатель в ракетных автомобилях. Ракетные автомобили сохраняют рекорд в гонках на максимальное ускорение.

В классической геральдике гербовая фигура ракеты, как явление нового времени, разумеется отсутствует. На эмблемах советского времени ракету и ракетные технологии изображали как тогда было принято прямолинейно. Самым ярким примером этому может послужить герб города Байконур.

Со временем для изображения ракеты на гербах муниципальных образований и на эмблемах структур и организаций стали использовать стрелу, а позже - наконечник стрелы, отделив военные и наземные ракетные технологии от космических.

Наконечник стрелы как символ ракетно-космических технологий также широко используется в мировой эмблематике.

Ракета // Космонавтика : Маленькая энциклопедия; Главный редактор В. П. Глушко. 2-е издание, дополнительное - Москва: "Советская энциклопедия", 1970 - C. 372.

Boris Rauschenbach. Hermann Oberth 1894-1989. Über die Erde hinaus - eine Biographie: - Der. Böttiger Verlags - GmbH - ISBN 3-925725-27-7

Harald Tresp, Karlheinz Rohrwild. - Am Anfang war die Idee... Hermann Oberth - Vater der Raumfahrt: Herman E. Sieger GmbH, Lorh/Württemberg. 1994

Hermann Oberth. Mein Beitrag zur Weltraumfahrt: - Hermann - Oberth - Raumfahrt - Museum, Druck Center Meckencheim. Nürnberg/Feucht. 1994. ISBN 3-925103-71-6

Marsha Freeman. Hin zu neuen Welten. Die Geschichte der deutschen Raumfahrtpioniere: - Der. Böttiger Verlags - GmbH, Wiesbaden. 1995. ISBN 3-925725-22-9

Walter Dornberger, V2 - Der Schuß ins Weltall, Bechtle Verlag, Esslingen 1952.

"Испытание ракетно-космической техники - дело моей жизни" События и факты - А. И. Осташев, Королёв, 2001 г.;

# data[].attributes.attachment_link.title
Ракета - Википедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Раке́та (от итал. rocchetta - маленькое веретено, через нем. Rakete или нидерл. raket) - летательный аппарат, двигающийся в пространстве за счёт действия реактивной тяги, возникающей только вследствие отброса части собственной массы ( рабочего тела) аппарата и без использования вещества из окружающей среды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги 30-сентябрдан 1-октябрга чейин "Жылдын мыкты мугалими" жана "Жылдын мыкты тарбиячысы" республикалык сынагын өткөрүп жатат. Сынактын негизги принциптери - ачыктык, сынактын өткөрүү процедураларынын айкындуулугу жана баардык катышуучулар үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрдү, талаптарды камсыз кылуу. Сынактын төртүнчү туруна өлкөнүн жети дубанынан жана Ош, Бишкек шаарынан үчүнчү этапта биринчиликти багындырган мугалимдер, тарбиячылар келип, билим сынагында күчтөрүн сынап жатышат.

Мугалим - кесиптердин каймагы
Мугалим ким? Шыктандырган максатка, Асыл ойду, айтып келет ар саатта. Мугалимдик кесип улуу чынында, Асман жолун ачып берген адамзатка. Мугалим ким? Сүйүп турган балдарды, Окуучусун өздөй сүйгөн жан барбы? Булак көзүн ачкан өңдүү чын дилден,
Мугалим бул - кесиптердин каймагы, - деген ыр саптары менен "Жылдын мыкты мугалими - 2021" республикалык сынагы борбор калаадагы А.Молдокулов атындагы №5 Улуттук инновациялык технологиялар мектеп-лицейинин базасында ачылып, өлкөбүздүн булуң-бурчунан тандалып келген мыкты мугалимдер, тарбиячылар сахнанын көркүн ачты. Алар: Ош облусунун Кара-Суу районундагы №79 Чолпон атындагы орто мектебинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Феруза Мирзаева, Баткен облусунун Лейлек районундагы №5 мектеп-гимназиянын математика мугалими Бактыгүл Сагыналы кызы, Бишкек шаарындагы №57 орто мектебинин башталгыч классынын мугалими Гүлзат Жапарова, Ош шаарындагы №52 "Кыргыз-түрк достугу" мектеп-лицейинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Илгиз Шамырзаев, Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы Ы.Туманов атындагы орто мектебинин математика мугалими Нурзада Абдыкалыкова, Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы №29 М.Нургазиев атындагы орто мектебинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Акылай Мараимова, Талас шаарындагы №1 А.Чолпонкулов атындагы орто мектебинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Эльмира Бегалиева, Чүй облусунун Аламүдүн районундагы И.Айдарбеков атындагы №1 мектеп-гимназиясынын орус тили жана адабияты мугалими Мария Медведева, Нарын облусунун Нарын районундагы Керимбай уулу Сарыбай орто мектебинин башталгыч классынын мугалими Таалайкүл Куленбекова.

Изденүүдөн ийгиликтер жаралат

Чу дегенде эле сынактын биринчи турунда өзүн-өзү тааныштыруу тапшырмасында тогуз катышуучунун ичинен иргелип үч нукура мугалим чыга келди. Алар баскан-турганы, сүйлөгөнү, өзүн тааныштыра билгендиги, калыстар тобунун берген суроолоруна так жана туура жооп бергендиги менен залда отургандардын жүрөгүнөн түнөк табышты. Алардын бири Оштон келген Илгиз Шамырзаев, конкурсанттардын ичинен жалгыз эркек, болгондо да жаш мугалим. Анын мектепте иштегенине беш жылдын жүзү болуптур. Илгиз Шамырзаев өзүн тааныштырууда заманбап технологияны мыкты өздөштүргөнүн, жаш болсо дагы методикага байланыштуу үч китепти жазып койгонун, облустук, шаардык деңгээлде ар кандай сынактарга катышып, дайыма байгелүү орундарды багынтып келатканын анын видеоролигинен көрдүк.
- Окуткан, окуттурган, Азга да топук кылган. Жакшыга эшик ачып, Жамандан тосуп турган. Мекенге ар жыл сайын, Мекенчил уул-кыздарды кошуп турган,
МЕН МУГАЛИММИН! - деп ал сөзүн баштады.

Мугалимдикке болгон анын кызыгуусу окуучулук партадан эле башталган экен. Ошол кызыгуусу аркылуу мугалимдик кесипке кадам таштаганын айтты.

- Эмгек жолумда ийгиликтин башкы тепкичи кесипти туура тандоодон башталарын түшүндүм. Өз кесибимди жаңылбай тандадым. Кесибиме болгон сүйүүм студенттик чагымда эле ийгилик жаратуума себеп болду. Анын натыйжасында 2016-жылы студенттердин "Педагогикалык дебют - 2016" республикалык сынагында баш байгени жеңип алдым.
Кесибиме кантип кадам таштадым, Өнүгүүнү кайдан, кантип баштадым? Өсөм дедим өзгөлөрдөн жол издеп, Барактадым көп китепти жооп издеп. Ар бир китеп ачып каткан сырларын, Айтты акыл, тажабастан тыңдадым.
Кесиптик өнүгүүмө өбөлгө болгон дагы бир таасир катары педагогикалык кызматташтыкты айтар элем. Мыкты мугалимдердин, кесиптештеримдин сабактарына катышып, педагогикалык чеберчиликтин сырларын өздөштүрдүм. Ошол эле учурда өзүм өткөн сабактарга кесиптештеримдин берген баалары мени жаңы идеяларга багыттап турду. Ар күнү сабакка иштелме жазуудан тажабайм. План-иштелме мугалимдин алдыдагы сабагына даярдыгы, жоопкерчилиги экенин жакшы түшүнөм. Бул мени мыкты сабактарды өтүп гана тим болбостон, мыкты план-иштелмелер сынактарында бир нече жолу жеңүүчү болууга да жеткирди, - деди Илгиз.

