# data[].attributes.headline
JEŚLI CHCESZ POZNAĆ INNE ŚLĄSKIE LEGENDY, TU JE ZNAJDZIESZ

# data[].attributes.subject
JEŚLI CHCESZ POZNAĆ INNE ŚLĄSKIE LEGENDY, TU JE ZNAJDZIESZ

# data[].attributes.attachment_link.title
Legendy Śląskie - Opolskie, Bytomskie, Górnego Śląska

# data[].attributes.attachment_link.description
Legendy Śląskie, to kategoria w której znajdziecie legendy z Górnego Śląska i Śląska Opolskiego. Legendy przedstawione w tej kategorii, odwołują się do polskiego dziedzictwa Śląska, choć znajdą się również legendy ponad narodowe, pochodzące z czasów, kiedy Śląsk znajdował się poza terytorium Polski.

# data[].attributes.headline
TU ZNAJDZIESZ INFORMACJE O ŚLĄSKICH STRASZYDŁACH

# data[].attributes.subject
TU ZNAJDZIESZ INFORMACJE O ŚLĄSKICH STRASZYDŁACH

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W Polskim folklorze od zawsze pojawiały się demony, najczęściej na podstawie pierwowzoru z wierzeń słowiańskich. Przybierały różne postacie i odpowiadały za różne nieszczęścia, choroby. Wiara w istoty nadprzyrodzone i strach przed nieznanym stworzył legendy o Utopcu, Beboku i innych zmorach.

Najpopularniejszym Śląsku demonem jest Bebok- każde dziecko na Górnym Śląsku było straszone Bebokiem. Kogo by się nie spytać jak wygląda, każdy powie co innego. Najczęściej był przedstawiany jako niska istota o przerażającej urodzie. Czasem posiadała kij do bicia dzieci i kopyta zamiast nóg, jeszcze inni powiedzą że była wysoka i włochata. Każdy ma swoje wyobrażenie i każdy wie jak wygląda Bebok ale nikt go jeszcze nie widział. Bebokiem straszyło się małe dzieci, w szczególności te niegrzeczne i biegające po piwnicach, w ciemnościach. Bebok mógł zbić, zabrać lub zjeść niegrzecznego dzieciaka. Nadprzyrodzone cennych według legendy działały tylko na dzieci. Beboki lubiły mieszkać w ciemnych cichych miejscach i tak sobie upodobały piwnice, strych, miejsce pod łóżkiem albo za szafą. Często Beboki wylegiwały się w miejscach gdzie dzieciom nie było wolno zaglądać np. w szafie mamy lub w warsztacie u taty. Bebok czasem też przechadza się po ulicach i wypatruje niegrzecznych dzieci- jak już takie dziecko znajdzie to może go zbić laską albo zapakować do wora i wywieźć daleko od domu.

W śród Śląskich legend ważny jest też Utopek, wyobrażany jako wodny demon- zamieszkiwał okolice stawów, rzek i akwenów wodnych. Wabił ludzi, którzy przebywali w okolicy jego urzędowania a następnie topił lub więził w swoim podwodnym domostwie. Utopek to był nieposłuszy demon, który został wysłany na ziemię lub topielec. Utopki pod wodą posiadały swoje szklane pałace, w których mieszkały i więziły porwanych. Zasadniczo ich pałace nie różniły się w opowieściach od zwykłych domostw poza szczegółem iż znajdowały się pod wodą. Utopek najczęściej jest przedstawiany jako mężczyzna lub młody chłopak z sinozieloną skórą, i czarnymi lub zielonymi włosami. Znakiem charakterystycznym Utopka ma być stróżka wody wypływająca z nogawki. Utopki lubią muzykę więc często grają na skrzypcach i palą fajkę. Utopek zastawiał pułapki na ludzi. Wabił różnymi błyskotkami, frędzelkami, zegarkami lub wstążkami. Demony zostawiały na brzegach ubrania lub przedmioty by zwabić bliżej wody przechodniów. Rodzice uprzedzali dzieci by nie ciekawiły ich na brzegu takie rzeczy. Jak Utopek już kogoś zwabił na brzeg od razu wciągał go do wody. Utopki były swego rodzaju ostrzeżeniem dla mężczyzn by wracali trzeźwi po szychcie do domu i nie zahaczyli o tafle wody jak i dla kobiet, które późno po zmroku wracały nieopodal wody. Według niektórych, to Utopki były odpowiedzialne za podmianę dzieci- podciepy.

Podciepy - bo właśnie tak nazywano wymienione lub podrzucone dzieci - charakteryzowały się wyjątkowo brzydkim wyglądem, nieznośnym zachowaniem i krzykliwym głosem. Także i współcześnie na niegrzeczne dzieci rodzice czasami wołają - ty podciepie!

