# data[].attributes.body
Słowo „kobieta” weszło w użycie dopiero w XIX wieku, wypierając określenie „niewiasta”. Wcześniej było mianem obelżywym
Więcej

# data[].attributes.body
Kobieta. Według jednej z teorii pochodzenia tego słowa: „istota lubiąca się przytulać”. Według współczesnych mężczyzn: „rozpuszczona istota, której nie wiadomo o co chodzi”.

# data[].attributes.attachment_link.title
O pochodzeniu pani, kobiety i żony. Etymologia wyrazów. | Biografia, pisarze, poeci. Ciekawostki, anegdoty, interpretacje | Edusens.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Ciekawostki o pochodzeniu wyrazów.Najstarsza polska nazwa określająca osoby płci żeńskiej to żona. Wyraz pochodzi od greckiego genos (pochodzenie) i łacińskiego gyn (ród).

# data[].attributes.attachment_link.description
Kobieta - określenie osobnika płci żeńskiej z gatunku Homo sapiens.

# data[].attributes.body
baba swoje, czart swoje

baba w progi, cisza w nogi

baba z wozu, koniom lżej

dziada z babą brakuje

gdzie diabeł nie może, tam babę pośle

nie masz kobiety, której by złe nie skusiło

w kobiecym sercu społem mieszka diabeł z aniołem

za babą i diabeł nie trafi

Źródło

# data[].attributes.body
kobieta zmienną jest • kobieta fatalna • kobieta lekkich obyczajów • kobieta wyzwolona • kobieta sukcesu • kobieta czyjegoś życia • kobieta z przeszłością • kobieta upadła • kobieta w kwiecie wieku • kobieta w wieku balzakowskim • wino, kobiety i śpiew • w kobiecym sercu społem mieszka diabeł z aniołem • z kobietami wielka bieda, lecz bez kobiet żyć się nie da

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.headline
Motyw literacki: Kobieta demoniczna [WL]

# data[].attributes.subject
Motyw literacki: Kobieta demoniczna [WL]

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.body
Motyw kobiety w literaturze
Wolne Lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Formy te tworzono analogicznie do tych istniejących już w polszczyźnie - żeńska forma słowa „adwokat" stała się „adwokatką", tak jak żeńska forma słowa „nauczyciel" to „nauczycielka". Ciekawym jest fakt, że do tworzenia nazw żeńskich zachęcały autorytety w dziedzinie językoznawstwa. W „Poradniku Językowym" z 1911 r. możemy przeczytać, że używanie nazw żeńskich jest wyłącznie kwestią „logiki językowej", której „wymaga różnica płci". W 1934 r. natomiast na tych samych łamach Sieczkowski pisał, że używanie form żeńskich (jak podane przez niego profesorka, doktorka, docentka, adwokatka) to rzecz naturalna w czasach, kiedy kobiety otrzymują stopnie doktorskie czy habilitacje.

Co się zatem stało, że feminatywy odnoszące się do prestiżowych zawodów zniknęły potem na wiele lat z języka?

W latach 50. XX wieku ich postrzeganie drastycznie się zmieniło. Na fali budowania nowego ustroju zaczęto odrzucać dawne koncepcje, również te językowe. Formy żeńskie uznano za „zacofaństwo, kurczowe trzymanie się tradycji językowej" czy brak „postępu językowego". To formy męskie były wówczas postrzegane jako prestiżowe i postępowe, a także odzwierciedlające równość płci. Co więcej, to wtedy narodziła się tendencja do uznania form męskich za generyczne, czyli odnoszące się do wszystkich płci.

Zobacz też: „Siedź jak dziewczynka" czyli o dyscyplinowaniu słów kilka

Feminatywy - jak jest dziś?

Feminatywy powróciły do łask na fali odzyskiwania historii (herstorii) i przywracania pamięci o bohaterkach polskiego ruchu feministycznego. Pierwszą osobą publiczną, która na nowo wprowadziła te formy do mainstreamu, była Izabela Jaruga-Nowacka. To ona, a nie Joanna Mucha, utworzyła formę „(wice)ministra" i konsekwentnie stosowała ją w swojej działalności. Feminatywy obecne były również w tekstach organizacji pozarządowych, takich jak Amnesty International czy Feminoteka, a także w niektórych mediach, w szczególności „Wysokich Obcasach" i Radiu TOK FM.

Jednak to 2016 rok był dla feminatywów przełomowy - największa zmiana dokonała się za przyczynkiem nowego pokolenia aktywistek i aktywistów, które „narodziło się" po Czarnym Proteście. Język inkluzywny jest dla młodych osób aktywistycznych bardzo istotny, a dzięki swoim zasięgom wiele z tych osób „wyszło" z przestrzeni wirtualnej do „oficjalnej", a wraz z nimi bliskie im kwestie.

Zobacz też: Czy mówienie dziewczynce: „możesz wszystko" jest dla niej szkodliwe?

Jak Polki postrzegają aktualnie feminatywy?

Na polu percepcji feminatywów dokonała się ogromna zmiana w ciągu ostatnich 10 lat.

W 2011 przeprowadzono badanie, z którego wynika, iż 80% kobiet nie potrafiło wskazać definicji feminatywu, 50% kobiet uznało, że nie potrzebuje omawianych form, a 60% bało się używać ich wobec siebie ze względu na ostracyzm społeczny.

Natomiast w 2021, roku firma Pracuj.pl i Fundacja Sukces Pisany Szminką przeprowadziły badanie opinii kobiet, mężczyzn i osób niebinarnych na temat feminatywów. Badanie na kobietach przeprowadzono na próbie prawie 18 tys. uczestniczek. Spośród nich 83% poparło używanie żeńskich form nazw zawodów i funkcji na równi z męskimi. 78% uczestniczek zadeklarowało oczekiwanie feminatywów w ogłoszeniach o pracę. W porównaniu z badaniem z 2011 roku o połowę zmniejszyła się liczba Polek, które uważają, że feminatywy nie pasują do niektórych zawodów (30%).

Zobacz też: Dziewictwo: przestarzały koncept?

Wasze doświadczenia z feminatywami

Zachęcam was do dyskusji i podzielenia się waszym doświadczeniem. Czy używacie feminatywów? Z jakimi zarzutami czy wątpliwościami w kwestii ich stosowania najczęściej się spotykacie? Zróbmy wspólnie katalog wszystkich pojawiających się „ale" i poszukajmy sposobów na ich rozbrojenie! Czekam na wasze komentarze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Feminatywy dla początkujących - Jak Wychowywać Dziewczynki?

# data[].attributes.attachment_link.description
Feminatywy to wbrew obiegowej opinii nie jest ?wymysł? ostatnich lat. Jak długa jest w Polsce herstoria feminatywów? Sprawdź!

# data[].attributes.headline
13 niezwykłych kobiet nauki, które zmieniły świat

# data[].attributes.subject
13 niezwykłych kobiet nauki, które zmieniły świat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Większość wykształconych ludzi słyszała o Marie Skłodowskiej-Curie czy Jane Goodall. Ale na każdą badaczkę, której praca jest doceniana i znana, przypada tysiące takich, których nazwiska pamiętają tylko nieliczni i takie, których nazwiska zostały celowo zapomniane.

Ilustratorka Rachel Ignotofsky postanowiła to zmienić. Wydała książkę, w której opisuje osiągnięcia i pracę niezwykłych kobiet nauki i przedstawia je na autorskich ilustracjach. Książka nosi tytuł: "Women in Science: 50 Fearless Pioneers Who Changed the World" (Kobiety w nauce: 50 nieustraszonych pionierek, które zmieniły świat).

Wybraliśmy z niej 13 naukowczyń, dzięki którym dziś łatwiej diagnozujemy i leczymy choroby, wiemy z czego składa się Słońce i potrafimy wysłać w kosmos potężne rakiety. Oto one:

1. May-Britt Moser - dzięki niej wiemy, jak mózg tworzy mapę otoczenia

Jest norweską specjalistką od neurologii i neurofizjologii. Na studiach psychologicznych w Norwegii zaczęła badania nad mózgami szczurów - w sytuacji, gdy zostają one wpuszczone do labiryntu. Badała też, w jaki sposób mózg filtruje niepotrzebne informacje po to, by skupić się na tych kluczowych, a także to, co się dzieje, gdy mózg myśli, że jest czymś, czym nie jest. W 2014 roku razem ze swoim mężem otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii/medycyny za odkrycie... GPS mózgu. To system orientacji przestrzennej, który tworzy nasz mózg (a konkretnie neurony), gdy dokonuje eksploracji otoczenia za pomocą zmysłów.

2. Florence Bascom - pomogła nam zrozumieć, jak tworzą się góry

Amerykanka odkryła pasję do geologii gdy była jeszcze dzieckiem - na wycieczce, na którą zabrał ją jej ojciec i jego kolega-geolog. Była pierwszą kobietą, która zdobyła tytuł doktora geologii, przyznany przez amerykańską uczelnię. Badała to, jak tworzą się góry, analizując formacje na terenie Pennsylvanii, New Jersey i Maryland. Była wiceprzewodniczącą Amerykańskiego Stowarzyszenia Geologicznego. W ciągu swojej kariery napisała ponad 40 publikacji, była niezwykle szanowaną osobą w amerykańskim świecie naukowym. Żyła w latach 1862-1945, nigdy nie wyszła za mąż.

3. Marjory Stoneman Douglas - walczyła o przyrodę, równość i prawa kobiet

Sprzeciwiła się zniszczeniu największego obszaru dzikiej przyrody subtropikalnej w Stanach Zjednoczonych, który znajduje się w południowej części stanu Floryda. Dziś ten obszar to trzeci co do wielkości amerykański park narodowy z wyjątkowym ekosystemem lasów namorzynowych. Nie byłoby go tam, gdyby nie praca Marjory Stoneman Douglas. Marjory urodziła się w 1890 roku i dożyła sędziwego wieku 108 lat. W młodości była dziennikarką, pisała do Miami Herald. W 1947 roku wydała głośną książkę, w której argumentowała, że za wszelką cenę trzeba chronić lasy namorzynowe na Florydzie, bo jest unikalne zjawisko przyrodnicze, którego nie ma w żadnej innej części globu. W tym samym roku na tym terenie utworzono Park Narodowy Everglades.

4. Maria Skłodowska-Curie - zdobyła dwa Noble

Na liście nie mogło zabraknąć dwukrotnej lauratki Nobla. Swoje życie i karierę zawodową poświęciła badaniu właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych. Po raz pierwszy dostała Nobla w wieku 36 lat, a kolejnego w wieku 44. Jest jedynym naukowcem, którzy otrzymał to prestiżowe wyróżnienie w dwóch różnych dziedzinach i jedyną kobietą z dwoma Noblami. Warto zaznaczyć, że Maria wyjechała z Polski, bo chciała studiować. A w tym czasie kobiety nie mogły tego robić na ziemiach polskich, które były pod zaborami. Studentki mogły zapisać się na Uniwersytet Jagielloński dopiero w 1894 roku, a na Uniwersytecie Warszawskim mogły studiować dopiero od 1915 roku.

5. Cecilia Payne-Gaposchkin - wytłumaczyła, z czego zbudowane jest Słońce

Była brytyjską astronomką, która odkryła, że Słońce składa się głównie z wodoru i helu. Zaczęła studiować botanikę, ale pewnego razu przez przypadek trafiła na wykład pewnego uznanego fizyka, a temat wykładu tak bardzo ją zafascynował, że zmieniła kierunek studiów. Przeprowadziła się do USA, by studiować na Harvardzie. Jej pracę doktorancką okrzyknięto najbardziej błyskotliwą publikacją napisaną przez astronoma. Studiowała nie tylko Słońce, ale i gwiazdy - w ciągu swojej kariery uwieczniła je na milionie fotografii.

6. Rita Levi-Montalcini - autorka przełomowych badań nad układem nerwowym

Była włoską specjalistką od neurologii, dożyła 103 lat. W czasie II wojny światowej, ponieważ miała pochodzenie żydowskie, musiała uciekać z rodzinnych stron i przerwać naukę na uniwersytecie. Przeprowadziła się z rodziną na wieś, ale nie przerwała pracy naukowej. W tamtym okresie prowadziła swoje badania, wykorzystując embriony kurczaków. Została laureatką Nagody Nobla w 1986 roku - w wieku 77 lat za przełomowe badania, które pozwoliły zrozumieć mechanizmy regulujące wzrost komórek i narządów u ludzi i zwierząt.

7. Chien-shiung Wu - pomogła rozpracować proces wzbogacania uranu

Była uznanym fizykiem, wychowała się w Chinach, ale swoją karierę naukową kontynuowała w Stanach Zjednoczonych. Podczas II wojny światowej Amerykanie chcieli ją zaangażować do pracy przy supertajnym projekcie naukowo-badawczym Manhattan, którego celem było skonstruowanie i wyprodukowanie bomby atomowej. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej Wu domyśliła się o jaki projekt chodzi, rozpoznając równanie, które ktoś zostawił zapisane na tablicy. Rozpracowywała proces wzbogacania uranu, który zasila bomby nuklearne. Nie otrzymała Nagrody Nobla za pracę, wykazującą, że natura nie zawsze jest symetryczna. Zamiast niej powędrowała ona do dwóch innych naukowców, pomimo tego, że to ona udowodniła tę teorię jako pierwsza na drodze eksperymentów.

8. Katherine Johnson - sprowadzała astronautów na Ziemię

Czarnoskóra matematyczka, której historię opowiada film "Ukryte działania". Była mistrzynią w obliczaniu trajektorii lotów, brała udział w projekcie Merkury, lotów na Księżyc i pracowała misjach wahadłowców.

9. Rosalyn Yalow - opracowała kluczową technikę diagnozowania poważnych chorób i defektów

Żyła w latach 1921-2011. Razem ze swoim partnerem naukowym opracowała technikę, która pozwala badać hormony - stosuje się ją do dzisiaj. Nazywa się radioimmunologią - metoda ta polega na oznaczania poziomu markerów nowotworowych i hormonów we krwi, jest oparta na reakcji antygenu z przeciwciałem. Dzięki jej pracy możemy dziś rozróżnić też cukrzycę typu 1 od typu 2.

10. Esther Lederberg - odkryła, że bakterie potrafią losowo mutować

Studiowała bakterie i wirusy. Opracowała technikę, która sprawiła, że znacznie łatwiej jest dziś badać kolonie bakterii. Udało jej się odkryć, że bakterie potrafią mutować przypadkowo i że nabywają odporność na niektóre antybiotyki, zanim zostaną wystawione na działanie konkretnej substancji chemicznej. W 1951 roku odkryła bakteriofag lambda, który dziś jest stosowany w biotechnologii i biologii molekularnej jako organizm modelowy i wektor w klonowaniu.

11. Annie Easley - pomogła napisać kod dla rakiety

Jako młoda dziewczyna chciała zostać pielęgniarką, ale gdy któregoś dnia przeczytała artykuł o bliźniaczkach, które pracowały jako komputery w NASA, postanowiła do nich dołączyć (w latach 50. to ludzie nazywani byli komputerami, do tej pracy zatrudniano najczęściej kobiety, bo dokonywały żmudnych obliczeń matematycznych z niezwykłą precyzją i cierpliwością). Easley została najpierw matematyczką, a potem programistką. Pomogła napisać kod do systemu nawigacji i Centaura - członu rakietowego przeznaczonego dla rakiet nośnych. Pracowała też przy projektach związanych z energią wiatrową i solarną. Po pracy dawała korepetycje dzieciom z podupadłych dzielnic i pomagała swoim sąsiadom w nauce do tzw. testów Jima Crowa, które czarnoskórzy obywatele USA musieli zaliczyć, by móc np. wziąć udział w wyborach.

12. Patricia Bath - jej wynalazek pomaga leczyć poważną chorobę wzroku

Urodzona w 1942 roku naukowczyni wynalazła niewielkie, acz sprytne urządzenie laserowe pozwalające wyleczyć zaćmę, czyli chorobę oczu, która powoduje zmętnienie soczewki i poważną utratę wzroku. Opatentowała je w 1988 roku. Patricia Bath od lat działa na rzecz profilaktyki i zwalczania chorób oczu prowadzących do ślepoty. Jest współzałożycielką Instytutu Prewencji Chorób Powodujących Ślepotę, dzięki któremu noworodki dostają krople z witaminą A.

13. Francoise Barre-Sinoussi - dzięki niej wiemy, co powoduje AIDS

To francuska naukowczyni, która pomogła odkryć wirusa HIV i fakt, że to on powoduje AIDS. Badała retrowirusy, gdy została poproszona o sprawdzenie, czy jeden z nich jest przyczyną AIDS. Okazało się, że tak, a udowodniła to w dwa tygodnie. Stało się to w 1983 roku. Potem badała, jak system immunologiczny reaguje na HIV i AIDS z nadzieją, że uda się znaleźć lek. W tej chwili przebywa na emeryturze, ale nadal udziela się publicznie i walczy ze stygmatyzacją osób cierpiących na tę chorobę.

