# data[].attributes.headline
Frumkvöðullinn af því að taka saman allar þessar aðferðir og setja undir einn hatt

# data[].attributes.subject
Frumkvöðullinn af því að taka saman allar þessar aðferðir og setja undir einn hatt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rósa er ekki mikill aðdáandi hljóðaðferðarinnar svokölluðu. "Ég er svo sem enginn óvinur hennar, mér finnst hún bara léleg aðferð." Vísir/Auðunn

Frá árinu 1999 hefur Rósa Eggertsdóttir starfað sem sérfræðingur við skólaþróunarsvið Háskólans á Akureyri og er upphafsmaður að þróun byrjendalæsis fyrir 1.-2. bekk grunnskóla en sú aðferð hefur verið tekin upp og kennd í um 80 grunnskólum vítt og breitt um landið. Rósa lauk kennaraprófi frá KHÍ árið 1982, BA-prófi í sérkennslufræðum árið 1993 og tveimur árum seinna lauk hún meistaraprófi í menntunarfræðum frá Institute of Education, East Anglia í Cambridge.

Rósa segir það hugsjón sína að takast á við læsi barna og efla lestrarkunnáttu.

„Samræða og sköpun með lestur þarf að fá meira vægi. Mér er í sjálfu sér alveg sama hvað þessar stefnur heita. Við þurfum að vinna að því að gera lestur skemmtilegan og áhugaverðan fyrir börn og leyfa þeim að skapa í kringum hann til að öðlast þekkingu og finna sjálf sig."

Hljóðaðferðin gamla steingeld
Ástæður þess að Rósa hóf að þróa nýja aðferð við lestrarkennslu voru þær að það kveikir ekki nægilega mikinn áhuga barnanna á lestri bóka.

„Hljóðaðferðin er steingeld aðferð að mínu mati. Þar fá börnin einn staf í einu án samhengis og fá ekki vitrænan texta fyrr en eftir dúk og disk, ég er ekkert á móti hljóðaðferðinni, mér finnst hún bara vond aðferð. Við þurfum að huga að lestraránægju barna á sama tíma og læsi barna," segir Rósa. „Það er engin áhugakveikja en þekkjandi kennara þykir mér mjög líklegt að þeir sem nota hljóðaðferðina noti helling af öðru kryddi til að bæta námið."

Hefur ekki haft samband
Í vikunni birti Menntamálastofnun minnisblað þar sem fullyrt var að byrjendalæsisstefnan hefði ekki skilað árangri og að lesskilningi barna, sem kenndur hefur verið lestur með þessari aðferð, hafi beinlínis hrakað. Gagnrýnin felst í því að hún virki ekki, aðferðin sé ekki raunprófuð og það sé vilji ráðherra menntamála að engin kennsluaðferð fari inn í skólana nema sýnt sé fram á það með óyggjandi hætti að hún sé jafn góð eða betri en sú sem fyrir er. Rósa gefur lítið fyrir minnisblaðið og segir miðstöð skólaþróunar við HA mæla árangur nemenda mjög reglulega.

„Við sem vinnum við þetta höfum yfirlit yfir hvernig strákum og stelpum gengur og höfum skoðað byrjendalæsi gríðarlega mikið. Við höfum gögn sem sýna fram á að byrjendalæsi virkar, og miklu meira en virkar. Menntamálaráðherra telur vanta gögn sem sýnir fram á þennan árangur en hann hefur ekki talað við okkur eða falast eftir gögnum, " segir Rósa.

Birna María Svanbjörnsdóttir, forstöðumaður miðstöðvar skólaþróunar, hefur bent á annmarka greiningar Menntamálastofnunar í bréfi sem hún sendi stofnuninni í gær. Þar kemur fram að „sú aðferð sem Menntamálastofnun beitir hefur þann kost að hún er einföld í framkvæmd. Hún hefur hins vegar margvíslega alvarlega galla sem gera ályktanir minnisblaðsins nánast marklausar."