Po Śląsku krążyły również Zmory- Zmora to jest duch kobiety, który siada w nocy na piersi i dusi. Zmora nocą męczyła śpiących. Zmora była duchem żywej lub martwej kobiety i dostawała się sypialnie przez dziurkę od klucza. Według legend dusze tylko kobiet nieczystych, skrzywdzonych, siódme córki małżeństwa lub kobiet, których przeinaczono imię na chrzcie. Zmory dusiły nie tylko ludzi ale i zwierzęta, rośliny pozbawiając siły i wigoru. Mówiło się iż jak kobieta się złości to zmorą zostanie

Innym Śląskim kobiecym demonem była Heksa- to nic innego jak po prostu czarownica. Kobieta, która podpisała pakt z diabłem i teraz rzuca czary i uroki.

Śląska demonologia jest nad wyraz ciekawa. W swoich legendach posiada również Skarbka- mieszkańca kopali. Skarbek jest podziemnym demonem- opiekunem węglowych wyrobisk. Krążą różne opowiadania o tym kim za życia był Skarbek. Jedne opowiadania donoszą iż był górnikiem, który używał niecenzuralnych słów za co został skazany na wieczne trwanie w podziemiach kopalń. Inne opowiadania donoszą o górniku, który nie dotrzymał obietnicy a inne o sztygarze, który kochał nad życie swoją pracę i uprosił żeby Boga żeby na zawsze w kopalni zostać. Najczęściej jednak pojawia się historia o złym właścicielu kopalni, który męczył i poniżał górników a swoją córkę Barbarę zamordował dlatego Bóg go ukarał wiecznym pilnowaniem kopalni. Sarbek to sprzymierzeniec górników. Dba o porządek na kopalni, pomaga zmęczonym górnikom. Skarbek nie toleruje pijaństwa, przeklinania oraz gwizdania. Jak głosi legenda- każdego gwiżdżącego górnika na dole spotyka natychmiastowa kara a skarbek może usłyszeć gwizd z drugiego końca kopalni.

Skarbek za swoją ewentualną pomoc nie chciał nic w zamian - oczekiwał tylko i wyłącznie szacunku oraz przestrzegania niepisanych zasad - sumiennej pracy oraz braku przekleństw i gwizdania. Stwierdzić można, że skarbek jest sprawiedliwym demonem, który za dobre wynagradza, a za złe karze. Skarbka opisują jako górnika w galowym stroju, w jednej ręce trzyma laskę sztygara a w drugiej górniczą lampkę świecącą na czerwono. Niektórzy mówią że skarbka nie widać a czuć lub słyszeć tylko poprzez stukanie i pukanie.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
śląskie maszkary i inne straszydła. śląskie legendy

# data[].attributes.attachment_link.title
Śląskie maszkary i inne straszydła. ŚLĄSKIE LEGENDY

# data[].attributes.attachment_link.description
W Polskim folklorze od zawsze pojawiały się demony, najczęściej na podstawie pierwowzoru z wierzeń słowiańskich. Przybierały różne postacie i odpowiadały za różne nieszczęścia, choroby. Wiara w istoty nadprzyrodzone i strach przed nieznanym stworzył legendy o Utopcu, Beboku i innych zmorach. Najpopularniejszym Śląsku demonem jest Bebok - każde dziecko na Górnym Śląsku było straszone Bebokiem.

# data[].attributes.body
jest podziemnym demonem- opiekunem węglowych wyrobisk. Dba o porządek na kopalni, pomaga zmęczonym górnikom. Skarbek nie toleruje pijaństwa, przeklinania oraz gwizdania. Jak głosi legenda- każdego gwiżdżącego górnika na dole spotyka natychmiastowa kara a skarbek może usłyszeć gwizd z drugiego końca kopalni.

Skarbek za swoją ewentualną pomoc nie chciał nic w zamian – oczekiwał tylko i wyłącznie szacunku oraz przestrzegania niepisanych zasad – sumiennej pracy

# data[].attributes.body
tak nazywano wymienione lub podrzucone dzieci – charakteryzowały się wyjątkowo brzydkim wyglądem, nieznośnym zachowaniem i krzykliwym głosem. Także i współcześnie na niegrzeczne dzieci rodzice czasami wołają – ty podciepie!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Śląska mitologia lub - jak niektórzy mówią - demonologia jest nad wyraz różnorodna i interesująca. Myli się jednak ten, kto sądzi, iż baśnie oraz legendy nie przetrwały do współczesnych czasów i nie są obecne w śląskiej kulturze ludowej. W serii artykułów #śląskie legendy chciałbym przedstawiać Wam podania o między innymi: demonach wodnych, stworach kopalnianych lub upiorach grobowych.