# data[].attributes.attachment_link.title
13 niezwykłych kobiet nauki, które zmieniły świat

# data[].attributes.attachment_link.description
Większość wykształconych ludzi słyszała o Marie Skłodowskiej-Curie czy Jane Goodall. Ale na każdą badaczkę, której praca jest doceniana i znana, przypada tysiące takich, których nazwiska pamiętają tylko nieliczni i takie, których nazwiska zostały celowo zapomniane. Ilustratorka Rachel Ignotofsky postanowiła to zmienić. Wydała książkę, w której opisuje osiągnięcia i pracę niezwykłych kobiet nauki i przedstawia je na autorskich ilustracjach.

# data[].attributes.body
Graff: o żeńskich końcówkach raz jeszcze – miejmy nadzieję, że ostatni. Rzecz dotycząca żeńskich form nazw zawodów i ich funkcji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rzecz dotycząca żeńskich form nazw zawodów i ich funkcji od dawna rozpala kolejne dyskusje. Dyskusje, niestety, raczej niewiele mające wspólnego z samym językiem (bądź „teorią języka"), a dużo więcej z wymianą niepotrzebnych złośliwości. Niedawny artykuł Andrzeja Saramonowicza jedynie utwierdził mnie w przekonaniu, że „obrońcy prawdziwej polszczyzny" niestety nie bardzo wiedzą, jak owa polszczyzna funkcjonuje, a swoje „językoznawcze" argumenty opierają raczej na własnym widzimisię niż rzeczywistych zasadach rządzących językiem.

Postanowiłam więc zanurzyć się w odmęty źródeł językowych i opinii osób trzecich. I z przykrością muszę zawiadomić pana Saramonowicza, że niestety ani ministra, ani premiera, ani gościni nie są barbarzyństwem językowym. Za to artykuł jego autorstwa jest świadectwem językowej ignorancji.

Znajomy dziennikarz i redaktor, Igor Rakowski-Kłos, opowiedział mi o perypetiach żeńskich końcówek. Jak się okazuje, na początku XX w. stosowanie form żeńskich nie było niczym zaskakującym. Można to zaobserwować m.in. w wydaniu „Robotnika" z 1922 roku, gdzie na pierwszej stronie dumnie widnieje zawołanie „Tow. wyborcy i wyborczynie!". Jednakże pan Saramonowicz uparcie twierdzi, że to współczesna nowomowa i atak „mudżahedinek feminizmu". Cóż, najwyraźniej podróże w czasie zostały już odkryte przez polskie feministki i używają tego wynalazku, żeby mącić w języku. Przebiegłe przechery...

Protest czytelników i czytelniczek „Poradnika Językowego" z roku 1904 przeciwko nazywaniu kobiety doktorem, a nie doktorką (rocznik IV, numer 1)

Na mojej drodze ku zgłebieniu tajemnic poprawności językowej pojawiło się również stanowisko Rady Języka Polskiego na temat form żeńskich . Przytoczę tutaj krótki fragment:

„(...) jak stwierdziliśmy na początku, formy żeńskie nazw zawodów i tytułów są systemowo dopuszczalne. Jeżeli przy większości nazw zawodów i tytułów nie są one dotąd powszechnie używane, to dlatego, że budzą negatywne reakcje większości osób mówiących po polsku. To, oczywiście, można zmienić, jeśli przekona się społeczeństwo, że formy żeńskie wspomnianych nazw są potrzebne, a ich używanie będzie świadczyć o równouprawnieniu kobiet w zakresie wykonywania zawodów i piastowania funkcji."

Jednakże czymże jest Rada Języka Polskiego wobec pana Saramonowicza? Z pewnością jest to „dżenderowa" organizacja, głęboko zinfiltrowana przez fundamentalistki feministyczne, które pragną pozbawić świat męskości poprzez stosowanie żeńskich form zawodów! Musimy pamiętać, że za każdym razem, kiedy ktoś użyje formy „ministra", jakiś mężczyzna zaczyna wątpić w siebie, a czyjś egzemplarz „Stepów akermańskich" wilgotnieje od łez wieszcza.

Nawet prof. Miodek, będący w sprawach języka polskiego niekwestionowanym autorytetem, został zmanipulowany (a może i zastraszony przez bezwzględne mudżahedinki?), gdyż powiedział, że formy żeńskie są jak najbardziej poprawne.

Jak widać, czasami zdarza się ośmieszyć się publicznie, jeśli tylko podejmuje się temat, co do którego brak odpowiedniego przygotowania. Najwyraźniej pan Saramonowicz naiwnie liczył, że może nikt nie zauważy, że nikt się nie zorientuje - za to znajdzie się silna grupa pod wezwaniem, która radośnie przyklaśnie nowemu polskiemu wieszczowi za ten urokliwy manifest wyszydzający tę złą, zapalczywą i rewolucyjną profesorę Płatek.

Niestety, jak to mówią, sprawa się rypła, a król okazał się nagi. Ale tak to już bywa, kiedy ktoś przyjmuje rolę autorytetu i prześmiewcy, nie będąc jednocześnie w żadnym stopniu ekspertem w tej materii (i kierując się przy tym maksymą „tak mi się wydaje, więc tak być musi"). Ja również nie jestem językoznawczynią, jednakże wujaszek Google nie gryzie, a znalezienie materiałów do tego artykułu zajęło mi piętnaście minut, z których osiem trwała rozmowa z Igorem.

Mam nadzieję, że w przyszłości pan Saramonowicz zastanowi się przynajmniej dwa razy, zanim rozpocznie pisanie kolejnych bzdur i jednocześnie chciałabym go zapewnić, że jego paranoja i lęki związane z domniemanym tępieniem męskości przez „członkinie zakonu dżenderu" są jedynie wytworem jego wyobraźni. Podobnie jak te wszystkie „barbarzyństwa" językowe, których rzekomo dopuściła się profesora Płatek, będąca gościnią u Elizy Michalik.

[ link do artykułu Andrzeja Saramonowicza ]

# data[].attributes.attachment_link.title
Graff: O żeńskich końcówkach raz jeszcze - miejmy nadzieję, że ostatni

# data[].attributes.attachment_link.description
Rzecz dotycząca żeńskich form nazw zawodów i ich funkcji od dawna rozpala kolejne dyskusje. Dyskusje, niestety, raczej niewiele mające wspólnego z samym językiem (bądź „teorią języka"), a dużo więcej z wymianą niepotrzebnych złośliwości.

# data[].attributes.headline
Posłuszna i pożyteczna – początki edukacji kobiet

# data[].attributes.subject
Posłuszna i pożyteczna – początki edukacji kobiet

# data[].attributes.attachment_link.title
Posłuszna i pożyteczna – początki edukacji kobiet

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie tyle kształcenie, co wychowanie – na miłą żonę, dobrą matkę i prawą obywatelkę. Od wiadomości ważniejsze są umiejętności: szycia, gotowania, zarządzania domem i podobania się mężczyźnie. Czego jeszcze uczono dziewczęta, zanim ich obecność w szkolnych ławach przestała kogokolwiek dziwić?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przez całe wieki uważano, że kobiecie wystarczy, jeśli będzie znać podstawowe działania matematyczne, przydatne do prowadzenia domu. Umiejętność czytania nie była już taka konieczna. Kobiety wszechstronnie wykształcone, badaczki lub literatki należały do elity swojej epoki i stanowiły niewielki procent wszystkich niewiast. Jak wyglądało to w poszczególnych epokach? Zapraszamy do naszego krótkiego przewodnika.

Wyedukowane arystokratki w starożytności...

W starożytności, choć nie przykładano wielkiej roli do kształcenia kobiet, nie zabraniano jednak tego surowo. Kobiety, zwłaszcza z arystokratycznych rodzin, umiały czytać, znały się na sztuce, same często także próbowały swych sił jako pisarki i artystki, choć zależało to od regionu. O ile w Atenach kobietę traktowano jako kurę domową, o tyle Rzymianki cieszyły się sporą swobodą.

Mroki średniowiecza trwające aż po wiek XIX...

Średniowiecze kojarzy nam się z zacofaniem, ogromną religijnością oraz wiarą w zabobony. Ich ofiarą, na niemal 10 wieków, padły głównie kobiety. To w średniowieczu bowiem ojcowie Kościoła zaczęli lansować pogląd, że kobieta jest istotą próżną, grzeszną, a nauka jest ostatnią rzeczą, do której się nadaje. Jej głównym zajęciem powinna być praca w domu oraz modlitwa. Nie było tu miejsca na edukację, gdyż słaba natura kobiet mogłaby zwieść je na manowce, a lektury pożyteczne dla duszy szybko zastąpione zostałyby dziełami bezbożnymi.

Jednak nawet w okresie, gdy odmawiano kobietom nie tylko prawa do nauki, ale nawet posiadania rozumu, trafiały się wyjątki. W średniowieczu była nim Hildegarda z Bingen: zielarka, badaczka natury oraz kompozytorka. Na polskim gruncie warto wspomnieć o Nawojce, młodej dziewczynie, która w 1414 roku pod przebraniem chłopca zaczęła naukę na Akademii Krakowskiej (obecnie Uniwersytet Jagieloński). Lekarz, mający ją zbadać, gdy zachorowała, odkrył jej oszustwo. Chętnej do nauki dziewczynie groziła śmierć na stosie, jednak wsparcie środowiska akademickiego, będącego pod wrażeniem jej osiągnięć i odwagi, sprawiło, że została wysłana do zakonu, gdzie robiła później karierę jako przeorysza.

Nauka w domu, lecz z pominięciem spraw poważnych...

Kolejne wieki niewiele zmieniły pod względem podejścia do edukacji kobiet. Niektórzy patrzeli na to łagodniej, inni surowiej, jednak ogólnego przyzwolenia na dopuszczenie kobiet do szkół i uniwersytetów nie było nigdy. Przykładowo wybitny polski kaznodzieja i erudyta, Piotr Skarga twierdził, że „ nauki nie służą białogłowom, nie powinny się im poświęcać dla uniknięcia próżności„, oraz że „ niewiasta musi się poddać jako słabsza mężowi jako mędrszemu „.
Obraz Jeana Frederica Schalla przedstawia typową, młodą damę z XVII wieku - dzień upływa jej na dbaniu o urodę, czytaniu wierszy oraz zabawie z pieskiem
Kobiety z bogatych domów kształcono w domu. Wynajmowano dla nich guwernantki lub bony, które miały nauczyć je, jak wtedy uważano, niezbędnych dla kobiet umiejętności. Zaliczano do nich między innymi: rysowanie, śpiew i grę na jakimś instrumencie, znajomość języków obcych (zwłaszcza łaciny i francuskiego), prowadzenie gospodarstwa domowego, umiejętność miłej konwersacji, znajomość poezji i historii. Młoda dama miała być przede wszystkim dobrą towarzyszką dla swego przyszłego męża oraz animatorką przyjęć dla towarzystwa.

XIX wiek - mała rewolucja we Francji

Zmianę w postrzeganiu prawa kobiet do edukacji przyniósł dopiero wiek XIX, wielka rewolucja społeczna we Francji oraz powstawanie pierwszych ruchów feministycznych, nazywanych wtedy sufrażystkami. Pierwsze kobiety na Sorbonę przyjęto pod koniec tego właśnie wieku. Jest to jedna z przyczyn, dla których Maria Skłodowska- Curie kształciła się we Francji, a nie w Polsce - tu nie miałaby jeszcze takiej możliwości.
Jedna z pierwszych absolwentek Sorbony (źródło: pinterest.com)
Myliłby się ten jednak, który uważa, że od razu zrównano prawa kobiet-studentek z żakami płci męskiej. Nasza słynna rodaczka po zajęciach na uczelni musiała pomagać w akademickiej kuchni, wydawać obiady studentom oraz prać koszule i sprzątać uniwersytet. Pierwsze studentki możliwość studiów odpracowywały ciężką pracą fizyczną, podczas gdy ich koledzy mieli czas dla siebie. Z czasem jednak przyznawano kobietom coraz większe prawa.

Wiek XX - pełny dostęp do edukacji

Dziś nie wyobrażamy sobie, by kobiety nie umiały czytać, nie mogły się rozwijać lub zdobywać wykształcenia. Pamiętajmy jednak, że zmiana ta dotyczy tylko naszego kręgu kulturowego, a wielu państwach dziewczęta, które chcą się uczyć, nadal mają zamkniętą ku temu drogę.

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia edukacji cz. 1 : Kobiety i szkolnictwo - EDUN Korepetycje

# data[].attributes.attachment_link.description
Przez całe wieki uważano, że kobiecie wystarczy, jeśli będzie znać podstawowe działania matematyczne, przydatne do prowadzenia domu. Umiejętność czytania nie była już taka konieczna. Kobiety wszechstronnie wykształcone, badaczki lub literatki należały do elity swojej epoki i stanowiły niewielki procent wszystkich niewiast. Jak wyglądało to w poszczególnych epokach? Zapraszamy do naszego krótkiego przewodnika.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kobiety w literaturze polskiej. Najciekawsze kobiece postaci literackie

Dodano: w kategorii: Blog Ubierz się w słowa! autor: Gabriela

Dzień Kobiet to doskonała okazja, aby przypomnieć, że kobieta niejedno ma imię! Mimo że każda epoka rządziła się swoimi prawami - obowiązywał w niej pewien kanon kobiecego piękna czy ściśle określone normy obyczajowe - na szczęście wiele pań, w tym postaci literackich, nie pozwoliło upchnąć się w sztywne ramy konwenansów. W hołdzie naszym ulubionym bohaterkom znanym z klasyki literatury polskiej publikujemy wpis, który przypomni o ich perypetiach i dokonaniach. Nie zawsze chlubnych, wszak nie ma ideałów, ale na pewno na tyle intrygujących, że książki z ich udziałem na stałe zapisały się w kanonie szkolnych lektur!

„Dziewczyna czuje (...), a gawiedź wierzy głęboko"

Można zaryzykować stwierdzenie, że Karusia z mickiewiczowskiej ballady Romantyczność to poniekąd prototyp współczesnej alternatywki (czyli dziewczyny o alternatywnych upodobaniach). Nastolatka jest wyjątkowa i inna niż wszystkie. Żyje w alternatywnej rzeczywistości i nie utożsamia się z popularnymi trendami, przez co inni jej nie rozumieją. Jej obraz niewątpliwie dopełnia także niespełniona miłość. Nie ma się co dziwić, że Karusia wzbudza zainteresowanie tłumu i zbiera coraz więcej fanów. Nikt nie śmie z nią polemizować poza starcem - klasycznym boomerem (przedstawicielem starszego pokolenia), który podsyca niechęć do dziewczyny i nie widzi w niej nic głębokiego. Tylko wyłaniający się zza kurtyny Mickiewicz ostatecznie ma odwagę zgasić go ripostą.

Kochana i nienawidzona - XIX-wieczna Brooke Logan

W wieku 18 lat odrzuciła licznych adoratorów z Francji i Stanów Zjednoczonych. Kiedy kilka lat później w jej kole fortuny dziwnym trafem pojawiło się nazwisko Stanisława Wokulskiego, aż dziw bierze, że podstarzały biznesmen o czerwonych dłoniach żywił tak ogromną nadzieję, że szczęśliwy traf padnie właśnie na niego. Izabela w stosunku do kandydata na męża miała zaledwie trzy warunki: powinien jej się podobać, być dobrze urodzony i bogaty. Świadoma swojej wartości dziewczyna nie chciała obniżać poprzeczki. Tymczasem zdesperowany Wokulski żalił się, że uprawia ona „duchową prostytucję". Nieszczęśliwa Izabela jako obiekt westchnień obrała sobie posąg Apollina, który regularnie obsypywała pocałunkami. Gdyby kiedykolwiek dane jej było znaleźć się na koncercie Justina Biebera, to właśnie ją powinien zaprosić na scenę podczas swojego popisowego numeru One Less Lonely Girl.

Grażyna - tak dostojne imię mógł wymyślić tylko Adam Mickiewicz. Nie bez powodu słowo graži oznacza po litewsku „piękna". Chociaż tytułowa bohaterka poematu Mickiewicza to „z cór nadniemeńskich pierwsza krasawica", „nie tylko licem nikt jej nie mógł sprostać". Mądrzejsza od męża i ukrywająca, że ten przychodzi do niej z każdą poradą, potrafiła pokierować wojskiem i poświęcić życie, byleby tylko uchronić ukochanego przed kompromitacją.

Telimena - typowa #parisiangirl

Gdyby miała okazję urodzić się we współczesnych czasach, byłaby typową bywalczynią znanej knajpy na Placu Zbawiciela i regularnie publikowałaby na Instagramie zdjęcia bagietek, makaroników i croissantów skąpanych w białej czekoladzie. Oczywiście z beżowym filtrem i hasztagiem #parisienne. Telimena - to ona wyznaczała trendy i usiłowała uchodzić za alfę i omegę dobrego gustu w Soplicowie. Znana głównie z leśnej sceny z udziałem Tadeusza i mrówek (cóż, od zawsze lepiej dogadywała się z facetami), została przyćmiona przez karmiącą kury 14-latkę. Co prawda to właśnie Zosia stała się bohaterką naszej koszulki, ale Telimena w równym stopniu zasługuje na uznanie czytelnika, dlatego ten artykuł w głównej mierze poświęciliśmy statecznej matronie.