Auðunn Níelsson Ljósmyndari Rósa Eggertsdóttir, höfundur byrjendalæsis, sérfræðingur við Háskólann á Akureyri

Markmið að auka læsi
Meginmarkmið byrjendalæsis er að börn nái góðum árangri í læsi sem allra fyrst á skólagöngu sinni. Þegar börn hefja nám í 1. bekk eru þau misjafnlega á vegi stödd. Sum þekkja stafi, önnur eru farin að lesa og svo er hópur sem þarf að læra alla stafina og hvernig á að vinna með þá.

„Byrjendalæsi gerir ráð fyrir því að hægt sé að kenna börnum sem hafa ólíka færni í lestri og því er lögð áhersla á hópvinnu um leið og einstaklingsþörfum er mætt. Vinna með tal, hlustun, lestur og ritun er felld í eina heild," segir Rósa.

„Öll þessi ungmenni sem eru að húrrast niður í samræmdu prófunum og PISA-prófum og hvað þau nú heita, öll þessi próf, langflest þeirra hafa lært eftir hljóðaðferðinni. Ég er svo sem enginn óvinur hennar, mér finnst hún bara léleg aðferð. Það er ekki mitt takmark að fella einhverja aðferð, hún verður bara að sanna sig og standa í lappirnar."

Rússnesk miðstýring
Rósa telur það skipta miklu máli að skólastjórnendur og fagfólk innan þeirra veggja sem og fræðslustjórar sveitarfélaga hafi ákveðið frelsi til að móta og þróa þær kennsluaðferðir sem kenndar eru innan veggja skólanna. Þróun skólastarfs sé mikilvægt svo þær haldi lífi.

Hins vegar er hún ánægð með að menntamálaráðherra skuli leggja ofuráherslu á læsi því þar sé pottur brotinn. Það sé hins vegar ekki rétt nálgun ráðherra að ætla sér að leggja á eina kennsluaðferð sem eigi að kenna alls staðar. „Hvers konar land vill hann ef hann ætlar að fara að stjórna því og skipa fólki hvernig það á að stýra skólunum og hvaða aðferðir þeir nota. Þá getum við eins pantað yfir okkur Kína eða Rússland, það er bara svoleiðis," segir Rósa. „Það veit enginn hvað vakir fyrir honum en ég trúi ekki að menntamálaráðherra sé einhver sérstakur aðdáandi að „Ási sá sól" eða „Sísí á ís"".

Þegar við komum að raunprófun aðferðarinnar telur Rósa engar raunprófanir hafa farið fram á neinum kennsluaðferðum í íslenskum grunnskólum. Sé það vilji ráðherra að kenna aðeins raunprófaðar aðferðir þurfi að loka öllum 170 skólum landsins því aðferðirnar sé ekki að finna. „Það er ekki til ein einasta kennsluaðferð sem hefur verið tekin upp á Íslandi sem hefur verið raunprófuð, hvorki mér vitandi eða kollega minna sem ég hef talað mikið við. Ég veit ekki úr hvaða horni hann er að tala."

Lestur á að vera skemmtilegur
„Ég horfi ekki á þetta þannig að verið sé að skapa kerfi sem ætti að taka yfir alla lestrarkennslu í skólum. Ég ákvað að reyna að finna vinnubrögð sem ekki væru síðri en þau fyrri og væru skemmtileg og athafnamiðuð fyrir börn."

Byrjendalæsi hefur verið í þróun í um tíu ár núna og er kennd í um 80 grunnskólum landsins. Nái stefna menntamálaráðherra í gegn mun byrjendalæsi víkja fyrir öðrum aðferðum. „Ég veit ekki hvort eigi að lýsa þessu sem árás á byrjendalæsi en ef ráðherra ætlar að segja áttatíu skólum að þeir hafi tekið ranga ákvörðun og að þeir eigi að taka aðra ákvörðun þá held ég að hann sé alfyrsti ráðherrann sem ætlar að reyna að skipa skólum og fagmönnum hvernig eigi að kenna börnum. Ég veit ekki hvort hann hefur bæði umboð til þess eða nægilega góða ráðgjöf. Finnst hún hafa verið einsleit sú ráðgjöf hingað til."

