# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onlangs barstte in museumland een relletje los, een waarvan je je afvraagt of dat niet te voorspellen was geweest. Op 28 mei kreeg het Stedelijk Museum Amsterdam een bruikleenaanvraag van een collectief van kunstenaars, cultuurwerkers en activisten. Zij vroegen een kunstwerk van Ahmet Öğüt op, om als barricade te gebruiken bij een studentenprotest in Amsterdam. Dat is minder vreemd dan het klinkt. Bakunin's Barricade (2015-2020) is een installatie met dranghekken en verkeersborden en een complete auto, als ware het een straatbarricade, en is ook écht zo bedoeld.

Toen het Stedelijk het in 2021 aankocht, liet Öğüt het museum een juridische verklaring ondertekenen dat het kon worden uitgeleend als barricade-middel bij „radicale economische, sociale en politieke transformatieve gebeurtenissen en bewegingen die aanleiding geven tot ernstige zorgen onder de bevolking aangaande fundamentele mensenrechten, inclusief degene die staan omschreven in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens".

De oorlog in Gaza is duidelijk zo'n radicale gebeurtenis, maar het Stedelijk weigerde het af te staan. Voorspelbaar misschien, want er zat nóg een deel aan het kunstwerk vast, namelijk dat in die barricade museale topstukken worden opgenomen. Oftewel: het Stedelijk zou Öğüts creatie moeten uitlenen inclusief werken zoals van Käthe Kollwitz, Kazimir Malevich en Nan Goldin. Laten we er kopieën van uitlenen, bood het Stedelijk het collectief aan, omdat ook die mogelijkheid in het contract stond en omdat het museum het werk net zelf wilde gaan exposeren. Het collectief ging niet akkoord met de kopieën - het moesten de originele kunstwerken zijn.

Wat? Museale schatten op straat neerzetten in een conflict? Ja, dat was het idee - van Öğüt, geïnspireerd door de Russische filosoof Bakoenin. Die was in 1849 in Dresden, toen dat werd belegerd door Pruisische troepen. Daarop adviseerde hij zijn socialistische medestrijders om hun schilderijen van Rafaël en Murillo aan de stadsmuren te hangen, als schilden. De Pruisen zouden „ zu klassisch gebildet " zijn om op een Rafaël te durven schieten.

Dat is de crux: de kunstwerken móéten onbetaalbare originelen zijn, want dan wordt er (hopelijk) niet aangevallen. Kopieën hebben dat effect niet. Dan verwordt een barricade tot slechts een artistiek ding in de openbare ruimte.

Kunstenaar Ahmet Öğüt schaart zich grotendeels aan de zijde van het collectief, dat alleen de originelen wil gebruiken. Voorlopig hebben zij en het museum zich ingegraven in hun stellingen.

Vlammende combinatie

Kunst en barricades vormen een vlammende combinatie, omdat de maatschappelijke rol van kunst er pardoes aan de praktijk getoetst wordt. Daarbij is meer mogelijk dan Öğüts strategie. Vooral in de jaren zestig en zeventig voorzagen kunstenaars activistische bewegingen van symbolen, vlaggen, protestborden. In de Parijse studentenprotesten van 1968 (Jacqueline de Jong), de milieubeweging in Rijnmond (Leen Droppert), de Black Panther Beweging in de VS (Emory Douglas): overal marcheerde kunst de straat op. In Nederland streken vanaf 1973 Chileense schildersbrigades neer die Pinochets regime ontvluchtten. Hun kleurige protestkunst werd in Rotterdam de aanzet voor grootschalige schilderkunst in de openbare ruimte, en zelfs de burgemeester liep mee in de demonstraties.

Als clowns geschminkte demonstranten bij de blokkade van de Faslane-marinebasis in Helensburgh, Schotland in 2007.

Foto Jeff J. Mitchell

Kunst werd hierin onderdeel van een politiek doel. En op die manier wordt kunst nog steeds ingezet. Maar niet per se op de manier van Öğüt. Zo heeft Extinction Rebellion een actieve kunsttak, voor wie de aanpak rond Bakunin's Barricade, waarin het vooral lijkt te gaan om de status van de dure kunstwerken, ondenkbaar is. „Die actie draait om de macht en de prestige van een kunstwerk, niet om de artistieke inhoud van kunst", vertelt Klaar van der Lippe, kunstenaar en activist in de beweging. „Extinction Rebellion heeft geen hiërarchische structuren. Elke dinsdag komen we samen en maken we banners die nodig zijn voor acties. Die maken we in een handelend gesprek: we spreken terwijl we maken. We zoeken naar beelden die iets duidelijk maken, je probeert te metaforiseren."