Laura Biel vs. Jagna Paczesiówna

Jeśli chodzi o zaskakujące zakończenia książek, Władysław Reymont nie ma sobie równych. Na tak dynamiczny zwrot miłosnej historii jak w Chłopach nie wpadłaby nawet Blanka Lipińska. Przepiękna i otwarta na liczne znajomości Jagna w finale utworu została wywieziona ze wsi na wozie z gnojem. Życie w myśl filozofii YOLO (ang. You Live Only Once) sporo ją kosztowało, niemniej jednak należy jej się uznanie za to, że odważyła się wyłamać ze schematu egzystencji determinowanej wyłącznie przez obrzędy i pory roku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kobiety w literaturze polskiej. Najciekawsze kobiece postaci literackie

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzień Kobiet to doskonała okazja, aby przypomnieć, że kobieta niejedno ma imię! W hołdzie naszym ulubionym bohaterkom znanym z klasyki literatury polskiej publikujemy wpis, który przypomni o ich perypetiach i dokonaniach. Nie zawsze chlubnych, wszak nie ma ideałów, ale na pewno na tyle intrygujących, że książki z ich udziałem na stałe zapisały się w kanonie szkolnych lektur!

# data[].attributes.headline
Kobiety w nauce. Między efektem Matyldy a wielkimi sukcesami

# data[].attributes.subject
Kobiety w nauce. Między efektem Matyldy a wielkimi sukcesami

# data[].attributes.attachment_link.title
Kobiety w nauce. Między efektem Matyldy a wielkimi sukcesami - Portal edukacyjny Perspektywy

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal edukacyjny Perspektywy - największa i jedyna kompletna baza informacji edukacyjnych - matura, uczelnie, studia, kierunki, zasady przyjęć.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ciekawostki językowe PWN - minifelietony na temat wielu trudnych słów w języku polskim.

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal historyczny. Bogato ilustrowane artykuły historyczne, źródła historyczne, postaci historyczne, konkursy i wiele więcej!

# data[].attributes.headline
Jak to było w XIX wieku… Zwyczaje XIX-wiecznych elit

# data[].attributes.subject
Jak to było w XIX wieku… Zwyczaje XIX-wiecznych elit

# data[].attributes.body
W XIX w. nie mogły same wychodzić na ulicę, spacerować,  czy chodzić na bale a tylko w asyście męża, rodziny, przyjaciółki, służącej bądź guwernantki.
Uważano kobiety za zbyt lekkomyślne, by mogły samodzielnie uczestniczyć w życiu publicznym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ELITY

W dzisiejszych czasach reguły dla elit obowiązują już tylko dyplomatów. 200 lat temu, ze względu na duże rozwarstwienie społeczne i podział na klasy, tworzono szereg zasad by każdy znał swoje miejsce w życiu publicznym. Jak wyglądały zwyczaje tych najbogatszych z naszych rodaków?

Społeczeństwo w XIX wieku dzieliło się na wiele grup, takich jak: arystokracja, szlachta, posiada cze majątków ziemskich , szlachta bez ziemi (zarabiają pracą własnych rąk), burżuazja (np. bankierzy, właściciele fabryk), klasa średnia, klasa pracująca, biedota miejska i chłopi. W pierwszej kolejności przyjrzymy się obyczajom towarzyskim ty najwyżej postawion w hierarchii.

Nie przywiązywano wagi do wad kobiety, tego czy była mądra, elokwentna, oczytana, pracowita. Największymi cnotami była przyzwoitość i wierność mężowi, który wierny być nie musiał. Należało udawać, że nie widzi się zdrad partnera.

Ludzie wyżej urodzeni, jak np. arystokracja, odnosili się lekceważąco do innych, oczekiwali estymy, podkreślali swą wyższość. Osoba o hrabiowskim pochodzeniu nie spoufalała się z niższą klasą społeczną. Tak samo postępowała szlachta w stosunku do mieszczan i chłopów. Bywali i tacy arystokraci, którzy w ogóle nie rozmawiali z ludźmi z niższych stanów.

Poradniki etykiety radziły, jak należy właściwe odnosić się do elit: kłaniać się niżej niż pozostałym, niezależnie od płci przepuszczać ich przodem w drzwiach, nie wyprzedzać, nie zadawać pytań o to jak się czują, co robią, dokąd idą; nie wytykać błędów, ani nie udowadniać kłamstwa. W dobrym tonie było pozwolić możnemu w grać w karty. ości należało usadzić również zgodnie z pochodzeniem; przy gospodarzach siedzieli zawsze ci najznamienitsi ze wszystkich klas.

Niektóre z XIX wiecznych zasad były doprawdy kuriozalne: podczas jakiegokolwiek wypadku na ulicy, nie należało pomagać poszkodowanemu, z na swoją pozycję społeczną. Mogło się okazać, że potrzebujący wykonuje jakiś prosty zawód, a zetknięcie się z taką osobą, mogło sprowokować plotki. Podstawą było zachowywanie dystansu wobec innych, nieznajomych ludzi,.

A oto kilka fragmentów z ówczesnych poradników dobrych manier:

„Jeżeli mąż wyjeżdża na czas jakiś za interesami, żona powinna przenieść się do jego rodziców i tylko w przypadkach zazwyczaj smutnych do rodziców swoich".

„Nie przystoi szukać towarzystwa dam, gdy zalatuje od ciebie woń wina lub innego trunku albo gdy czuć zapach tytoniu. Palacze powinni po wypaleniu umyć sobie wąsy i brodę".

„Młodzieniec nie powinien brać w rękę przedmiotów swej danserki, to jest: bukietu, chustki, wachlarza, bo oznacza to poufałość, zwracającą uwagę ogółu".

„Idąc ulicą nie należy zaglądać paniom w oczy".

„Nie przystoi znajomej damy zatrzymywać na chodniku, chyba, że do tego będziesz zmuszony przez okoliczności".

„Będąc w gościnie nie wypada pluć na podłogę (...)"

„Chodząc po ulicach, nie miej w zwyczaju jeść czegokolwiek nawet orzechów i jabłek itp., bo to na wsi uchodzi, ale w mieście wcale nie przystoi".

Czytając o XIX wiecznych zwyczajach, łatwo można dostrzec jak zmieniła się obyczajowość na przestrzeni tych ponad dwustu lat. Czasy zaborów dzieli ogromna przepaść, nie tylko pod względem konwenansów, ale także zmiany postrzegania kobiety w społeczeństwie. Uwolniliśmy się od przymusu obsesyjnego dbania o udowadniane swej nieskazitelności, na rzecz pełnej swobody. Chyba jak zawsze, tak i w temacie życia towarzyskiego najlepiej sprawdza się umiar i reguła złotego środka.

Dołączone zdjęcie było zamieszczone w powyższej książce.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak to było w XIX wieku... " Historykon.pl Historykon

# data[].attributes.attachment_link.description
ELITY W dzisiejszych czasach reguły dla elit obowiązują już tylko dyplomatów. 200 lat temu, ze względu na duże rozwarstwienie społeczne i podział na klasy, tworzono szereg zasad by każdy znał swoje miejsce w życiu publicznym. Jak wyglądały zwyczaje tych najbogatszych z naszych rodaków? Społeczeństwo w XIX wieku dzieliło się na wiele grup, takich jak: arystokracja, ...

# data[].attributes.headline
Sposoby ukazywania kobiety w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

# data[].attributes.subject
Sposoby ukazywania kobiety w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat: Sposoby ukazywania kobiety w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach.

Kobiety były w różny sposób ukazywane i w literaturze i sztuce. Literaci często podejmowali temat kobiet. Ukazywali je jako tajemnicze postaci pożądane przez mężczyzn; kochające matki, żony; niewinne istoty gotowe do poświęceń. Niejednokrotnie były one przedstawiane jako pyszne, przebiegłe, dążące do celu „po trupach" morderczynie. Czasem pomagały mężczyznom, lecz zdarzało się, że niweczyły ich plany.
Przykładem, gdzie kobieta sprowadziła mężczyznę na „złą drogę" jest biblijna Ewa. Nie posłuchała nakazu Boga i spróbowała owoc zakazanego drzewa. Nie dość tego dała owoc Adamowi. Tym sposobem sprowadziła na siebie i na niego gniew boży. Jej bezmyślność doprowadziła do tego, iż zostali wypędzeni z Raju, konsekwencje tego wydarzenia ludzie ponoszą do dnia dzisiejszego. Jak widać pomysł kobiety okazał się tragiczny w skutkach nie tylko dla niej samej, również dla jej partnera oraz całej ludzkości.
Kobiety były również powodem sporów. Według mitu trojańskiego przyczyną wojny był spór o najpiękniejszą. Trzy boginie: Hera, Aten i Afrodyta pokłóciły się o to, która z nich jest najpiękniejsza. Człowiekiem, który miał o tym zadecydować był Parys, syn króla Troi Priama. Każda z bogiń obiecała mu za pomyślny werdykt jakiś dar. Atena mądrość, Hera władzę a Afrodyta najpiękniejszą kobietę na świecie - Helenę, żonę króla Sparty. Parys wybrał kandydaturę Afrodyty i pod nieobecność Menelaosa porwał piękną Helenę. Ten czyn był powodem wojny. Grecy wyruszyli pod Troję by odbić królową. Jak widać jedna kobieta była przyczyną poważnej wojny. Nie można jednak zapomnieć o postępowaniu Afrodyty. Jej chęć zdobycia tytułu najpiękniejszej doprowadziła do śmierci wielu ludzi.
Przykładem wiernej, kochającej żony może być Penelopa. Chociaż nie miała żadnej informacji o Odyseuszu czekała na niego, nie chciała ponownie wychodzić za mąż. Przychodzili do niej potencjalni kandydaci na męża, lecz Penelopa zwodziła ich, wykazywała przy tym wiele sprytu. Podświadomie czuła, że Odys żyje. Jej wiara była ogromna. Czekała dziesięć lat na jego powrót. Jej przeczucia się sprawdziły. Penelopa jest kobietą godna podziwu, wytrwałą, kierująca się uczuciem i wiernością.
Izolda to przykład kobiety kochanki. Była kobieta odważną, konsekwentnie dążyła do celu. Chciała pomścić śmierć Morhołta. W tym celu była gotowa zabić Tristana pomimo tego, iż darzyła go uczuciem. Miłość jednak zwycięża. Izolda poświęca życie u boku króla Marka dla Tristana. Ich uczucie ma ogromna moc. Izolda potajemnie spotyka się z ukochanym narażając na siebie gniew męża. Świadectwem ogromnego uczucia może być fakt, iż po śmierci, groby kochanków połączył głóg.
Kolejnym przykładem przedstawienia kobiety jest Lady Makbet. Gotowa była zrobić wszystko by zdobyć władzę. Manipulowała swoim mężem, zarzucała mu tchórzostwo. Chciała, aby zabił on króla Dukana. Poprzez jej postępowanie Makbet czuje się dotknięty, upokorzony. Lady Makbet na pewno nie jest wzorem przykładnej, kochającej żony. Jest szydercza, przebiegła, sprytna, zdeterminowana, bezwzględna. Nie liczy się dla niej mąż, chce go wykorzystać by objąć władzę. Nie jest dla niego oparciem. Wykorzystuje podatność Makbeta na wpływy.
Zosię w „Panu Tadeuszu" poznajemy jako młodą niewinną osóbkę. Lubi zajmować się dziećmi i ogródkiem. Jest bardzo ładna, lecz nie wykorzystuje tego w świadomy sposób. Cechuje ją ogromny urok osobisty, któremu każdy ulega. Nic więc dziwnego, że uległ mu i Tadeusz. Zosię cechuje również patriotyzm. Jest wręcz idealną kandydatką na żonę. Jest lubiana, miła i uczynna. Wszędzie gdzie się znajdzie rozsiewa przyjazną aurę. Nie można jej nic zarzucić. Wspiera Tadeusz w jego decyzjach, nie narzuca mu się zbytnio. Potrafi zachować się w towarzystwie. Nigdy nie używa zgryźliwych komentarzy. Można o niej powiedzieć kobieta „anioł"
Telimena natomiast to kobieta dojrzała, zna swoje zalety i wykorzystuje je. Uwodzi młodego niedoświadczonego Tadeusza. Nie przeszkadza jej to jednak we flirtowaniu z Hrabią. Można powiedzieć, że jest przedstawiona jako kokietka. Bywała w świecie, głównie w Petersburgu, wykorzystuję swą wiedzę by imponować innym.. Na początku jest niechętna zaślubinom Zosi i Tadeusza, lecz później zgadza się na nie. Zależy jej na majątku. Gdy Hrabia wyjeżdża Telimena zaręcza się z Rejentem. Jest sprytna, może nawet trochę egoistyczna. Nie można jednak zapomnieć, że bardzo kocha swoją podopieczną.
Lotta to bohaterka „Cierpień młodego Wertera" Jest piękną młodą zgrabną kobietą. Troskliwie opiekuje się swoim rodzeństwem. Można powiedzieć kobieta „anioł". Jest mądra i potrafi wypowiedzieć swoje zdanie. Jednak ma wady: cechuje ją pewna naiwność, nie dostrzega ogromnej miłości Wertera. Nie odsuwa go od siebie, pozwala mu zagłębiać się w tym uczuciu. Nieświadomie doprowadza go do klęski.
W balladzie Lilie Adama Mickiewicz kobieta jest dopuszcza się morderstwa własnego męża. Ta kobieta jest przedstawiona jako osoba pozbawiona skrupułów moralnych. Gotowa jest popełnić zbrodnię byleby jej występek nie wyszedł na jaw.(Zdradziła swojego męża)nie ma wyrzutów sumienia, okłamuje swoje dzieci oraz braci zmarłego.
Mężczyźni z reguły wychwalali piękno kobiet. Przykładem jest utwór „Do tejże" podmiot liryczny opisuje cechy kobiety, jakie uczucia wzbudza ona u mężczyzny. Wychwala jej piękno, jest pod jej urokiem. Oczy porównuje do blasku słońca, usta do korali. W jednym krótkim utworze opisany jest ideał kobiecego piękna.
Ideał kobiety rzymskiej, opiera się na podstawie bogini miłości Wenus z Milo, czyli: małe piersi, szerokie biodra, szerokie ramiona. Inaczej niż w starożytności prezentował się ideał piękna kobiety, zupełnie różnił się. Główną inspiracją malarzy była kobieta o skromnym spojrzeniu, tylko i wyłącznie blondynka o jasnej cerze, musiała być szczupła, wiotka, o bardzo wysokim czole.

Pieta Michała Anioła przedstawia kobietę cierpiącą. Matka Boska trzyma na rękach umęczone ciało syna. Jej twarz wyraża ogromny ból, żal. Jest ona symbolem cierpienia, cierpi samotnie i niesłusznie.
Na obrazie „Dama z łasiczką" Leonarda da Vinci widzimy piękną kobietę. Uśmiecha się jest pełna wdzięku. Patrzy gdzieś z zainteresowaniem. Kształt jej twarzy oraz jej postać jest ideałem piękna da malarza.
Treść obrazu „Mona Lisa" stanowi postać kobiety, florenckiej patrycjuszki. Fascynuje ona tajemniczym uśmiechem, który był wieloznacznie interpretowany. Leonardo unikał symboli, raczej dążył do ich rozwiązania. Można, więc sądzić, że uśmiech Giocondy to wdzięk, czar i życie połączone z młodością. Obraz ten jest symbolem kobiecości.
Sandro Botticelli stworzył poetycki obraz kobiety ukazany w wizerunkach mitycznych bogiń, nimf, aniołów o lekko przechylonych głowach, wątłych ramionach i pięknych dłoniach. Można by tu przedstawić portret Pt. „Stworzenie Wenus". Ideał kobiety przedstawiony na muszli symbolizującej kobiecość, płodność, zmysłowość. Kobieta miała zgrabny nos, szczupłe policzki, ładne usta, piękne złociste włosy. Wenus pomimo tego, iż jest naga cechuje się skromnością i niewinnością.
Jak widać kobiety w literaturze oraz w sztuce były przedstawiane w różny sposób. W każdej epoce ideał kobiety był inny. Nie da się tak naprawdę zgłębić kobiecej natury. Niektóre z nich były przedstawiane jako prawdziwe bohaterki, kochające żony, matki. Lecz również opisywano kokietki i bezwzględne kobiety dążące do osiągnięcia ustalonego z góry celu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sposoby ukazywania kobiety w literaturze i sztuce na wybranych przykładach

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Sposoby ukazywania kobiety w literaturze i sztuce. Omów na wybranych przykładach. Kobiety były w różny sposób ukazywane i w literaturze i sztuce. Literaci często podejmowali temat kobiet. Ukazywali je jako tajemnicze postaci pożądane przez mężczyzn; kochające matki, żony; niewinne istoty gotowe do poświęceń.