Þarf að bæta læsi
Það dylst engum að læsi barna þarf að efla og lestraránægja barna verður að vera til staðar svo þau haldi sér að bókmenntum. Í hröðum heimi tækninnar drýpur afþreying fyrir börn af hverju strái. Rósa er sannfærð um að lestrarkennsla á miðstigi og efsta stigi þurfi að efla. „Ég held að það væri miklu nær fyrir okkar ágæta ráðherra að einbeita sér að því að styðja við læsiskennslu á miðstigi og efsta stigi því ég er nokkuð viss um að krökkum er ekki kenndur lestur þar, heldur látin lesa meira, sem er allt annað," segir Rósa.

Tengdar fréttir

Athugið. Allar athugasemdir eru á ábyrgð þeirra er þær rita. Vísir hvetur lesendur til að halda sig við málefnalega umræðu. Einnig áskilur Vísir sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi eða ósæmilegar athugasemdir og ummæli þeirra sem tjá sig ekki undir eigin nafni.

Fleiri fréttir
Sjá meira

# data[].attributes.attachment_link.title
Ekki ráðherrans að velja aðferðir við lestrarkennslu - Vísir

# data[].attributes.attachment_link.description
Frá árinu 1999 hefur Rósa Eggertsdóttir starfað sem sérfræðingur við skólaþróunarsvið Háskólans á Akureyri og er upphafsmaður að þróun byrjendalæsis fyrir 1.-2. bekk grunnskóla en sú aðferð hefur verið tekin upp og kennd í um 80 grunnskólum vítt og breitt um landið.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Út er komin bókin Byrjendalæsi: Rannsókn á innleiðingu og aðferð.

Byrjendalæsi er aðferð sem tekin hefur verið upp við eflingu læsis í fyrsta og öðrum bekk margra íslenskra grunnskóla í samstarfi við miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri. Í Byrjendalæsi er þekkingu á læsi og læsiskennslu og fjölbreyttum aðferðum við skapandi læsisnám fléttað saman við starfsþróun og leiðsögn kennara. Markmiðið er að efla hæfni þeirra til læsiskennslu þar sem tekið er mið af margbreytilegum þörfum nemenda.

Í þessari bók greina ellefu fræðimenn frá niðurstöðum umfangsmikillar rannsóknar á Byrjendalæsi. Fjallað er um nám og kennslu undir merkjum aðferðarinnar, þróunarstarf sem miðar að innleiðingu hennar í skóla og samstarf kennara og foreldra. Í bókinni er leitast við að sameina fræðileg og hagnýt sjónarmið til að gefa innsýn í fræðilegar forsendur Byrjendalæsis, kynna niðurstöður rannsóknarinnar og veita leiðsögn um stefnumótun og aðgerðir til að efla læsismenntun.

Bókin á erindi við fróðleiksfúsa lesendur sem láta sér annt um læsismenntun barna og þróunarstarf í skólum í nútíð og framtíð: kennara og stjórnendur skóla, stjórnmálamenn, starfsfólk skólaskrifstofa, nemendur í grunn- og framhaldsnámi í menntavísindum og foreldra. Háskólaútgáfan gefur bókina út.

Í tengslum við útgáfu bókarinnar verður haldið málþing í Háskólanum á Akureyri föstudaginn 9. mars kl. 13.30-16.15. Skráning á málþingið fer fram í gegnum tölvupóstnetfangið eyglo@unak.is.
Dagskrá málþingsins er að finna hér.

Í útvarpsþættinum Samfélagið 7. mars tók Leifur Hauksson viðtal við Rúnar Sigþórsson prófessor við HA og Rósu Eggertsdóttur höfund Byrjandalæsis. Hægt er að hlusta á viðtalið á vef RÚV og hefst það á 21:05 mínútu.

Miðstöð skólaþróunar óskar höfundum og öllum hlutaðeigendum til hamingju með bókina.