Hier dient de inhoud van de kunst om iets in beweging te zetten, net als bij de Russische Agitprop vorige eeuw, legt ze het verschil met de installatie in het Stedelijk uit. „Vergelijk het met het verschil tussen een bakwedstrijd en als je iets voor elkáár gaat bakken - dan let je op andere dingen. Waarom maken die activisten niet zelf wat?" Bakunin's Barricade zit in een bakwedstrijd in de zin dat het wordt ingezet vanwege prestige, om hoe het overkomt, niet om het samen iets maken. Het wordt niet ingezet voor de artistieke inhoud ervan, maar om de financiële waarde.

Vergelijk deze aanpak met de financiële spelletjes die je een paar jaar terug veel in de kunstwereld zag: een banaan duur verkopen omdat deze van een bekende kunstenaar is, een luxe boot opwaarderen door die als kunst (objet trouvé) te signeren. Dat waren spelletjes als kritiek op de kunstmarkt, waar kunst verwordt tot luxeobject. Zo ook fungeren de topstukken in Öğüts installatie: door hun verzekeringswaarde zijn ze een schild, het gaat niet zozeer om hun artistieke inhoud.

Alleen draait het bij de installatie van Öğüt niet om kunstmarktcynisme, maar om het belang van kunst versus mensenlevens - een ethische vraag, al zou die scherper zijn als het kunstwerk in Gaza zelf zou staan. Hoe 'klassisch' zou het Israëlische leger handelen?

De door milieuactivisten met soep besmeurde Mona Lisa in het Louvre in Paris in 2024.

Foto ABACA/ Shutterstock

Ontwrichting

Öğüts installatie draait dus om de status van kunst, maar ook om ontwrichting. De ME is niet getraind op een situatie waarbij ze een kunstwerk voor hun neus krijgen. Kunstzinnige ontwrichtingen kunnen bij barricades een voordeel zijn. De Clandestine Insurgent Rebel Clown Army, die ook een Nederlandse tak heeft, verkleedt zich als clowns als ze gaan demonstreren. Zoals bij de G8-summit in 2005 waardoor de Schotse politie behoorlijk in de war raakte - hè? clowns? - en bij de straatblokkade niet meer wist wat te doen. Bij de EU-summit in Barcelona in 2001 hadden demonstranten schilden met foto's van kinderen bij zich - daar moest de politie dan, letterlijk, op slaan.

Verwarring zaaien is een artistieke strategie waarbij met name de Reclaim the Streets-beweging leerde van het situationisme van de jaren zestig. Tijdens een actie in Londen gebruikten RTS-demonstranten een enorm kunstwerk op een andere manier als schild: om te verhullen dat ze achter deze reuzepop met drilboren het asfalt kapot maakten om zonnebloemzaadjes te planten. Het doet denken aan de situationistische slogan 'onder de stoep ligt het strand' uit 1968: het volk dat de straat terugeist van de autoriteiten. Noem het anarchie, wat past bij het anarchisme waar Bakoenin een theoreticus van zou worden. Zulke acties geven kleur, maar maken ook chaos en turbulentie zichtbaar. En dat dient, net als bij Occupy, om een ander gebruik van de openbare ruimte te propageren: een democratisch samenzijn, los van autoriteiten en commercie.

Toch is dit anders dan wat Bakoenin in 1849 voorstelde. Hij wilde juist die macht van het kunsthistorische topstuk gebruiken, en Öğüt volgt die lijn. Status als schild, al kan die status ook op een andere manier een rol spelen bij politieke acties. De soepgooiende milieuactivisten die de Mona Lisa en een schilderij van Van Gogh belaagden, kozen expres museale topstukken. Al zaten die wel achter glas: Mona Lisa heeft geen soep uit haar haar hoeven vegen. De schilderijen bleven ongeschonden, maar de verontwaardiging was groot, met veel publiciteit tot gevolg. Missie geslaagd.

Mark Wallingers installatie State Britain in Tate Britain in 2007. Het werk is gebaseerd op de demonstratie van vredesactivist Brian Haw op het Parliament Square in Londen.

Foto Felix Clay

Geëngageerd

Zo kunnen musea deel worden van politieke acties. Tijdens een verbod op protesten tegen de Irak-oorlog in Londen, recreëerde kunstenaar Mark Wallinger in 2007 honderden protestborden en -vlaggen die hij als installatie in de Tate Britain neerzette. De gehoopte status aparte van het museum bleek valse hoop: de politie verwijderde het grootste deel van het werk uit het museum. Tegelijkertijd had ook dit veel zichtbaarheid opgeleverd, een reden waarom makers wel vaker protestkunst in kunstruimtes neerzetten, om ook daar een boodschap uit te dragen.

De kunstwereld verwelkomt dit, omdat ze zich graag geëngageerd met actuele thema's presenteert. Net zoals het Stedelijk nu met Öğüts installatie op zaal. Maar, dat vindt genoemd collectief een zwaktebod: ze noemen die betrokkenheid „performatief" (theoretisch, voor de bühne). „Je bereik is uiteindelijk effectiever en groter op straat dan in het museum", zei kunstenaar Raul Balai namens hen in een radio-interview op NPO 1.

