# data[].attributes.headline
ให้นักเรียนแบ่งออกเป็น 6 กลุ่ม และให้แต่ละกลุ่มหาข้อมูลเพื่อตอบคำถามที่กำหนดให้ในเรื่องของระบบหายใจ พร้อมภาพประกอบ

# data[].attributes.subject
ให้นักเรียนแบ่งออกเป็น 6 กลุ่ม และให้แต่ละกลุ่มหาข้อมูลเพื่อตอบคำถามที่กำหนดให้ในเรื่องของระบบหายใจ พร้อมภาพประกอบ

# data[].attributes.headline
1. โครงสร้างและหน้าที่ของระบบหายใจ

# data[].attributes.subject
1. โครงสร้างและหน้าที่ของระบบหายใจ

# data[].attributes.body
เลขที่ 3/8/17/19/20/25/34

โครงสร้างและหน้าที่ของระบบหายใจ (Respiratory System)

ระบบหายใจเป็นระบบที่ช่วยในการแลกเปลี่ยนก๊าซระหว่างร่างกายกับสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการรับออกซิเจน (O₂) เข้าไปใช้ในร่างกายและการขับคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ออกสู่ภายนอก

1.ทางเดินหายใจ (Respiratory Tract)

เป็นทางที่อากาศไหลผ่านเข้า-ออกจากปอด

จมูก (Nose): กรอง ฝุ่น เชื้อโรค และอุ่นอากาศก่อนเข้าสู่ร่างกาย

คอหอย (Pharynx): ช่องทางร่วมของอาหารและอากาศ

กล่องเสียง (Larynx): มีเส้นเสียง และฝาปิดกล่องเสียง (epiglottis) ป้องกันไม่ให้อาหารเข้าสู่หลอดลม

หลอดลม (Trachea): ท่อหลักที่นำอากาศจากคอหอยสู่ปอด มีขนเล็ก ๆ (cilia) และเมือกช่วยดักฝุ่น

หลอดลมฝอย (Bronchi and Bronchioles): แตกแขนงจากหลอดลมเข้าสู่ปอดทั้งสองข้าง

2.ปอด (Lungs)

มี ถุงลม (Alveoli) จำนวนมาก เป็นจุดที่เกิดการแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์กับหลอดเลือดฝอย

มี เยื่อหุ้มปอด (Pleura) ที่ช่วยให้ปอดเคลื่อนไหวได้สะดวก

หน้าที่ =

1. หายใจเข้า (Inhalation): รับอากาศที่มีออกซิเจนเข้าสู่ปอด

2. แลกเปลี่ยนก๊าซ (Gas Exchange): ที่ถุงลม ออกซิเจนซึมเข้าสู่เลือด และคาร์บอนไดออกไซด์ซึมออกจากเลือด

3. หายใจออก (Exhalation): ขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากร่างกาย

4. ช่วยควบคุมความเป็นกรด-ด่างของเลือด โดยการควบคุมปริมาณ CO₂

5. ช่วยในการออกเสียง โดยการสั่นของเส้นเสียงในกล่องเสียง

# data[].attributes.headline
2. วิธีการทำงานของระบบหายใจ

# data[].attributes.subject
2. วิธีการทำงานของระบบหายใจ

# data[].attributes.body
5,7,14,31,32,33

โครงสร้างของระบบหายใจ

ระบบทางเดินหายใจแบ่งเป็น 2 ส่วนหลัก คือ

ระบบทางเดินหายใจส่วนบน ได้แก่ จมูก, คอหอย, กล่องเสียง ทำหน้าที่นำอากาศเข้าสู่ปอดและกรองฝุ่นละอองหรือเชื้อโรค

ระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง ได้แก่ หลอดลมใหญ่, หลอดลมฝอย, ปอด และถุงลมปอด ซึ่งเป็นบริเวณที่เกิดการแลกเปลี่ยนแก๊ส

อวัยวะสำคัญ ได้แก่

จมูก มีหน้าที่กรองอากาศ ปรับอุณหภูมิและความชื้นของอากาศก่อนเข้าสู่ปอด รวมถึงเป็นทางผ่านหลักของอากาศที่หายใจเข้า

กะบังลม (Diaphragm) เป็นแผ่นกล้ามเนื้อหลักที่แยกช่องอกกับช่องท้อง ช่วยในการขยายและหดตัวของช่องอกเพื่อควบคุมการหายใจ

กล้ามเนื้อซี่โครงและกล้ามเนื้อระหว่างซี่โครง (intercostal muscles) ช่วยขยายและลดขนาดช่องอก เพื่อให้เกิดแรงดันที่เหมาะสมสำหรับการไหลของอากาศ

กลไกการทำงานของระบบหายใจ

การหายใจเข้า (Inspiration)
กะบังลมหดตัวและเลื่อนต่ำลง กล้ามเนื้อซี่โครงยกขึ้น ทำให้ปริมาตรช่องอกเพิ่มขึ้น ความดันภายในช่องอกลดต่ำกว่าอากาศภายนอก อากาศจึงไหลเข้าสู่ปอดผ่านทางจมูก คอหอย กล่องเสียง และหลอดลมจนถึงถุงลม

