# data[].attributes.body
Co należy zrobić? Znaleźć informacje, podać o czym jest ta pozycja, autor, ilustracje jeśli są dostępne :stron, karty tytułowej, okładki, koniecznie źródło zdjęć i informacji. Nie zapomnieć się podpisać i pamiętać o korzystaniu z otwartych zasobów czyli dostępny w domenie publicznej stron, ilustracji

# data[].attributes.headline
"Posłuchajcie bracia miłe" inaczej "Lament świętokrzyski".

# data[].attributes.subject
"Posłuchajcie bracia miłe" inaczej "Lament świętokrzyski".

# data[].attributes.body
GENEZA UTWORU:
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (De morte prologus, Dialogus inter Mortem et Magistrum Polikarpum) – średniowieczny wierszowany dialog moralistyczno-dydaktyczny, powstały najprawdopodobniej na początku XV wieku. Utwór jest dziełem anonimowym jednak badacze języka oraz historycy starają się ustalić jego autorstwo. Dzieło przypisywane jest bratankowi Mikołaja z Mirzyńca - magistrowi sztuk wyzwolonych, kanonikowi płockiemu Dawidowi z Mirzyńca choć niektórzy badacze uznają go jedynie za kopistę, który przepisał wiersz innego autora.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią jest uznawana za najcenniejszy zabytek średniowiecznej poezji świeckiej w języku polskim. Wpływ na to ma:

obszerność dzieła (498 wersów w wersji rękopiśmiennej, 916 wersów w wersji drukowanej),

motyw danse macabre i ars moriendi ukazany w utworze,

moralistyczno-dydaktyczny cel dzieła: przygotowanie człowieka do śmierci,

forma dialogu,

sceny obyczajowe z życia przedstawicieli różnych stanów.

PROBLEMATYKA :

Motyw vanitas w utworach średniowiecznych

Motyw śmierci i jej absolutnej władzy nad człowiekiem, przemijanie wszystkiego, co ziemskie, pojawiał się szczególnie często w literaturze średniowiecznej. Na żywotność tego typów motywów wpływ miał niewątpliwie Kościół, który jako instytucja dominująca w średniowieczu, starał się odciągnąć ludzi od spraw doczesnych, od dążenia do zgubnych rozkoszy, a kierował uwagę wiernych na wszystko, co było związane z życiem wiecznym. Dodatkowy wpływ na rozwój utworów traktujących o kruchości ludzkiego życia miały liczne klęski żywiołowe, epidemie, które uświadamiały ludziom, jak ulotne i krótkie jest życie człowieka, który poddany został prawu przemijania, a na koniec – śmierci.

TREŚĆ UTWORU:

Polikarp „mędrzec wieliki, mistrz wybrany”, prosił Boga, aby dane mu było ujrzeć Śmierć, bo bardzo był ciekaw, jak ona wygląda. Kiedy wszyscy ludzie opuścili kościół, on pozostał i modląc się żarliwie, prosił Boga o spotkanie ze Śmiercią. Pan Bóg zadośćuczynił jego prośbie i nagle przed oczyma Polikarpa zjawiła się Śmierć.

https://www.polskina5.pl/analiza_utworu_rozmowa_mistrza_polikarpa

https://dzienniknaukowy.pl/nauka-w-polsce/odnaleziono-pelny-tekst-rozmowy-mistrza-polikarpa-ze-smiercia

Karta tytułowa dzieła Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania...
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Rozmowa_Mistrza_Polikarpa_ze_Śmiercią