Ал өз тажрыйбасы менен башкалар менен бөлүшүп тураарын баса белгиледи. Анын эмгектери мезгилдүү басылмаларда жарыяланып келатканы да айтылды.

- Компетенттүүлүккө багытталган тапшырмалар - окуучунун өнүгүүсүнө өбөлгө боло тургандыгын ар дайым эске алам.
Ушул собол тынчтык бербей түйшөлтөт, Окуучулар качан, кантип өнүгөт? Жообун таптым: суроо жана тапшырма, Багытталса окуучуга дайыма. Ойго салып, сезимдерде күү чертип, Туруш керек өнүгүүгө дем берип.
Албетте, бул тапшырмаларды бала аткаргандан кийин, анын өнүгүүсү бааланып турууга тийиш. Бул үчүн баалоо каражаттарын мезгил талабына ылайык түзүп, пайдаланып келем. Биздин ишибиздин натыйжасы окуучуларыбыздын жетишкендиги менен бааланат эмеспи. Алардын окуудагы, шаардык жана республикалык сынактардагы ийгиликтери изденип иштөөгө түртүп келет. Изденүүдөн ийгиликтер жаралат, - деди Илгиз Шамырзаев.

Илгиздин өзүнүн сайты, каналы да бар экен.

Андан соң калыстар тобунун баардык суроолоруна такалбай туруп жооп бергени баарыбызды кубандырды. Уучубуз кур эмес экен. Нукура мугалимдердин жаш мууну келатканы жүрөгүбүздү жылытты.
"Мен тандаган, менин сүйгөн кесибим"
Философ Сократ айтканындай, экинчи тубаса мугалим алыскы Лейлектен келген Бактыгүл Сагынаалы кызы болду. Бул дагы жаш мугалим.

Бактыгүл Лейлек районундагы №5 мектеп-гимназиясында математика мугалими болуп эмгектенип келет.

- Бүгүнкү күңдө өнүккөн өлкөлөр ар тараптуу инсанды тарбиялоо үчүн колунан келген баардык күч-аракеттерди жумшашууда. Анткени өлкөнүн өнүгүүсү сапаттуу адистерден көз каранды. Сапаттуу инсанды даярдоо мугалимдин ийгилигине байланыштуу. Андыктан мугалимдик кесип - тынымсыз изденүүнү жана жоопкерчиликтүүлүктү шарт кылган кызмат. Мугалим окуучулары жана чөйрөсү үчүн билим булагы болуп, келечекти, бүтүндөй бир муунду калыпка салган кеменгер инсан. Ал эми мен азыркы маалыматтык технологиянын өнүгүү доорунун мугалими - өткөндө калыптанган, тарбия системасынын жетишкендиктерин сактай билген, жаңысын жаратып, аны өз ишинде чыгармачылык менен колдоно алган кесипкөй инсан катары өз ишмердүүлүгүмдө негизги үч сапатты өнүктүрүүнү максат кыламын. Алар: билим, жөндөм жана инсандык сапаттар. Анткени, билими, жөндөмү жана инсандык сапаттары өнүккөн мугалим өзүнө жана чөйрөсүнө жарык бере алат, - деди Бактыгүл.

Билим - бул күч, энергия. Жашоонун кыйынчылыктарын билим менен жеңип, тоскоолдуктарынан билим менен гана өтө алаарыбызга токтолду.

- Бул бөлүмгө менин предмет боюнча, методика, педагогика, психология, андрогогика жана санариптик технология боюнча билимдерим кирет. Окуучулар мугалимдин катуулугун, урушкандыгын кечирет, бирок өзүнүн предметин билбегенди кечирбейт деп улуу педагог Макаренко айткан. Ошондуктан ар дайым өз предметим боюнча билимимди өнүктүрүү менен ар кандай курстарга, семинар, конференцияларга катышып, математика сабагын турмуш менен байланыштырып, башка предметтер менен айкалыштырып өткөнгө аракет кыламын. Натыйжада окуучуларымдын бул илимге болгон кызыгуусу артып ар кандай олимпиада, конкурстарда өздөрүн активдүү көрсөтүп келүүдө. Мисалы, 2020-2021-окуу жылында 6-класстардын республикалык математика боюнча олимпиадасында жети окуучум облуска өтүп, жакшы жыйынтык бере алды жана азыркы учурда бир окуучум жеңилдетилген төлөм менен "Сапат" билим берүү мекемесинде окуусун улантууда. Ошону менен катар эле 7-класстын окуучусу Катраң айыл Өкмөтүнүн мектептеринин арасында өткөрүлгөн предметтик олимпиадада 1-орунду ээледи. 9-класстын окуучусу математика боюнча райондук турда байгелүү 3-орунду камсыз кылды. Окуучуларымдын ийгилиги менин сыймыгым деп билемин, - деди конкурсант.

Андан соң ал аныкталган максатты ишке ашыруудагы окуучу менен мугалимдин биргелешкен иш-аракети, окутуунун бир канча ыкмаларын өздөштүрүү менен окуучуларга аңгеме-сабак, жомок-сабак, саякат-сабак, сахна-сабактарды максаттуу өтүп келгенин айтты.

Ал эми интерактивдүү окутуу - бул мугалим менен окуучунун, окуучу менен окуучунун биргелешкен иш-аракети, бири-бирине билгенин бөлүшүү менен билим куржуну толуп, сабактын натыйжалуу болушуна жардам берерине токтолду.

- Ал эми педагогика, психология, андрогогика боюнча билимдеримди пайдаланып туткасы жок каалгалардын ичине кирип, жан дүйнөсүнүн өсүп-өнүгүшүнө салым кошуп, аларды сүйүү милдетим деп билемин. Сүйүүнүн символу - мугалим. Сүйө алган, сүйүлгөн жана сүйдүргөн мугалимге өлкөбүз гана эмес, бүтүндөй дүйнө муктаж. Мен окуучулардын жүрөгүнө жол тапкан бир жолду билемин, ал аларды сүйүү деп эсептеймин. Ошондой эле окуучу куш сыяктуу. Мугалим бир канаты болсо, ата-эне экинчи канаты. Качан гана эки канат бирдей күүлөнгөндө гана куш алыска жана бийикке уча алат. Ошол себептен ата-энелер менен байланышты бекемдөө максатында ар кандай сынактарды уюштуруп турамын. Бул ата-энелер менен тыгыз байланышта болуунун эң жакшы ыкмасы деп билем. Мисалы, ата- энелер менен биргеликте өткөрүлгөн "Келгиле, китеп окуйлу" сынагы, "Брейн- Ринг" интеллектуалдык таймашы. Ошондой эле айыл өкмөттүн деңгээлинде уюштурулган "Билерман ордо" сынагын айталамын. Окуучуларды, ата-энелерди китеп окууга тарбиялоо менен алардын дүйнө таанымын кеңейтип, ой-өрүшүн өстүрүп, чечендикке, тапкычтыкка тарбиялай аламын жана байланышты бекемдеймин. Санарип мугалим болуу заман агымы эмес, заман талабы. Анткени, илим дүйнөсүндөгү өнүгүүлөр, байланыштын тездиги, технологиялык каражаттардын көбөйүшү, адамдын тынымсыз изденүү менен өзүн-өзү жаңылап туруусун талап кылууда. Андыктан окуучудан ат чабым алдыда болуу менен жаңы технологияларды колдонуп, ар кандай жаңы программалар менен кызыктуу сабак өтүү биздин башкы милдетибиздин бири болууда, - деди Б. Сагыналы кызы.