Kaflar bókarinnar:

Rannsókn á Byrjendalæsi
RÚNAR SIGÞÓRSSON, EYGLÓ BJÖRNSDÓTTIR, GRETAR L. MARINÓSSON, HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR, KJARTAN ÓLAFSSON, MARÍA STEINGRÍMSDÓTTIR OG SIGRÍÐUR MARGRÉT SIGURÐARDÓTTIR

Byrjendalæsi
RÚNAR SIGÞÓRSSON OG HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR

Þrjú kennsluþrep Byrjendalæsis
ANNA GUÐMUNDSDÓTTIR OG HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR

Ritun í Byrjendalæsi
RANNVEIG ODDSDÓTTIR, BALDUR SIGURÐSSON OG HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR

Lesskilningur í Byrjendalæsi
HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR, BALDUR SIGURÐSSON OG RANNVEIG ODDSDÓTTIR

Tæknilegir þættir lestrarnáms
ANNA GUÐMUNDSDÓTTIR OG HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR

Námsaðlögun í Byrjendalæsi
RÚNAR SIGÞÓRSSON, GRETAR L. MARINÓSSON OG KJARTAN ÓLAFSSON

Byrjendalæsi, grunnþættir menntunar og lykilhæfni Aðalnámskrá grunnskóla
RÚNAR SIGÞÓRSSON, SIGRÍÐUR MARGRÉT SIGURÐARDÓTTIR OG KJARTAN ÓLAFSSON

Innleiðing Byrjendalæsis
RÚNAR SIGÞÓRSSON, SIGRÍÐUR MARGRÉT SIGURÐARDÓTTIR, GRETAR L. MARINÓSSON OG KJARTAN ÓLAFSSON

Starfsþróun í Byrjendalæsi
MARÍA STEINGRÍMSDÓTTIR, EYGLÓ BJÖRNSDÓTTIR, SIGRÍÐUR MARGRÉT SIGURÐARDÓTTIR OG RÚNAR SIGÞÓRSSON

Leiðsögn kennara í Byrjendalæsi
MARÍA STEINGRÍMSDÓTTIR, EYGLÓ BJÖRNSDÓTTIR, GRETAR L. MARINÓSSON

Forysta í Byrjendalæsi
SIGRÍÐUR MARGRÉT SIGURÐARDÓTTIR, MARÍA STEINGRÍMSDÓTTIR OG EYGLÓ BJÖRNSDÓTTIR

Samstarf heimila og grunnskóla um læsisnám yngstu nemenda
INGIBJÖRG AUÐUNSDÓTTIR, GRETAR L. MARINÓSSON OG KJARTAN ÓLAFSSON

Byrjendalæsi í nútíð og framtíð
RÚNAR SIGÞÓRSSON, ANNA GUÐMUNDSDÓTTIR, GRETAR L. MARINÓSSON, HALLDÓRA HARALDSDÓTTIR, INGIBJÖRG AUÐUNSDÓTTIR, MARÍA STEINGRÍMSDÓTTIR, RANNVEIG ODDSDÓTTIR OG SIGRÍÐUR MARGRÉT SIGURÐARDÓTTIR

# data[].attributes.attachment_link.description
Út er komin bókin Byrjendalæsi: Rannsókn á innleiðingu og aðferð. Byrjendalæsi er aðferð sem tekin hefur verið upp við eflingu læsis í fyrsta og öðrum bekk margra íslenskra grunnskóla í samstarfi við miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri. Í Byrjendalæsi er þekkingu á læsi og læsiskennslu og fjölbreyttum aðferðum við skapandi læsisnám fléttað saman við starfsþróun og leiðsögn kennara.

