# data[].attributes.headline
Hoe ga je om met moeilijke thema's? - empathisch dialoog

# data[].attributes.subject
Hoe ga je om met moeilijke thema's? - empathisch dialoog

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Trauma bemoeilijkt het leren. Een veilig klasklimaat helpt leerlingen om de draad weer op te pakken. Wat kan jij als leraar doen? Traumapsychologen Najat Rouchdi en Manon Zuiderwijk weten raad.

1. Creëer een veilige klas

Waarop moet je letten bij de klasinrichting? Bekijk het op de interactieve kaart. Druk op elk bolletje en ontdek de tips.

2. Wees betrouwbaar en empathisch

Doe wat je zegt en zeg wat je doet. Blijf zelf rustig: praat op normale toon, tast af hoe dicht bij je leerling je mag komen en of je oogcontact mag maken. Let op wat er in de 'binnenkant' van je leerling omgaat. Check regelmatig hoe hij zich voelt en of hij kan volgen. Laat weten dat hij bij jou terecht kan.

3. Neem een emotionele leerling apart

Als je leerling overdreven angstig of agressief reageert, beleeft hij mogelijk een trigger. Dan gebeurt er iets wat hem mentaal terugbrengt naar een traumatische ervaring. Zwemmen kan bijvoorbeeld een trigger zijn voor een bootvluchteling.

Neem je leerling apart en kalmeer hem. Blijf rustig, spreek op zachte toon. Vraag niet wat er in het verleden gebeurd is, maar breng hem terug naar het hier-en-nu. Respecteer zijn gevoelens. Zeg niet: "Je hoeft niet bang te zijn", maar: "Ik begrijp dat je schrikt".

4. Heb geduld

Een leerling met een trauma komt niet binnen een paar maanden tot leren. Het trauma tast zijn geheugen, concentratievermogen, taalgevoel en executieve functies aan. Op de lange termijn mag je gerust hoge (maar realistische) verwachtingen koesteren, zo laat je zien dat je in hem gelooft.

5. Speel in op talenten

Leren is meer dan taal en rekenen. Als je leerling fantastisch kan voetballen of koken, is dat een kans om te schitteren en nieuwe vrienden te maken. Zonder (perfect) Nederlands te spreken.

6. Zorg voor ontspanning

Bewegingstussendoortjes doen spanning en stress dalen. En als je ze op hetzelfde moment doet, na elke pauze bijvoorbeeld, zorg je meteen voor structuur. Ook muziek maken of luisteren helpt je leerling ontspannen.

7. Stel haalbare doelen

Een leerling uit armoede of een onveilige gezinssituatie halen, is onrealistisch. Investeer in een goede relatie. Focus op wat goed loopt en wat je wél kan doen. Een kind dat meetelt in de klas, probeert de kansen die je aanbiedt te grijpen.

8. Zorg voor jezelf

Een leerling met trauma laat je niet onbewogen. Zoek steun bij je collega's en neem afstand van school, bijvoorbeeld door te sporten. Zo begin je de volgende dag met een kalm brein.

Kyra Fastenau

# data[].attributes.attachment_link.title
Trauma: 8 tips voor een veilig klasklimaat

# data[].attributes.attachment_link.description
Trauma bemoeilijkt het leren. Een veilig klasklimaat helpt leerlingen om de draad weer op te pakken. Wat kan jij als leraar doen? 8 tips.

# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/328722/omgaan-met-diversiteit-referentiekader-leraar/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aan wie denk jij als het gaat over diversiteit in jouw klas? Zie je spontaan die leerlingen voor je met een migratieachtergrond, of die jongere met een beperking? Begrijpelijk, maar dan leg je onbedoeld de nadruk op hun 'anders zijn'. En dat maakt het moeilijk om verbinding te krijgen met die leerlingen. Hoe doe je dat dan wel? Onderwijsconsulent Steffie De Baerdemaker geeft tips in deze video.
Lees verder onder de video.
Ken je eigen referentiekader

Steffie De Baerdemaker: "Iedereen kijkt naar de wereld met een eigen, heel persoonlijke referentiekader: daarin zit alles wat jij vanzelfsprekend vindt. Zolang mensen aan dat beeld voldoen, ben je je er niet eens van bewust."