Ал XXI кылымдын заманбап жаш мугалими катары, multiurok, Infourok, сайттары аркылуу башка мугалимдер менен тажрыйба алмашып, өзүнүн ютубдагы жаш мугалим каналы аркылуу видеосабактарын, маалыматтарды бөлүшүп турат. Plickers, ZipGrade, Kahoot, Rindome, Socrstive, Edpuzzle аркылуу окуучулардан тесттердин ар кандай түрлөрүн алып, билимдерин текшергенге жетишкен заманбап мугалим. Андан сырткары bb.edu.gov, eldemi, bilim.kg сайттарынан өзүнө керектүү маалыматтарды алып, ишмердүүлүгүндө пайдаланат. Ошону менен катар мектептин медиа бурчун жана өзүнүн жеке сайтын түзө алган. Мектептин медиа бурчунда мектеп жөнүндө жалпы маалыматтар, иш-чаралар, жаңылыктар, жетишкендиктер инстаграмм жана фейсбук баракчасына жайгаштырылып турат. Ал эми өзүнүн жеке сайтында анын мугалимдик ишмердүүлүгүндөгү баардык маалыматтары жайгаштырылып келет. Бактыгүл жаңы технологияны өздөштүрүү менен мугалимдик жолунда бир канча ийгиликтерге да жеткен.

- Эң биринчи жеңишим окуучуларга кызыктуу, ар тараптуу сабак өтүүнү үйрөндүм, андан сырткары ар кандай конкурстарда активдүү катышып байгелүү орундарга жете алдым. Мисалы, республика боюнча өткөрүлгөн "Санариптик педагогика" сынагында 4-орунду камсыз кылдым. Жалпылап айтканда санарип технологиялары - мугалимдик ишимди жеңилдетип, ар тараптан өнүгүүмө эң жакшы шарт түзүүдө. Жөндөм - бул жеке адамдын артыкчылыгы, мүмкүнчүлүгү. Мугалимдин жөндөмдүүлүгү - өз билимин, тажрыйбасын, мүмкүнчүлүктөрүн ырааттуу түрдө колдоно билүүсү. Андан сырткары сүйлөө маданияты, жүрүм- туруму, өзүн алып жүрүүсү, чечендиги, уккулуктуу так сүйлөө жөндөмү да мугалим үчүн өтө маанилүү. Анткени мугалим канчалык көптү билип, мыкты болуп турса да аны окуучуга жеткиликтүү айтып, түшүндүрүп бере албаса, билими жугумдуу боло албайт. Ошондуктан жөндөмүн колдоно билген мугалим - келечекке ишенимдүү карай алат жана окуучуга эң жакшы үлгү болуп бере алат, - дейт элеттик мугалим.

КРнын Президенти С.Н.Жапаровдун 2021-жыл "Инсандын руханий адеп-ахлактык өнүгүүсү жана дене тарбиясы" Жарлыгында баса белгилегендей, инсандын, анын ичинде мугалимдин руханий адеп-ахлактык сапаттары өзгөчө мааниге ээ. Анткени мугалим жан дүйнөсү таптаза келечек ээлерин тарбиялайт. Алар мугалимден үлгү алышат. Ошондуктан эң биринчи - адамгерчиликтүү, жоопкерчиликтүү, билимдүү, эмгекчил, сылык, жөнөкөй, адилеттүү болууга аракет кылуу жана окуучуларынын да эң мыкты инсандык сапаттарга тарбиялоо Бактыгүлдүн башкы максаты.

- Балдар кеңеш сөздөргө кулагын жаап, үлгүлүү жүрүм-турумга көзүн ачат деген жакшы сөз бар. Андыктан окуучуларга ар тараптан үлгү болуу менен негизги үч сапатымды өнүктүрүү аркылуу өз ишмердүүлүгүмдү жүргүзүп келемин.
Арасынан көп тандаган кесиптин, Аруу балдар дүйнөсүнө кезиктим, Окуу билим тарбиясын бүт көрүп, Эң бир таза тунук үндү эшиттим. Мен тандаган, менин сүйгөн кесибим, Менин жолум, бүт ырысым кешигим. Талбай кызмат кылгым келет өзүңө Ката кетсем сурайм сенден кечирим. Бейпил күндүн ачып билим эшигин, Бергим келет менден алчу кешигин, Аларга эмес анан кимге арналмак,
Эл агартуу мугалимдик кесибим, - деп тааныштуруу тапшырмасын жыйынтыктады. Бул жолу Бактыгүл дагы калыстар тобунун берген суроолоруна буйдалбай жооп берип жатты.

Сынактын биринчи турундагы тапшырмалардын жыйынтыгы менен алдыга Илгиз Шамырзаев, Бактыгул Сагыналы кызы, Феруза Мирзаевалар чыгышты. Албетте, жыйынтык чыгаруу али эрте. Анткени сынактын экинчи турунда дагы мыкты мугалимдер аныкталышы ыктымал.
Экинчи тур - ачык сабак
Сынактын экинчи күнү борбор калаадагы №67 мектеп-гимназиянын базасында өтүп жатат.

Билим берүү жана илим министрлигинин Мектепте, мектептен тышкаркы билим берүү башкармалыгынын башкы адиси Айнура Хусеинованын берген маалыматына таянсак, эки күндөн бери өтүп жаткан "Жылдын мыкты мугалими" конкурсунун Жобосу өзгөртүлүп, жаңы иштелип чыккан.

- Жаңы жобого ылайык ар бир облустан биринчи орунду алган мугалимдер келип, катышып жатышат. Биринчи күнү педагогикалык тажрыйбанын презентациясы, мастер-класс болду. Ачык-айкын адилеттүү өткөрүүдө күйөрмандардын, жюрилердин катышуусунда сынактын 1-туру, т.а. презентациянын жыйынтыгы ошол эле жерде чыкты. Адилеттүү, калыс баалоо максатында ар бир тапшырмага өз-өзүнчө калыстар тобу бекитилген. Калыстар тобунун мүчөлөрүнө көз карандысыз уюмдардан, жогорку окуу жайдан, мектептен, Билим берүү академиясынан, республикалык мугалимдердин билимин жогорулатуу институтунан да алынган. Сынактын эң негизги өзгөчөлүгү - үч тапшырманы аткарышат. Презентация, мастер-класс жана ачык сабак. Жобо боюнча сабактын темасы ушул мектептин календардык планда кайсы сабак, кайсы теманы өтүш керек болсо конкурсанттар ошол теманы шаардык №67 мектептин окуучуларына өтүп жатышат. Сабак 40 минута болот, 5 минута анализге берилет. Ар бир тапшырмага критерийлер иштелип чыккан. Ал критерийлер мугалимдерге да берилген. Эми эсептөө комиссиясы эки күндүн тапшырмаларынан алынган баллдарды санайт, кечинде женип чыккандарды жарыялайбыз, - деди А.Хусеинова.