Wat al deze strategieën wél gemeen hebben, is de onderliggende vraag: helpt het? Kan kunst een rol spelen in een politieke strijd? Het antwoord is ja. Dit jaar is wat dat betreft zelfs een jubileumjaar. In 1974, vijftig jaar geleden, ging Portugal gebukt onder een dictatuur toen het aan het Eurovisie Songfestival meedeed met 'E depois do adeus', een gevoelig liefdesliedje. Dat werd, een kleine drie weken na het Songfestival, een geheim startsein voor de Anjerrevolutie: officieren hoorden het op de radio, kwamen in opstand, en namen de macht over met een geweldloze coup. Zo viel de dictatuur.

Hierover gaat Lovesong Revolution, een geluidskunstwerk van Urok Shirhan. Dat is deze zomer te beluisteren in de groepstentoonstelling A Loud Voice Never Dies, in een oude sportschool in Charlois, Rotterdam-Zuid. Dit stadsdeel heeft een activistisch verleden, toen in de jaren dertig Rood Rotterdam zich roerde en er politieke leuzen op gevels en daken verschenen. Die geschiedenis wordt aangehaald in deze tentoonstelling van collectief P1 als start van een deels historisch onderzoek naar hoe kunst politiek een stem kan geven. 'E depois do adeus' kreeg een glorieuze rol, maar niet in elk opzicht: op het Songfestival behaalde het lied de laatste plaats. De winnaar was nota bene een liedje dat naar een militaire nederlaag verwijst: Waterloo, van Abba.

Geschiedenis bevat volop inspirerende voorbeelden, maar ook onbeantwoorde vragen. We zullen nooit weten of Bakoenin gelijk had. Hij kon zijn strijdmakkers in Dresden niet overtuigen om kunst in te zetten, en de Pruisen namen de stad in. Een eeuw later kreeg zijn denkwijze soort van gelijk: de VS wilden het cultureel erfgoed van Tokio en Kyoto sparen en bombardeerden Hiroshima en Nagasaki.

Hoe de Amsterdamse ME zou hebben gehandeld, weten we niet. Öğüts installatie blijft in het Stedelijk, veilig op zaal. Wel organiseert het museum dit najaar er een programma met gesprekken eromheen, de discussie openhoudend.

Tentoonstellingen: Öğüts installatie staat tot begin 2025 opgesteld in het Stedelijk Museum Amsterdam. Het publieke programma wordt aangekondigd op stedelijk.nl. A Loud Voice Never Dies, t/m 27 oktober in De Sportschool Rotterdam. Zondagen 14-17u.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kunstwerken inzetten op de barricades: kan dat?

# data[].attributes.attachment_link.description
Kunst en activisme: Het was een nogal ongebruikelijke rel: het Stedelijk Museum Amsterdam kreeg een bruikleenaanvraag om een kunstwerk als barricade in te zetten bij de studentenprotesten. De achterliggende vraag is ouder: hoe kan kunst voor een politiek-activistisch doel worden gebruikt?

# data[].attributes.headline
For work see: work (below) for FOPWAR see the Egalimind Padled

# data[].attributes.subject
For work see: work (below) for FOPWAR see the Egalimind Padled

# data[].attributes.attachment_link.description
Troepenverplaatsing: Het bondgenootschap houdt de grootste oefening sinds de Koude Oorlog. Nederlandse militairen rijden ervoor naar Litouwen.

# data[].attributes.body
Plus not all is what it seems

# data[].attributes.headline
I am trying to tell you something from afar

# data[].attributes.subject
I am trying to tell you something from afar

# data[].attributes.attachment_link.title
Time traveller: one Senegalese man's journey to the past - in pictures

# data[].attributes.attachment_link.description
Whether it's in segregated America or the glory days of postwar France, Omar Victor Diop appears in photographs of worlds he was previously shut out from

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Flag semaphore tends to conjure images of modern-day military messaging - Navy personnel, for instance, waving bright squares of signal fabric on ships at sea. Historically, semaphore gained particular wartime prominence during the French Revolution, when it facilitated fast official communication across the nation. But semaphore has also become embedded in an iconic anti-war symbol, created by a British designer for a particular cause before taking the world by storm.

Born in England during the first year of World War I, Gerald Holtom would grow up to become a conscientious objector in World War II. After graduating from the Royal College of Art, he took a job at the Ministry of Education. Then, in 1958, he designed something on the side - a nuclear disarmament logo for a protest march organized by the newly-formed Direct Action Committee against Nuclear War ( DAC), supported by the Campaign for Nuclear Disarmament ( CND).

The marchers would carry 500 copies of the new symbol along their 50-mile journey from London's Trafalgar Square to Britain's Atomic Weapons Research Establishment. In the first large-scale anti-nuclear march of its kind, protesters united under this symbol. They hoisted it on banners and placards but also wore it on their persons - a reminder of each individual's responsibility to stand up against war.