"Bijvoorbeeld: Belgen houden van frieten, mannen houden van voetbal. Daarin zit een valkuil: je kan je nog nauwelijks voorstellen dat anderen iets op een heel andere manier bekijken. Onbewust loop je het risico dat je jouw normen aan anderen gaat opdringen. Probeer je daarom bewust te worden van jouw referentiekader: waar ben ik opgegroeid? Hoe ben ik opgevoed? Wat zijn mijn waarden en normen?"

Bekijk diversiteit vanuit thema's

Steffie De Baerdemaker: " Kruispuntdenken vertrekt vanuit het idee dat alle verschillende aspecten en eigenschappen van je identiteit elkaar beïnvloeden. Die thema's zijn onder andere levensbeschouwing, huidskleur, seksuele oriëntatie, economische achtergrond ..."

"Bekijk diversiteit dus als het geheel aan thema's waarin mensen kunnen verschillen en niet als dat wat voor jou 'anders' is. Iedereen verschilt op bepaalde vlakken van jou, en lijkt op bepaalde vlakken op jou. Wie 'wij' is en 'de ander', wordt dan altijd een contextgebonden, tijdelijk gegeven. 'De ander' an sich bestaat dus niet."

Ontdek verhalen die jouw blik verruimen

Steffie De Baerdemaker: "Ook wat je leest en ziet, bepaalt mee jouw referentiekader. Durf daarom eens uit je comfortzone te stappen: bekijk de actualiteit en geschiedenis vanuit zo veel mogelijk verschillende invalshoeken. Ga op zoek naar meerstemmige verhalen in literatuur, op televisie, in handboeken, op klassieke en sociale media. Wat vanzelfsprekend leek, bekijk je zo misschien helemaal anders."

Sigrid Vandemaele

# data[].attributes.attachment_link.title
"Diversiteit gaat niet over de 'speciallekes'"

# data[].attributes.attachment_link.description
Denk jij bij 'diversiteit' aan leerlingen met een migratieachtergrond of een beperking? Wat zegt dat over jouw referentiekader als leraar?

# data[].attributes.headline
praten over huidskleur in de klas - kleuters

# data[].attributes.subject
praten over huidskleur in de klas - kleuters

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niet alleen zien jonge kleuters al verschillen in huidskleur, ze gaan deze ook associëren met 'beter' of 'slechter'. Op basis van huidskleur worden zo zelfs in de kleuterklas vaak vrienden gekozen en klasgenoten uitgesloten van activiteiten ( Boudry & Vandenbroeck, 2006; Swanson et al., 2009, Winkler, 2009).

Onderzoek toonde aan dat vijfjarige kinderen met een 'andere' huidskleur zich daarbij niet alleen bewust zijn van dit verschil maar ook van de vooroordelen en het racisme die hiermee samengaan ( Husband, 2012). Het verbaast je vast niet dat een dergelijke bewustwording sterk meespeelt in de identiteitsontwikkeling en het zelfbeeld van deze jonge kinderen ( Swanson et al., 2009).

Wat kunnen kleuterleerkrachten hier aan doen?

Praat erover!

Door huidskleur in al zijn varianten bespreekbaar te maken, erken je de eigenheid en identiteit van elk kind. Daarnaast rijk je taal aan die de kinderen in staat stelt om zelf over racisme na te denken en te praten. Ten slotte zijn wij, ouders en kleuterleerkrachten, een voorbeeld voor hoe je op een positieve wijze om kan gaan met diversiteit, zonder schaamte en met zelfbewustzijn.

Kinderboeken zijn een goede insteek om huidskleur, vooroordelen en racisme onomwonden en respectvol te bespreken. 'Kikker en de vreemdeling' van Max Velthuijs (1997) is een goed voorbeeld van een kinderboekje waar vreemdelingenhaat expliciet aan bod komt. Na het lezen kan je een kort gesprek houden waarbij je de kinderen laat verwoorden waarom de reacties tegenover de Rat zo onvriendelijk zijn. Als slot kan je samen reflecteren over angst voor wat je niet kent. Nog enkele voorbeelden:

Geef juiste informatie, aangepast aan de leeftijd

Maak van spontane uitspraken en vragen zinvolle leermomenten. Benoem de diversiteit en spreek onbewuste vooroordelen en stereotypen uit. Alleen dan kan er iets mee gedaan worden. Natuurlijk is elke situatie, en elk kind, anders.