Ошентип сынактын экинчи күнүндө мугалимдер мыкты сабактарын берип жатышат. Бизди сүйүндүргөнү бул жолку сынакта мугалимдердин баары заманбап технологияны колдоно билгенинде болду. Пандемияда мугалимдердин технология жаатында билимдери абдан өркүндөгөнүн байкадык.

Америка университетинин кыргыз тили жана адабияты предметинин окутуучусу, жюринин мүчөсү Бурул Шамбаеванын айтуусуна караганда, өтүп жаткан сабактар жалпы жонунан жакшы деп айтса болот.

- Анткени мугалимдер жаңы сабактын түрлөрүн өткөрүп, жаңыча багытта билим берүү, сабактарынын структурасын өзгөртүүдө бир топ жакшы иштери бар экен. Конкурстун өзүнүн өтүү ыкмасы, Жобосу дагы жаңы экен. Ар бир комиссиянын мүчөсү өзүнүн көз карашы менен мугалимдин ишин баалап, аныктама бердик. Сынактын экинчи турунда мыкты мугалимдерди алдыга алып чыгабыз деп ишенем. Биз окутуудагы интерактивдүү ыкмаларды кандай колдонуп жатат, ушулар натыйжа берип жатабы же берген жокпу, окуучулардан кандай жыйынтык чыгып жатат дегенди карадык, - дейт калыстар тобунун мүчөсү.
Гүлнара Алыбаева, "Кут Билим"

# data[].attributes.attachment_link.title
САНАРИП МУГАЛИМ ЗАМАН АГЫМЫ ЭМЕС, ЗАМАН ТАЛАБЫ

# data[].attributes.attachment_link.description
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги 30-сентябрдан 1-октябрга чейин "Жылдын мыкты мугалими" жана "Жылдын мыкты тарбиячысы" республикалык сынагын өткөрүп жатат. Сынактын негизги принциптери - ачыктык, сынактын өткөрүү процедураларынын айкындуулугу жана баардык катышуучулар үчүн б

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги 30-сентябрдан 1-октябрга чейин "Жылдын мыкты мугалими" жана "Жылдын мыкты тарбиячысы" республикалык сынагын өткөрүп жатат. Сынактын негизги принциптери - ачыктык, сынактын өткөрүү процедураларынын айкындуулугу жана баардык катышуучулар үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрдү, талаптарды камсыз кылуу. Сынактын төртүнчү туруна өлкөнүн жети дубанынан жана Ош, Бишкек шаарынан үчүнчү этапта биринчиликти багындырган мугалимдер, тарбиячылар келип, билим сынагында күчтөрүн сынап жатышат.

Мугалим - кесиптердин каймагы
Мугалим ким? Шыктандырган максатка, Асыл ойду, айтып келет ар саатта. Мугалимдик кесип улуу чынында, Асман жолун ачып берген адамзатка. Мугалим ким? Сүйүп турган балдарды, Окуучусун өздөй сүйгөн жан барбы? Булак көзүн ачкан өңдүү чын дилден,
Мугалим бул - кесиптердин каймагы, - деген ыр саптары менен "Жылдын мыкты мугалими - 2021" республикалык сынагы борбор калаадагы А.Молдокулов атындагы №5 Улуттук инновациялык технологиялар мектеп-лицейинин базасында ачылып, өлкөбүздүн булуң-бурчунан тандалып келген мыкты мугалимдер, тарбиячылар сахнанын көркүн ачты. Алар: Ош облусунун Кара-Суу районундагы №79 Чолпон атындагы орто мектебинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Феруза Мирзаева, Баткен облусунун Лейлек районундагы №5 мектеп-гимназиянын математика мугалими Бактыгүл Сагыналы кызы, Бишкек шаарындагы №57 орто мектебинин башталгыч классынын мугалими Гүлзат Жапарова, Ош шаарындагы №52 "Кыргыз-түрк достугу" мектеп-лицейинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Илгиз Шамырзаев, Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы Ы.Туманов атындагы орто мектебинин математика мугалими Нурзада Абдыкалыкова, Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы №29 М.Нургазиев атындагы орто мектебинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Акылай Мараимова, Талас шаарындагы №1 А.Чолпонкулов атындагы орто мектебинин кыргыз тили жана адабияты мугалими Эльмира Бегалиева, Чүй облусунун Аламүдүн районундагы И.Айдарбеков атындагы №1 мектеп-гимназиясынын орус тили жана адабияты мугалими Мария Медведева, Нарын облусунун Нарын районундагы Керимбай уулу Сарыбай орто мектебинин башталгыч классынын мугалими Таалайкүл Куленбекова.

Изденүүдөн ийгиликтер жаралат

Чу дегенде эле сынактын биринчи турунда өзүн-өзү тааныштыруу тапшырмасында тогуз катышуучунун ичинен иргелип үч нукура мугалим чыга келди. Алар баскан-турганы, сүйлөгөнү, өзүн тааныштыра билгендиги, калыстар тобунун берген суроолоруна так жана туура жооп бергендиги менен залда отургандардын жүрөгүнөн түнөк табышты. Алардын бири Оштон келген Илгиз Шамырзаев, конкурсанттардын ичинен жалгыз эркек, болгондо да жаш мугалим. Анын мектепте иштегенине беш жылдын жүзү болуптур. Илгиз Шамырзаев өзүн тааныштырууда заманбап технологияны мыкты өздөштүргөнүн, жаш болсо дагы методикага байланыштуу үч китепти жазып койгонун, облустук, шаардык деңгээлде ар кандай сынактарга катышып, дайыма байгелүү орундарды багынтып келатканын анын видеоролигинен көрдүк.
- Окуткан, окуттурган, Азга да топук кылган. Жакшыга эшик ачып, Жамандан тосуп турган. Мекенге ар жыл сайын, Мекенчил уул-кыздарды кошуп турган,
МЕН МУГАЛИММИН! - деп ал сөзүн баштады.

Мугалимдикке болгон анын кызыгуусу окуучулук партадан эле башталган экен. Ошол кызыгуусу аркылуу мугалимдик кесипке кадам таштаганын айтты.