การแลกเปลี่ยนแก๊สในถุงลมปอด
ออกซิเจนจากอากาศที่หายใจเข้าจะผ่านผนังถุงลมเข้าสู่หลอดเลือดแดงในปอด และถูกส่งต่อไปยังหัวใจเพื่อกระจายไปยังเซลล์ทั่วร่างกาย ในขณะเดียวกัน คาร์บอนไดออกไซด์จากเลือดจะถูกลำเลียงมายังถุงลมเพื่อขับออกทางลมหายใจออก

การหายใจออก (Expiration)
กะบังลมคลายตัวและเลื่อนสูงขึ้น กล้ามเนื้อซี่โครงคลายตัว ทำให้ปริมาตรช่องอกลดลง ความดันภายในช่องอกสูงกว่าอากาศภายนอก อากาศจึงถูกบีบออกจากปอด

การควบคุมการหายใจ

อัตราการหายใจปกติอยู่ที่ประมาณ 14-18 ครั้งต่อนาที

การหายใจถูกควบคุมโดยระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดและความต้องการออกซิเจนของร่างกาย เช่น ขณะนอนหลับจะหายใจช้าลง ขณะออกกำลังกายจะหายใจถี่ขึ้นเพื่อเพิ่มการนำออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย

# data[].attributes.attachment_link.title
Supplementary of pulmonary system by Thanakorn et al

# data[].attributes.headline
5. โรคที่เกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ อาการ สาเหตุ วิธีการป้องกันหรือรักษา จำนวน 4 โรค

# data[].attributes.subject
5. โรคที่เกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ อาการ สาเหตุ วิธีการป้องกันหรือรักษา จำนวน 4 โรค

# data[].attributes.body
1.ปอดบวม (Pneumonia)

เป็นอาการปอดติดเชื้อและเกิดภาวะอักเสบ โดยสาเหตุอาจเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย เชื้อไวรัส เชื้อรา หรือพยาธิ เกิดการติดเชื้อจากสารเคมีหรือยาบางอย่างมักจะเรียกว่าปอดอักเสบ

ปอดบวมหรือปอดอักเสบเกิดได้ในทุกเพศทุกวัย แต่จะพบมากในเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 5 ปี ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง

อาการ-มีไข้ ไอ เจ็บหน้าอก และหอบเหนื่อย ซึ่งผู้ป่วยอาจมีอาการเหล่านี้ไม่ครบทุกอย่างได้

การรักษา-รักษาตามอาการ หากเป็นเชื้อแบคทีเรียจะเป็นการให้ยาปฏิชีวนะชนิดรับประทานอย่างยาอะม็อกซี่ซิลลิน (Amoxicillin)

ป้องกัน-หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่แออัด หลีกเลี่ยงการสูดดมควันไฟหรือควันบุหรี่ ดูแลให้ร่างกายให้มีความอบอุ่นอยู่เสมอ

2. Chronic Obstructive Pulmonary Disease (โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง)

สาเหตุ

การสูบบุหรี่

มลพิษทางอากาศ

พันธุกรรม

อาการ

เหนื่อย

ไอ

มีเสมหะ

การรักษา

ฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อปอดบวมแก่ผู้ที่เป็นโรคหลอดลมอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) ช่วยลดการกำเริบของโรค การต้องเข้าพักรักษาตัวในโรงพยาบาล และการเสียชีวิตได้

ลดปริมาณการสูบบุหรี่

ลดการสัมผัสจากสภาพแวดล้อมที่มีมลพิษทางอากาศ ปรับปรุงคุณภาพของอากาศทั้งภายในและภายนอก

3.โรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza)

เป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจที่เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซา ซึ่งสามารถแพร่กระจายได้ง่ายผ่านละอองฝอยจากการไอหรือจามของผู้ป่วย หรือการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อแล้วนำมาสัมผัสจมูก ปาก หรือดวงตา

อาการ: ไข้สูงเฉียบพลัน ปวดเมื่อยตามตัว ปวดศีรษะ ไอ เจ็บคอ คัดจมูก และน้ำมูกไหล บางรายอาจมีอาการอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร

สาเหตุ: เกิดจากการติดเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซา ซึ่งมีหลายสายพันธุ์ เช่น A, B และ C โดยสายพันธุ์ A และ B เป็นสาเหตุหลักของการระบาดใหญ่ในแต่ละปี

ป้องกัน/รักษา: การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปี ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์เจล หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ผู้ป่วย และควรสวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในที่แออัด ในช่วงที่มีการระบาด

4.โรคหอบหืด (Asthma)

อาการ:

• หายใจลำบาก

• หายใจมีเสียงวี๊ด

• ไอ โดยเฉพาะตอนกลางคืนหรือตอนเช้า

• แน่นหน้าอก ต้องยกออก

สาเหตุ:

• พันธุกรรม

• สารก่อภูมิแพ้ เช่น ฝุ่นละออง, ละอองเกสร, ขนสัตว์

• อากาศเย็น หรือมลพิษทางอากาศ

• การติดเชื้อทางเดินหายใจ

การป้องกัน/รักษา:

• หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้

• ใช้ยาควบคุมอาการ เช่น ยาพ่นขยายหลอดลม

• ติดตามอาการอย่างใกล้ชิด

• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอแต่ไม่หักโหม

# data[].attributes.headline
4. ปัจจัยเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อระบบหายใจและวิธีการป้องกัน

# data[].attributes.subject
4. ปัจจัยเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อระบบหายใจและวิธีการป้องกัน

# data[].attributes.body
ปัจจัยเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อระบบหายใจ

1. มลพิษทางอากาศ

2. การสูบบุหรี่

3. สารเคมีและสารระเหย

4. การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ

5. โรคประจำตัว

6. สภาพแวดล้อมในบ้าน

วิธีการป้องกัน

1. หลีกเลี่ยงการสัมผัสมลพิษทางอากาศ

2. งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่

3. สวมหน้ากากอนามัยในพื้นที่เสี่ยงหรือช่วงที่มีการระบาดของโรค

4. รักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล

5. ดูแลสุขภาพและรักษาโรคประจำตัวให้ดี

6. ทำความสะอาดและระบายอากาศภายในบ้านสม่ำเสมอ

# data[].attributes.headline
3. กลไกการหายใจเข้าออกและการแลกเปลี่ยนก๊าซในร่างกาย

# data[].attributes.subject
3. กลไกการหายใจเข้าออกและการแลกเปลี่ยนก๊าซในร่างกาย

# data[].attributes.body
-หายใจเข้า

กล้ามเนื้อกระบังลม หดตัว —> เคลื่อนตัวลง

กล้ามเนื้อซี่โครงชั้นนอห หดตัว —> ยกกระดูกซี่โครงขึ้น

ผลที่เกิด —> ช่องอกขยาย —> ความดันในปอดลด —> อากาศภายนอกไหลเข้าสู่ปอด

-หายใจออก

กล้ามเนื้อกระบังลม ขยายตัว —>เคลื่อนตัวขึ้น

กล้ามเนื้อซี่โครงชั้นนอก คลายตัว—>ซี่โครงลดลง

ผลที่เกิด—>ช่องอกหดเล็กลง—>ความดันในปอดเพิ่มขึ้น—>อากาศถูกดันออกจากปอด

แลกเปลี่ยนแก๊ส Gas exchange

เกิดขึ้นที่ถุงลม (alveoli)และเนื้อเยื่อของร่างกาย โดยอาศัยกระบวรการแพร่ (diffusion)

1.ที่ปอด Pulmonary gas ex change

ระหว่างถึงลมกับเส้นเลือดฝอยในปอพ

•ออกซิเจนจาก:อากาศในถุงลมเข้าสู่เลือด

•คาร์บอนไดออกไซด์:จากเลือดเข้าสู่ถุงลม—>ถูกหายใจออก

2.ที่เนื้อเยื่อ

ระหว่างเลือดกับเซลล์ของร่างกาย

• ออกซิเจน:จากเลือดเข้าสู่เซลล์เพื่อใช้ในการเผาผลาญ

• คาร์บอนไดออกไซด์:ของเสียจากการเผาผลาญเข้าสู่เลือดแล้วกลับไปยังปอด

การลำเลียงก๊าซในเลือด

• ออกซิเจน:ส่วนใหญ่จับกับฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง

• คาร์บอนไดออกไซด์:ส่วนใหญ่ในรูป ไบคาร์บอเนต บางส่วนละลายในพลาสมา หรือจับกับโปรตีนในเลือด

# data[].attributes.headline
6. วิธีการดูแลรักษาและดำรงประสิทธิภาพของระบบหายใจ

# data[].attributes.subject
6. วิธีการดูแลรักษาและดำรงประสิทธิภาพของระบบหายใจ

# data[].attributes.body
1. อยู่ในสถานที่ที่มีอากาศบริสุทธิ์ หลีกเลี่ยงบริเวณที่มีภาวะ PM2.5 สูง เพราะ PM2.5 เป็นฝุ่นละอองขนาดเล็ก ซึ่งก่อให้เกิดอันตรายต่อระบบหายใจระยะยาวได้

2. ถ้าหลีกเลี่ยงไม่ได้ มีความจำเป็นต้องออกไปสู่ข้างนอก ควรใส่หน้ากากอนามัยที่สามารถกันฝุ่นละออง PM2.5 ได้ เช่น N95

3. งดการสูบบุหรี่ หรือ บุหรี่ไฟฟ้า และงดการใกล้ชิดกับบุคคลที่กำลังสูบบุหรี่

4. รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ พักผ่อนให้เพียงพอ และออกกำลังกายสม่ำเสมอ

5. ปฏิบัติกิจกรรมนันทนาการต่างๆ ให้ผ่อนคลาย เพราะ ความเครียดอาจส่งผลให้หายใจเร็วขึ้น

6. รักษาปอดให้อบอุ่นอยู่เสมอ ไม่ตากฝน อาจทำให้เป็นหวัดได้

7. หมั่นฝึกการหายใจ เข้า-ออก

6,13,21,22,29