Laat ons, als voorbeeld, even teruggaan naar het eerste voorbeeld uit de inleiding.
"Juffrouw, waarom is dat meisje zo vuil?" (een zwarte huidskleur verwarren met vuil is een vaak voorkomend misverstand bij witte kleuters). De witte leerkracht, beschaamd, reageert snel met een "shhhht!"
Het kind zal in dit voorbeeld nog steeds vragen en misschien foute ideeën hebben omtrent de zwarte huid maar zal deze de volgende keer niet meer uitspreken.

Beter was het volgende antwoord geweest:
"Lieverd, dat meisje is helemaal niet vuil. Ze is net zo proper als jij. Haar huid heeft een ander kleur. Net zoals mensen een ander haarkleur hebben, zo hebben mensen ook andere huidskleuren."
Als de (oudere) kleuter nog vragen zou hebben, kan de leerkracht de uitleg van melanine toevoegen ( Tatum, 1997 in Winkler, 2009). Als de jongere kleuter het niet zou begrijpen, kan de kleuterleerkracht bijvoorbeeld eens samen met het kind poppen wassen waardoor het kind het verschil te zien krijgt tussen het zwart dat vuil is en het zwart dat bij de persoon hoort ( Boudry & Vandenbroeck, 2006).

Toon alledaagse diversiteit ook elke dag

Snuister even in je boekenhoek, kijk even rond in je klas. Vinden alle kinderen zichzelf terug in de boekjes, puzzels, poppen en prenten aan de muur? Worden de verschillende huidskleurtinten spontaan aangeboden wanneer kinderen een portret mogen schilderen? Ga je steeds op uitstap bij een witte dokter, bakker en kruidenier of bied je ook positieve rolmodellen met andere huidskleuren aan? Toon je ook bruine en zwarte ridders en prinsessen of zijn ze allemaal blond en wit?

Ook als de kleuters in je klas voornamelijk/enkel een witte huidkleur hebben, is het belangrijk om diversiteit voortdurend te tonen. Onze klas is vaak een van de eerste beelden die de kinderen krijgen van de samenleving. Het is dus belangrijk dat dit een correct en rechtvaardig beeld is. Op deze manier stel je de kinderen in staat meer onbevangen te oordelen en eigen keuzes te maken ( Boudry & Vandenbroeck, 2006).

Hoewel deze stap misschien vanzelfsprekend lijkt, nodig ik je uit om je thema's doorheen het hele jaar te herbekijken vanuit dit oogpunt. Zo is dit het resultaat van mijn google-search naar 'brandweermannen'.

Alle brandweermannen (en één sexy geklede vrouw) hebben een witte huidskleur. Ik moet al even scrollen om een zwarte brandweerman te vinden. Als ik na een lange werkdag nog enkele foto's zou zoeken om mijn onthaalhoek aan te kleden zou ik hier dus waarschijnlijk enkele foto's uit halen en het hierbij laten. Met die selectie geef ik echter onbewust ook boodschappen mee over wie dit beroep kan uitvoeren...

Reageer

Wanneer jonge kinderen anderen uitsluiten op basis van - of onderling uitspraken doen die gebaseerd zijn op voordelen (of geslacht, cultuur, ...) dien je stééds te reageren. Door niet te reageren geef je immers impliciet de boodschap dat het gedrag wijd geaccepteerd wordt ( Winkler, 2009). Jouw rol als leerkracht is hier dus cruciaal!

Keur het gedrag hierbij niet enkel af maar bespreek, op een geduldige manier, waarom dergelijke uitspraken of handelingen als kwetsend kunnen overkomen.