# data[].attributes.body
Ciekawe postacie kobiece

# data[].attributes.headline
7 silnych i niezależnych kobiet w historii

# data[].attributes.subject
7 silnych i niezależnych kobiet w historii

# data[].attributes.attachment_link.title
7 silnych i niezależnych kobiet w historii

# data[].attributes.attachment_link.description
Odważna niczym Joanna d’Arc, pewna siebie i zdecydowana jak Margaret Thatcher, niezależna zupełnie tak, jak Simone de Beauvoir – taka potrafi być tylko kobieta! Droga Czytelniczko, 8 marca to Twoje święto! Z tej okazji przygotowaliśmy dla Ciebie infografikę, której bohaterkami są kobiety wybitne, silne i zdeterminowane w tym, co robiły przez całe swoje życie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Scarlett O'Hara Bohaterka, która przechodzi diametralną przemianę.Rozpieszczona córka zamożnego plantatora bawełny z Georgii wskutek wybuchu wojny secesyjnej musi zmienić się, bo to na jej barki spada odpowiedzialność za utrzymanie rodziny. Do tego dochodzi urażona duma po ożenku jej ukochanego z inną kobietą.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W literaturze pojawia się wiele silnych kobiecych postaci. Co jednak oznacza słowo "silne"? Nie zawsze będzie to siła fizyczną, zdolność do bicia się "jak facet". Siła nie oznacza też samotnego życia bez potrzeby wchodzenia w partnerskie związki czy proszenia o pomoc. Siła ma różne definicje - jest nią zdolność do pokonywania przeszkód, umiejętność sprzeciwienia się niesprawiedliwości i poświęcenia się - w imię własnych wartości czy dla innych. Poniżej przedstawiam kilka silnych choć zupełnie różnych od siebie bohaterek.

1. Matka literackich feministek - Jane Eyre

Jane Eyre to tytułowa bohaterka jednej z najsłynniejszych powieści okresu wiktoriańskiego. Już od najmłodszych lat dostrzega otaczającą ją hipokryzję. Zauważa niesprawiedliwość w traktowaniu kobiet i postrzeganiu ich w kategoriach klasowych. Jane nie poddaje się władzy i opiece mężczyzn, sama potrafi o siebie zadbać, pokazując tym samym, że patriarchat nie jest czymś niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa.

Panna Eyre przez wielu uważana jest za jedną z pierwszych literackich feministek. Kiedy John, z którym nie łączą ją głębsze uczucia prosi ją o rękę, odmawia. Nie chce związku pozbawionego miłości.

Prawdziwy rodzaj tego uczucia łączy ją natomiast z panem Rochesterem. Nie poddaje się jednak jego urokowi, nie pragnie wpaść w jego ramiona, by chronił ją przed niebezpieczeństwami świata. Nie chce być jedynie ozdobą swojego przyszłego męża - pragnie stać się jego partnerką, być mu równą. W jej zachowaniu bez problemów można więc zauważyć niezgodę na panujący wówczas porządek - dyskryminację kobiet, związki zawierane z rozsądku lub dla pieniędzy i nierówności klasowe.

2. Najzdolniejsza czarownica swojego wieku - Hermiona Granger

Choć to nie Hermiona, lecz Harry, stanowi centrum fabuły sagi Rowling, stanowi jedną z najważniejszych postaci. To ona udowadnia czytelnikom, że wiedza to potęga. Jej inteligencja i pewność siebie sprawiły, że stała się przykładem nie tylko dla kolejnych bohaterek książek fantastycznych, ale też nastolatek na całym świecie.

Granger podczas każdego roku w Hogwarcie staje się coraz bardziej odważna. Stawia czoło Śmierciożercom, niesprawiedliwości i nie boi się okazywania uczuć. Nie poddaje się krytyce - do końca, wytrwale walczy o swoje racje, jeśli tylko jest przekonana o ich słuszności. Dzięki swojej determinacji podejmuje się walki o prawa skrzatów, zakładając stowarzyszenie W.E.S.Z. i nakłania przyjaciół do założenia Gwardii Dumbledore'a. Czy Harry dałby radę bez Hermiony?

3. Dziewczyna, która igrała z ogniem - Katniss Everdeen

Katniss od samego początku kreowana przez autorkę na inteligentną i niezależną indywidualistkę świadomą otaczającej ją niesprawiedliwości i tyranii ze strony władz, Kapitolu. Kiedy jej młodsza siostra zostaje wybrana na reprezentantkę dystryktu w Głodowych Igrzyskach, gdzie miałaby walczyć o własne życie, Katniss zgłasza się zamiast niej. To właśnie w tym momencie budzi się w niej buntowniczka gotowa walczyć o dobro innych. W każdym możliwym momencie rozgrywek prezentuje swój sprzeciw wobec bezwzględnego konkursu będącego rozrywką dla władz. Nie zabija, jeśli nie musi i pomaga tym, którzy tego potrzebują.

Katniss nie chce być twarzą rewolucji. Nie interesuje ją przejęcie władzy. Nie czuje się na tyle silna. Pragnie jedynie sprawiedliwości i zaprzestania bezsensownego rozlewu krwi. To jedna z moich ulubionych fikcyjnych bohaterek - jest świadoma swoich słabości, ale jednocześnie odważna i zdolna do poświęceń.

Rosie, mając zaledwie osiemnaście lat, zachodzi w ciążę. Od tej pory obserwujemy, jak zmienia się jej charakter, życie, marzenia i oczekiwania.Wizje przyszłości - podróżowania, studiów i idealnej pracy, zderzają się z rzeczywistością. Jako samotna, nastoletnia matki musi szybko dojrzeć do swojej roli, dostosować się do dorosłego życia. Autorka ukazała jej marzenia oraz oczekiwania ze strony innych. Bohaterka nigdy nie stawia siebie na pierwszym miejscu, pozbawiając się tym samym szans na wypełnianie własnych planów. Liczy się dla niej przede wszystkim córka, Katie. To jej dobro znajduje się na pierwszym miejscu. Dla niej Rosie znosi uporczywe spojrzenia szefa przekraczające niekiedy granicę molestowania seksualnego, by nie stracić pracy, której nawet nie lubi, porzuca własne marzenia, a po latach godzi się na związek pełen kłamstw, by córka miała poczucie życia w pełnej rodzinie. Jest silna, prezentuje portret idealnej matki - posiadającej słabości i wady, ale nie poddającej się im, nawet kiedy życie staje się wyjątkowo ciężkie.

5. Księżniczka w zbroi - Eowina

Przyznaję, tę bohaterkę znam głównie z filmów. Nie skończyłam jeszcze Władcy Pierścieni, choć powieść Tolkiena bardzo mi się podoba. Nie mogłam jednak powstrzymać się przed umieszczeniem Eowiny w tym zestawieniu - uwielbiam tę bohaterkę!

Eowina udowadnia, że kobiety nie powinno sprowadzać się do roli przestraszonych ozdób, które w czasie niebiezpieczeństwa chronią się za plecami silnych, odważnych mężczyzn. Eowina sama się nim staje, choć co prawda pod przebraniem. Ukrywając swoją tożsamość wraz z mężczyznami wyrusza na wojnie, by wziąć udział w wielkiej bitwie z armiami Mordoru. Na polach Pelennoru stawia czoło Wodzowi Nazgûli, którego, jak sam uważa, nie może pokonać żaden mężczyzna. Cóż... dobrze, że Eowina jest kobietą :D (to jedna z moich ulubionych scen w LOTR)

4. keywordsuggest.org 5. pinterest.com

# data[].attributes.attachment_link.description
W literaturze pojawia się wiele silnych kobiecych postaci. Co jednak oznacza słowo "silne"? Nie zawsze będzie to siła fizyczną, zdolność do bicia się "jak facet". Siła nie oznacza też samotnego życia bez potrzeby wchodzenia w partnerskie związki czy proszenia o pomoc.

# data[].attributes.headline
Postacie Kobiece w literaturze romantycznej i dziełach pozytywistycznych.

# data[].attributes.subject
Postacie Kobiece w literaturze romantycznej i dziełach pozytywistycznych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W epoce romantyzmu kobieta staje się ucieleśnieniem idealnego piękna, jest ubóstwiana za swą wrażliwość, delikatność, czułość, a w gruncie rzeczy za swą odmienność od mężczyzny; pierwiastek kobiecy wiąże się w epoce romantyzmu ze sferą ducha, wyobraźni zmysłowej, pozostającej w opozycji do sfery rzeczywistej. Romantycy ubóstwiali i kochali kobiety jako istoty spoza świata materialnego i tak też je przedstawiali w sztuce i literaturze. Ideały romantyzmu znalazły, więc odbicie również w sposobie ubierania się. Ubiór kobiety miał, więc za zadanie podkreślać jej urodę, a pastelowe, jasne barwy, zwiewne, lekkie tkaniny, gładkie lub w drobny rzucik, stwarzały wrażenie delikatności i łagodności. Czyż takiej kobiety można było nie kochać. Kobietę postrzegano, zatem jako istotę czystą, jasną, piękną w swej naturze, niemal ulotną, podobną do białego kwiatu bądź do postaci anioła, będącego posłańcem z nieba. Romantyczne upodobanie do ukazywania w literaturze nieszczęśliwej miłości sprzyjało utrwaleniu się wyidealizowanego wizerunku kobiety jako przedmiotu westchnień, przyczyny cierpienia duchowego. W romantyzmie kobieta została przedstawiona tak jakby była stworzona jedynie do miłości. Namiętność, która ożywia mężczyznę, wyraża się w sposobie obrazowania ukochanej. Widzi on w niej jedynie nieskalane piękno i w jej obecności może czuć się szczęśliwym. Tęsknota za ukochaną sprawia, że przywołuje on słodkie wspomnienia. Kobieta w wierszu staje się niepochwytna, znika nagle jak duch, pozostaje jedynie obraz minionego szczęścia. Zestawienie kobiety z aniołem przywołuje na myśl przede wszystkim pojęcie piękna. Piękno to jednak nie jest czysto zewnętrzne; jest ono raczej odbiciem tego, co wewnętrzne, duchowe. Objawiając się na zewnątrz emanuje swym blaskiem, przyciąga, intryguje. Uroda kobiety, zatem nie zawsze decydowała.
Romantyczny poeta upajałby się pewnie urodą kobiety, widział w niej anioła, gdyby była, choć trochę sentymentalna i bardziej wrażliwa. Poeta błądził, więc w sferach wyobraźni, poszukując swej wybranki nie w realnym świecie, ale w przestrzeni zmysłów i przeczuć. Miłość w ujęciu romantyków, podobnie jak kobieta, stawała się świętością. Kobieta widziana przelotnie, nieznana, wymarzona, staje się przedmiotem tęsknoty, uczucia-pożądania, miłości. Dla poetów romantycznych kobieta była bardzo często przyczyną cierpienia. Nieszczęśliwa miłość przywodziła do rozpaczy w stylu Wertera, rozstanie prowadziło do przygnębienia, a nieodwzajemnione uczucia nawet do próby samobójstwa. Widząc w kobiecie nieosiągalny ideał piękna i wychwalając jej zewnętrzne przymioty, romantycy, powodowani rozczarowaniem, podkreślają zmienność natury kobiecej, niestałość w uczuciach. W konwencji miłości romantycznej kobieta powinna łączyć w sobie piękno zewnętrzne z pięknem duchowym. Gdy brakuje tego drugiego pojawia się bolesne rozczarowanie. Czasem jednak przewaga wartości wewnętrznych wystarcza, by fascynować swoją osobowością. W romantycznej wizji kobiety pojawia się dość często postać kobiety - anioła stróża, opiekuna. Kobieta jako opiekunka, otaczająca troską romantycznego poetę była istotą niezastąpioną. To ona wprowadzała w wielki świat, ułatwiała znajomości i kontakty towarzyskie, była przyjaciółką i powierniczką.
Z przytoczonych wyżej przykładów wynika, że romantyczne określanie kobiety aniołem było nader częstym zabiegiem artystycznym. Wynikało to zapewne także z konwencji irracjonalnego postrzegania świata przez romantyków, a wizerunek kobiety musiał przystawać do filozofii epoki. Stając się wcieleniem sztuki kobieta łączyła w sobie pierwiastek cielesny i duchowy. Objawiało się to poprzez opozycję określeń: anioł ziemski - anioł niebieski. Pierwsze najwyraźniej odnosiło się do piękna zewnętrznego kobiety, drugie - do piękna duchowego. Przy czym przymiotnik „niebieski" nie oznaczał tu koloru błękitnego, był raczej odniesieniem do sfery nieba i wartości duchowych, ponadczasowych, wiecznych, idealnych. Dla romantyków piękno ściśle wiązało się z dobrem, zewnętrzna uroda kobieca zapowiadała wewnętrzne bogactwo duchowe.
Kobiety w epoce romantyzmu często nosiły imię Aniela, miało ono być symbolem dobroci, skromności, łagodności, czystości i niewinności, a więc wew. piękna. Kobiety romantyczne, były w gruncie rzeczy istotami o niezwykle złożonej naturze. Nie ulega, więc wątpliwości, że romantyczny wizerunek kobiety był celowo idealizowany. Kobieta stworzona jest do wypełniania zupełnie innej roli niż mężczyzna. Dlatego tak znaczące różnice w wychowaniu, odmiennym objawianiu uczuć. Kobietom wmawiano od dzieciństwa, że są słabe i potrzebują nieustannej opieki, wychowywano je, więc w cieplejszych warunkach, pielęgnowano jak kwiat. Dlatego w poezji przedstawiano często kobietę w fazie niewinnego rozkwitu. Jej dusza objawiać się mogła przez rumieniec i bladość, skrywając prawdziwe uczucia w sanktuarium serca, w myśl przekonania, że kobieta jest sercem tylko i niczym więcej.
Inną przyczyną wydaje się być nieustanna tęsknota za ideałem, która rodziła się z niewoli narodowej. Kobiety złamane niepewności i niepokojów w trudnych czasach nieszczęściem uciekały w marzycielstwo, żyły złudzeniami. Zmienne stany emocjonalne prowadziły nieraz do krańcowych zachowań. Poezja romantyczna jednak nie wnikała głęboko w psychikę kobiety. Czas zmienia jedynie sposób patrzenia na kobietę, preferując raz te, raz inne cechy osobowości. Nie ulega jednak wątpliwości, że to, co w kobiecie fascynuje poetów, pozostaje niezmienne. Czasy się zmieniają i ideały zmieniają się w nich - można by powiedzieć parafrazując łacińską sentencję.

W XIX wiecznej prozie ukazują się liczne portrety kobiet. Jedne są symbolem pracy i poświęcenia, inne obrazują próżność, ignorancję dla otaczającego świata. W poniższej pracy postaram się ukazać kilka odmiennych od siebie kobiet.

Doskonałym przykładem silnej kobiety, która wie czego chce i zna swoje obowiązki jest Helena Stawska z „Lalki" Bolesława Prusa. Przejmuje się losami innych ludzi, własne cele i wymagania zostawia na dalszym planie, wie jak ważnym elementem jest praca w życiu każdego człowieka i umie ją docenić. Potrafiła przejąć obowiązki „żywicielki" rodziny po zaginięciu męża, nie uważa się z tego powodu za gorszą od innych. Jest także symbolem wierności - pomimo, iż nie ma żadnych wiadomości o mężu przez ponad dwa lata, wciąż go wyczekuje i nie chce się wiązać z innym. Przeciwieństwem Heleny Stawskiej jest Izabela Łęcka. Jest to kobieta nie znająca trudu pracy, nigdy nie musiała troszczyć się o siebie, wychowana w luksusie, pozbawiona realnej oceny świata - tylko raz w życiu, będąc w Paryżu, widziała ciężko pracujących ludzi i ich życie wydało jej się piękne i barwne. Nie zdawała sobie sprawy jak trudne jest takie życie, i że to dzięki takim jak oni mogą funkcjonować tacy jak ona. Można stwierdzić, iż jest ona tytułową lalką - próżną, egzaltowaną i niezdolną do uczuć, która kokietuje wszystkich dookoła, dla której prawdziwym ideałem mężczyzny jest posąg Apollina. W odróżnieniu od Stawskiej ocenia ludzi po tym z jakiej pochodzą sfery i czy są bogaci, Helenę interesuje wnętrze i to kto jakim jest człowiekiem, a nie w jakiej rodzinie się urodził. Łęcka gardzi Stanisławem Wokulskim dlatego, iż jest „tylko" kupcem i w przypadku gdyby za niego wyszła byłaby „kupcową". Małżeństwo traktuje jako zło konieczne, rodzaj transakcji. Porównując te postacie lepiej wypada Helena Stawska, która mimo przeciwności życia potrafiła sobie poradzić i która potrafi docenić pracę „zwykłego" człowieka.

Inną świetną postacią kobiecą jest Zofia Siemionowna, czyli Sonia ze „Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego. Z powodu biedy trudni się prostytucją - poświęca samą siebie dla dobra innych, aby utrzymać rodzinę. Pomimo swego źródła utrzymania możemy powiedzieć, iż pozostaje „czystą". Przejmuje się losem innych, nawet mało znanych sobie osób. Jest tak w przypadku Rodiona Raskolnikowa, gdzie podejmuje razem z nim cierpienie za dokonaną przezeń zbrodnię, chce pokutować za niego. Ciekawą postacią jest także siostra Raskolnikowa - Dunia. Postanawia poświęcić się dla brata i matki wychodząc za mąż. „Poświęcenie" polega na tym, iż zdaje sobie sprawę, że może być nieszczęśliwa. Robi to, aby Raskolnikow mógł skończyć studia i podjąć pracę, by matka nie musiała dorabiać drobną pracą chałupniczą, która odbijała się na jej zdrowiu.