- Эмгек жолумда ийгиликтин башкы тепкичи кесипти туура тандоодон башталарын түшүндүм. Өз кесибимди жаңылбай тандадым. Кесибиме болгон сүйүүм студенттик чагымда эле ийгилик жаратуума себеп болду. Анын натыйжасында 2016-жылы студенттердин "Педагогикалык дебют - 2016" республикалык сынагында баш байгени жеңип алдым.
Кесибиме кантип кадам таштадым, Өнүгүүнү кайдан, кантип баштадым? Өсөм дедим өзгөлөрдөн жол издеп, Барактадым көп китепти жооп издеп. Ар бир китеп ачып каткан сырларын, Айтты акыл, тажабастан тыңдадым.
Кесиптик өнүгүүмө өбөлгө болгон дагы бир таасир катары педагогикалык кызматташтыкты айтар элем. Мыкты мугалимдердин, кесиптештеримдин сабактарына катышып, педагогикалык чеберчиликтин сырларын өздөштүрдүм. Ошол эле учурда өзүм өткөн сабактарга кесиптештеримдин берген баалары мени жаңы идеяларга багыттап турду. Ар күнү сабакка иштелме жазуудан тажабайм. План-иштелме мугалимдин алдыдагы сабагына даярдыгы, жоопкерчилиги экенин жакшы түшүнөм. Бул мени мыкты сабактарды өтүп гана тим болбостон, мыкты план-иштелмелер сынактарында бир нече жолу жеңүүчү болууга да жеткирди, - деди Илгиз.

Ал өз тажрыйбасы менен башкалар менен бөлүшүп тураарын баса белгиледи. Анын эмгектери мезгилдүү басылмаларда жарыяланып келатканы да айтылды.

- Компетенттүүлүккө багытталган тапшырмалар - окуучунун өнүгүүсүнө өбөлгө боло тургандыгын ар дайым эске алам.
Ушул собол тынчтык бербей түйшөлтөт, Окуучулар качан, кантип өнүгөт? Жообун таптым: суроо жана тапшырма, Багытталса окуучуга дайыма. Ойго салып, сезимдерде күү чертип, Туруш керек өнүгүүгө дем берип.
Албетте, бул тапшырмаларды бала аткаргандан кийин, анын өнүгүүсү бааланып турууга тийиш. Бул үчүн баалоо каражаттарын мезгил талабына ылайык түзүп, пайдаланып келем. Биздин ишибиздин натыйжасы окуучуларыбыздын жетишкендиги менен бааланат эмеспи. Алардын окуудагы, шаардык жана республикалык сынактардагы ийгиликтери изденип иштөөгө түртүп келет. Изденүүдөн ийгиликтер жаралат, - деди Илгиз Шамырзаев.

Илгиздин өзүнүн сайты, каналы да бар экен.

Андан соң калыстар тобунун баардык суроолоруна такалбай туруп жооп бергени баарыбызды кубандырды. Уучубуз кур эмес экен. Нукура мугалимдердин жаш мууну келатканы жүрөгүбүздү жылытты.
"Мен тандаган, менин сүйгөн кесибим"
Философ Сократ айтканындай, экинчи тубаса мугалим алыскы Лейлектен келген Бактыгүл Сагынаалы кызы болду. Бул дагы жаш мугалим.

Бактыгүл Лейлек районундагы №5 мектеп-гимназиясында математика мугалими болуп эмгектенип келет.

- Бүгүнкү күңдө өнүккөн өлкөлөр ар тараптуу инсанды тарбиялоо үчүн колунан келген баардык күч-аракеттерди жумшашууда. Анткени өлкөнүн өнүгүүсү сапаттуу адистерден көз каранды. Сапаттуу инсанды даярдоо мугалимдин ийгилигине байланыштуу. Андыктан мугалимдик кесип - тынымсыз изденүүнү жана жоопкерчиликтүүлүктү шарт кылган кызмат. Мугалим окуучулары жана чөйрөсү үчүн билим булагы болуп, келечекти, бүтүндөй бир муунду калыпка салган кеменгер инсан. Ал эми мен азыркы маалыматтык технологиянын өнүгүү доорунун мугалими - өткөндө калыптанган, тарбия системасынын жетишкендиктерин сактай билген, жаңысын жаратып, аны өз ишинде чыгармачылык менен колдоно алган кесипкөй инсан катары өз ишмердүүлүгүмдө негизги үч сапатты өнүктүрүүнү максат кыламын. Алар: билим, жөндөм жана инсандык сапаттар. Анткени, билими, жөндөмү жана инсандык сапаттары өнүккөн мугалим өзүнө жана чөйрөсүнө жарык бере алат, - деди Бактыгүл.

Билим - бул күч, энергия. Жашоонун кыйынчылыктарын билим менен жеңип, тоскоолдуктарынан билим менен гана өтө алаарыбызга токтолду.

- Бул бөлүмгө менин предмет боюнча, методика, педагогика, психология, андрогогика жана санариптик технология боюнча билимдерим кирет. Окуучулар мугалимдин катуулугун, урушкандыгын кечирет, бирок өзүнүн предметин билбегенди кечирбейт деп улуу педагог Макаренко айткан. Ошондуктан ар дайым өз предметим боюнча билимимди өнүктүрүү менен ар кандай курстарга, семинар, конференцияларга катышып, математика сабагын турмуш менен байланыштырып, башка предметтер менен айкалыштырып өткөнгө аракет кыламын. Натыйжада окуучуларымдын бул илимге болгон кызыгуусу артып ар кандай олимпиада, конкурстарда өздөрүн активдүү көрсөтүп келүүдө. Мисалы, 2020-2021-окуу жылында 6-класстардын республикалык математика боюнча олимпиадасында жети окуучум облуска өтүп, жакшы жыйынтык бере алды жана азыркы учурда бир окуучум жеңилдетилген төлөм менен "Сапат" билим берүү мекемесинде окуусун улантууда. Ошону менен катар эле 7-класстын окуучусу Катраң айыл Өкмөтүнүн мектептеринин арасында өткөрүлгөн предметтик олимпиадада 1-орунду ээледи. 9-класстын окуучусу математика боюнча райондук турда байгелүү 3-орунду камсыз кылды. Окуучуларымдын ийгилиги менин сыймыгым деп билемин, - деди конкурсант.

Андан соң ал аныкталган максатты ишке ашыруудагы окуучу менен мугалимдин биргелешкен иш-аракети, окутуунун бир канча ыкмаларын өздөштүрүү менен окуучуларга аңгеме-сабак, жомок-сабак, саякат-сабак, сахна-сабактарды максаттуу өтүп келгенин айтты.

Ал эми интерактивдүү окутуу - бул мугалим менен окуучунун, окуучу менен окуучунун биргелешкен иш-аракети, бири-бирине билгенин бөлүшүү менен билим куржуну толуп, сабактын натыйжалуу болушуна жардам берерине токтолду.