Wiktoria Kucharczyk i Kinga Marcinczak 3c

# data[].attributes.body
Bogurodzica to najstarsza polska pieśń religijna i najstarszy zachowany polski tekst poetycki wraz z melodią. Utwór powstał w średniowieczu, a pierwszy zapis tekstu pochodzi z 1407. Obecnie wyklejka ta przechowywana jest w Bibliotece Jagiellońskiej.
Autor Bogurodzicy jest nieznany. Nie ma tytułu, a określamy ją według pierwszego wyrazu tekstu. Jest modlitwą do Maryi i do Chrystusa, intelektualnie ujętym wyznaniem wiary. Bogurodzica pełniła rolę pieśni bojowej polskiego rycerstwa, została odśpiewana podczas koronacji  Władysława Warneńczyka, była hymnem królewskim dynastii Jagiellonów oraz  hymnem państwowym Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dziś jest śpiewana jako pieśń patriotyczna.

https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Bogurodzica_(pie%C5%9B%C5%84)
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Bogurodzica_(pie%C5%9B%C5%84)#/media/Plik%3ABogurodzica_1407_r.jpg

Oliwia Gołuch 3b

# data[].attributes.body
- Księga założenia klasztoru świętej Marii Dziewicy w Henrykowie
- Kronika założenia i uposażenia opactwa cystersów w Henrykowie
- Spisana po łacinie po 1268 roku
- W 2015 roku wpisana na listę „Pamięć Świata” UNESCO
- Księga przechowywana jest w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu, natomiast w klasztorze w Henrykowie znajduje się jej faksymile.
- Księga jest dokumentem o wielkiej wartości historycznej także ze względu na drobiazgowe opisanie przez jej autora stosunków społecznych Polski w dobie rozbicia dzielnicowego i stanowi jeden z najcenniejszych dokumentów do badań nad dziejami Słowiańszczyzny.
- Księga stanowi cenny dokument historyczny, prawniczy i językowy, zapisano w niej około 120 nazw miejscowych, informacje o mieszkańcach (od wieśniaków po biskupów wrocławskich) i ich imiona.

Źródło: https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Księga_henrykowska

Maciej Kuropatwa oraz Klaudia Pietrzak

# data[].attributes.body
Biblia Brzeska jest pierwszym kompletnym protestanckim tłumaczeniem Biblii na język polski, wydanym przez Bernarda Wojewodkę w 1563 roku w Brześciu i poświęconym królowi Zygmuntowi II Augustowi. Czasami nosi też nazwę "Biblia Radziwiłłowska", od rodowego nazwiska Mikołaja Radziwiłła zwanego Czarnym, dobroczyńcy przedsięwzięcia, lub "Biblia Pińczowska" po Pińczowie, gdzie tłumaczenie zostało zlecone, a tłumacze wybrani i upoważnieni na synodach kalwińskich w 1559 i 1560 r., i gdzie praca została wykonana.

Biblia Brzeska jest jednym z najwcześniejszych współczesnych przekładów całej Biblii, w przeważającej części z oryginalnych języków hebrajskiego i greckiego koine. Łacińska Wulgata również była używana w mniejszym stopniu, podobnie jak tłumaczenie na francuski. Biblia Brzeska, wyprodukowana przez grupę uczonych kalwinistycznych, poprzedzona była Biblią Lutra z 1534 r.

Tekst tłumaczenia, który kładzie nacisk na kontekst i frazeologię, a nie przełożenia słowo w słowo, jest wysoce wiarygodny w odniesieniu do oryginałów i reprezentuje jedne z najlepszych polskich opracowań tego okresu. Wśród wiodących teologów zaangażowanych w projekt tłumaczenia zespołowego byli: Grzegorz Orszak, Pierre Statorius, Jean Thénaud z Bourges, Jan Łaski, Georg Schomann, Andrzej Trzecieski, Jakub Lubelczyk, Szymon Zacjusz, Marcin Krowicki, Francesco Stancaro z Mantui i Grzegorz Paweł z Brzeziny. Prace tłumaczeniowe zajęły sześć lat.

https://www.bogulandia.pl/product-pol-3514-Biblia-Brzeska-1563-rok-Soli-Deo-Gloria-oprawa-twarda.html
Ewelina Słodczyk