Autor Skele86

# data[].attributes.attachment_link.title
Postacie Kobiece w literaturze romantycznej i dziełach pozytywistycznych.

# data[].attributes.attachment_link.description
W epoce romantyzmu kobieta staje się ucieleśnieniem idealnego piękna, jest ubóstwiana za swą wrażliwość, delikatność, czułość, a w gruncie rzeczy za swą odmienność od mężczyzny; pierwiastek kobiecy wiąże się w epoce romantyzmu ze sferą ducha, wyobraźni zmysłowej, pozostającej w opozycji do sfery rzeczywistej.

# data[].attributes.headline
Postacie kobiece w literaturze różnych epok

# data[].attributes.subject
Postacie kobiece w literaturze różnych epok

# data[].attributes.attachment_link.title
Postacie kobiece w literaturze różnych epok. - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Dla wielu pisarzy postać kobiety stała się wątkiem przewodnim ich twórczości. Ten temat zarzucony przez poważnych filozofów powrócił pod piórami r...

# data[].attributes.headline
Kobiety uległe i buntowniczki w literaturze wybranych epok. 

# data[].attributes.subject
Kobiety uległe i buntowniczki w literaturze wybranych epok. 

# data[].attributes.body
Przedstaw i porównaj ich kreacje, zwracając uwagę na przyczyny oraz konsekwencje ich uległości lub buntu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kobiety uległe i buntowniczki, zupełnie skraje oraz kontrastujące zestawienie. Uległe- biernie oczekujące na treść kolejnych wydarzeń. Buntownicze- odważnie walczące o swoje racje i poglądy. Tylko które są lepsze? Te, które jak to mawiają ciche wody, czy może te rwące brzegi?

Czym właściwie jest uległość? Brakiem walki o szczęśliwe i wymarzone życie, czy może po prostu strachem przed samotnością? Jedną z takich kobiet była Elżbieta Biecka, główna bohaterka „Granicy", Zofii Nałkowskiej. Z całą pewnością na charakter tej kobiety wpływa dom, w którym się wychowała. Jej uległość spowodowana jest brakiem właściwego autorytetu, a mianowicie brakiem kochających rodziców w życiu Bieckiej. Elżbieta, wychowywana była przez ciotkę Cecylię, kobietę skrzywdzoną przez mężczyzn. Nie znała innego losu, niż to w którym kobieta stale ulega mężczyźnie, w nadziei na lepsze, pełne miłości życie, a potem i tak jest nieszczęśliwa. Zenon, powód uległości mojej bohaterki, był jej znajomym z dzieciństwa, ale zakochała się w nim dopiero jako dorosła kobieta. Jej wybranek, już wtedy uwikłany był w romans z Justyną Bogutówną. Wyznania narzeczonego o romansie Elżbieta przyjmowała spokojnie, zbyt łatwo mu ulegała i wybaczała. Nawet chwilowa ucieczka, nie daje jej wystarczająco dużo sił do walki ze swoją słabością i na prośbę Ziembiewicza wraca. Zenon wpływa na Elżbietę destrukcyjnie, kobieta nie jest w stanie mu się przeciwstawić, a nawet czuje się współwinna za zdrady narzeczonego. Jest bierna, robi dokładnie to co każe jej mąż. Kobieta przekonana jest, że skoro takie rzeczy ją spotykają to właśnie z nią jest coś nie tak. Bohaterka stara się za wszelką cenę stworzyć pełen miłości i ciepła dom, w którym będzie panował spokój i harmonia. Elżbieta utrzymuje w tajemnicy „drugie życie" męża, jest dyskretna i lojalna wobec niego. Właściwie trudno nazwać, co nią kieruje. Może Elżbieta rzeczywiście kocha Zenona i liczy na to, że wszystko się jakoś ułoży, ponieważ życia rodzinnego w zasadzie nigdy nie miała i tak bardzo go pragnie. Potrzebuje opiekuna, kogoś, kto będzie dla niej wparciem i na kogo będzie mogła liczyć. Istnieje jednak prawdopodobieństwo, że jej uległość pochodzi z wyrachowania, gdyż życie w pięknym domu, z mężem-prezydentem było marzeniem jej życia. Doskonale wie, że jakikolwiek przejaw buntu z jej strony wywoła skandal, a sielanka szybko się skończy, ponieważ Zenon straci stanowisko. Nie ma siły przerwać związku z mężczyzną, który zdradzając okazuje jej brak szacunku. Nie radziła sobie ze swoim życiem, ciągle ulegała swojemu ukochanemu. Nawet po śmierci męża, nie ma odwagi żyć dalej i ucieka, a syna zostawia pod opieką teściowej. Konsekwencją jej uległości jest nieszczęście, towarzyszące jej życiu, nawet po śmierci swojego manipulanta Elżbieta nie potrafi odważnie żyć, tylko ulega i ucieka.

Kolejną godną uwagi kobietą uległą jest postać Jagny, stworzona przez Władysława Reymonta, w „Chłopach". Dziewczyna wyróżnia się swoją urodą, co budzi zainteresowanie mężczyzn, którym ulega w każdym stopniu. Jagna, jedynaczka Dominikowej, wychowana w zupełnie innych warunkach niż jej rówieśniczki. Nigdy nie musiała ciężko pracować. Dziewczyna nie zabiega też o dobra czy ziemię, czym bardzo różni się od pozostałych Lipczan. Jest osobą nie przystosowaną do życia w gromadzie, a na tle swojego środowiska jest typowym odmieńcem. Nieprzystosowanie Jagny wynika z przyrodzonej bierności jej natury, jest posłuszna silnym impulsom erotycznym, potrzebuje miłości, z łatwością więc ulega mężczyznom. Wychodzi za starego Borynę z polecenia matki, nie robi tego dla majątku, jak sądzą inni. Jest tylko uległa wobec rodzicielki, tak jak ulega namowom płci męskiej. Skrajne i zmienne zachowanie bohaterki są konsekwencją jej poddawania się emocjom, nad którymi nie potrafi zapanować. Długa lista jej kochanków mogłaby świadczyć o jej bezwstydności, a tak naprawdę kryje się za tym jej niewolniczość wobec płci przeciwnej. Poddawała się instynktowi, chwilowej przygodzie, jest zupełnie niezdolna do właściwej samooceny, nie czuje się winna. Nawet jej pragnienia miłosne nie są jasno sprecyzowane, gdyż nie potrafi żadnego z mężczyzn obdarzyć głębokim i trwałym uczuciem. Nie potrafi odróżnić dobra od zła. Za swoją krzywdę obwinia innych, dlatego nie potrafi wyciągnąć wniosków, a w efekcie nie zmieni swojego zachowania. Charakteryzuje się nieumiejętnością panowania nad pragnieniami, uleganiem innym oraz biernością, które są przyczyną unieszczęśliwienia wielu osób. Bohaterka żyje we własnym świecie, samotna, niezrozumiana przez innych, odczuwa głęboką tęsknotę za czymś dalekim niewiadomym, w wyniku czego nie znajduje swojego miejsca w społeczności. Nie cierpi z powodu, że zdradza męża ale dlatego, ze nie może żyć z Antkiem. Jagna była zatem istotą biologiczną pragnącą swojego szczęścia, poddaną instynktom, a w wyniku czego skazaną na klęskę. Szukała miłości, ale nie wiedziała jaką drogą za nią iść. Konsekwencją uległości Jagny było tragiczne upokorzenie jej, poprzez wywiezienie na gnoju, dotkliwe pobicie oraz wypędzenie ze wsi. Trudno przewidywać jak potoczą się jej dalsze losy, czy zrozumiała swoje błędy oraz czy spróbuje zmienić się w lepszą kobietę? Tego, niestety już nikt się nie dowie.

Bunt jest wyrazem sprzeciwu na panujące zasady, w celu osiągnięcia swoich racji czy marzeń.. Jedną z buntowniczek godnych uwagi jest tytułowa bohaterka dramatu Sofoklesa, Antygona. Buntuje się przeciwko zakazowi nowego władcy, który zabrania odpowiedniego pochowania jej brata, Polinejkesa, co odbiera mu pośmiertny spokój duszy. Sprzeciwia się królowi gdyż jest przekonana, że prawo naziemne nie powinno przenikać do nienaruszalnych praw wiary. Bohaterka miała prawo pochować brata. Kobieta jest dumna, wyniosła, pewna swoich racji oraz słuszności swojego buntu. Antygona wie, które wartości należy cenić wyżej i rozumie co jest jej powinnością. Jej prawami są „święte prawa bogów" , których nie wolno pod żadnym pozorem znieważać, nawet najwyższemu ziemskiemu władcy. Kieruje się siostrzaną miłością, pobożnością, w ten sposób poświęca małżeństwo, miłość, a nawet własne życie. Postawa Antygony jest wyrazem romantycznego buntu przeciw tyranii, nie liczącej się z wiarą, przekonaniami oraz uczuciami jednostki. Moje zdziwienie budzi samotność Antygony, która przecież broni słusznych i właściwych zasad. Złapana i postawiona przed obliczem Kreona zachowuje się godnie i honorowo. Nie wypiera się swojego czynu, nie tłumaczy się. Kobieta nie ukrywa faktu, iż wyżej ceni przykazania boże, a lekceważy rozkaz świeżo mianowanego króla. Jest dziewczyną niezwykle odważną i energiczną. Ostatecznie nawet Antygona, okazuje się wrażliwą kobietą, żałującą zbyt krótkiego życia, prowadzona na śmierć. Cierpi z powodu nieszczęścia jakie dotknęło ją i jej rodzinę. Ubolewa tylko, że nie zaznała prawdziwej miłości i macierzyństwa- tego co powinno być losem każdej kobiety. Do końca przekonana jest o słuszności swojego czynu. Sprowadziła na siebie nieuchronne, tragiczne konsekwencje. Mimo kary, jaka ją spotkała, odniosła moralne zwycięstwo po śmierci. Wielką stratą jest to, że sama buntowniczka nie mogła się nim cieszyć.

Emma Bovary, bohaterka wykreowana przez Gustawa Flauberta, jest kolejną buntowniczką godną uwagi. Jej bunt, był wyrazem sprzeciwu rutynie dnia codziennego. Już jako trzynastolatka marzyła o namiętnej i pełnej emocji miłości, dokładnie takiej, jak w romansach, w których się bezgranicznie zaczytywała. Wychodząc, za starszego od siebie lekarza, Karola, oczekuje wspaniałego życia, dokładnie takiego jakiego zawsze pragnęła. Rzeczywistość okazuje się dla Emmy okrutna, gdyż w małej, prowincjonalnej miejscowości nie odnajduje szczęścia o jakim marzy. Bohaterka nadal żyje tylko marzeniami, nie odnajduje się w roli żony, ani matki. Znudzona zwykłym życiem, postanawia zbuntować się codziennej rutynie i zawojować o swoje fantazje. Nie dostrzega miłości męża, gardzi nim. Twierdzi, że jako głowa rodziny, zaprzątnięty pracą i dbający utrzymanie rodziny, nie jest w stanie jej zrozumieć. Niezwykle bujna wyobraźnia Emmy rzuca ją w ramiona kochanków. Jej buntownicza postawa sprawia, że błahe miłostki przeradzają się w burzliwe romanse. Buntowniczka, swoje związki z kochankami przeżywa niezwykle silnie, ocenia ich przez pryzmat własnych marzeń. Emma śni o królewiczu z bajki, którego nie widzi w Karolu. Nie zwraca uwagi na to, że jej bunt przeciwko rutynie może narazić ją ale przede wszystkim jej rodzinę na nieprzychylne opinie ze strony innych. Buntowniczka kieruje się własnymi pragnieniami. Wydaje sporą ilość pieniędzy na potajemne spotkania z ukochanym i zakup prezentów dla niego. Życie Emmy staje się pasmem kłamstw. Jej bunt doprowadza ją do długów oraz problemów, z którymi nie potrafi sobie poradzić. Przeżywa tragedię, kiedy uświadamia sobie, że w rzeczywistości osoby, które bierze za pokrewne dusze, są ludźmi pozbawionymi skrupułów. Buntowniczce nie starczy odwagi na stawienie czoła problemom, a przede wszystkim, wyznania prawdy mężowi. Emma nie widzi innego wyjścia jak samobójstwo, zażywając arszenik. Nie umiera jednak szybko, tak jak by tego chciała. Dosięga ją kara, za tak heroiczną postać buntu. Umierając, uświadamia sobie, że jedynym mężczyzną, który prawdziwie ją kochał jest Karol. Szkoda tylko, że przekonuje się o tym za późno. Ubolewam, nad tym, że nie wybrała innej drogi buntu. Przecież mogła sprzeciwić się nudnej naturze męża i zmienić go w idealnego kochanka, z którym byłaby szczęśliwa. Może nie brała tego pod uwagę, gdyż byłoby to dla niej za trudne. W wyniku swojego wyboru straciła wszystko, rodzinę, a przede wszystkim miłość której tak chciała. Uczucie jakie znalazła na swojej drodze buntu, przeminęło szybko jak kolejne rozdziały w książkach, które tak zachłannie czytała. Bunt Emmy skrzywdził nie tylko samą bohaterkę, ale przede wszystkim wymierzył cios w serce jej męża.

Kobieta zawsze będzie tajemnicą, tryb życia oraz jej pragnienia zmieniają się w zależności od zaistniałej sytuacji. Ani uległe, ani te buntownicze nie mogą czuć się do końca wygrane. Obojętnie jaką decyzje podejmują zawsze jest druga strona medalu. Buntowniczki są na lepszej pozycji tylko dlatego, że potrafią odważnie zawalczyć o swoje pragnienia, nawet jeśli wymaga to sprzeciwu wyższej instancji. Uległe, niestety nie mają tyle odwagi, więc biernie oczekują na kolej następnych wydarzeń. Jednak warto się zastanowić nad swoją bezczynnością, często nawet nie jesteśmy świadome tego, że swoim strachem przed buntem ranimy osoby zupełnie nam obce. Uległość pozbawia nas samodzielności, ale i bunt nie zawsze doprowadza do pełni trwałego szczęścia. Zawsze poniesiemy karę za czyny, które okazują się niewłaściwe. Żal za wykorzystane możliwości jest chyba lepszy, niż poczucie pustki i niewykorzystane perspektywy. Elżbieta, nie potrafiła zawalczyć o ukochanego, nie podjęła próby zmiany męża na uczciwego, a przede wszystkim wiernego męża. Zapłaciła za to najwyższą karę, straciła wszystko na czym jej zależało. Jagna ulegała miłości fizycznej, która raniła bardzo wiele osób postronnych. Wreszcie Antygona, motorem jej działań była miłość do brata, bunt przeciwko władzy ostatecznie przyniósł jej zwycięstwo racji, szkoda tylko, że nie zdążyła się nim cieszyć. No i Emma Bovary, wybierając łatwiejszą, ale zarazem cięższą w konsekwencje drogę buntu, straciła możliwość wiecznej radości ze spełnionego marzenia, którego właściwie nigdy nie osiągnęła. Myślę, że postaci kobiet uległych i buntowniczek doskonale podkreślą słowa, mówiące, iż „jest granica, do której można przyjmować narzucane przez otoczenie fakty, okoliczności i warunki. Potem można ocalić siebie, odważnie broniąc własnych zasad lub wyrzec się ich i stanąć oko w oko z pustką".

Autor princess71

# data[].attributes.attachment_link.title
Temat: Kobiety uległe i buntowniczki w literaturze wybranych epok. Przedstaw i porównaj ich kreacje, zwracając uwagę na przyczyny oraz konsekwencje ich uległości lub buntu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kobiety uległe i buntowniczki, zupełnie skraje oraz kontrastujące zestawienie. Uległe- biernie oczekujące na treść kolejnych wydarzeń. Buntownicze- odważnie walczące o swoje racje i poglądy. Tylko które są lepsze? Te, które jak to mawiają ciche wody, czy może te rwące brzegi? Czym właściwie jest uległość?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kobieta w literaturze

Kobieta jest niczym pogoda, kobieta zmienną jest, niejeden mężczyzna już się o tym przekonał. Stwierdzenie to można odnieść również charakteryzując osobowość i styl życia płci piękniej na przestrzeni różnych epok. Jedne są subtelnymi kokietkami inne dają przykład wzorowej żony i matki. Niejednokrotnie przekonaliśmy się, że kobieta zdolna jest do najokrutniejszego czynu, jakim jest morderstwo. Jednak nie zawsze postać ta była wyrazista, czasami była traktowana szablonowo, jedynie jako dopełnienie mężczyzny.

Wspomina o tym święty Paweł w 1 Liście do Koryntian: "...kobieta jest chwałą mężczyzny. To nie mężczyzna powstał z kobiety, lecz kobieta z mężczyzny. Podobnie też mężczyzna nie został stworzony dla kobiety, lecz kobieta dla mężczyzny".