Verken verschillen én gelijkenissen

Verbondenheid ontstaat waar kleuters het gevoel hebben 'erbij te horen'. Dat gevoel krijgen de kinderen enerzijds door de respectvolle aanpak van hun verschillen en anderzijds net door de erkenning van gelijkenissen. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van wiskunde-activiteiten waarbij door middel van grafiekjes duidelijk wordt wie allemaal houdt van spaghetti of net van frietjes, of dit kan door een beeldende activiteit waarbij we samenwerken aan een visualisatie van waar de kinderen van houden.

Onderneem actie

Om aan kinderen duidelijk te maken dat racisme en stereotypering geen normaal, maar een schadelijk en gevaarlijk deel van de maatschappij zijn, moeten we meer doen dan enkel praten. Toon aan kinderen dat het belangrijk is om sociale onrechtvaardigheid en vooroordelen niet te accepteren.

Zo schreef een Amerikaanse kleuterleerkracht een brief, met bijhorende tekeningen en 'handtekeningen' van haar kleuters, naar een fabrikant die beweerde 'huidskleur-pleisters' te maken, terwijl deze enkel zachtroze waren... ( Husband, 2012)

Tot slot: blijf enthousiast

Alle kleine initiatieven en gebaren zijn belangrijk om kinderen duidelijk te maken dat zwarte kinderen niet minder en witte kinderen niet meer waard zijn dan een ander. Blij was ik dan ook te zien dat bovenstaande afbeelding gedeeld en gretig ge- liked werd door jullie, collega's, op een van mijn favoriete facebookgroepen.
Bronnen:
Boudry, C. & Vandenbroeck, M., (2006). Spiegeltje, spiegeltje... : Een werkboek voor de kinderopvang over identiteit en respect (tweede druk). Amsterdam: Uitgeverij SWP Amsterdam

Husband, T., (2012). "I Don't See Color": Challenging Assumptions about Discussing Race with Young Children. Early Childhood Education Journal. (39) 365-371

Kuh, P., Leekeenan, D., et al. (2016). Moving beyond anti-bias activities: supporting the development of anti-bias practices. Young Children. 58- 65.

Winkler, E., (2009). Children Are Not Colorblind: How Young Children Learn Race. Pace(3)3. 1-8

Wanless, S. & Crawford, P., (2016). Reading your way to a culturally responsive classroom. Young children. 8-15.
Dit artikel verscheen eerder op Kleutergewijs.wordpress.com.

# data[].attributes.attachment_link.description
Niet alleen zien jonge kleuters al verschillen in huidskleur, ze gaan deze ook associëren met 'beter' of 'slechter'. Op basis van huidskleur worden zo zelfs in de kleuterklas vaak vrienden gekozen en klasgenoten uitgesloten van activiteiten (Boudry & Vandenbroeck, 2006; Swanson et al., 2009, Winkler, 2009).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ook jonge kinderen doen soms racistische uitspraken, vaak over huidskleur. "Ook al zijn die niet kwetsend bedoeld, laat ze niet passeren", zeggen lerarenopleider Eva Dierickx en werkplekbegeleider in de lerarenopleiding Joyce Loir. Hoe pak je dat aan? 5 inzichten en tips voor kleuter- en lager onderwijs.

Niet Waar

TIP 1:
Maak verschillen zoals huidskleur bespreekbaar

Achter een ongebreidelde uitspraak als 'Dat kindje ziet eruit als kaka!' schuilt de vraag: 'Waarom ziet dat kindje er anders uit?'. Tracht dus eerst te achterhalen: 'Vanwaar komt dat, wat jij zegt? Om te kwetsen, of omdat je dat niet begrijpt?'

Geef daarna rustig en eerlijk antwoord: 'Dat kindje is niet vuil. Dat is zijn huidskleur. Jij hebt een andere huidskleur.' Leg lagereschoolkinderen gerust ook uit wat melanine is: de stof die je huid een andere kleur geeft en die je beschermt tegen zonlicht.

Niet Waar

"Zo was er in de VS een lagereschooljuf die een pleister plakte en zei 'Dat is huidskleur, staat hier op de doos'. De kinderen waren het er niet mee eens. En gelijk hadden ze. Hetzelfde zie je in de kleuterklas, waar het zalmroze kleurpotlood vaak wordt benoemd als 'huidskleurpotlood' en ook nog eens het meest gegeerd is."