In terms of flag semaphore, this new anti-war symbol could be read as a combination of the letters, too: 'N' and 'D' standing for "nuclear" and "disarmament," made up of vertical line for the D and two downward-angled lines for the N. These overlaid signs are set within a circle to form a simple but memorable black-and-white graphic. Implicit in the symbol is an abstract individual standing within the ring and holding up the "flags" to signal their stance against nuclear weapons.

According to Andrew Rigby, Emeritus Professor of Peace Studies at Coventry University in the United Kingdom, this symbol wasn't Holtom's first attempt. He considered a dove, but that had been appropriated by the Stalin regime to legitimize their work on the hydrogen bomb. He also thought about the Christian cross, but realized it could be associated with crusaders (and, more recently: the Western nation that dropped nuclear weapons, devastating Japan). Holtom wanted to create something that could be universally adopted, without the symbolic baggage of fraught iconography.

So, in a state of "deep despair," Holtom later wrote, "I drew myself: the representative of an individual in despair, with hands ... outstretched outwards and downwards .... I formalized the drawing into a line and put a circle round it. It was ridiculous at first and such a puny thing." It was to him as much a gesture of desperation as it was a work of design.

Even then, he wasn't sure it was the right solution, but he drew it out on a piece of paper then pinned it on his jacket and forgot about it. When a woman at the post office then asked him about it, he recalled, "I looked down in some surprise and saw the ND symbol pinned on my lapel. I felt rather strange and uneasy wearing a badge. 'Oh, that is the new peace symbol,' I said. 'How interesting, are there many of them?' 'No, only one, but I expect there will be quite a lot before long.'"

Early versions produced and circulated for the CND look a bit more like abstracted persons - approaching the circle, the lines widen, suggesting a head toward the top and forward-leaning arms. They were also made of clay and handed out with a dark message: in case of a nuclear war, these may be the only artifacts that outlast the person wearing them.

The CND continued to use the design in the U.K., but the symbol also made its way around the world, and it came to symbolize peace more broadly. In the United States, a pacifist protester shined a spotlight on the symbol in 1958, hoisting it up on a small boat he piloted into a nuclear test zone. A few years later, a delegate from America's Student Peace Union (SPU) returned from a trip to Britain and convinced his group to adopt the symbol and distribute it on college campuses.

Absent copyright, the symbol's usage has continued to expand over time. It has since been described as "probably the most powerful, memorable and adaptable image ever designed for a secular cause."

Holtom, though, came to question the negativity of the implied figure in his graphic, which also looked like the runic symbol for "death" (an inversion of the "life" rune). But he also realized something: if the symbol were inverted, it could look like a " tree of life," representing hope and optimism - and the upward-reaching arms could signify the letter U in semaphore. Coupled with the D, this flipped figure could stand for " unilateral disarmament," too, Holtom's ultimate dream.

# data[].attributes.attachment_link.title
Anti-War Semaphore: Hidden Meaning Encoded in a Universal Symbol of Peace - 99% Invisible

# data[].attributes.attachment_link.description
Flag semaphore tends to conjure images of modern-day military messaging - Navy personnel, for instance, waving bright squares of signal fabric on ships at sea. Historically, semaphore gained particular wartime prominence during the French Revolution, when it facilitated fast official communication across the nation.

# data[].attributes.attachment_link.title
Objectgeoriënteerde ontologie, Graham Harman | 9789024452583 | Boeken | bol

# data[].attributes.attachment_link.description
Objectgeoriënteerde ontologie (Paperback). Als de mens nu eens niet de maat is van alle dingen, maar slechts een 'object', niet meer of minder...

# data[].attributes.body
Sanne, email gesprek 8 april 2024

We bespraken je werk. Hoe daar ook een implicatie van het religieuze in zit. We bespraken ook Baudrillard; hoe het beeld op zichzelf is komen te staan en nergens meer naar verwijst dan zichzelf, zichzelf programmeert als realiteiet en naar niets buiten-zichzelf verwijst, of beter geformuleerd meer realiteit is geworden dan waar het naar verwees ==> namelijk de niet-direct-benaderbare-realiteit.

Je verwees naar het museum waar heiligbeelden worden verzameld als museumstuk en waar de kerk een museum is geworden. De kerk die altijd verwees naar het onnoembare, waar het icoon een middel was om te schouwen wat niet is te schouwen en wetend dat het beeld een middel daartoe was. Hier moest het beeld uiteindelijk losgelaten worden, ‘beeldloze contemplatie’. Nu is het beeld bewijs, is het beeld de realiteit, en is het beeld zo gemaakt dat er geen reflectie mogelijk is, je scrollt van beeld naar beeld, van zender naar zender, om de verveling tegen te gaan waar mogelijk contemplatie kan beginnen.