# data[].attributes.headline
Viðtal við Rannveigu og Rúnar um Byrjendalæsi

# data[].attributes.subject
Viðtal við Rannveigu og Rúnar um Byrjendalæsi

# data[].attributes.body
Síðan haustið 2006 hefur kennsluaðferðin Byrjendalæsi verið kennd í 1. og 2. bekk. Það má segja að vagga Byrjendalæsis sé á Akureyri. Rósa Eggertsdóttir sem þá var starfsmaður við Háskólann á Akureyri mótaði og þróaði þessa aðferð. Lundarskóli, Oddeyrarskóli og Síðuskóli voru fyrstu skólarnir til að kenna eftir þessari stefnu og síðan hefur hún breiðst um landið.  Þessi aðferð er samvirk aðferð þar sem unnið er með lestur, tal, ritun og hlustun á heildstæðan hátt.  Unnið er með gæðatexta sem ýtir undir ímyndunarafl nemenda og kveikir áhuga þeirra á að fræðast meira um textann. Unnið er með þennan texta í viku til hálfan mánuð, þar sem verið er að þjálfa m.a. stafavinnu, hljóð stafanna, orðaforða, skilning og ritun af ýmsu tagi. Í rituninni er m.a. lögð áhersla á það að búa til sögur með orðaforða sem þau hafa tileinkað sér í gegnum textann sem unnið er með. Unnið er með hugtakakort út frá ákveðnu þema í textanum (Jenný Gunnbjörnsdóttir, Rósa Eggertsdóttir og Þóra Rósa Geirsdóttir, 2010).

Þegar Byrjendalæsi var að stíga sín fyrstu skref í grunnskólum landsins var fyrsta spjaldtölvan ekki komin á markað þannig að kennsluhættir miðuðust ekkert við notkun hennar.  Það sem kennarinn hafði var m. a. töflutúss, tafla, blýantur og blöð. Það er lögð mikil áhersla á að nemendur séu að skrifa sjálfir textann sem þeir eru að vinna með. Fyrir þá sem eru lengi að skrifa verður það til þess að þeir komast yfir minna efni en þeir gjarnan vildu vera að vinna með. Núna hefur spjaldtölvan verið að ryðja sér til rúms í grunnskólum landsins.  Möguleikar hennar til að létta nemendum ákveðin verk eins og að skrifa eru ótæmandi. Komin eru forrit sem hjálpa nemendum við að búa til hugtakakort og mörg frábær forrit til sögugerðar hafa litið dagsins ljós sem geta hjálpað nemendum sem eru í erfðileikum með að skrifa. Þessi forrit eru að sjálfsögðu þannig uppbyggð að þau nýtast öllum nemendum hvort sem þeir eru komnir vel á veg eða styttra í sínu námi (Jenný Gunnbjörnsdóttir, Rósa Eggertsdóttir og Þóra Rósa Geirsdóttir. 2010). Byrjendalæsi, lestur eða læsi. Skíma 2 (10): s. 26-29.

Í úrvinnslu og enduruppbyggingunni í BL er mikið notað sögugerð og hugtakakort. Ég sjálf hef kennt eftir þessari aðferð í 10 ár og sé að margir nemendur koma oft litlu efni frá sér vegna þess að þau eru hæg að skrifa. Vegna þessara þátta vil ég taka Book Creator og Simple mind forritin inn í BL og vinna með þau.

Book Creator

Book Creator er forrit til að búa til rafbækur það má gefa rafbókum sínum líf á nokkra vegu. Auk hefðbundins textaleturs er hægt að handskrifa orð. Það má flytja inn myndir úr galleríinu og af netinu eða hreinlega teikna þær inni í sjálfu forritinu. Það má einnig setja inn hljóðskrár og/eða nota myndskeið sem hluta af bókarhönnuninni. Þannig að þegar búa skal til rafbók má hafa hana í hefðbundnum stíl eða virkilega breyta út af vananum og gera hana óvenjulega og frumlega.

Simple Mind /mind mup

Hugarkort sem eru þannig uppbyggð að hægt er að setja fram viðfangsefni með lágmarksnotkun orða einnig er hægt að setja inn myndir. Ákveðin orð, tákn eða myndir draga þekkingaratriði fram úr minninu. Annað einkenni hugarkorta er að þau eru kort sem veita yfirsýn yfir eitthvert ákveðið viðfangsefni og góð leið til að meta skilning á eftir kennslu á ákveðnu viðfangsefni.  Í spjaldtölvu er svo auðvelt að breyta í stað þess að ef nemendur eru að gera þetta á blaði þá eru þau alltaf að stroka út og oft í lokin er blaðið þeirra orðin ein klessa. Annað vandamál er það að þau byrja á einum stað og svo er blaðið ekki nógu stórt. Í spjaldtölvu er þetta ekki vandamál.