"Zulke situaties kan je aangrijpen om kinderen duidelijk te maken 'Dit is eigenlijk niet oké, hier staan we niet voor'. Je kan ze ook empoweren door te zeggen 'We gaan hier iets tegen ondernemen '."

"De juf van de pleister schreef bijvoorbeeld samen met de kinderen een brief aan de fabrikant. Mét resultaat. Zo zien kinderen dat ze effectief iets kunnen veranderen aan sociale onrechtvaardigheid. Een kleine aanpassing in je klas, zoals een potje met allerlei tinten huidskleurpotloden, kan al een verschil maken."

"Kinderen zien op school ook dat de meeste leraren wit zijn, bij het onderhoudspersoneel zien ze meer andere huidskleuren. Maar stellen ze daar een vraag over, klinkt het 'Ssst, dat is onbeleefd!' Daardoor zouden ze kunnen denken: witte kindjes zijn slimmer, bruine dommer."

"Door verschillen in huidskleur terloops te benoemen, haal je ze uit de taboesfeer. Hoe jonger je daar met kinderen over praat, hoe makkelijker ze later gesprekken zullen hebben, ook over racisme, etniciteit, protestbewegingen ... Maar leg tegelijk de focus ook op gelijkenissen. Want de verschillen bínnen een groep zijn doorgaans groter dan die tússen groepen."

TIP 2:
Benoem verschillen en focus op gelijkenissen

Benoem niet enkel verschillen op basis van etnische achtergrond, maar ook verschillen in interesses, voorkeuren, ideeën ...

Iedereen vindt het belangrijk dat we lief zijn voor elkaar, dat hebben we gemeenschappelijk. Benoem dat als je de klasregels toelicht.

Veel leraren werken graag - en goedbedoeld - rond het thema 'anders zijn'. Let op met de focus op andere culturen, want zo zeg je eigenlijk: 'Die zijn niet zoals wij.' Probeer van 'wij-zij-taal' weg te blijven en focus op wat jullie verbindt. Stel vragen als: 'Wat is je lievelingseten?' Wedden dat álle kinderen 'frietjes', 'spaghetti' of 'pannenkoeken' antwoorden?

Waar

"Als witte middenklasser moet ik me niet afvragen of mijn dochter zich zal herkennen in de voorleesboekjes. Met haar spreken over racisme of ongelijkheid is een keuze. Het is geen noodzaak om haar te leren omgaan met bijvoorbeeld politiegeweld. Maar veel mensen met een niet-witte huidskleur moeten dat gesprek wél voeren om hun kind daartegen te wapenen."

"Veel prentenboeken in kleuterklassen gaan nog altijd over witte jongens. Zij zien dus zichzelf vaker terug in verhalen, en ook nog te vaak in stereotiepe beelden. Denk aan het thema 'Brandweer' in de kleuterklas. Ze zien die beelden en denken: ik kan dat worden. Maar zien ook kleuters met een niet-witte huidskleur dat zij dat kunnen worden?"

"Ik spreek altijd over spiegels en vensters. Elk kind moet zichzelf enerzijds kunnen herkennen in de klas, in de spiegels die je ze voorhoudt. Duikt Rachida bijvoorbeeld ook op in een vraagstuk bij wiskunde, of zien ze haar enkel als het over 'anders zijn' gaat? Anderzijds moet je kinderen een blik op de wereld geven, vensters open zetten. Witte kinderen hebben ook het recht om te kijken naar bijvoorbeeld het interessante leven van zwarte meisjes."

TIP 3:
Breid je boekenhoek uit. Haal de wereld naar je klas.

Check je boekenhoek: Hoeveel kinderen met kleur spelen een positieve hoofdrol? Hoeveel meisjes spelen een hoofdrol? Hoeveel zwarte jongens, bruine kinderen met een beperking, kinderen met een andere taal, in armoede ... Hoe divers zijn de bio's die we tonen? Weerspiegelen je klas, de materialen, de boeken die je aanbiedt onze diverse maatschappij?