Wat me vooral is bijgebleven, is dat je ook ander werk wil maken, en wil werken met ander materiaal. Je noemde volgens mij Ulrike Grossarth waar een conceptuele speelsheid in zit. We hebben het ook (in verband met deze speelse conceptualiteit)  gehad over hoe gevonden objecten een rol kunnen spelen, objecten die ergens naar lijken te verwijzen maar ook weer niet. Komt dit niet in de beurt van een open oneindige zelf-referentialiteit, waardoor het beeld meer wordt dan zichzelf? Is er ook een verband met ‘ghost regiment’ waar beelden niet lijken wat ze lijken te zijn. Zit daar ook een interesse van jou, om juist het vanzelfsprekend beeld zo vanzelfsprekend te maken dat het weer een nieuwe waarde krijgt. Waar realiteit helemaal niet zo reel is?

Groet

Hille

# data[].attributes.attachment_link.title
Lab mice might be doing their own experiments

# data[].attributes.attachment_link.description
New research suggests that mice base their decisions on more than just immediate reward. They may also make ‘mistakes’ on purpose.

# data[].attributes.attachment_link.title
Misschien zit toch God aan het roer? In het werk van superster-kunstenaar Alicja Kwade is alles kenbaar en toch onverklaarbaar

# data[].attributes.attachment_link.description
Alicja Kwade: Op een eerste museaal overzicht van de Poolse kunstenaar Alicja Kwade in museum Voorlinden wordt elk perspectief op zijn kop gezet: dat van tijd, ruimte, zwaartekracht én dat van jezelf.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wie geïnteresseerd is in (de geschiedenis van) Zoetermeer, kan sinds 1 maart terecht bij 'Open Depot de Ontzameling'. In een ruimte van zeshonderd vierkante meter worden daar zo'n vijfduizend objecten tentoongesteld, allemaal afkomstig uit het opgeheven stadsmuseum.

Een deel stamt uit de tijd dat Zoetermeer nog een dorp was, met boeren, botermakerijen en de hier ooit opgerichte supermarktketen SPAR ( Door Eendrachtig Samenwerken Profiteren Allen Regelmatig). Het zijn houten landbouwwerktuigen, machines om boter mee te verpakken, een glas-in-loodraam met sparren. Dat laatste was nog een verrassing, niemand wist zich te herinneren dat dat raam in depot lag.

Veel méér objecten zijn er van na 1962, toen Zoetermeer werd aangewezen als 'groeistad': jarenzestigserviezen, stoelen, tafels en kasten, stapels Tina's, Burda's en Muziek Expressen, tv's in oranje kasten, lp-spelers in koffers, scheerapparaten, strijkijzers, broodroosters.

Die tweede categorie voorwerpen brachten Zoetermeerders naar 'hun' stadsmuseum omdat ze vonden: die horen daar, dit is ons erfgoed.

Het meeste verdween in depot.

En toen verdween ook het museum.

Dat gebeurde tijdens de formatie-onderhandelingen van 2022, toen een nieuw stadsbestuur (VVD, Lijst Hilbrand Nawijn, Partij Democratie voor Zoetermeer, Zo!Zoetermeer, CDA en ChristenUnie-SGP) besloot om de subsidie voor het museum stop te zetten: het geld kon beter worden besteed. Daarmee kwam een einde aan wat in 1989 was begonnen als 'Stadsmuseum Zoetermeer', en dat in 2019, na een verhuizing naar een grotere, duurdere locatie, werd omgedoopt tot 'Museum De Voorde'. De laatste tentoonstelling, WILD in de stad. Op safari in Zoetermeer, sloot op 5 maart 2023. Het pand is intussen weer verhuurd.

Dominic Brown, Hermes, 2013. 1300 euro. Afkomstig uit De Bibliotheek aan de Vliet.

museumdepotshop.nl

Swipen

Tóén kwam de vraag: wat doe je dan met de collectie? Want ontzamelen kan niet zomaar, daar zijn regels voor. Bijvoorbeeld dat schenkers of erfgenamen van die schenkers moeten worden benaderd: willen ze het object terug? En dat objecten eerst nog worden aangeboden aan andere musea: willen zij ze overnemen? Pas daarna mogen die voorwerpen eventueel worden afgestoten, lees: verkocht, vernietigd of weggegeven.

„Ik dacht: laten we het positief zien", zegt directeur a.i. Hans van de Bunte van Museum De Voorde. „Kunnen we niet met alle inwoners samen de waarde bepalen van al die spullen waarvan mensen ooit dachten: dit is het verhaal van mijn stad? Kunnen we de collectie niet met z'n allen ontzamelen?"

Dat is wat er nu gebeurt. Het depot van het museum is leeggehaald, alles wat erin lag is te zien in Open Depot de Ontzameling aan het Stadhuisplein. In werkgroepen en op kijkdagen kunnen inwoners hun mening over die voorwerpen geven. Of, wat ook kan: in een speciaal ontwikkelde app swipen tussen twee museale objecten. 'Welke vind jij het waardevolst? Je kiest voor object A of B. Denk hierbij aan de historische, artistieke of maatschappelijke waarde van het object. Of speelt het juist in op jouw emoties of een persoonlijke herinnering? Jouw mening telt!' De gezamenlijke waardebepaling gebeurt met medewerking van Historisch Genootschap Oud Soetermeer.