Jednak współczesność obala tą tezę. W ostatnich latach, głównie w Ameryce Północnej i Europie została wykreowana postawa businesswoman. Kobiety wyzwolonej, dążącej do kariery i łaknącej sukcesów, często niemającej czasu dla domu i rodziny. Drugim typem współczesnych kobiet, po części pokrywającym się z postawą businesswoman, są feministki. Walczące o swoje prawa, żądające równości i partnerstwa. Helen Fielding, współczesna brytyjska pisarka w „Dzienniku Bridget Jones" przedstawia życie nowoczesnej, niezależnej kobiety, jej marzenia i zmartwienia. Bridget ma trzydzieści lat, ale nie ma nawet chłopaka, co jej wszyscy na każdym kroku wypominają i próbują wyswatać. Bohaterka ciągle myśli o seksie, cierpi na liczne kompleksy, między innymi z powodu nadwagi, stagnacji w karierze, samotności i wieku. Humor poprawia sobie alkoholem, papierosami, słodyczami, zdrapkami, a wiedzę o życiu czerpie z telewizji, kolorowych magazynów dla kobiet, poradników i rad przyjaciół, po spotkaniach, z którymi często musi leczyć kaca. Bridget zdaje sobie sprawę z płytkości swego życia, stara się to zmienić, wyjść z nałogów, marzy jej się rola żony i matki, czyli normalne fukcje, do których płeć piękna została stworzona, jednak jak się okazuje nie jest to w dzisiejszych czasach takie proste. Zaprzeczeniem Bridget jest jej matka, która po 39 latach opuszcza ojca, dla podejrzanego cudzoziemca, z którym nie waha się iść do łóżka, na oczach ojca, podczas rodzinnej Wigilii. Ta postać według mnie jest zbyt wyjaskrawiona, choć ma zapewne symbolizować kobiety wyzwolone, które po latach bycia kurą domową, opuszczają dom, aby zasmakować tego, czego nie zaznały w młodości, bo np. za szybko wyszły za mąż.

Podobnie jak matka Bridget, zachowuje się Eleonora z „Tanga" Sławomira Mrożka. Kobieta ta też nie wstydzi się romansować na oczach ojca i dorosłego syna: „Ja sypiam z Edkiem od czasu do czasu", lecz nie tylko ona pozbawiona jest zasad moralnych, ale cały świat ukazany w „Tangu".

Współcześni pisarze, aby pokazać wartościowego bohatera, często umieszczają go w przeszłości. Przykładem może być „Siostra Agnieszka" Toma Eidsona. Jest to osadzona w realiach XIX wiecznego pustynnego krajobrazu Nowego Meksyku dramatyczna historia walki kilku zakonnic z Indianami. Zaatakowane przez Apaczów kobiety mają pod opieką siedmioro sierot, a ich jednym sprzymierzeńcem okazuje się samotny jeździec uciekający przed sprawiedliwością. Tytułowa bohaterka to sześćdziesięciosiedmioletnia zakonnica, która żyje już w klasztorze pięćdziesiąt lat. Wraz z innymi siostrami wyruszyła z odległej Persywani do Meksyku, aby odebrać dziesięcioro sierot, które miały być sprzedane jako niewolnicy. Niestety w drodze powrotnej zostają zaatakowane i muszą schronić się w jaskini, a jedyną przeszkodą przed czerwonoskórymi jest przewrócony wóz. Mimo że ich sytuacja jest tragiczna: brakuje wody, Apacze z atakiem czekają tylko aż skończą się zapasy amunicji „kobietom w czarnych szatach", siostra Agnieszka nie traci nadziei, wierzy, że Bóg nie opuści i ześle im wybawiciela, który uratuje dzieci. Następnego dnia zjawia się Nat Swanson, który wcale nie zamierzał być bohaterem, ale gdy zobaczył starszą samotną kobietę, broniącą się przed Indianami, (dzieci były w jaskini), w pierwszym odruchu postanowił ją uratować. Gdyby wiedział, że nie jest sama, to by prawdopodobnie pojechał dalej i nie miałby nawet wyrzutów sumienia. Siostra Agnieszka cały czas wmawia sobie, jemu i pozostałym, że jest zesłany przez Boga, mimo że sama ma wątpliwości: Nat nie tylko okazuje się niewierzący, ale po ranach i bliznach a także po tym jak na jej oczach zabił człowieka, przypuszcza, że Swanson to zwykły bandyta, który zapuścił się na pustynie, gdyż ściga go prawo, (co zresztą jest prawdą). Siostra Agnieszka, mimo że nosi habit należy do wyjątkowo odważnych osób o silnej osobowości. Nie tylko dowodzi cała grupką, ale też dzięki dyplomacji i życzliwości potrafi dogadać się z ścigającymi Nata mężczyznami, a tym samym uratować go przed powieszeniem. Dzięki nie Swanson zmienia się, jego twarde, nieczułe serce mięknie. Na samym końcu bierze ze sobą jedną z sierot, małego chłopca, któremu Indianie ucięli język. Siostra Agnieszka posiada również ludzkie cechy, nachodzą ją wątpliwości, w pewnym momencie zaczyna szykować dzieci na śmierć, bo już nie widzi szans, lubi sobie wypić i grać w karty.

Motyw siostry zakonnej znajdujemy także w innej współczesnej książce, przedstawiającej również wydarzenia z przeszłości. Mam na myśli „Początek" Andrzeja Szczypiorskiego. Siostra Weronika także miała siedemnaście lat, kiedy wstąpiła do klasztoru. Na początku zamierzała nawracać Murzynów, gdyż jako mała dziewczynka miała widzenie i taki przykaz od Chrystusa. Z czasem zrozumiała, że słów wtedy usłyszanych nie powinna brać zbyt dosłownie i zajęła się nauką katechizmu i krzewieniu wiary wśród dzieci w Polsce. Była bardzo pracowita, nie oszczędzała siebie, ale nie mogła przemóc do żydowskich dzieci, gdyż według niej Żydzi byli winni śmierci Jezusa. Kiedy wybuchła II wojna światowa, zmieniła stosunek do nich, nie robiła żadnej różnicy, chciała uratować jak najwięcej istnień ludzkich zwłaszcza tych bezbronnych, czyli dzieci, nie liczyła się dla niej już narodowość. Odnalazła w sobie mnóstwo miłosierdzia, organizowała pomoc, dowodziła innymi siostrami, opatrywała rannych, czuwała przy konających. Najwięcej jednak wysiłku włożyła w ratowanie żydowskich dzieci, uczyła ich pacierzy katolickich, przyzwyczajała ich do polskich nazwisk. Przeżyła wojnę, a owoc swojej pracy widziała po latach, kiedy odwiedzały ją osoby przez nią uratowane. Podobnie jak siostra Agnieszka oznaczała się niezwykłą odwagą, niezłomnością, nie bała się śmierci, a cała ufność pokładała w Bogu.

Kobiety o silnej osobowości spotykamy w znacznie starszej literaturze, bo już w antyku. Chodzi mi oczywiście o Antygonę z dramatu Sofoklesa, która pomimo zakazu władcy, grzebie swojego brata Polinejkesa, uważanego za zdrajcę państwa. Od praw ziemskich ważniejsze dla nie są prawa boskie, według których ciało musi być pochowane, aby dusza mogła dostać się do krainy umarłych, a nie błąkała się wiecznie po świecie. Nie boi się kary za swój czyn, gdyż ma poczucie spełnionego obowiązku, jest wręcz z niego dumna. Cechuje ją wyniosłość, porywczość, wybuchowość, konsekwentność działaniu. Do końca wierna jest swoim zasadom. W życiu kieruje się uczuciami: „Współkochać przyszłam, nie wspónienawidzić". Samotnie przeciwstawia się despotyzmowi Kreona, co świadczy o jej ogromnej odwadze. Idąc na śmierć, żałuje życia, ale nie prosi o przebaczenie. Dla idei poświęca życie i miłość ukochanego Hajmona. Charakteryzuje ją pewność siebie, zuchwałość, bunt, do końca broni swoich racji. Jest postacią tragiczną, ale to ona naprawdę zwycięża.

Niezwykłą bohaterką jest też Chimena z „Cyda" Pierre'a Corneille'a. Ona także poświęca swoje szczęście dla idei. Kocha Rodryga, ale ważniejszy jest dla niej honor i obowiązek pomszczenia ojca, dlatego z uporem nastaje na głowę ukochanego. Podobnie jak Antygona jest pewna siebie i zuchwała. Gdyby nie szczęśliwy zbieg okoliczności, historia mogłaby się skończyć źle. Ostatecznie młodzi przebaczają sobie dawne urazy i się zaręczają.

Bardzo interesującą osobą jest Sonia z „Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego. Ta osiemnastoletnia dziewczyna własnym ciałem utrzymuje ojca i macochę chorą na gruźlicę wraz z jej dziećmi. Mimo swojej profesji nie jest zepsuta, zachowała cichość, pokorę i wiarę w Boga. To dzięki niej Rodion przyznaje się do zbrodni i ulega wewnętrznej przemianie. Uważa, że winę należy odkupić cierpieniami. Gdy jej ukochany zostaje zesłany na Syberie do pracy, ona udaje się tam wraz z nim. Sonia to wcielenie absolutnego altruizmu. Gotowa jest przyjąć wszelkie uciążliwości, zupełnie rezygnując z myśli o sobie, w całości poświęcając się innym.

W polskiej literaturze także znajdujemy bohaterkę, dla której najważniejsze jest dobro innych. Taką postać umieścił Stanisław Żeromski w noweli pt. „Siłaczka". Stanisława Bozowska już w wczesnych latach swej młodości, gdy jej rówieśnicy korzystali z życia, poświęcała się nauce. Po skończeniu szkoły w Warszawie wyjechała do jednej z maleńkich wiosek i zajęła się nauką biednych dzieci. Żyjąc w ciężkich warunkach zachorowała na tyfus i zmarła. Stanisława to osoba ceniąca samotność i niezależność, która dla idei i wytyczonego celu zrezygnowała z życia osobistego i odrzuciła miłość Pawła Obareckiego, mimo że ten także chciał pomagać bliźnim, (został lekarzem w sąsiedniej miejscowości). Jednak między nimi jest zasadnicza różnica: Bozowska odważnie i konsekwentnie realizuje swoje plany, nie daje się pokonać trudnościom i przeciwnościom losu. Natomiast Paweł, mimo początkowego zapału szybko się poddał i zamiast pomagać, zaczął wyzyskiwać ubogich. Stanisława doskonale rozumie, że życie chłopów jest bardzo trudne, ale mimo to stara się wzbudzić w ich zainteresowanie wiedzą. Mieszkańcy wioski pokochali ją za swoje zaangażowanie i bardzo przeżyli jej śmierć.

Pisząc o niezwykłych kobietach w literaturze, chciałabym wspomnieć o tytułowej bohaterce powieści Michała Bułhakowa pt. „Mistrz i Małgorzata". Ta trzydziestoletnia osoba, mimo że jest żoną kochającego, bogatego, przystojnego, wybitnego naukowca, nie jest szczęśliwa. Zakochana w Mistrzu gotowa jest wszystko rzucić i zamieszkać z nim w ubogiej suterenie. Wspiera go w realizacji jego największego marzenia, czyli opublikowaniu jego powieści o Poncuszu Piłacie. Jednak, któregoś dnia pisarz znika, (trafia do szpitala dla obłąkanych), nie zostawiając żadnych wiadomości. Małgorzata bardzo to przeżywa, nie potrafi o nim zapomnieć. Jest tak zdeterminowana, że bez wahania słucha dziwacznych wskazówek podejrzanego osobnika, spotkanego przypadkiem w parku, gdy ten wspomina o Mistrzu. Nie cofa się przed niczym, aby odzyskać ukochanego i pomścić jego krzywdy. Kiedy staje się wiedźmą, która może latać i być niewidzialną, pierwsza rzeczą jaką robi to dewastuje dom, w którym mieszka krytyk literacki piszący niepochlebnie o Mistrzu, zamykający mu tym samym drogę do kariery i doprowadzający go do załamania psychicznego. Nie ma nic przeciwko pełnienia roli gospodyni na balu u Szatana, ponieważ wierzy, że to pomoże zrealizować jej największe marzenie. Jednak, gdy Woland pyta się jej, jaką chce zapłatę za uczestnictwo w balu, ona prosi o miłosierdzie dla Friedy, gdyż to jej wcześniej obiecała. Zmienia zdanie, gdy Woland przypomina jej, że przecież nie należy ona do osób wyjątkowo moralnych czy dobrych. Ostatecznie osiąga swój cel, dzięki pomocy Wolanda przenosi się z Mistrzem w krainę, gdzie będą mogli żyć długo i szczęśliwie.

Specyficzny sposób kobiety portretuje literatura wojenna. Były one gotowe na wszystko, aby tylko przeżyć. Niech przykładem będzie Dwojra Zielona z „Medalionów" Zofii Nałkowskiej. Mimo, że właściwie nie miała dla kogo, pragnęła żyć. Potrafiła przesiedzieć długie tygodnie na strychu praktycznie bez jedzenia. Gdy straciła oko, dobrowolnie poszła do Majdanka, bo na niczym już jej nie zależało, a później do fabryki amunicji. Jednak, gdy na drugim oku pojawił się jęczmień, nie poszła do lekarza, gdyż wiedziała, że za zwolnienia z pracy zabijano. Aby uśmierzyć głód wyrwała sobie złote zęby, by móc kupić chleb. Człowiek w obliczu zagrożenia traci swoją ludzką godność, nie kieruje się uczuciami tylko instynktem. Nałkowska opisuje makabryczną sytuacje kobiet zamkniętych w bunkrze bez jedzenia wraz z zmarłymi koleżankami, które z głodu żywiły się trupami. Zbiór opowiadań „Pożegnanie z Marią" Tadeusz Borowskiego także potwierdzają tą tezę. Kobiety w obozie nie tylko oddają się, aby zajść w ciąże, ponieważ krótko przed i po porodzie mają pewne ulgi, ale też gotowe są nie przyznać się do swojego potomstwa, gdyż matki są odsyłane do komór gazowych.

Na szczęście taki wizerunek matki w literaturze zdarza się bardzo rzadko. Matka dla dziecka gotowa jest na wszystko, zawsze chce dla niego jak najlepiej.

Najbardziej znaną matką w kulturze, czczoną i wielbioną do dziś, opiewaną w wielu utworach jest Maryja, matka Jezusa. Mimo, że od samego początku wiedziała, że rodzi Syna Bożego, który „zbawi swój lud od jego grzechów", „a Jego panowaniu nie będzie końca" nie potrafiła pozbyć się matczynego, pełnego niepokoju uczucia. Do końca trwała przy nim, patrzyła jak jej jedyne dziecko umiera niewinnie na krzyżu. Taki obraz Maryi znany jest np. z pieśni z końca XV wieku „Żale Matki Boskiej pod krzyżem" („Posłuchajcie bracia miła"), a także z wielu innych pieśni śpiewanych współcześnie np. Rozmowa z Matką Bolesną.

Także w mitologii znajdujemy motyw matki cierpiącej po stracie dziecka. Mam na myśli Demeter, boginie Ziemi, panią urodzajnych łanów i kwitnących sadów, której córkę Persefonę porwał Hades, król podziemia. Gdy dowiedziała się, kto jest sprawca porwania, odmówiła spełniania swoich boskich obowiązków na ziemi i spowodowała całkowite zaburzenie porządku świata, ziarna przestały wydawać plon, a ludzie zaczęli cierpieć głód. Niestety zwrócenie córki okazało się niemożliwe, ponieważ zjadła ona ziarno granatu, co spowodowało uwiązanie ją na zawsze z państwem podziemi. Zeus widząc upór i ból matki zdecydował, że przez jedną czwartą roku Persefona będzie przebywać państwie umarłych, a resztę z Demeter.

Oprócz roli matki ważna jest funkcja żony. Literatura zamieszcza bardzo różne wizerunki małżonek, od tych dobrych i wiernych aż po te złe, niewierne i zazdrosne, które są zgubą dla męża. Przykłady znajdujemy już w mitologii. Archetypem zazdrosnej żony może być Dejanira, wybranka Heraklesa, która chcąc zapewnić sobie wierność swego męża, wyprała jego koszule w krwi centaura Nessosa, która okazała się straszliwym jadem. Niepokonany heros zginął wijąc się w męce, Dejanira natomiast powiesiła się z rozpaczy.

Uosobieniem wierności jest natomiast Penelopa z „Odyseji" Homera. Mimo, że przez dziesięć lat nie miała wieści o mężu, nie wychodziła powtórnie za mąż, a zalotników zbywała, obietnicą, że decyzje o zamążpójściu podejmie po wykonaniu koszuli, którą w nocy pruła, gdyż w rzeczywistości wierzyła na powrót Odysa. Jej stałość uczuć zostaje nagrodzona, ukochany po wielu trudnościach wraca do domu.

Karykaturalną żoną i matką jest Aniela Dulska z komedii Gabrieli Zapolskiej pt. „Moralność pani Dulskiej". Ta skąpa, obłudna, despotyczna kobieta nawet cygara wydziela swojemu mężowi, który jest tak zastraszony, że wykonuje wszystkie jej polecenia, nie odzywając się przy tym ani słowem. Dulska nie tylko terroryzuje małżonka, ale całą rodzinę i służbę. Cały czas poucza innych o moralności i dobrym imieniu np. wyrzuca lokatorkę, która po zdradzie męża, próbowała się otruć zapałkami, gdyż to wstyd mieć pod swoim dachem osobę niepotrafiącą nawet popełnić samobójstwa. Uważa, że „Na to mamy cztery ściany i sufit, aby brudy swoje prać w domu i aby nikt o nich nie wiedział"; a także, że „Kobieta powinna przejść przez życie cicho i spokojnie". Z tego też powodu zezwala na romans syna ze służącą, aby więcej przebywał w domu. Gdy kochanka zachodzi w ciążę, Aniela traci głowę, szuka oparcia w mężu, który zdobywa się tylko na jedno zdanie: „A niech was wszyscy diabli", z ciężkim sercem wypłaca tysiąc koron ciężarnej, aby ta nie wywołała skandalu. Nieprzewidziany wydatek postanawia sobie odbić na lokatorach. Dulska ze swoim podłym charakterem była wręcz śmieszna.