W tym artykule przeczytasz:

Czym jest utopek?

Postać utopka obecna jest we wierzeniach w Azji, Afryce, Europie oraz u północnych Słowian - w szczególności na Górnym Śląsku i w okolicach Krakowa. Utopek wyobrażany jest jako wodny demon zamieszkujący okolice stawów, rzek i akwenów wodnych. Wabił ludzi, którzy przechodzili w pobliżu wody, następnie topił ich lub więził w swoim podwodnym domostwie. Według niektórych śląskich podań, demony te mogły przejmować oraz wślizgiwać się w ludzkie ciało. Były w stanie niepostrzeżenie przyjąć postać osoby z naszego najbliższego otoczenia.

Śląskie utopki mają bardzo wiele wspólnego z topielcami. Postrzegane mogą być jako nieposłuszne demony, które Bóg strącił z nieba za karę. Wyobrażane są także jako pół-demony powstałe z grzesznych dusz ludzkich, które pałętają się po ziemi, pokutując za swoje winy. Stosunek utopka do ludzi jest w zasadzie ambiwalentny - w zależności od kaprysu może pomóc lub zaszkodzić.

W niektórych legendach pojawiają się utopce przyjaźnie nastawione do ludzi. Mogą one wówczas pomagać biednym gospodarzom podczas prac w polu. Zdarzają się także nieszkodliwe stworzenia, które płatają niewinne figle i niegroźne psoty.

Gdzie mieszka utopek?

Naturalnym środowiskiem dla utopka są wszelkiego rodzaju akweny i cieki wodne. Żyją pod powierzchnią wody w kryształowych pałacach lub domach ze szkła. W śląskich wyobrażeniach mieszkania wodnych demonów nie różniły się zasadniczo od ludzkich, z tą różnicą, iż znajdują się pod wodą. Inne legendy podają, iż utopki mieszkają na dnie jeziora w garnkach lub słoikach obróconych do góry dnem. W tych samych garnkach uwięzione są dusze ludzi, których demony zwabiły. Utopki tworzyły rodziny - żona utopka zachowywała się i wyglądała zupełnie jak śląska gospodyni. Córki natomiast były wyjątkowo piękne i urodziwe. Zdarzało się, iż poślubiały wiejskich chłopaków. Warto nadmienić, że ludowe podania nie wspominają o synach utopców.

Wedle podań, ich potrzeby nie różniły się od ludzkich - musieli jeść i ubierać się. Utopki bardzo często wychodziły z wody i nawiązywały interakcje z okoliczną ludnością - kupowały np. jedzenie i mleko. Historie ludzi i utopków przeplatają się wzajemnie. Zdarzało się, że stworzenia chodziły do karczmy i wraz z mężczyznami pili piwo lub wódkę. Córki utopków przybrawszy ludzką postać brały nierzadko udział w zabawach i weselach, starając się o względy młodych mężczyzn.

W książce pt. Utopek Leszka Libery główny bohater Buks Molenda jest właśnie utopkiem. Przedstawiony jest jako dojrzewający chłopak, który zamieszkuje znajdującą się w piwnicy... beczkę. Z opowiadania wynika, że jest on podciepem, a jego głównym zadaniem i celem w życiu jest tworzenie i relacjonowanie historii.

Jak wygląda utopek?

Wyobrażenia utopca są niezwykle różne. Jest on najczęściej przedstawiany jako chłopiec lub mężczyzna niskiego wzrostu. Jego ulubionym kolorem jest czerwony lub zielony - nosi czapkę i kubrak w tych właśnie kolorach. Charakterystyczną cechą jest końskie kopyto, które ma zamiast lewej nogi oraz stróżka wody wypływająca z lewej nogawki. Twarz utopca jest bardzo brzydka - skórę ma pomarszczoną, jego zielone oczy są wyjątkowo wyłupiaste. Włosy są koloru czarnego lub zielonego, rozczochrane i podobne do wodorostów. Stworzenie wyobrażane jest czasami z rogami na głowie, co ma być dowodem na jego demoniczne pochodzenie.

Niektóre obrazy i podania przedstawiają demona wodnego wraz ze skrzydłami, wskazując, iż utopce były niegdyś aniołami. Inne natomiast prezentują postać podobną do żaby - zamiast stóp ma żabie nóżki z błonkami pomiędzy palcami. Utopce lubią muzykę, dlatego często przedstawione są ze skrzypcami, na których rzępolą oraz z fajką, która także jest ich nieodłącznym atrybutem.