- Ал эми педагогика, психология, андрогогика боюнча билимдеримди пайдаланып туткасы жок каалгалардын ичине кирип, жан дүйнөсүнүн өсүп-өнүгүшүнө салым кошуп, аларды сүйүү милдетим деп билемин. Сүйүүнүн символу - мугалим. Сүйө алган, сүйүлгөн жана сүйдүргөн мугалимге өлкөбүз гана эмес, бүтүндөй дүйнө муктаж. Мен окуучулардын жүрөгүнө жол тапкан бир жолду билемин, ал аларды сүйүү деп эсептеймин. Ошондой эле окуучу куш сыяктуу. Мугалим бир канаты болсо, ата-эне экинчи канаты. Качан гана эки канат бирдей күүлөнгөндө гана куш алыска жана бийикке уча алат. Ошол себептен ата-энелер менен байланышты бекемдөө максатында ар кандай сынактарды уюштуруп турамын. Бул ата-энелер менен тыгыз байланышта болуунун эң жакшы ыкмасы деп билем. Мисалы, ата- энелер менен биргеликте өткөрүлгөн "Келгиле, китеп окуйлу" сынагы, "Брейн- Ринг" интеллектуалдык таймашы. Ошондой эле айыл өкмөттүн деңгээлинде уюштурулган "Билерман ордо" сынагын айталамын. Окуучуларды, ата-энелерди китеп окууга тарбиялоо менен алардын дүйнө таанымын кеңейтип, ой-өрүшүн өстүрүп, чечендикке, тапкычтыкка тарбиялай аламын жана байланышты бекемдеймин. Санарип мугалим болуу заман агымы эмес, заман талабы. Анткени, илим дүйнөсүндөгү өнүгүүлөр, байланыштын тездиги, технологиялык каражаттардын көбөйүшү, адамдын тынымсыз изденүү менен өзүн-өзү жаңылап туруусун талап кылууда. Андыктан окуучудан ат чабым алдыда болуу менен жаңы технологияларды колдонуп, ар кандай жаңы программалар менен кызыктуу сабак өтүү биздин башкы милдетибиздин бири болууда, - деди Б. Сагыналы кызы.

Ал XXI кылымдын заманбап жаш мугалими катары, multiurok, Infourok, сайттары аркылуу башка мугалимдер менен тажрыйба алмашып, өзүнүн ютубдагы жаш мугалим каналы аркылуу видеосабактарын, маалыматтарды бөлүшүп турат. Plickers, ZipGrade, Kahoot, Rindome, Socrstive, Edpuzzle аркылуу окуучулардан тесттердин ар кандай түрлөрүн алып, билимдерин текшергенге жетишкен заманбап мугалим. Андан сырткары bb.edu.gov, eldemi, bilim.kg сайттарынан өзүнө керектүү маалыматтарды алып, ишмердүүлүгүндө пайдаланат. Ошону менен катар мектептин медиа бурчун жана өзүнүн жеке сайтын түзө алган. Мектептин медиа бурчунда мектеп жөнүндө жалпы маалыматтар, иш-чаралар, жаңылыктар, жетишкендиктер инстаграмм жана фейсбук баракчасына жайгаштырылып турат. Ал эми өзүнүн жеке сайтында анын мугалимдик ишмердүүлүгүндөгү баардык маалыматтары жайгаштырылып келет. Бактыгүл жаңы технологияны өздөштүрүү менен мугалимдик жолунда бир канча ийгиликтерге да жеткен.

- Эң биринчи жеңишим окуучуларга кызыктуу, ар тараптуу сабак өтүүнү үйрөндүм, андан сырткары ар кандай конкурстарда активдүү катышып байгелүү орундарга жете алдым. Мисалы, республика боюнча өткөрүлгөн "Санариптик педагогика" сынагында 4-орунду камсыз кылдым. Жалпылап айтканда санарип технологиялары - мугалимдик ишимди жеңилдетип, ар тараптан өнүгүүмө эң жакшы шарт түзүүдө. Жөндөм - бул жеке адамдын артыкчылыгы, мүмкүнчүлүгү. Мугалимдин жөндөмдүүлүгү - өз билимин, тажрыйбасын, мүмкүнчүлүктөрүн ырааттуу түрдө колдоно билүүсү. Андан сырткары сүйлөө маданияты, жүрүм- туруму, өзүн алып жүрүүсү, чечендиги, уккулуктуу так сүйлөө жөндөмү да мугалим үчүн өтө маанилүү. Анткени мугалим канчалык көптү билип, мыкты болуп турса да аны окуучуга жеткиликтүү айтып, түшүндүрүп бере албаса, билими жугумдуу боло албайт. Ошондуктан жөндөмүн колдоно билген мугалим - келечекке ишенимдүү карай алат жана окуучуга эң жакшы үлгү болуп бере алат, - дейт элеттик мугалим.

КРнын Президенти С.Н.Жапаровдун 2021-жыл "Инсандын руханий адеп-ахлактык өнүгүүсү жана дене тарбиясы" Жарлыгында баса белгилегендей, инсандын, анын ичинде мугалимдин руханий адеп-ахлактык сапаттары өзгөчө мааниге ээ. Анткени мугалим жан дүйнөсү таптаза келечек ээлерин тарбиялайт. Алар мугалимден үлгү алышат. Ошондуктан эң биринчи - адамгерчиликтүү, жоопкерчиликтүү, билимдүү, эмгекчил, сылык, жөнөкөй, адилеттүү болууга аракет кылуу жана окуучуларынын да эң мыкты инсандык сапаттарга тарбиялоо Бактыгүлдүн башкы максаты.

- Балдар кеңеш сөздөргө кулагын жаап, үлгүлүү жүрүм-турумга көзүн ачат деген жакшы сөз бар. Андыктан окуучуларга ар тараптан үлгү болуу менен негизги үч сапатымды өнүктүрүү аркылуу өз ишмердүүлүгүмдү жүргүзүп келемин.
Арасынан көп тандаган кесиптин, Аруу балдар дүйнөсүнө кезиктим, Окуу билим тарбиясын бүт көрүп, Эң бир таза тунук үндү эшиттим. Мен тандаган, менин сүйгөн кесибим, Менин жолум, бүт ырысым кешигим. Талбай кызмат кылгым келет өзүңө Ката кетсем сурайм сенден кечирим. Бейпил күндүн ачып билим эшигин, Бергим келет менден алчу кешигин, Аларга эмес анан кимге арналмак,
Эл агартуу мугалимдик кесибим, - деп тааныштуруу тапшырмасын жыйынтыктады. Бул жолу Бактыгүл дагы калыстар тобунун берген суроолоруна буйдалбай жооп берип жатты.

Сынактын биринчи турундагы тапшырмалардын жыйынтыгы менен алдыга Илгиз Шамырзаев, Бактыгул Сагыналы кызы, Феруза Мирзаевалар чыгышты. Албетте, жыйынтык чыгаруу али эрте. Анткени сынактын экинчи турунда дагы мыкты мугалимдер аныкталышы ыктымал.
Экинчи тур - ачык сабак
Сынактын экинчи күнү борбор калаадагы №67 мектеп-гимназиянын базасында өтүп жатат.

Билим берүү жана илим министрлигинин Мектепте, мектептен тышкаркы билим берүү башкармалыгынын башкы адиси Айнура Хусеинованын берген маалыматына таянсак, эки күндөн бери өтүп жаткан "Жылдын мыкты мугалими" конкурсунун Жобосу өзгөртүлүп, жаңы иштелип чыккан.

