# data[].attributes.attachment_link.title
Foreldradagur Heimilis og skóla 2020 - Stafræn borgaravitund foreldra

# data[].attributes.body
Stafræn borgarvitund er tækifæri fyrir fólk til að nýta sér tækni til að taka virkan þátt í samfélaginu og á sama tíma bera virðingu og umhyggju fyrir sjálfum sér og öðrum í stafrænum heimi, stunda örugga netnotkun og nýta miðla og nýja tækni með ábyrgum og skapandi hætti (Sólveig Jakobsdóttir, 2019).

# data[].attributes.body
Einstaklingur verður stafrænn borgari um leið og hann/hún notar tölvupóst, verslar eitthvað á netinu, setur myndir á netið eða tekur þátt í netsamfélagi á annan hátt eins og að notast við Twitter, Tiktok, Facebokk og fleira.

# data[].attributes.body
Stafrænni borgaravitund næst þegar einstaklingurinn þekkir rétt sinn og skyldur og notar netið á ábyrgan hátt.

# data[].attributes.body
1. Aðgengi

2. Siðferði

3. Verslun

4. Réttindi og ábyrgð

5. Samskipti

6. Lög og reglur

7. Stafrænt læsi

8. Heilsa og velferð

9. Öryggi (Berglind Karlsdóttir, 2019).

# data[].attributes.body
Undirbúa einstaklinga fyrir tæknikröfur til framtíðar.

# data[].attributes.body
Anna Elísa Hreiðarsdóttir. (2019).  Stafræn tækni í leikskólastarfi: Sjónarhorn frumkvöðla. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://netla.hi.is/serrit/2019/menntun_barna_leik_grunn/08.pdf

# data[].attributes.body
Berglind Karlsdóttir. (2019, 12.apríl). Stafræn borgaravitund [myndband]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=efQZg7iAoMg

# data[].attributes.body
Ester Guðlaugsdóttir. (2016).  Samkeppnin við snjallsímana Hefur snjallsímanotkun áhrif á tengslamyndun foreldra og barna að mati fagaðila í ung- og smábarnavernd? [Meistararitgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/26400

# data[].attributes.body
Hólmfríður Árnadóttir, Íris Hrönn Kristinsdóttir, Rannveig Oddsdóttir og Þóra Rósa Geirsdóttir. (2016).  Læsishugtakið og námsumhverfið í leikskólanum – að koma til móts við nýja kynslóð. https://www.rannis.is/media/2015-2016/krogabol_16_lokaskyrsla.pdf

# data[].attributes.body
Snjalltækni hefur orðið hluti af daglegu lífi fólks og sífellt yngri börn hafa greiðari aðgang að henni. Skólar hafa væðst þessari nýju tækni og henni er ætlað að vera hluti af starfi leikskóla (aðalnámskrá leikskóla)

góð forrit og samskipti á milli barnanna við tölvurnar sé ein forsenda náms í gegnum tölvutækni.

stafræn tækni gæti haft jákvæð áhrif á samskipti

tölvutækni er hægt að nýta með fjölbreyttum hætti í leikskólum, til náms, samskipta og við upplýsingaleit. Sameiginlegur þráður í starfsaðferðum frumkvöðlanna þá og nú er að nota stafrænu tæknina sem leikefni og leið að tilteknum kennslumarkmiðum sem geta verið fjölbreytt og snúið að mörgum þroska- og námsþáttum

talvan sem verkfæri eða leikfang fyrir börnin

kennarar þurfa að hafa gott aðgengi að fræðslu og þjálfun í stafrænni tækni í skólastarfi að styðjast við í sinni starfsþróun

samvinnuverkefni auka úthald og ánægju, þrautseigju og áhuga

tölvutækni sé best nýtt við skipulagningu og undirbúning kennara (Anna Elísa Hreiðarsdóttir, 2019).

# data[].attributes.body
Mennta- og menningarmálaráðuneytið. (2011). Aðalnámskrá leikskóla 2011. Reykjavík: Höfundur

# data[].attributes.attachment_link.description
Á leikskólaárunum er lagður mikilvægur grunnur að frekara læsi, þar er málþroski ein helsta undirstaðan svo og samskipti og reynsla af fjölbreyttum mál- og lestrarathöfnum. Miðstöð skólaþróunar býður upp á fjölbreytt þróunarstarf tengt læsi í leikskólum þar sem áhersla er m.a. lögð á leik, vinnu með…

# data[].attributes.body
Sólveig Jakobsdóttir. (2019, 4. febrúar). Stafræn borgaravitund? Hugtök og hugmyndir. Áskoranir og álitamál. Lykilþættir og líkön [PowerPoint glærur].