# data[].attributes.headline
Ortografia polska Stanisława Murzynowskiego 

# data[].attributes.subject
Ortografia polska Stanisława Murzynowskiego 

# data[].attributes.body
Ortografia polska składa się z trzech części: wstępu, wyliczenia liter oraz objaśnień z przykładami i uwagami dotyczącymi wymowy. W sumie Stanisław Murzynowski wprowadził 51 grafemów, czyli aż o 11 więcej niż Jan Seklucjan, który w nauce czytania i pisania z 1549 r. uwzględnił 41 znaków.
Odnosząc się do elementarza J. Seklucjana, S. Murzynowski swoją ortografię nazwał dostateczniejszą, co oznacza nie tylko zwiększenie zasobu liter, lecz także podjęcie próby usystematyzowania zasad pisowni.
Za nowatorski na tle ówczesnych zwyczajów należy uznać zaproponowany przez S. Murzynowskiego sposób oznaczania samogłosek jasnych i pochylonych. W Ortografii zastosował zasadę odwrotną niż Seklucjan, jako regułę przyjął kreskowanie samogłosek pochylonych [á], [é], [ó], nie zaś jasnych.
Propozycja ta nawiązuje do zwyczajów zarysowanych w początkowej fazie rozwoju drukarstwa w Krakowie, ale z czasem zarzuconych. W czasach, gdy Ortografia ujrzała światło dzienne, stoi w sprzeczności ze zwyczajami przyjętymi wówczas w wielu oficynach krakowskich, w których z reguły kreskowano a jasne i pomijano oznaczanie samogłosek pochylonych [é] i [ó].
S. Murzynowski postulował, aby ortograficzne rozstrzygnięcia były poprzedzone analizą relacji między wymową a pisownią. W przeciwieństwie do wcześniejszych Seklucjanowych elementarzy Ortografia polska jest szerszym spojrzeniem na kwestię pisowni i ambitną próbą uporządkowania jej w oparciu o zasady fonetyczną (jako podstawową) i semantyczną, przy zachowaniu większości utartych już konwencji graficznych i nieznacznej modyfikacji niektórych z nich.
Kolejne wydania ortografii S. Murzynowskiego pojawiały się w niedługich odstępach czasu, tj. w latach 1551 (dwa wydania), 1553 i 1554/5. Potem ortografia nie była wznawiana. Obecnie wydanie 1. i 3. jest dostępne w postaci cyfrowej. Dzieło doczekało się też kilku obszernych omówień.

bibliografia
https://gramatyki.uw.edu.pl/book/170
Karolina Foltynowicz

# data[].attributes.body
„O zachowaniu się przy stole” to jeden z najbardziej wartościowych tekstów poetyckich polskiego średniowiecza. Jest to nie tylko pierwszy tekst reprezentujący rodzimą literaturę świecką, ale także najstarsze dzieło, które zostało podpisane przez autora. W tym wypadku był nim Przecław Słota – szlachcic z Ziemi Sieradzkiej, często spędzający czas w otoczeniu Tomasza z Węgleszyna.

Powstał najpewniej na początku XV w., a jego najstarszy zapis datowany jest na rok 1415.

W średniowiecznej Europie wielką popularnością cieszyły się utwory opisujące zasady stosownego zachowania w rozmaitych sytuacjach.

Dzieło posługujące się elementem satyrycznym, który miał piętnować złe wzorce biesiadowania.

W utworze można wskazać dwa dominujące tematy, dzielące utwór jakby na dwie części. Pierwsza część poświęcona jest wymienieniu niewłaściwych postaw przy stole i skonfrontowaniu ich z tymi, które godne są pochwały. Natomiast w drugiej autor podjął problematykę stosownego zachowania się w obecności kobiet oraz właściwego postępowania z nimi (należy podawać im najlepsze porcje jadła, dbać o czystość języka, okazywać szacunek itd.).

Dzieło poetyckie składa się ze 114 wersów.