Waar

"Zo kan je het concept eerlijkheid wél al vroeg binnenbrengen. 'Jij bent zwart dus jij kan helemaal geen juf worden', kan een uitspraak van een kleuter zijn. Dan duid je 'Bijna alle leraren zijn wit in onze school. Dat is gek hé?! Zwarte kindjes kunnen nochtans ook leraar worden, dus eigenlijk is dat niet eerlijk'."

TIP 4:
Benoem (on)gepast gedrag en taalgebruik.

Negeer nooit racistische uitspraken, scheldwoorden, kwetsende stereotypes of onbegrip. Een kleuter zeg je: 'Dat is lief, dat is niet lief. Dat is een mooi woordje, dat niet.' Jonge lagereschoolkinderen leg je uit waarom dat gedrag of die uitspraak kwetsend is. Kinderen vanaf het 4de of 5de leerjaar geef je meer achtergrond en context. Leg uit waar racisme vandaan komt: de koloniale geschiedenis, het slavernijverleden ...

Waar

"Welke woorden mag je wel of niet gebruiken? Is dat ongekend terrein, dan lijkt het soms een slangenkuil. Denk aan het 'n'-woord dat rechtstreeks verwijst naar de slavernij. Als je in gesprek gaat, is het belangrijk te beseffen waarom woorden kunnen kwetsen."

"Racisme is sowieso niet een thema waar je een weekje aan werkt. Pak het aan zoals het thema veiligheid, een schooljaar lang. Eerst geef je aan wat veiligheid is, en waarom dat zo belangrijk is. Vervolgens reik je woorden aan: 'rood, groen ...' Dan oefen je tot kinderen in staat zijn zelfstandig veilig de fiets te nemen."

"Zo kan je ook een heel jaar door rond racisme werken: pik in op actua, plan het in je lessen in en bespreek de impact van racistische incidenten. Reik woorden aan en speel regelmatig in op wat leerlingen zeggen in de klas. Uiteindelijk zullen ze zelf de reflex hebben om correct gedrag en inclusief taalgebruik te hanteren."

"En tot slot: het is geen schande om toe te geven dat je in het verleden dingen verkeerd hebt aangepakt of vooroordelen had. Zolang je er maar over reflecteert en als mens leert uit je fouten. Als je daar niet bent, dan heeft het geen zin om over racisme les te geven."

TIP 5:
Verdiep jezelf in het onderwerp en reflecteer

Als je een leerinhoud wil overbrengen, dan moet je je daarin verdiepen en daar kennis over hebben. Dat is bij het thema racisme niet anders. De allereerste stap is dus dat je jezelf inleest. Weet waar je het over hebt, wat je ter sprake kan brengen, waar je vragen over kan stellen.

Klaar om je te verdiepen?
We geven je alvast deze boekentips:

Praten over huidskleuren in de klas, Eva Dierickx, Artesis Plantyn hogeschool

Zonder wrijving geen glans, Vlaamse Onderwijsraad, Lannoo Campus

Onderwijs in een gekleurde samenleving, Orhan Agirdag, Epo

Witte onschuld, Gloria Wekker, Aup

Queenie, Candice Carty- Williams, Prometheus

De vreemdeling, Abdelkader Benali, Prometheus

Zwijg allochtoon, Rachida Lamrabet, Epo

Waarom ik niet meer met witte mensen over racisme praat, Reni Eddo-Lodge, Polis

Dochter van de dekolonisatie, Nadia Nsayi, Epo

Klara Tesseur

# data[].attributes.attachment_link.title
Racistische uitspraken bij kinderen: hoe reageer je?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ook jonge kinderen doen racistische uitspraken, vaak onbedoeld. Reageren moet, maar hoe? Inzichten en tips voor kleuter- en lager onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wit aan zet Welke impact heeft de film gehad? En hoe is het een klein jaar later met Sunny? De meningen gemeten: Verandert zo'n campagne iets? Hoe bewust ben jij je van je vooroordelen? Het goede nieuws: het is mogelijk om je eigen vooroordelen te herkennen vóór je handelt.

# data[].attributes.body
https://angelicadass.com/photography/humanae/

# data[].attributes.attachment_link.description
Humanæ is a photographic work in progress by artist Angélica Dass, an unusually direct reflection on the color of the skin, attempting to document humanity's true colors rather than the untrue labels "white", "red", "black" and "yellow" associated with race.