In mei en juni worden de uitkomsten omgezet in een antwoord op de volgende vraag: waar gaan de objecten dan straks naartoe? „Een paar procent is uniek", schat Hans van de Bunte. „Het glas-in-lood met de sparren, een deel van het servies, een aantal meubelstukken, machines voor de boterproductie." Daar is mogelijk belangstelling voor bij andere musea.

Antiek gietijzeren spijlenbed, zwart, 19de eeuw. 275 euro. Afkomstig uit museum Overschie.

museumdepotshop.nl

Museumdepotshop

En de rest? Wat geen museale waarde heeft, en ook niet terug hoeft naar een schenker, vindt mogelijk zijn weg naar museumdepotshop.nl, een vijf jaar geleden opgerichte webwinkel voor overtollige voorwerpen uit musea. Want Zoetermeer mag dan het héle depot ontzamelen, voor de meeste musea geldt dat ze een overvol depot hebben en graag ruimte willen maken. De webwinkel verhandelde sinds de oprichting vele duizenden objecten namens aangesloten musea als Filmmuseum Eye, Fries Museum, Beeld & Geluid, Rijksmuseum van Oudheden, Nederlands Fotomuseum en Zaans Museum. Vaak schilderijen, maar ook beelden, meubels, sieraden, tassen, schalen, zelfs lampenkappen en scheepsmodellen. In totaal zijn er zo'n duizend objecten te koop in de webshop, prijzen variëren van vijftig tot een paar duizend euro.

„Toen wij vijf jaar geleden begonnen, waren veel musea nog huiverig", zegt Jeroen Harinck van museumdepotshop.nl. „Die gaven er liever geen ruchtbaarheid aan dat ze aan het afstoten waren, een museum is er toch voor behoud en beheer. Maar dat is veranderd, er is veel meer transparantie gekomen. En Zoetermeer is een bijzondere case, daar laten ze álles zien." Hij heeft al een afspraak, deze week gaat hij er op bezoek.

Jeroen Harinck houdt kantoor in Hoofddorp. Daar is ook wat opslag, maar niet veel. Anders dan in de beginjaren koopt de webshop niet eerst de voorwerpen op, om ze vervolgens zelf op te slaan en af te leveren bij kopers. Tegenwoordig blijven ze tot de verkoop eigendom van de aangesloten musea, waar kopers ze kunnen afhalen (vervoer per post kan ook). Jeroen Harinck: „Dat drukt de kosten, terwijl tegelijkertijd het museum een groter percentage van de opbrengst krijgt."

Wat hem opvalt, zegt hij: „Mensen kopen op de site, daar zien ze een foto. Maar als ze dan het voorwerp zien, is het toch vaak anders dan ze dachten. Het is groter of juist kleiner. Of het heeft meer kleur. Toen dachten we: moeten we niet een plek maken waar je het echt kan zien?"

Scheepsmodel houten zeillogger met bijbehorende standaard. 775 euro. Museum Vlaardingen.

museumdepotshop.nl

Museum Ontzamelde Objecten

Dus komt er nu een 'Museum van Ontzamelde Objecten', MOO. Het is een pop-upmuseum dat drie weken open zal zijn, 29 maart t/m 21 april in Leiden. Waarschijnlijk zie je er elke dag wat nieuws: wie een voorwerp koopt, mag het meteen meenemen - waarna er weer wat anders voor in de plaats komt. Als het een succes blijkt, komen er vaker pop-upmusea van de museumdepotshop.

Het lijkt tegenstrijdig: stukken die weg moeten uit musea, bij elkaar zetten in een nieuw museum. Jeroen Harinck: „Ja, dat is het ook wel. Maar het is ook een mooie gedachte: mensen willen dingen het liefst met eigen ogen zien."

En Zoetermeer?

Daar heeft na sluiting van het museum een soortgelijke gedachte postgevat. Er wordt gesproken over een mogelijk 'Erfgoedcentrum' voor (een deel van) de bij nader inzien toch wel gave collectie van Museum De Voorde, een scenario van een speciaal hiervoor in de arm genomen onderzoeksbureau. „Een multifunctioneel gebouw met een vaste expositie, grote (wissel)exposities, een filmzaal, horeca en een dakterras", zo werd vorig jaar een vergezicht geschetst in Zoetermeer Actief. De wethouder voor cultuur betoonde zich in het artikel alvast positief.

# data[].attributes.attachment_link.title
Museumstuk te koop: als musea 'ontzamelen', wat gebeurt er dan met de objecten?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontzamelen: Zoetermeer sloot het stadsmuseum, maar misschien komt er tóch weer een gebouw voor de collectie. En een webshop voor overtollige voorwerpen uit musea begint zelf een 'popupmuseum'. Omgaan met afgestoten museumstukken blijkt een hele kunst.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Soms is een beeld erg groot en heel zwaar. Dan kun je voor het vervoer wel een bedrijf inhuren, maar ja: dat kost geld. Wat ook kan: met de camper ernaartoe, het bed uitklappen en daar het beeld op leggen.