Język utworu nie jest skomplikowany, wylicza naganne i poprawne zachowania. Jako że jest to przykład poezji świeckiej, brak tu skomplikowanej terminologii religijnej. Pojawiają się natomiast słowa i frazy bardzo dosadne, co w zamyśle miało pomóc osiągnąć planowany efekt – wszak jest to przykład twórczości dydaktycznej.

Marcelina Kozubek

źródła:
https://eszkola.pl/jezyk-polski/o-zachowaniu-sie-przy-stole-377.html
https://msu.mnp.art.pl/pl/przeclaw-slota-o-zachowaniu-sie-przy-stole
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/O_zachowaniu_się_przy_stole#/media/Plik%3AWiersz_Sloty.jpg

# data[].attributes.body
Nazwa pochodzi od Sankt Florian – miejscowości znajdującej się w Austrii. Psałterz ten jest dziełem napisanym: po łacinie, w języku polskim i niemieckim, zapisanym na 296 kartkach pergaminu. Odkryto go w 1827, a Polska nabyła go w 1931. Wiele miniatur i inicjałów, tam zawartych, wskazuje na to, że był przeznaczony dla kogoś z rodziny królewskiej. W 1949 udowodniono, że z pewnością jest tworem skryptorium na Wawelu, świadczą o tym dialektyzmy charakterystyczne dla środkowej Małopolski. Ówczesny prezydent, Lech Kaczyński, 18 maja 2009 odwiedził Watykan i wręczył papieżowi Benedyktowi XVI faksymile Psałterza Floriańskiego. Od wielu lat znajduje się w skarbcu Biblioteki Narodowej w Warszawie.
Bibliografia:
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Psałterz_floriański
http://www.7cudow.eu/pl/eksponaty/testowy-sztuka-1/
Julia Kulawik
Kuba Gubała

# data[].attributes.body
Wykonany przez jezuitę, ks. Jakuba Wujka przekład Biblii na język polski. Praca nad nią trwała przez 11 lat (do 1595 r.), a ostatecznie została wydana w 1599 roku.
Jej pełna nazwa brzmi:
Biblia to jest Księgi Starego y Nowego Przymierza według Łacińskiego przekładu starego, w kościele powszechnym przyjętego, na Polski ięzyk z nowu z pilnością przełożone, z dokładaniem textu Żydowskiego y Greckiego, y z wykładem Katholickim, trudniejszych miejsc, do obrony wiary swiętej powszechnej przeciw kacerstwóm tych czasów należących: przez D. Iakuba Wuyka z Wągrowca, Theologa Societatis Iesu.
W Biblii Wujka znajdują się księgi deuterokanoniczne, czyli takie, których nie zawiera Biblia Hebrajska. Są to: Księga Tobiasza, Judyty, 1 Machabejska, 2 Machabejska,  Mądrości, Mądrości Syracha, Barucha. Źródłem przekładu była Wulgata, z uwzględniem języków oryginalnych.
Bibliografia: https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Biblia_Jakuba_Wujk http://fzk.pl/publikacja/biblia-ks-jakuba-wujka/

Adrianna Berg
Aleksandra Pokorna

# data[].attributes.body
Polskie średniowieczne kazania, pochodzące prawdopodobnie z końca XIII lub z XIV wieku, uznawane za najstarszy dokument prozatorski stworzony w języku polskim. Zostały one odnalezione przez Aleksandra Brucknera w 1890 roku w oprawie kodeksu, zawierającego Dzieje Apostolskie i Apokalipsę.
Ich nazwa została utworzona przez badacza od prawdopodobnego miejsca ich pochodzenia. Do współczesnych czasów zachowały się w formie osiemnastu, pergaminowych pasków, które stanowiły z część czterech kart znacznie obszerniejszego rękopisu.
Zachowane fragmenty są tekstami sześciu kazań, na różne święta kościelne: Dzień św. Katarzyny, Dzień św. Michała, św. Mikołaja, Boże Narodzenie, Trzech Króli oraz Matki Boskiej Gromnicznej.