- Жаңы жобого ылайык ар бир облустан биринчи орунду алган мугалимдер келип, катышып жатышат. Биринчи күнү педагогикалык тажрыйбанын презентациясы, мастер-класс болду. Ачык-айкын адилеттүү өткөрүүдө күйөрмандардын, жюрилердин катышуусунда сынактын 1-туру, т.а. презентациянын жыйынтыгы ошол эле жерде чыкты. Адилеттүү, калыс баалоо максатында ар бир тапшырмага өз-өзүнчө калыстар тобу бекитилген. Калыстар тобунун мүчөлөрүнө көз карандысыз уюмдардан, жогорку окуу жайдан, мектептен, Билим берүү академиясынан, республикалык мугалимдердин билимин жогорулатуу институтунан да алынган. Сынактын эң негизги өзгөчөлүгү - үч тапшырманы аткарышат. Презентация, мастер-класс жана ачык сабак. Жобо боюнча сабактын темасы ушул мектептин календардык планда кайсы сабак, кайсы теманы өтүш керек болсо конкурсанттар ошол теманы шаардык №67 мектептин окуучуларына өтүп жатышат. Сабак 40 минута болот, 5 минута анализге берилет. Ар бир тапшырмага критерийлер иштелип чыккан. Ал критерийлер мугалимдерге да берилген. Эми эсептөө комиссиясы эки күндүн тапшырмаларынан алынган баллдарды санайт, кечинде женип чыккандарды жарыялайбыз, - деди А.Хусеинова.

Ошентип сынактын экинчи күнүндө мугалимдер мыкты сабактарын берип жатышат. Бизди сүйүндүргөнү бул жолку сынакта мугалимдердин баары заманбап технологияны колдоно билгенинде болду. Пандемияда мугалимдердин технология жаатында билимдери абдан өркүндөгөнүн байкадык.

Америка университетинин кыргыз тили жана адабияты предметинин окутуучусу, жюринин мүчөсү Бурул Шамбаеванын айтуусуна караганда, өтүп жаткан сабактар жалпы жонунан жакшы деп айтса болот.

- Анткени мугалимдер жаңы сабактын түрлөрүн өткөрүп, жаңыча багытта билим берүү, сабактарынын структурасын өзгөртүүдө бир топ жакшы иштери бар экен. Конкурстун өзүнүн өтүү ыкмасы, Жобосу дагы жаңы экен. Ар бир комиссиянын мүчөсү өзүнүн көз карашы менен мугалимдин ишин баалап, аныктама бердик. Сынактын экинчи турунда мыкты мугалимдерди алдыга алып чыгабыз деп ишенем. Биз окутуудагы интерактивдүү ыкмаларды кандай колдонуп жатат, ушулар натыйжа берип жатабы же берген жокпу, окуучулардан кандай жыйынтык чыгып жатат дегенди карадык, - дейт калыстар тобунун мүчөсү.
Гүлнара Алыбаева, "Кут Билим"

# data[].attributes.attachment_link.title
САНАРИП МУГАЛИМ ЗАМАН АГЫМЫ ЭМЕС, ЗАМАН ТАЛАБЫ

# data[].attributes.attachment_link.description
Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги 30-сентябрдан 1-октябрга чейин "Жылдын мыкты мугалими" жана "Жылдын мыкты тарбиячысы" республикалык сынагын өткөрүп жатат. Сынактын негизги принциптери - ачыктык, сынактын өткөрүү процедураларынын айкындуулугу жана баардык катышуучулар үчүн б

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Внимание! Все тесты в этом разделе разработаны пользователями сайта для собственного использования. Администрация сайта не проверяет возможные ошибки, которые могут встретиться в тестах.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
сабаттуулуктун

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
компоненттери

# data[].attributes.attachment_link.title
Санарипттик сабаттуулуктун компоненттери

# data[].attributes.attachment_link.description
Орозбаева Айнура Абдазовна

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Хотите выучить русский язык или улучшить уровень понимания русского? Если ваш ответ утвердительный, то вы попали в нужное место. На lingua.com есть тексты на русском языке с аудиофайлами и упражнениями для практики и улучшения понимания прочитанного.

Наши тексты на русском написаны преподавателями этого языка и разделены на разные уровни сложности и темы. Выберите тот, который лучше всего соответствует вашим потребностям или вкусам.

Тексты сопровождаются аудиофайлами, чтобы вы могли слышать правильное произношение слов и предложений. При желании вы также можете скачать наши тексты на русском в формате PDF.

# data[].attributes.attachment_link.title
русский чтение: Тексты для новичков

# data[].attributes.attachment_link.description
Хотите выучить русский язык или улучшить уровень понимания русского? Если ваш ответ утвердительный, то вы попали в нужное место. На lingua.com есть тексты на русском языке с аудиофайлами и упражнениями для практики и улучшения понимания прочитанного. Наши тексты на русском написаны преподавателями этого языка и разделены на разные уровни сложности и темы.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
К.Тыныстанов атындагы ЫМУнун #DigiKonush санарип көндүмдөр борборунда "Санарип инсан" долбоорунун алкагында "Электрондук коммерция" боюнча окутуу өтүлдү.
Окутуунун алкагында катышуучулар товар же сунуштала турган кызматтарды фото, видео жана тексттин жардамы менен бүгүнкү күндөгү базар талабына ылайык презентациялоо; тексттик сыпаттамасын түзүү; жарнама, пост, макала, техникалык мүнөздөмөлөр үчүн тексттерди жазуу жана копирайтинг сырларын ачуу сыяктуу көндүмдөргө ээ болушту. Ошондой эле мобилография боюнча практика жүзүндө видео аркылуу жарыялоону; видеого тартууну, монтаждоо сырларын жана ага тиешелүү тиркемелер аркылуу электрондук аянтчаларга жайгаштырууну өздөштүрүштү. Тренерлер: Фариза Чилмергенова, Ажыбек Нурланов, Алина Найзабекова

"Санарип инсан" долбоору - жаштардын, кыз-келиндердин, мигранттардын жана алыскы аймактарда жашаган тургундардын санариптик сабаттуулугун жогорулатуу максатындагы долбоор. Атап айтканда, санариптик платформаларды колдонууну, социалдык медианын функцияларын үйрөнүүнү, санарип финансылык колдонмолорду, онлайн коммерция жана ишкердик кылууда маалымат технологиясын колдонуу жана жашыл экономика аркылуу туруктуу өнүгүү жолдорун сунуш кылат. Долбоорду Евробиримдиктин колдоосу менен European Neighborhood Council жана Интернет коомдун кыргыз бөлүмү ишке ашырууда.

# data[].attributes.attachment_link.title
САНАРИПТИК САБАТТУУЛУККА АРНАЛДЫ

# data[].attributes.attachment_link.description
К.Тыныстанов атындагы ЫМУнун #DigiKonush санарип көндүмдөр борборунда "Санарип инсан" долбоорунун алкагында "Электрондук коммерция" боюнча окутуу өтүлдү. Окутуунун алкагында катышуучулар товар же сунуштала турган кызматтарды фото, видео жана тексттин жардамы менен бүгүнкү күндөгү базар талабын

# data[].attributes.headline
жизнь прекрасна!

# data[].attributes.body
жизнь прекрасна!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Санарип Сабак - образовательные ресурсы Кыргызстана

# data[].attributes.attachment_link.title
Санарип Сабак

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Внимание! Все тесты в этом разделе разработаны пользователями сайта для собственного использования. Администрация сайта не проверяет возможные ошибки, которые могут встретиться в тестах.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
сабаттуулуктун

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
компоненттери

# data[].attributes.attachment_link.title
Санарипттик сабаттуулуктун компоненттери

# data[].attributes.attachment_link.description
Орозбаева Айнура Абдазовна

# data[].attributes.headline
Калибри чымчыгынын уясын грек жангактын ичине кенири батырса болот

# data[].attributes.subject
Калибри чымчыгынын уясын грек жангактын ичине кенири батырса болот

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Видеоуроки в Интернет

# data[].attributes.attachment_link.title
Супер физкультминутка для урока

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
анимация и 3d графика

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
программирование

# data[].attributes.attachment_link.title
Компьютерная анимация - Мультипликация при помощи компьютера / Хабр

# data[].attributes.attachment_link.description
Компью́терная анима́ция - вид мультипликации, создаваемый при помощи компьютера.