Utopek występuje także w postaci przedmiotów lub zwierząt - psa, kaczki, konia lub zegarka, lalki, talerza oraz zakrzywionego pręta (!). Zdaniem niektórych demony upodobniały się do bliskich osób, których chcieli zwabić i uwięzić pod wodą.

Jak bronić się przed utopkiem?

Wedle podań przed porwaniem przez utopca uchronić może znak krzyża świętego, szkaplerz, różaniec lub elementy poświęconej palmy wielkanocnej. Utopce bardzo nie lubią poświęconego owsa oraz samej wody święconej. Niektórzy gospodarze kropili wodą święconą swoje włości, aby zapach i nadnaturalne działanie tejże wody odganiało natarczywe demony. Niektóre legendy podają, iż utopiec nie czynił krzywdy ludziom, którzy żyli z nim w przyjaźni lub wymieniali się przedmiotami codziennego użytku.

Pułapki na dorosłych i dzieci

Demon zastawiał pułapki na ludzi. Wabił ich różnego rodzaju błyskotkami, frędzlami, wstążkami lub nawet zegarkami. Stworzenia zostawiały także ubrania na brzegach rzek i jezior, wzbudzając ciekawość przechodniów. Rodzice uprzedzali śląskie dzieci, aby nie zwracały uwagi na pozostawione przedmioty, gdyż są one tylko przynętą na ciekawskich - kto zbliżył się do brzegu wody, zostawał od razu porwany przez utopka.

Obawa przed utopcami

W śląskich podaniach ludowych utopki pełniły swego rodzaju rolę ostrzeżenia. Mężczyźni wracający z szynku musieli być wystarczająco trzeźwi, aby idąc nie zahaczyli o brzeg wody lub mostu. Także strach przed utopcem motywował młode dziewczyny, aby po zmroku nie wracały samotnie do domu - szczególnie, jeśli droga prowadziła przez mokradła i niezamieszkałe tereny.

Utopki a podciepy

Według niektórych podań to właśnie utopki są odpowiedzialne za podmianę noworodków. Podciepy - bo właśnie tak nazywano wymienione lub podrzucone dzieci - charakteryzowały się wyjątkowo brzydkim wyglądem, nieznośnym zachowaniem i krzykliwym głosem. Także i współcześnie na niegrzeczne dzieci rodzice czasami wołają - ty podciepie! Co jest przecież dużą obelgą, gdyż rodzice przyznają tym samym, iż dziecko nie jest od nich.

Podsumowanie

Utopek znany jest także pod nazwą: utoplec, utopielec, utopiedz, utoplarek, utoplołok czy utoplok, które używane jest w Zagłębiu Dąbrowskim. Wyobrażenia tego stworzenia są rożne. Wspólne natomiast są określone cechy i zachowania - utopce lubią podmokłe tereny oraz znane są z tego, że porywają i topią ludzi.

"Utopek" jest kolejnym artykułem z serii #śląskie legendy, w których przybliżać Wam będę mity oraz bohaterów śląskiej mitologii. Kolejne teksty pojawią się już wkrótce!

# data[].attributes.attachment_link.title
Utopek - #śląskie legendy - Portal Tuudi.net

# data[].attributes.attachment_link.description
Śląska mitologia lub - jak niektórzy mówią - demonologia jest nad wyraz różnorodna i interesująca. Myli się jednak ten, kto sądzi, iż baśnie oraz legendy nie przetrwały do współczesnych czasów i nie są obecne w śląskiej kulturze ludowej. W serii artykułów #śląskie legendy chciałbym przedstawiać Wam podania o między innymi: demonach wodnych, stworach kopalnianych lub upiorach grobowych.

# data[].attributes.body
Utopiec – zły i podstępny demon wodny z wierzeń słowiańskich, często utożsamiany z wodnikiem i mylony z topielcem.

# data[].attributes.body
Bebok – nadprzyrodzona istota z polskiego folkloru, prawdopodobnie demon z wierzeń słowiańskich. Innymi nazwami tej istoty są: bobok, babuk (Wielkopolska, Małopolska), babok, bebok (Górny Śląsk). W polskich wierzeniach ludowych bobo był małą, brzydką i złośliwą istotą, którą straszono dzieci w celu ich zdyscyplinowania. Miał bić dzieci i czynić w domu różne szkody. Można go było przebłagać ofiarą z żywności. We ślonskich wjerzyniach ludowych bandurek, kery mjyszko kole chałpy. Może łon wartować, coby bajtle niy smykały sie po chlywach i tam, kaj ich mamulki by niy chciały, choby boły.