Nie możemy tego już powiedzieć o kolejnej bohaterce, którą także chciałabym podać jako przykład złej i bezlitosnej żony. Mam na myśli Różę z „Cudzoziemki". Ta kobieta nigdy nie kochała swojego męża Adama, gdyż nie potrafiła zapomnieć Michała, obiektu młodzieńczych uczuć, za mąż wyszła tylko dla zemsty. Obwiniała cały świat za to, że ukochany ją zostawił, najbardziej skupiło się to na Adamie, którego wręcz nienawidziła, ciągle go wyśmiewała, gdyż w porównaniu z Michałem zawsze wypadał gorzej. Nie mogła też znieść córki Marty, bardzo podobnej do ojca, nigdy nie okazała jej miłości, nawet, gdy zachorowała i była bliska śmierci, podawała jej lekarstwo tylko po to, aby ludzie nie wzięli ją za wyrodną matkę, choć sama marzyła o jej śmierci. Dopiero, gdy odkryła, że dziewczyna ma piękny głos, zaczęła poświęcać córce więcej czasu, ale to nie oznaczało wcale, ze stała się dla niej milsza. Róża była niezwykle piękną, światowej sławy skrzypaczką tak, więc nigdy nie miała czasu dla rodziny. W dzień ćwiczyła, wieczorami bywała na koncertach. Sama natomiast czuła się wyobcowana, niezrozumiana, zdawała sobie jednak sprawę z swojej wyższości i często dręczyła humorami najbliższe otoczenie. Pod koniec życia Róża zaczęła żałować tego, że wyrządziła tyle krzywd, stara się to naprawić, lecz niestety najbliżsi byli wobec niej nieufni. Jednak ostatecznie umiera pogodzona ze światem.

W literaturze popularny jest motyw kochanki. Jedną z najważniejszych bez wątpienia jest Izolda, córka króla Irlandii, która dzięki umiejętności przyrządzania lekarstw, dwukrotnie ratuje życie Tristanowi. Młodzi zakochują się w sobie po przypadkowym wypiciu napoju miłosnego, przygotowanego dla Izoldy i króla Marka, jej przyszłego męża. Po tym wydarzeniu już żadna siła nie może rozdzielić tych dwojga. Izolda jest odważna, pełna temperamentu, czasem gwałtowna, kieruje się emocjami ulegając namiętnościom, bez wahania zdradza męża. Swój spryt wykorzystuje, by spotykać się potajemnie z ukochanym. Nie ma wątpliwości, co do słuszności swojego postępowania- jest szczęśliwa tylko w ramionach Tristana. Dzielnie znosi ataki wrogów, z godnością idzie na stos(w końcu, wie przecież za o umiera). Bez skargi żyje z ukochanym w lesie, (przyzwyczajona była do królewskich wygód). Izolda była przekonana ze postępuje słusznie, uważała ze Bóg jej sprzyja(wyszła zwycięsko z próby żelaza). Spełnia wole ukochanego i wraca do zamku, do króla Marka. Cały czas jest jednak wierna Tristanowi. Dlatego też, gdy umierający Tristan wzywa ja do siebie, jest gotowa umrzeć obok niego tak jak obiecywali sobie podczas ostatniego spotkania: "I tak oddała dusze, umarła przy nim, z boleści przy miłym przyjacielu".

Podobną kreacją jest postać Julii z dramatu Williama Szekspira. Na początku akcji poznajemy ją jako dobrze wychowaną panienkę, posłuszną rodzicom, bez własnego zdania i woli. Nie ma noc przeciwko temu, aby rodzice zadecydowali o jej małżeństwie. Gdy poznaje Romea, miłość uderza w nią jak piorun. W jednej chwili staje się pełną godności, dojrzałą uczuciowo kobietą, mimo że nadal ma zaledwie czternaście lat. Nie udaje, nie kokietuje, jest naturalna i szczera, nie tai swoich uczuć. Kocha nie mniej niż Romeo, ale trzeźwo patrzy na życie. Jej miłość jest mniej „gadatliwa", ale bardziej zaborcza. Ogarnia ją trwoga, ale z determinacją dąży do celu. Pomysł z przyśpieszonym ślubem wychodzi od niej. Później z niepokojem i niecierpliwością czeka na małżonka. Gdy dowiaduje się o zabiciu przez Romea jej kuzyna Tybalta, przeżywa szok, ale nadal ufa mężowi. Wykazuje więcej odporności i hartu od Romea, dla miłości gotowa jest do wielu wyrzeczeń i poświęceń. Choć boi się okropności grobowca i tego, co ją czeka po zażyciu leku ojca Laurentego, waha się tylko przez moment. Po śmierci ukochanego nie ma już, po co żyć, więc bez namysłu przebija się sztyletem.

W romantyzmie popularny był motyw nieszczęśliwej miłości. W Polsce najpopularniejszą kochanką była Maryla Wereszczakówna, postać autentyczna, która odrzuciła miłość Adama Mickiewicza i wyszła za bogatego hrabiego Wawrzyńca Puttkamera. Poeta rozpacz przelał w swoją twórczość. Przykładem mogą być „Dziady IV". Zakochany Gustaw popełnia samobójstwo, gdyż jego Maryla wychodzi za bogatszego mężczyznę. To on wypowiada słowa: „Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!

Postaci twojej zazdroszczą anieli

A duszę gorszą masz gorszą niżeli!"

Kobieta o imieniu Maryla jest też bohaterką ballady „To lubię". Jako śliczna, bogata dziewczyna, miała wielu zalotników, ale żadnego nie potrafiła pokochać. Jeden z jej adoratorów Józio załamał się i popełnił samobójstwo. Odtąd zaczęły dręczyć ją wyrzuty sumienia. Którejś nocy Józio jako zjawa przyleciał po nią i udusił, skazując ją na wieczną tułaczkę p o świecie, zanim ktoś jej powie, że ją lubi, gdyż:

„...spodobało się Panu

Z męża ród tworzyć niewieści,

Na osłodzenie mężom złego stanu,

Na rozkosz, nie na boleści."

W literaturze bardzo znany jest motyw kobiety fatalnej, która staje się przyczyną nieszczęść. Taką postacią bez wątpienia jest Ewa z Biblii. To ona była powodem wypędzenia ludzi z Raju. Skuszona przez Szatana zerwała zakazany owoc, posmakowała i dała mężczyźnie. Cechami, które zgubiły pierwszą kobietę była ciekawość i dociekliwość, a także chęć bycia kimś lepszym i nieufność wobec Boga. Za to Bóg ukarał Ewę, bardziej niż Adama: „Obarczę cię niezmiernie wielkim trudem twej brzemienności, w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężowi będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą".

Według mitologii sprawczynią nieszczęść i trosk trapiących ludzkość była Pandora, która miała być karą za przewinienia Prometeusza, (stworzył człowieka i ukradł dla niego ogień od bogów). Została ona stworzona na wzór bogiń nieśmiertelnych każde z bóstw obdarzył ją jakąś szczególną właściwością, jako posag otrzymała zaś glinianą beczkę szczelnie zamkniętą, której zawartości nie znała. Tak wyposażoną niewiastę zaprowadzono pod drzwi Prometeusza, ale mądry tytan nie przyjął jej, gdyż wyczuł podstęp. Jednak jego brat Epimeteusz, który był wyjątkowo lekkomyślny, nie tylko się z nią ożenił, ale też nie przeszkodził ciekawskiej Pandorze otworzyć puszki. Gdy tylko podniosła wieko, na świat wyleciały wszelkie smutki, cierpienia i choroby.

Czasami wystarczyło być tylko pięknym, aby spowodować lawinę nieszczęść. Najlepszym przykładem będzie chyba historia Heleny zawarta w micie o wojnie trojańskiej. Według tego mitu najważniejsza u kobiety jest uroda. Zaczyna się on od kłótni trzech bogiń o miano najpiękniejszej. Zdecydować miał Parys, każda z bogiń próbowała go czymś przekupić. Młodzieniec wybrał Afrodytę ponieważ ta ofiarowała mu najpiękniejszą kobietę na świecie, czyli Helenę. Gdy Parys znalazł się na dworze króla Sparty, Menelaosa, bez skrupułów porwał jego żonę, gdyż była mu przecież obiecana. To musiało doprowadzić do wojny, ponieważ młody trojański królewicz podeptał prawo gościnności. Wojna trwała dziesięć lat, zginęło wielu mężnych wojowników, a w końcu cała Troja została zniszczona, a ludność wymordowana.

Jedną z najokrutniejszych kobiet w literaturze była Lady Makbet z dramatu Williama Szekspira. W zestawieniu ze swoim mężem wyróżnia się stanowczością, bezwzględnością, okrucieństwem, silną psychiką. Nie załamuje się z powodu rozterek moralnych, nie ma wyrzutów sumienia. Wytrwale realizuje swoje marzenie o władzy przy boku małżonka, kierując jego postępowaniem przed i po pierwszym zabójstwie. Bohaterka nie ulega emocjom, nie wdaje się w drobiazgowe rozważanie sytuacji, w jej duszy nie ma miejsca na strach. Działa szybko i wyrachowanie, zgodnie z wytyczonym wcześniej planem. Nie posiada takich kobiecych cech jak: wrażliwość, płochliwość, delikatność. Chociaż Lady Makbet nakręca spirale zbrodni, sama bezpośrednio w niej nie uczestniczy, co prawda deklaruje gotowość zabicia Dukana, ale ze względu na podobieństwo jego do ojca, zostawia to mężowi. Przez cały czas jednak czuwa nad biegiem spraw. Jednak, gdy Makbet rozsmakowawszy się w sprawowaniu władzy, sam stara się ją zachować popełniając kolejne zbrodnie, Lady traci zimną krew, wpada w obłęd i popełnia samobójstwo. Nagromadzenie zła przerosło jej możliwości.

Myślę, jednak, że okrutniejszą bohaterkę stworzył Juliusz Słowacki. Balladyna w przeciwieństwie do Lady Makbet zabija własnymi rękami i pomimo tylu zbrodni nie załamuje się. Jej motorem także jest żądza władzy i bogactwa, dla tych wartości nie waha się zgładzić własną siostrę i wszystkich innych, którzy staną jej na drodze. Nie ma też skrupułów wobec matki, męża i kochanka. Po pierwszym zabójstwie ma wyrzuty sumienia, „Ktoż zabija

Za malin dzbanek siostrę?" Jednak postanawia żyć dalej i nie zastanawiać się nad swoimi czynami „... Na niebie

Jest Bóg... zapomnę, że jest, będę żyła,

Jakby nie było Boga."

Po wielu trupach udaje się spełnia swoje marzenie. Jako królowa przysięga

„...w oczach Boga,

Być sprawiedliwą"

Można by przypuszczać, że dla tej pewnej siebie, wyrafinowanej, bezwzględnej, pozbawionej wszelkich uczuć morderczyni nie ma kary i do końca pozostanie bezkarna, jednak kara przychodzi, zabija ją piorun.

Częściej jednak kobiety miały zgubny wpływ na innych w szczególności na mężczyzn, przez swoją kokieteryjność i bezmyślność. Taką postacią jest Izabela Łęcka z „Lalki" Bolesława Prusa. Dla niej także najważniejszy jest majątek, ale w przeciwieństwie do poprzednich bohaterek nie wysilała się specjalnie, nie walczyła, gdyż zawsze wokół niej kręciło się wielu bogatych adoratorów, wśród których piękna arystokratka przebierała. Przyzwyczajona do tego, nie mogła pogodzić się z faktem, że w miarę upływu czasu i topnienia majątku jej ojca, grono wielbicieli zawęża się. Nie mając już wyboru, widząc, że Wokulski cieszy się niezwykłym autorytetem i szacunkiem wśród szlachty, zgadza się wyjść za niego, ale zastrzega sobie utrzymać wszystkie dotychczasowe stosunki, przyszły mąż musi też sprzedać sklep, ponieważ pani nie wyobraża sobie być kupcową: „Z salonów Kwirynału do sklepu... To już nawet nie upadek, to hańba...". Jest bardzo pewna swojego wdzięku: „Ależ nie ma na świecie człowieka, który ośmieliłby się zrobić mi scenę". A później, gdy zostaje jej tylko marszałek, nadal uważa, że „Marszałek powinien być kontent, jeżeli wyjdę za niego, głębszych wyjdę nie po to, aby wyrzekać się swoich przyjemności'. Jej bezmyślność i wyrafinowanie doprowadza do tragedii, Wokulski prawdopodobnie popełnia samobójstwo, zaś sama wyjeżdża za granicę i wstępuje do klasztoru.

Na ogół jednak to kobieta staje się ofiarą mężczyzny. Najlepsze przykłady znajdujemy w literaturze dwudziestolecia międzywojennego. W „Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego Karolina i Wanda cierpią z powodu nieszczęśliwej miłości do Cezarego Baryki, który spotyka z zmysłową Laurą. Mimo tego związku dużo czasu spędza z Karoliną, bez skrupułów też ją całuje. To utwierdza delikatną i wrażliwą dziewczynę w przekonaniu, że nie jest mu obojętna. Gdy odkrywa romans ukochanego popada w rozpacz. Natomiast Wandę Cezary od początku lekceważył, czasami jedynie grał z nią na cztery ręce na fortepianie. Ta szesnastoletnia, niezbyt rozgarnięta dziewczyna, doprowadza do śmierci Karolinę, którą traktuje jako rywalkę. Baryka nie przejmuje się losem dziewcząt, a nowinki z Nawłoci z przyjemnością zanosi ukochanej Laurze.

W „Granicy" Zofii Nałkowskiej ofiarą jest Justyna Bogutówna. Dziewczyna zakochuje się w Zenonie, w synie swoich chlebodawców. Wdają się w romans, dla Zenona była to tylko letnia przygoda, natomiast Justyna wierzyła, że będzie to coś trwalszego. Rzeczywiście, gdy przypadkiem spotykają się na mieście, następuje odnowienie romansu. Zenonowi nie przeszkadza to związać się z Elżbietą a później się z nią ożenić. Gdy kochanka informuje, że spodziewa się dziecka, daje jej pieniądze na zabieg. Usunięcie ciąży staje się przyczyną depresji i zaburzeń psychicznych. Nachodzą ją czarne myśli: „Często myślę, żeby tobie albo jej zrobić co złego", Ostatecznie choroba doprowadza ją do nieudanej próby samobójczej, a następnie do zamachu na byłego kochanka, (oślepienia go), za co trafia do więzienia.

W omówionych przykładach chciałam pokazać, że kobiety bywało bardzo różnie portretowane: czasami jako słabe i bezwolne, ofiary mężczyzn (Karolina, Wanda, Justyna), a czasami jako niezależne i samodzielne (Stanisława Bozowska, Bridget Jones). Innym razem stawały się przyczyną zła (Ewa, Pandora, Dejanira, Lady Makbet, Balladyna, Maryla), przebywanie z nimi mogło być bardzo przykre (Aniela Dulska, Róża), ale też mogły być sprawczyniami dobra (Maryja, Sonia,). Stawiały sobie wysokie cele i do nich dążyły (Antygona, Chimena, siostra Agnieszka i Weronika). Walczyły o swoje szczęście lub przeżycie (Małgorzata, Demeter, Izolda, Julia, Dwojra), albo nie robiły nic czekając aż szczęście samo przyjdzie i bywały całkowicie bezwolne (Helena, Izabela). Wypełniały obowiązki wzorowych matek (Maryja, Demeter) i żon (Penelopa). Co prawda pozycja kobiet się zmieniała. W średniowieczu była opiewana i wielbiona, np. w „Piosenka radosna" Guillame'a de Poitiers'a, podmiot liryczny chwali się, że „zdołał pochwycić spojrzenie najdoskonalszej z nieskazitelnych". W baroku zaczęto dostrzegać wady płci pięknej. Wyraz znajdujemy w wierszu „Niestatek" Jana Andrzeja Morsztyna. Uznał on, że

„Prędzej nam zginie rozum i ustaną słowa,
Niźli będzie stateczna która białogłowa."

W oświeceniu występuje głownie literatura dydaktyczna, ośmieszająca wady kobiet ślepo naśladujących zachodnie wzorce np. "Żona Modna" Ignacego Krasickiego. W romantyzmie kobiety były przedstawiane jako źródło nieszczęść i samobójstw zakochanych młodzieńców np.„Dziady IV", „Cierpienia młodego Wertera". Pozytywizm zamieścił znacznie ciekawsze kreacje kobiece między innymi pustej lalki np. „Lalka", „Nad Niemnem", patriotki np. w twórczości Sienkiewicza, kobiety pracującej np. „Nad Niemnem'. W Młodej Polsce najczęściej znajdujemy motyw kobiety samodzielnej np. „Siłaczka", „Ludzie Bezdomni", w Dwudziestoleciu nie ma specyficznych wizerunków kobiet. Natomiast współczesność częstuje nas modelem kobiety wyzwolonej. Jednak żadna z tych epok nie trzymała się sztywno norm i wzorców, jakie stworzyła, co mam nadzieje udowodniłam w tej pracy.