# data[].attributes.body
Læsi er einn af mikilvægustu þáttum náms og tekur til hæfni nemenda til að öðlast og miðla þekkingu, greina og leysa viðfangsefni við margskonar aðstæður (Mennta- og menningarmálaráðuneytið, 2011).
Snjalltæki ættu að vera gefandi viðbót við læsisnám og málþroska ungra barna sé vel og faglega að slíkri vinnu staðið. Þannig má stuðla að hagnýtu læsi, snjalllæsi, ungra barna og um leið auka fjölbreytni og svigrúm til frekara náms á öðrum námssviðum (Hólmfríður Árnadóttir, Íris Hrönn Kristinsdóttir, Rannveig Oddsdóttir og Þóra Rósa Geirsdóttir, 2016).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tökumst á við fordóma, neteinelti og hatursorðræðu.

Samhliða hraðri tækniþróun í upplýsingatækni undanfarin ár hefur nýjum samskiptamiðlum fjölgað gríðarlega og teljast víða ómissandi þáttur í daglegu lífi.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tökumst á við fordóma, neteinelti og hatursorðræðu. Samhliða hraðri tækniþróun í upplýsingatækni undanfarin ár hefur nýjum samskiptamiðlum fjölgað gríðarlega og teljast víða ómissandi þáttur í daglegu lífi.

# data[].attributes.body
Steingerður Ólafsdóttir. (2017). Smábörnin með snjalltækin Aðgangur barnanna og viðhorf foreldra. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.
https://netla.hi.is/serrit/2017/menntakvika_2017/001.pdf

# data[].attributes.headline
Snjalltækjanotkun meðal barna á leikskólaaldri

# data[].attributes.subject
Snjalltækjanotkun meðal barna á leikskólaaldri

# data[].attributes.body
Flest börn í dag á leikskólaaldri hafa aðgang að spjaldtölvu, síma, tölvu eða sjónvarp (t.d. youtube). Börnin eiga ekki eigin spjaldtölvu en rannsóknir gefa til kynna að notkun snjalltækja hefjist fyrr en eignarhaldið segir til um. Það má gera því skóna að hlutfall þeirra sem hafa aðgang að spjaldtölvu hafi hækkað á allra síðustu árum (Steingerður Ólafsdóttir, 2017).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stafræn borgaravitund - bekkjarsáttmálar og verkefni

Bekkjarsáttmáli 1.- 4. bekkur Hér er bekkjarsáttmáli sem gott er að semja með nemendum í 1.-4. bekk sem nota bekkjarsett.

Bekkjarsáttmáli 5. bekkur Hér er bekkjarsáttmáli sem gott er að semja með nemendum áður en spjaldtölvur eru afhentar í 5. bekk.

Bekkjarsáttmáli endurskoðaður Leiðbeiningar um hvernig hægt er að endurskoða gamla bekkjarsáttmála.

Fræga fólkið á Instagram Markmið að nemendur geri sér grein fyrir hvernig „fræga fólkið" nýtir sér samfélagsmiðla og í hvaða tilgangi.

Höfundarréttur og niðurhal Markmið að nemendur geri sér grein fyrir því að efni á netinu kann að vera eign annarra.

Könnun um leiki og samfélagsmiðla Markmið að nemendur kynni sér hvaða öpp eru algengust í nemendahópnum.

List er tjáning Markmið að nemendur skilji að list er ein leið til tjáningar og það eðlislæg leið.

Miðlalæsi - Vefsíður Markmið að nemendur átti sig á því að vefsíður eru af ýmsum toga og þjóna mismunandi tilgangi.

Netávani Markmið að nemendur geri sér grein fyrir því að sumir geta lent í vandræðum með net- og tölvunotkun sína.

Samfélagsmiðlar Markmið að nemendur geri sér grein fyrir kostum og göllum samfélagsmiðla.

Vinátta Markmið að nemendur geri sér grein fyrir því að einn af mögulegum fylgifiskum tæknivæðingar er aukin félagsleg einangrun.

Virkur í athugasemdum Markmið að nemendur velti fyrir sér kostum og göllum athugasemdakerfanna.

# data[].attributes.attachment_link.title
Námsefni - Spjaldtölvur í grunnskólum Kópavogs

# data[].attributes.attachment_link.description
Bekkjarsáttmáli 1.- 4. bekkur Hér er bekkjarsáttmáli sem gott er að semja með nemendum í 1.-4. bekk sem nota bekkjarsett. Bekkjarsáttmáli 5. bekkur Hér er bekkjarsáttmáli sem gott er að semja með nemendum áður en spjaldtölvur eru afhentar í 5. bekk. Bekkjarsáttmáli endurskoðaður Leiðbeiningar um hvernig hægt er að endurskoða gamla bekkjarsáttmála.

# data[].attributes.body
Foreldrar eiga að vera fyrirmynd barna er kemur að netnotkun.

Foreldrar bera ábyrgð á því að upplýsa börn sín og leiðbeina þeim um ábyrga netnotkun; t.d. að það sem sett er á netið hefur alltaf afleiðingar og er þar, stundum góðar og stundum slæmar.