# data[].attributes.headline
diversiteit in woord en beeld - Studio Sesam

# data[].attributes.subject
diversiteit in woord en beeld - Studio Sesam

# data[].attributes.attachment_link.description
Studio Sesam wil de diversiteit in Vlaanderen zichtbaar maken, geeft kleurrijke prentenboeken uit, lanceert creatieve talenten en werkt aan diversiteitscommunicatie,opdat iedereen gezien en gehoord wordt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kinderboeken over diversiteit - inclusieve prentenboeken voor diverse leeftijden

# data[].attributes.attachment_link.description
Eén van de dingen die wij onze dochter van kleins af graag willen meegeven, is een divers wereldbeeld. De boekenkast van onze peuter wordt niet alleen gevuld met witte prinsessen, brandweermannen en traditionele gezinnen. Ook ...

# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/257728/kritisch-denken-een-krachtig-medicijn-tegen-onzin/

# data[].attributes.attachment_link.title
“Kritisch denken: een krachtig medicijn tegen onzin”

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe krijg je leerlingen met kritisch denken zover om onzin te doorprikken en niet alleen andermans maar ook hun eigen waarheid te bevragen?

# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/257601/kritisch-denken-lagere-school/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als docent aan Thomas More maakt Olivier Van Roy toekomstige leraren mediawijs. Als leraar daagt hij zijn leerlingen van het zesde leerjaar uit om kritisch te denken. TikTok en phishing, maar ook opkomen voor je mening en uitrekenen hoe snel een pinguïn zwemt: Olivier zet zijn leerlingen op scherp.

Olivier Van Roy, basisschool Heilige Familie Schaarbeek: "'Meester, waarom kom jij met de auto naar school?' Dat mijn lesmateriaal niet op een bagagedrager past, vegen ze meteen van tafel. 'Toch niet elke dag, meester?' Kritische kinderen stellen lastige vragen. En soms vinden we ze wijsneuzerig. Of zijn we teleurgesteld omdat de verwondering die jij als leraar zo graag wil uitlokken, hen niet kan boeien."

" Te groot voor de speelplaats, te klein voor wat komt: zesdejaars zitten in een fascinerende fase. In het vierde leerjaar is de leraar nog een alwetende god. Voor die beginnende pubers ben je meer een gids. Met één oog volgen ze je route, met het andere speuren ze naar shortcuts."

Na de komma

Olivier Van Roy: "Hun kritisch denken groeit met horten en stoten. Onder de waterlijn werk ik er elke les aan. Als ze bij een vraagstuk zonder verpinken antwoorden dat een pinguïn driehonderd kilometer per uur zwemt, ging er niet alleen wat mis met komma's en nullen. Ze vergeten ook om wiskunde aan de werkelijkheid te koppelen. Om zich telkens af te vragen: ' Kan dat wel? '"

"Nog zo'n vraag: is mijn aanpak efficiënt? Het ene kind houdt te slaafs vast aan je methode, het andere blijft koppig in de verkeerde richting zoeken. Ik laat mijn leerlingen geregeld met hun neus tegen de muur lopen. Geef ze voldoende ruimte om fouten te maken en eruit te leren."

Tegen de stroom

Olivier Van Roy: "Ons onderwijs beloont volgzaamheid soms te veel. 'Wie vindt dat jongens met poppen kunnen spelen? Wie niet?' Als je een stelling op je klas afvuurt, zoeken veel leerlingen instinctief dekking bij de meerderheid. Het lef om als enige je hand op te steken bij een afwijkend standpunt: die instelling waardeer ik nadrukkelijk in de klas."

"Het ene kind praat aan de keukentafel mee over politiek, in andere gezinnen staat het journaal nooit op. Wie thuis een rijke voedingsbodem krijgt, heeft een streepje voor. Al echoot elk kind de standpunten van zijn ouders, van genderstereotypen tot klimaat. In de klas leggen ze die argumenten in de weegschaal. Beetje bij beetje vormen ze hun eigen wereldbeeld."