Het paste precies.

Nu staat het Mariabeeld dat Ton Rutting (75) en Wim Nijenhuis (76) vorige week ophaalden in Beetsterzwaag (Friesland) in het Heiligenmuseum in Vorden (Achterhoek). Vooralsnog in depot, een dezer weken wordt het tentoongesteld. Tot die tijd is het met het gezicht naar de muur gedraaid. Ton Rutting: „Dat doen we expres, vaak hebben die beelden uitsteeksels. Als je niet uitkijkt loop je ertegenaan - en hup: een paar vingers eraf."

We zien het beeld aan het einde van de rondleiding die hij geeft, het depot is een nieuwe, vorig jaar geopende aanbouw. Duizenden beelden en beeldjes van heiligen zijn er opgeslagen, de grotere afkomstig uit gesloten kerken en kloosters, de kleinere meestal van particulieren.

Ook het museum zelf is een bij gebrek aan parochianen gesloten kerk. De Antonius van Paduakerk is de oudste, nog bestaande kerk van Pierre Cuypers, tevens architect van het Rijksmuseum en het Centraal Station van Amsterdam. Toen de kerk zijn deuren sloot, stonden er twee heiligenbeelden: één van Antonius van Padua en één van Franciscus.

Dat was in 1998.

Twee jaar later opende het museum, toen stonden er al een stuk of twintig beelden. Nu zijn het er zo'n zeshonderd. En in het depot dus nog enkele duizenden.

Waar de kleinere beelden allemaal vandaan komen? Ton Rutting: „Mensen verzamelen ze, ze hebben er soms wel een paar honderd. Als ze dan overlijden, komen de kinderen bij ons - wij hebben er niks mee, zeggen ze dan. Maar ze willen ook geen beelden van heiligen bij het grof vuil zetten. Wij nemen ze lang niet allemaal aan, vaak zijn het gipsen beeldjes en is het meer van hetzelfde. Dan zeggen we: u mag het hier wel komen brengen, wat we niet opnemen in onze collectie kunnen we verkopen in ons winkeltje - dan komt het toch ten goede aan het museum."

Buurtbewoner

Het idee voor het museum kwam van een buurtbewoner, die in een verbouwde boerderij dicht bij de kerk woonde. Ton Rutting: „Harry van Rijn. Hij had een pr-achtergrond, hij zei: je moet er een heiligenbeeldenmuseum van maken, dat bestaat nog nergens. Terwijl, hij was niet eens katholiek. Wij dachten: een heiligenbeeldenmuseum, daar zit toch niemand op te wachten. Maar nu bestaan we 25 jaar, we hebben 75 vrijwilligers en 7.500 bezoekers."

Harry van Rijn overleed in 2019, hij was 95. Het aangebouwde depot heeft hij niet meer gezien, wel de nieuwe glazen entree, met daarin het winkeltje, de toiletten, de pantry. Alleen voor het depot is een lening afgesloten, de rest is betaald uit „de drie financiële pilaren waarop wij steunen": donaties, entreegelden en het winkeltje. Personele uitgaven zijn er niet - „wij werken alleen met vrijwilligers, dat kost niks hè" - wel zijn er kosten voor de huur, de energie en de inrichting van tentoonstellingen.

Wanneer zien kinderen nou nog een kerk van binnen? Ton Rutting verantwoordelijk voor het collectiebeheer

De meeste van al die vrijwilligers zijn boven de zestig, een paar zijn vijftigers. Ton Rutting was vijftien jaar voorzitter, vanaf zijn zestigste. Vorig jaar is hij teruggetreden, als bestuurslid is hij nu verantwoordelijk voor het collectiebeheer. „De nieuwe voorzitter is twintig jaar jonger dan ik, die kan weer een tijdje mee."

En ook de bezoekers zijn vaak wat ouder. „Het merendeel valt in de categorie 50+", staat in het 'Beleids- en Actieplan voor de periode 2023-2026'. Bedoeling is dat er vaker schoolklassen komen. Ton Rutting: „We doen heel bewust aan jeugdeducatie. Een van onze vrijwilligers is een oud-leraar, die zegt dan tegen die kinderen van zes: ga eens allemaal achter elkaar in het gangpad liggen, hoofd tegen voeten, voeten tegen hoofd, en tel dan eens hoeveel van jullie je nodig hebt voor de hele lengte. Dat doet hij om een idee te geven van hoe groot zo'n kerk is - en dat vinden ze hartstikke leuk. Wanneer zien kinderen nou nog een kerk van binnen?"