Kazania Świętokrzyskie znajdują się obecnie w Bibliotece Narodowej w Warszawie, dokąd powróciły w 1959 roku, po tym jak przez 20 lat przebywały w Kanadzie, do której zostały ewakuowane w trakcie wojny wraz z innymi, bardzo cennymi obiektami muzealnymi.

Zuzia Dutkiewicz

https://bywajtu.pl/strony/aktywne-swietokrzyskie/notatka/kazania-swietokrzyskie/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kazania_%C5%9Bwi%C4%99tokrzyskie

# data[].attributes.headline
"Algoritmus, To jest nauka Liczby, Polską rzeczą wydana" Ks. Tomasz Kłos

# data[].attributes.subject
"Algoritmus, To jest nauka Liczby, Polską rzeczą wydana" Ks. Tomasz Kłos

# data[].attributes.body
Pierwszy druk książki został wydany w 1538r w Krakowie. O autorze nie wiadomo tak naprawdę nic oprócz tego, że był księdzem.
Jest to pierwsza polska książka do nauki arytmetyki i rachunkowości za pomocą liczydła zwanego "abakus". Książka ta stała się istotnym elementem polskiej kultury i miała wpływ na rozwój cywilizacyjny Polski. Dzieło to zawiera metody analizy arytmetycznej, Kłos tłumaczy w niej mechanizm techniki rachunkowej. Książka stała się narzędziem pracy wielu praktyków.
Jeden z dwóch najlepiej zachowanych egzemplarzy znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej, a drugi w Bibliotece Czartoryskich.

Bibliografia: https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://cac.sjol.eu/download.php%3Fid%3D38e13227b5bbe83415bc00e099a368976c2493d1&ved=2ahUKEwju8fiMqrfnAhWDa1AKHRZmDsQQFjACegQIBhAB&usg=AOvVaw2Od5Rbj3wpZpVuIzw9vlEY

Wiktoria Głodny

# data[].attributes.body
„Biblia królowej Zofii” zwana inaczej „Biblią Szaroszpatacką” to jeden z ważniejszych zabytków, istotny nie tylko z powodów religijnych, ale i ze względu na użyty w nim język polski.

Jest to najstarsza zachowana próba przetłumaczenia Starego Testamentu na język polski. Została wykonana na zlecenie żony Władysława Jagiełły, królowej Zofii Holszańskiej. Przekład ukończony został w latach 1453–1455. Jednym z autorów tłumaczenia był kapelan królowej Andrzej z Jaszowic.

„Biblia królowej Zofii” była dziełem niezwykle ważnym – pierwszym narodowym przekładem Starego Testamentu. Nie ma wątpliwości co do tego, że odegrała ona znaczącą rolę w upowszechnianiu Słowa Bożego. Karty tego woluminu były bogato zdobione, a iluminacje wykonywano najprawdopodobniej do końca XVI stulecia. Sam przekład nie był jednak najwyższej jakości, o czym świadczą liczne czechizmy (przekład biblii powstał na podstawie przekładów czeskich) oraz wiele błędów, jakie popełnił tłumacz.

Pierwotnie Biblia składała się z dwóch tomów, z których do ostatnich czasów zachował się tylko pierwszy - Stary Testament. Niestety w stanie mocno zdefektowanym, z 470 kart pozostało tylko 185. Po wojnie zachowały się jedynie dwie karty. Ponadto urywek karty przechowywany jest w Bibliotece Muzeum Narodowego w Pradze.