# data[].attributes.headline
пияз туурап жатканда сабиз чайноо коздон жаш агызбайт

# data[].attributes.subject
пияз туурап жатканда сабиз чайноо коздон жаш агызбайт

# data[].attributes.attachment_link.title
Смотреть аниме на Jut.su

# data[].attributes.attachment_link.description
Все серии и сезоны множества аниме и мультфильмов. Лучшие аниме, посмотреть которые можно у нас.

# data[].attributes.headline
Кумурска кандай гана аралыктан кулабасын тируу калат.

# data[].attributes.subject
Кумурска кандай гана аралыктан кулабасын тируу калат.

# data[].attributes.body
п

# data[].attributes.attachment_link.title
Видео: система "Санарип аймак"

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Кабар - Кыргыз Улуттук Маалымат Агенттиги

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Бишкек, 05.08.21. /Кабар/. Санариптик өнүктүрүү министрлиги Кыргыз Республикасынын президентинин "Кыргыз Республикасынын министрлер кабинети жөнүндө" 2021-жылдын 5-майындагы №114 жарлыгы менен Кыргыз Республикасынын өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик санариптик өнүктүрүү кызматы менен Кыргыз Республикасыны Юстиция министрлигине караштуу Мамлекеттик каттоо кызматын бириктирүүнүн натыйжасында түзүлгөн.

Бул бириктирүү санариптик доордо КРнын туруктуу өнүгүүсүн камсыз кылган санариптик трансформацияны ишке ашыруу үчүн ресурстарды бириктирүү максатында жүргүзүлдү.

Санариптик өнүктүрүү министрлиги биринчи кезекте санариптештирүү жана электрондук башкаруу чөйрөсүндө мамлекеттик саясатты ишке ашырууга колдоо көрсөтөт жана алып барат.

Мындан тышкары, министрлик электрондук кол тамгаларды колдонуу, мамлекеттик жана муниципалдык электрондук кызматтар, идентификациялоо системасы, санарип технологияларды бирдей колдонууну камсыз кылуу, электр жана почта байланышы, радио жана телекөрсөтүү, калкты каттоо, автотранспортту жана чиркегичтерди, атайын технологиялык машиналарды, айдоочулар курамын каттоо, жарандык абалдын актыларын каттоо, архив иштери, кибер коопсуздук (Министрликтин компетенциясындагы).

Негизги маселелер:

1. Маалымат технологияларды киргизүү жана өнүктүрүү, электрондук башкарууну киргизүү үчүн жагымдуу шарттарды түзүү, Кыргыз Республикасынын бирдиктүү маалымат мейкиндигин жана электрондук кол тамга үчүн бирдиктүү инфраструктураны түзүү.

2. Калкка жана бизнеске кызмат көрсөткөн КР мамлекеттик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын мамлекеттик башкарууну санариптик трансформациялоону камсыз кылуу.

3. Киберкоопсуздук коркунучтарын алдын алуу жана аныктоо, компьютердик инциденттерге жооп берүү.

Санариптик өнүктүрүү министерствосунун бөлүнүштөрү

КР Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетине караштуу Мамлекеттик байланыш агенттиги - Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу Мамлекеттик байланыш агенттиги;

КР Өкмөтүнө караштуу МКК алдындагы Архив агенттиги - Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу Мамлекеттик архив агенттиги;

КР Өкмөтүнө караштуу МКК алдындагы Калкты жана жарандык абалдын актыларын каттоо департаменти - Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу Калкты жана жарандык абалдын актыларын каттоо департаменти;

КР Өкмөтүнө караштуу МКК алдындагы "Унаа" мамлекеттик мекемеси- Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу "Унаа" мамлекеттик мекемеси;

КР Өкмөтүнө караштуу МКК алдындагы "Инфоком" мамлекеттик ишканасы Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу "Инфоком" мамлекеттик ишканасы;

КР Өкмөтүнө караштуу МКК алдындагы "Кыргыз почтасы" мамлекеттик ишканасы - Кыргыз Республикасынын Санариптик өнүктүрүү министрлигине караштуу "Кыргыз почтасы" мамлекеттик ишканасы.

"Кыргыз почтасы" мамлекеттик ишканасы Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы "Кыргыз маркасы" мамлекеттик ишканасынын укук мурастоочусу.

"Инфоком" мамлекеттик ишканасына төмөндө көрсөтүлгөн мамлекеттик ишканалар кошулуу жолу менен түзүлүп ал алардын укук мурастоочусу болуп калды:

Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы "Түндүк" электрондук өз ара аракеттенүү борбору" мамлекеттик ишканасы;

Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы "Инфо-Система" мамлекеттик ишканасы;

Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы "Соцсервис" мамлекеттик ишканасы;

Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы "Транском" мамлекеттик мекемеси;

Мындан тышкары "Инфоком" мамлекеттик ишканасы:

"Түндүк" электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү системасынын;

электрондук билдирүүлөр мамлекеттик системасынын;

бирдиктүү идентификациялоо системасынын;

электрондук кызмат көрсөтүүлөр мамлекеттик порталынын оператору болуп калды.

# data[].attributes.attachment_link.title
Санариптик өнүктүрүү министрлигинин милдети жана аткара турчу иштери жөнүндө

# data[].attributes.attachment_link.description
Бишкек, 05.08.21. /Кабар/. Санариптик өнүктүрүү министрлиги Кыргыз Республикасынын президентинин "Кыргыз Республикасынын министрлер кабинети жөнүндө" 2021-жылдын 5-майындагы №114 жарлыгы менен Кыргыз Республикасынын өкмөтүнө караштуу Мамлекеттик санариптик өнүктүрүү кызматы менен Кыргыз Республикасыны Юстиция министрлигине караштуу Мамлекеттик каттоо кызматын бириктирүүнүн натыйжасында түзүлгөн. Бул бириктирүү санариптик доордо КРнын туруктуу өнүгүүсүн камсыз кылган санариптик трансформацияны ишке ашыруу үчүн ресурстарды бириктирүү максатында жүргүзүлдү.

# data[].attributes.headline
Анимация+Тан калыштуу маалыматтар

# data[].attributes.subject
Анимация+Тан калыштуу маалыматтар

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ала-Тоо 24 МАЕК / ДАЙДЖЕСТ

# data[].attributes.attachment_link.title
Санариптик көндүмдөрдү акысыз онлайн окутуу курстары