Foreldrar eiga að fylgjast með því sem börnin gera á netinu og ber að vernda þau gegn afleiðingum netnotkunar.

# data[].attributes.body
Í dag eignast börn síma mun fyrr en áður og í flestum tilfellum fá þau snjallsíma. Það getur boðið hættunni heim ef ekki er farið rétt að. Eins og talið er upp hér að ofan er það á byrgð foreldra að fylgjast með snjallsímanotkun barna sinna og upplýsa þau um þær hættur sem leynast á netinu.

Ýmsar leiðir eru til að fylgjast með snjallsímanotkun barna, til eru ýmiskonar forrit þar sem foreldrar geta stjórnað tíma barnsins í símanum, þegar tíminn er liðinn hefur barnið ekki lengur aðgang að símanum nema til þess að hringja. Auk þess er hægt að stjórna því hvort kveikt sé á internetinu og jafnvel hægt að loka á einstaka forrit, eins og t.d. youtube. Allt fer það eftir þroska og aldri barnsins.

Ég (Unnur) nota þetta forrit mikið með mitt tæplega 8 ára barn. Hann fær ákveðið margar mínútur á dag í símaleikjum sem við foreldrarnir getum svo bætt við, ef við viljum. Eins og er finnst mér barnið mitt ekki nógu þroskað til að vafra á netinu og hef því lokað fyrir það.

Símanotkun barna er þó ekki alslæm, það er mikið öryggi í því að barn hafi síma á sér og geti hringt í foreldra ef eitthvað kemur upp á. Umhverfi barna hefur nefninlega breyst töluvert frá því sem áður var og börn flakka meira og fara lengra frá heimili sínu en börn áður fyrr. Áður en sonur minn eignaðist síma koma hann oft heim til að spyrja hvort hann mætti fara hingað og þangað en í dag hringir hann í okkur beint eftir skóla og lætur okkur vita hvert hann er að fara. Það gefur okkur foreldrunum mikið öryggi.

Hlutverk foreldra er ekki einungis að fylgjast með snjallsímanotkun barna sinna heldur þurfa foreldrar einnig að sýna gott fordæmi. Samkvæmt Ester Guðlaugsdóttur (2016) hafa niðurstöður rannsókna sýnt fram á að erfiðara er beina athylgi að því sem er fyrir framan einstaklinga ef snjallsími er við höndina. Þessi rannsókn gefur góða mynd af því hvernig foreldrum hefur mistekist að halda jafnvægi á milli þess að sinna barninu sínu og að sinna því sem snjallsíminn kallar eftir.

.

# data[].attributes.body
Aðgengi fólks að tækni er svo að segja óheft, við eigum flest snjallsíma, snjallúr, snjallsónvarp og tölvu. En aðgengi fylgir ábyrgð og við berum ábyrgð á því sem við setjum á netið t.d. með því að:

Deila ekki of miklu af eigin lífi.

Hugsa áður en deilt er; er þetta eitthvað sem ég myndi   segja í persónu? Við berum ábyrgð á því sem við setjum á netið.

Vernda eigið öryggi; passa upp á hvaða persónuupplýsingar eru sjáanlegar á samfélagsmiðlum.

Skipta reglulega um lykilorð og ekki nota sama lykilorðið á mörgum stöðum.

Og síðast en ekki síst er hluti af því að vera ábyrgur stafrænn borgari að taka eftir því hvernig samborgarar okkar hegða sér á samfélagsmiðlum og tilkynna slæma hegðun, það getur t.d. verið hatursorðræða eða einelti (Grossel, 2020).

Tæknin er í flestum tilfellum af hinu góða og hefur gert líf okkar töluvert auðveldara.  Verlsun fer t.d. að miklu leyti fram á netinu, bæði er auðvelt að kaupa og selja notaða hluti á hinum ýmsu netsíðum og auk þess eru allflestar verslanir með heimasíðu sem hægt er að verlsa í gegnum. Þar er það á okkar ábyrgð að passa uppá hvaða upplýsingar við gefum frá okkur og að versla við ábyrga söluaðila.

# data[].attributes.body
Við erum í stöðugum samskiptum við fólk í gegnum samfélagsmiðla, allan daginn, alla daga. Facebook, Intagram og Twitter eru dæmi um samfélagsmiðla sem fólk kíkir á ótalsinnum á dag og fara þar fram mikil samskipti. Samskipti á netinu eru flókin; auðvelt er að láta hvað sem er út úr sér, oft í bræði og oft eitthvað sem viðkomandi myndi annars ekki segja í persónu, og það sem komið er á netið, er þar. Við berum því ábyrgð á því að það sem við setjum frá okkur á netið sé viðeigandi og særi ekki aðra.

# data[].attributes.body
Samara Grossel. (2020, 6. október). Your guide to being a good digital citizen. Temple Now. https://news.temple.edu/nutshell/2020-10-06/digital-citizenship-0