Eigen heilige

De zeshonderd beelden in de kerk zijn van veel verschillende heiligen, het verzamelbeleid is meer gericht op verscheidenheid dan op museale kwaliteit. Dat laatste is ook lastig: de kerk wordt 's winters warm gestookt met heaters, kwetsbare houten beelden verdragen dat minder goed. Bij de ingang kun je een boekje krijgen met informatie over honderd veel vernoemde heiligen. „We nodigen bezoekers uit op zoek te gaan naar hun eigen heilige", staat erin. „Dat zal in veel gevallen lukken. En als herinnering aan de zoektocht ontvangt men bij het vertrek gratis een boekenlegger met een afbeelding en een korte levensbeschrijving van de eigen heilige."

Foto Eric Brinkhorst

Heiligenbeeldenmuseum Kranenburg

Foto Eric Brinkhorst

Vooral bij de grotere beelden valt vaak ook een anekdote te vertellen. Het houten beeld voorin bijvoorbeeld, het grootste van de hele kerk, waren ze met vier man gaan halen. Bleek het achthonderd kilo te wegen. Zijn ze met acht man teruggegaan, toen lukte het wel. En de twaalf apostelen in het gangpad zijn te danken aan een campinggast die het museum bezocht en zei: onze kerk gaat sluiten, misschien zijn die beelden wat voor jullie. Ton Rutting: „Het leek hem een prima bestemming, maar de bisschop zei: nee, die beelden mogen het bisdom niet uit. Toen heeft onze voorzitter, mijn voorganger was dat nog, die bisschop een brief geschreven. Hij zei dat hij op school altijd had geleerd dat de apostelen de wijde wereld in trokken om het geloof te verspreiden. En dat hij zich niet kon voorstellen dat ze nu in een fietsenstalling moesten blijven staan. Toen mochten we ze ophalen."

Ambachtsman

Het museum is niet het hele jaar open. Er is een kersttentoonstelling, van 6 december („We wachten altijd keurig het vertrek van Sinterklaas af") tot en met Driekoningen op 6 januari. In die vier weken zijn er kerstgroepen te zien. Daarna gaat het museum weer open van Palmzondag (de zondag vóór Pasen) tot Allerheiligen op 1 november, met elk jaar een andere tentoonstelling. Die van 2024 heeft als thema 'de ambachtsman achter het kunstwerk' en is gewijd aan beelden van August Klawer (1883-1969). „Een vrome man, die niet alleen religieus werk maakte, maar ook zong in het kerkkoor", staat in de speciale folder.

Wim Nijenhuis, hij zit in de bouwploeg, is voorin de kerk de tentoonstelling aan het inrichten. Klawers nazaten (7 kinderen, 36 kleinkinderen) hebben tweehonderd werken beschikbaar gesteld, daarnaast nog foto's van het gezin en meubels uit het huis.

Ook Wim Nijenhuis is bestuurslid, 'bouwzaken en onderhoud' is zijn portefeuille. „Ik ben in deze kerk gedoopt en getrouwd", zegt hij. „Maar nu ben ik niet meer praktiserend."

Ton Rutting gaat nog wel regelmatig naar de kerk. „Maar ik doe dit werk niet zozeer uit religieus besef, maar voor het cultureel erfgoed. Dit hoort bij ons, hier zie je onze geschiedenis."

Foto Eric Brinkhorst

Foto Eric Brinkhorst

Heiligenbeeldenmuseum, Ruurloseweg 101, Vorden. Open van 24 maart t/m 31 oktober. Iedere dag behalve maandag (m.u.v. 2de Paasdag en 2de Pinksterdag) van 12 tot 17 uur. Info: heiligenbeeldenmuseum.nl
Delen Mail de redactie

# data[].attributes.attachment_link.title
Als een kerk sluit, vinden de heiligen hier onderdak

# data[].attributes.attachment_link.description
Heiligen: Het Heiligenbeeldenmuseum in Vorden is sinds Palmzondag weer open. Het telt 600 beelden van heiligen. En dan staan er nog een paar duizend in het depot.

# data[].attributes.body
SvL/SB edit for binding

# data[].attributes.body
Lekker om een heel semester autonoom te kunnen bewegen met hopelijk explosieve kruisbestuiving. Ik hou mijn gewoonte om met pigment te werken op de achtergrond en zoek uit of ik een afslag kan nemen om vanuit tekst en analyse tot beeldend werk te komen: visuele filosofie en concreet gemaakte leesliefhebberij, mogelijk ook zelf zichtbaarder in beeldend werk met een performatieve component.

# data[].attributes.body
#irreference #iconoclasm #resurrection #this/that

# data[].attributes.body
#vision #eternity #cognition #abstraction

# data[].attributes.body
Reading until further notice.

Simulacra and Simulation

MFoucault Essential works 1954-84

Kapitalisme is Seksisme

Dasein's predicament - Sein und Zeit

The Satanic Verses

What Computers (Still) Can't Do

Martha Nussbaum's take on emotions and intelligence

language as performative (not Butler again)

Anywhere or Not At All - Phil of Contemporary Art (Osborne)