Kritische kinderen stellen lastige vragen
Olivier Van Roy
leraar 6e leerjaar

Op het web

Olivier Van Roy: "In WO komt kritisch denken explicieter aan bod, want wie online opzoekt, botst geregeld op desinformatie. En omdat ik in de lerarenopleiding lessen mediawijsheid geef, is het logisch dat ik er ook met mijn klas veel aandacht aan besteed. Wat zijn betrouwbare media? Hoe herken je ze?"

"In het zesde leerjaar hebben ze vaak voor het eerst een eigen smartphone. Na de bestorming van het Capitool in Washington verkondigde een van mijn leerlingen dat daar een bom ontploft was. Een filmpje op TikTok had haar op het verkeerde been gezet. Een ziekenwagen in hun straat of een aanslag op internet: sensatie trekt kinderen aan, en dus is het logisch dat ze die info voor waar nemen."

"Er bestaat prima lesmateriaal dat leerrijke valstrikken uitzet. 'Niet doen meester, dat is gevaarlijk': als op mijn online bordboek een pop-up verschijnt die me de hemel belooft omdat ik de duizendste bezoeker ben, gaan de decibels de hoogte in zodra ik de muis in de richting van dat flikkerende knopje beweeg."

Achter de feiten

Olivier Van Roy: "Dat betekent niet dat ze elke poging tot phishing probleemloos ontmaskeren. Je kan niet elke situatie oefenen, je kan leerlingen enkel alert maken voor mogelijk gevaar. Net als in de echte wereld: ze weten heus wel dat je niet bij onbekenden in een busje stapt. Maar niet elke situatie is even duidelijk, en de kans dat ze online botsen op mensen met slechte bedoelingen, is nu eenmaal groter."

"'Wie heeft gelijk meester, zij of ik?' Als leerlingen het niet eens worden over feiten, stappen ze nog altijd naar mij. Soms ken ik het antwoord, soms moet ik het opzoeken. Ze zien me als een soort scheidsrechter over feit en fictie, een grote verantwoordelijkheid. Als leraar heb je een bevoorrechte positie nu waarheid zo relatief wordt. Omdat je samen elke dag kritisch naar de werkelijkheid kijkt, hechten ze geloof aan je standpunt. En krijg jij de kans om hun kritische zin aan te scherpen."

Seppe Goossens

# data[].attributes.attachment_link.title
Kritisch denken in de lagere school: "Soms belonen we volgzaamheid te veel"

# data[].attributes.attachment_link.description
Als docent aan Thomas More maakt Olivier Van Roy toekomstige leraren mediawijs. Als leraar daagt hij zijn leerlingen van het zesde leerjaar uit om kritisch te denken. TikTok en phishing, maar ook opkomen voor je mening en uitrekenen hoe snel een pinguïn zwemt: Olivier zet zijn leerlingen op scherp.

# data[].attributes.body
DIVERSE SCHOOL

nieuwe lln in de klas - warm welkom heten / buddy in de klas / rondleiding door enkele lln.

TREK JE PLAN
1. zoek zelf 2. vraag een vriend 3. vraag de LK

gesprek over potlood met 'huidskleur' - als leraar bewust omgaan met deze benaming

liedjesboek gemaakt met liedjes in de thuistaal van de kinderen

Elke dag starten met 'goedemorgen' in 15 verschillende talen.

werkgroep thuistalen: wereldspelen in het begin van het schooljaar - lln zich thuis laten voelen

VREEDZAME SCHOOL

dialogen over ruzies, complimenten geven, hoe volgende keer anders?

duimenmuur waar kinderen aangeven hoe ze zich voelen

speelplaats opgedeeld in zones (time-out plaats)

klasafspraken maken / klasregels maken

DEMOCRATISCHE SCHOOL

coöperatieve werkvormen bewust inzetten

willekeurige groepen maken (leren samenwerken met iedereen)

een conflict oplossen met de klas

inzetten op samenwerken en participeren
vaak in hoekenwerk

WERELDSCHOOL

verkennen van de SDG's in de kangoeroeklas (presenteren aan elkaar / affiches maken om aan de andere kinderen te tonen)