Źródła:
https://wypracowania.pl/lektury/biblia-krolowej-zofii-opracowanie-autorstwo-okolicznosci-powstania-charakterystyka

http://bibliepolskie.pl/przeklady.php?tid=15

https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Biblia_kr%C3%B3lowej_Zofii

Zdjęcie:
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Biblia_kr%C3%B3lowej_Zofii

Wiktoria Śliwa

# data[].attributes.body
Nowe Ateny – jedna z pierwszych polskich encyklopedii powszechnych, której autorem jest ks. Benedykt Chmielowski. Encyklopedia miała dwa wydania, pierwsze w latach 1745–1746, drugie, uzupełnione i rozszerzone, w latach 1754–1764. Encyklopedia ks. Chmielowskiego ma układ rzeczowy, tj. hasła nie są ułożone alfabetycznie, lecz pogrupowane na działy tematyczne:
1. O Bogu, relikwiach, świętych i bożkach pogańskich
2. O czarcie, czarach, astronomii i astrologii.
3. O ludziach rzeczy niezwykłe
4. Mirabilia
5. Osobliwości o zwierzętach, roślinach i minerałach
6. O Rzeczypospolitej
7. Krótki przewodnik po innych państwach
8. Różne nacje i chronologia
9. Varia
Bibliografia:
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Nowe_Ateny
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Benedykt_Chmielowski
Julia Lepich 3b

# data[].attributes.body
Bulla gnieźnieńska  (Ex commisso nobis a Deo) została wydana przez papieża Innocentego II w Pizie w 1136 roku. „Bulla” to ważny dokument wydawany przez głowę kościoła katolickiego, ta gnieźnieńska znosiła zwierzchność arcybiskupstwa magdeburskiego nad Kościołem Polskim. Znosiła ona poprzednia bullę „Sacrosancta Romana” która weszła w życie w 1133 roku po naciskach biskupa magdeburskiego Norberta z Xanten, który chciał przejąć kontrolne nad archidiecezją gnieźnieńską. W tym celu przedstawiał argumenty potwierdzające podległości diecezji pod jego arcybiskupstwo. Po śmierci arcybiskupa dzięki działaniom Bolesława Krzywoustego i arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba ze Żnina papież wydał „Ex commisso nobis a Deo”.

Bulla gnieźnieńska jest istotna dla polskiego językoznawstwa - mimo że została spisana w łacinie zawiera ponad 400 polskich słów, nazw miejscowych (np. Żnin, Sadowo, Stare Biskupice) oraz osobowych  (imiona rycerzy, chłopów, rzemieślników). Bulla kończy epokę polszczyzny przedpiśmiennej otwierając epokę polskiego piśmiennictwa. Dokument pozwala na badania słowotwórstwa i początków polskiej ortografii. Językoznawca Aleksander Brückner nazwał ją złotą bullą języka polskiego.

Obecnie znajduje się  w archiwum kapitulnym w Gnieźnie. Specjaliści mają jednak wątpliwości czy jest to autentyk czy falsyfikat pochodzący z lat 1139-1146. Podstawą tego fałszerstwa musiał być oryginalny przywilej Innocentego II z 1136, lecz daleki od oczekiwań abp. Jakuba.

Bibliografia:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Bulla_gnie%C5%BAnie%C5%84ska
https://wypracowania.pl/lektury/bulla-gnieznienska-opracowanie-autorstwo-okolicznosci-powstania-opis
Źródło zdjęcia:
http://www.archiwum.archidiecezja.pl/gallery/Dyplomy/Dypl_Gn_1/91.html

Hania Stryj

# data[].attributes.body
Wojciech Oczko to doktor medycyny i filozofii. Był również lekarzem królów polskich. Żył w latach 1537-1599.
W 1578 roku w krakowskiej drukarni Łazarzowej wydano dzieło "Cieplice".
" Cieplice" to pionierskie dzieło, które zapoczątkowało polską balneologię, czyli jedną z dziedzin medycyny. Dzieło klasyfikowało wody mineralne i lecznicze występujące w Polsce oraz opisywało ich działanie, podawało metody leczenia nimi. Obecnie znajduje się w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich.
Bibliografia:
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Wojciech_Oczko
https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/3999/edition/3838?language=en
Zdjęcie: https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/3999/edition/3838?language=en
Martyna Lorek