BIBLIOGRAFIA

„Biblia Tysiąclecia" (Rdz, J, 1 Kor) Wydawnictwo Pallottinum Poznań 2000
„Mitologia" (mit o Demeter i Persefonie, o Heraklesie Dejanirze, o wojnie trojańskiej) Jan Paradowski Wydawnictwo Czytelnik Warszawa 1962
„Odyseja" Homer Wydawnictwo Czytelnik 1981
„Antygona" Sofokles Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
„Piosenka Radosna" Guilllaume de Poitiers „Pamiętajcie o ogrodach 1" Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 2002
„Dzieje Tristiana i Izoldy" Broul Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1982
„Żale Matki Boskiej pod krzyżem" „Pamiętajcie o ogrodach 1" Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 2002
„Romeo i Julia" William Szekspir Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1990
„Makbet" William Szekspir Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1965
„Cyd" Pierre Corneille Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1988
„Niestatek" Jan Andrzej Morsztyn „Pamiętajcie o ogrodach 1" Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 2002
„To lubię" Adam Mickiewicz-„Pamiętajcie o ogrodach 2" Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 2003
„Dziady 4" Adam Mickiewicz Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
„ „Balladyna" Juliusz Słowacki Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
„Zbrodnia i kara" Fiodor Dostojewski Wydawnictwo Greg Kraków 2003
„Lalka" Bolesław Prus Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1972
„Siłaczka" Stefan Żeromski Wydawnictwo Czytelnik Warszawa 1964
„Moralność pani Dulskiej" Gabriela Zapolska Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
„Przedwiośnie" Stefan Żeromski Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
„Granica" Zofia Nałkowska Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1971
„Cudzoziemka" Maria Kuncewiczowa Wydawnictwo Siedmiogród Wrocław 1996
„Mistrz i Małgorzata" Michał Bułhakow Wydawnictwo Czytelnik Warszawa1983
„Medaliony" Zofia Nałkowska Wydawnictwo Kama Warszawa 1997
„Wspomnienia Wiersze Opowiadania"-„Pożegnanie z Marią" Tadeusz Borowski Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1981
„Tango" Sławomir Mrożek
„Początek" Andrzej Szczypiorki Wydawnictwo SAWW 1986
„Siostra Agnieszka" Tom Eidson Książki Wybrane Przegląd Reader's Digest Warszawa 1999
„Dziennik Bridget Jones" Helen Fielding Wydawnictwo ZYSK I S-KA 2001

Ps. Dostałam za to 4.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kobieta w literaturze Kobieta jest niczym pogoda, kobieta zmienną jest, niejeden mężczyzna już się o tym przekonał. Stwierdzenie to można odnieść również charakteryzując osobowość i styl życia płci piękniej na przestrzeni różnych epok. Jedne są subtelnymi kokietkami inne dają przykład wzorowej żony i matki.

# data[].attributes.body
Prezentacja maturalna

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Plan ramowy do prezentacji z języka polskiego: „Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!"- Portrety kobiet w literaturze.

WSTĘP
Postawienie tezy: kobieta nie jest jednoznacznie portretowana w literaturze, choć często była traktowana jedynie jako dopełnienie mężczyzny (1Kor)
ROZWINIĘCIE
1. „Dziennik Bridget Jones"- Bridget Jones jako niezależna, nowoczesna kobieta z masą kompleksów, marząca o założeniu rodziny i jej matka jako jej przeciwieństwo
2. „Początek"- siostra Weronika jako kobieta pełna miłosierdzia poświęcająca się dla innych
3. „Antygona"- Antygona jako kobieta o wyjątkowo silnej osobowości, która poświęca życie dla idei
4. „Biblia"- Maryja jako idealna matka
5. „Mitologia"- Dejanira jako archetyp zazdrosnej żony
6. „Odyseja"- Penelopa jako przykład wiernej żony
7. „Moralność pani Dulskiej"- Aniela jako uosobienie obłudy, głupoty i despotyzmu
8. „Dzieje Tristiana i Izoldy"- Izolda jako typ kochanki
9. „Dziady IV"- Maryla jako kobieta, która rezygnuje z miłości dla pieniędzy, stając się jednoczenie przyczyną samobójstwa kochanka
10. „To lubię"- Maryla jako kobieta nieczuła i zimna, za co ponosi karę
11. „Biblia"- Ewa jako kobieta fatalna, która stała się przyczyną wypędzenia ludzi z Raju
12. „Makbet"- Lady Makbet jako kobieta fatalna napędzająca spirale zbrodni
13. „Balladyna"- Balladyna jako uosobienie zła
14. „Lalka"- Izabela Łęcka jako przykład kobiety dla której jedynym celem życia jest wyjść bogato za mąż
15. „Przedwiośnie"- Karolina i Wanda jako ofiary miłosnych flirtów mężczyzny
III. ZAKOŃCZENIE
Potwierdzenie tezy- W literaturze znajdujemy bardzo rożne portrety kobiet mimo, że każda epoka przedstawiała płeć piękną trochę inaczej.
1. „Piosenka Radosna"- jako wyraz uwielbienia kobiety w średniowieczu
2. „Niestatek"- jako wiersz o niestałości kobiecych uczuć
3. „Pamiętniki Adama i Ewy"- opis relacji między mężczyzną a kobietą
4. Współczesna piosenka:„Jestem kobietą" Edytu Górniak- jako ostateczny argument potwierdzający niemożność ujęcia kobiety w sztywną formę literacką.

„Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!" Czy to stwierdzenie można odnieść do każdej przedstawicielki płci pięknej? Przecież każdy człowiek jest inny a tym bardziej kobieta, potwierdza to literatura. Jedne są subtelnymi kokietkami inne dają przykład wzorowej żony i matki jeszcze inne zdolne są nawet do morderstwa, ale czasami przedstawione są jedynie jako dopełnienie mężczyzny. Wspomina o tym święty Paweł w 1 Liście do Koryntian: "...kobieta jest chwałą mężczyzny. To nie mężczyzna powstał z kobiety, lecz kobieta z mężczyzny. Podobnie też mężczyzna nie został stworzony dla kobiety, lecz kobieta dla mężczyzny".
Helen Fielding, współczesna brytyjska pisarka paradoksalnie potwierdza to w „Dzienniku Bridget Jones". W świecie przez nią ukazanym głównym celem kobiety jest usidlenie mężczyzny, bez którego czuje pustkę. Pisarka przedstawia życie nowoczesnej trzydziestoletniej Bridget, która pomimo swojego wieku nie posiada stałego partnera co jest przyczyną jej licznych kompleksów. Uważa, że kobieta w jej wieku powinna mieć męża i dzieci, ale jak się okazuje w dzisiejszych czasach nie jest to takie proste. Kolejnym jej zmartwieniem jest stagnacja w karierze. Humor poprawia sobie alkoholem, papierosami, słodyczami, co oczywiście powoduje nadwagę, z którą także nie potrafi sobie poradzić. Całą swoją mądrość życiową czerpie z telewizji, kolorowych magazynów dla kobiet, poradników i rad przyjaciół, po spotkaniach, z którymi często musi leczyć kaca. Bridget zdaje sobie sprawę z płytkości swego życia, stara się to zmienić, wyjść z nałogów, marzy jej założenie normalnej rodziny, ale brak jej sił aby podjąć jakiekolwiek stanowcze działania. Zaprzeczeniem Bridget jest jej matka, która po 39 latach opuszcza ojca, dla podejrzanego cudzoziemca, z którym nie waha się iść do łóżka, na oczach ojca, podczas rodzinnej Wigilii. Ta postać według mnie jest zbyt wyjaskrawiona, choć ma zapewne symbolizować kobiety wyzwolone, które zamiast być kurą domową, pragną zakosztować życia.
Można by pomyśleć, że dzisiejsza literatura funduje nam tylko bohaterki o podejrzanej moralności. Jednak wydany w 1986 roku „Początek" Andrzeja Szczypiorskiego odpiera ten zarzut. Jedną z bohaterek jest siostra Weronika, która początkowo zajmowała się nauką katechizmu wśród dzieci. Była bardzo pracowita, nie oszczędzała siebie, ale czuła niechęć do Żydów gdyż według niej byli oni winni śmierci Chrystusa. Gdy zaczął się największy koszmar XX wieku przestała zwracać uwagę na narodowość, chciała uratować jak najwięcej istnień ludzkich zwłaszcza tych bezbronnych. Odnalazła w sobie mnóstwo miłosierdzia, organizowała pomoc, dowodziła innymi siostrami, opatrywała rannych, czuwała przy konających. Najwięcej jednak wysiłku włożyła w ratowanie żydowskich dzieci, ukrywała je, uczyła pacierzy katolickich i nowych nazwisk. Przeżyła wojnę, a owoc swojej pracy widziała po latach, kiedy odwiedzały ją osoby przez nią uratowane. Bohaterka ta oznaczała się niezwykłą odwagą, niezłomnością, nie bała się śmierci, a cała ufność pokładała w Bogu.
Kobiety o silnej osobowości spotykamy w znacznie starszej literaturze, bo już w antyku. Chodzi mi oczywiście o Antygonę z dramatu Sofoklesa, która pomimo zakazu władcy, pogrzebała swojego brata Polinejkesa, uważanego za zdrajcę państwa. Od praw ziemskich ważniejsze były dla nie prawa boskie, według których ciało musiało być pochowane, aby dusza mogła dostać się do krainy umarłych, a nie błąkała się wiecznie po świecie. Nie tylko nie bała się kary za swój czyn, ale rozpierała ją wręcz duma, gdyż miała poczucie spełnionego obowiązku. Cechowała ją wyniosłość, porywczość, zuchwałość, konsekwencja działania do końca bowiem była wierna swoim zasadom. W życiu kierowała się uczuciami: „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić". Samotnie przeciwstawiała się despotyzmowi Kreona, co świadczyło o jej ogromnej odwadze. Idąc na śmierć, żałowała życia, ale nie zhańbiła się prośbą o przebaczenie. Dla idei poświęciła życie i miłość ukochanego Hajmona. Antygona może być uważana za wzór kobiety buntowniczki.
Kobieta ma do wypełnienia wiele ważnych ról między innymi bycie matką. Najbardziej znaną matką w kulturze, czczoną i wielbioną do dziś, opiewaną w wielu utworach jest Maryja, matka Jezusa. Mimo, że od samego początku wiedziała, że rodzi Syna Bożego, który „zbawi swój lud od jego grzechów", „a Jego panowaniu nie będzie końca" nie potrafiła wyzbyć się matczynego, pełnego niepokoju uczucia. Do końca trwała przy nim, patrzyła jak jej własne dziecko umiera niewinnie na krzyżu. Taki obraz Maryi tzw. motyw matki cierpiącej (Mater Dolorosa) znany jest m.in. z pieśni z końca XV wieku „Żale Matki Boskiej pod krzyżem" („Posłuchajcie bracia miła").
Oprócz roli matki ważna jest funkcja żony. Literatura zamieszcza bardzo różne wizerunki małżonek. Przykłady znajdujemy już w mitologii. Archetypem zazdrosnej żony może być Dejanira, wybranka Heraklesa, która chcąc zapewnić sobie wierność swego męża, wyprała jego koszule w krwi centaura Nessosa, a ta okazała się straszliwym jadem. Niepokonany heros zginął wijąc się w męce, Dejanira natomiast powiesiła się z rozpaczy.
Uosobieniem wierności jest natomiast Penelopa z „Odysei" Homera. Mimo, że przez dwadzieścia lat nie miała wieści o Odysie, nie wychodziła powtórnie za mąż, a zalotników zbywała, obietnicą, że decyzje o zamążpójściu podejmie po wykonaniu całunu dla teścia, który w nocy pruła, gdyż nie potrafiła pokochać innego.
„...Odys, szczęście moje.
Niechby on był powrócił i żył razem ze mną,
Sławą bym zajaśniała nie tak nikczemną!
Dziś z tęsknoty usycham..."
Jej stałość uczuć została nagrodzona, ukochany po wielu trudach wędrówki powrócił do domu.
Karykaturalną żoną i matką jest Aniela Dulska z komedii Gabrieli Zapolskiej pt. „Moralność pani Dulskiej". Ta skąpa, obłudna, despotyczna kobieta nawet cygara wydzielała swojemu mężowi, który był tak zastraszony, że wykonywał wszystkie jej polecenia, nie odzywając się przy tym ani słowem. Dulska nie tylko terroryzowała małżonka, ale całą rodzinę i służbę. Cały czas pouczała innych o moralności i dobrym imieniu, sama będąc niechlujna i nieuczciwa np. wyrzuciła lokatorkę zimą, tylko dlatego, że ta po zdradzie męża próbowała otruć się zapałkami. Uważała, że „Na to mamy cztery ściany i sufit, aby brudy swoje prać w domu i aby nikt o nich nie wiedział"; a także, że „Kobieta powinna przejść przez życie cicho i spokojnie". Z tego też powodu przymykała oko na romans syna ze służącą, aby więcej przebywał w domu. Gdy kochanka zaszła w ciążę, Aniela straciła głowę, szukała oparcia w mężu, który zdobył się tylko na jedno zdanie: „A niech was wszyscy diabli". Nie mając innego wyjścia aby uniknąć skandalu wypłaciła tysiąc koron ciężarnej, ale nieprzewidziany wydatek postanowiła sobie odbić na lokatorach.
W literaturze popularny jest motyw kochanki. Jedną z najważniejszych bez wątpienia jest tytułowa bohaterka romansu dołączonego do opowieści „Okrągłego Stołu" pt.„Dzieje Tristana i Izoldy". Jest to córka króla Irlandii, która dzięki umiejętności przyrządzania lekarstw, dwukrotnie uratowała życie Tristanowi. Młodzi zakochali się w sobie po przypadkowym wypiciu napoju miłosnego, przygotowanego dla Izoldy i króla Marka, jej przyszłego męża. Po tym wydarzeniu już żadna siła nie mogła rozdzielić tych dwojga. Izoldę cechowała odwaga, temperament, gwałtowność, w życiu kierowała się emocjami, łatwo ulegała namiętnościom. Swój spryt wykorzystywała, by spotykać się potajemnie z ukochanym. Nie miała wątpliwości, co do słuszności swojego postępowania, gdyż tylko w ramionach Tristana czuła się naprawdę szczęśliwa. Dzielnie znosiła ataki wrogów, z godnością szła na stos(w końcu, wiedziała za o umiera). Bez skargi żyła z ukochanym w lesie chociaż przyzwyczajona była do królewskich wygód. Mimo że spełniła wole ukochanego i wróciła w końcu do męża, nigdy nie zapomniała Dlatego Tristanie. Dlatego też, gdy umierający kochanek wezwał ją do siebie, rzuciła wszystko aby się z nim zobaczyć, a gdy nie zastało go żywego nie miał już po co żyć: "I tak oddała dusze, umarła przy nim, z boleści po miłym przyjacielu".
W romantyzmie kobiety były najczęściej przedstawiane jako źródło nieszczęść mężczyzny. W Polsce taki model kochanki znany jest głównie z utworów Adama Mickiewicza. Impulsem do tego stało się odrzucenie jego miłości przez Marylę Wereszczakównę, która wyszła za mąż za bogatego hrabiego Wawrzyńca Puttkamera. Motyw ten znajdujemy np. w „Dziadach IV". Zakochany Gustaw popełnia samobójstwo, gdyż jego Maryla wychodzi za bogatszego mężczyznę. To on wypowiada słowa: „Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!
Postaci twojej zazdroszczą anieli
A duszę gorszą masz gorszą niżeli!"
Kobieta o imieniu Maryla jest też bohaterką ballady „To lubię". Jako śliczna, bogata dziewczyna, miała wielu zalotników, ale żadnego nie potrafiła pokochać. Jeden z jej adoratorów Józio załamał się i popełnił samobójstwo. Odtąd zaczęły dręczyć ją wyrzuty sumienia. Którejś nocy Józio jako zjawa przyleciał po nią i udusił, skazując ją na wieczną tułaczkę p o świecie, zanim ktoś jej powie, że ją lubi, gdyż:
„...spodobało się Panu
Z męża ród tworzyć niewieści,
Na osłodzenie mężom złego stanu,
Na rozkosz, nie na boleści."
Święty Jan Chryzostom zauważył: \"Pośród wszystkich dzikich bestii nie masz szkodliwszej nad kobietę" potwierdzenie tego znajdujemy w literaturze jest tzw. motyw kobiety fatalnej (femme fatale). Taką postacią bez wątpienia jest Ewa z Biblii. To ona była powodem wypędzenia ludzi z Raju. Skuszona przez Szatana zerwała owoc z drzewa poznania dobra i zła, posmakowała je i dała mężczyźnie. Cechami, które zgubiły pierwszą kobietę była nieufność wobec Boga, ciekawość i dociekliwość, a także chęć bycia kimś lepszym i za to Bóg ukarał Ewę, bardziej niż Adama: „Obarczę cię niezmiernie wielkim trudem twej brzemienności, w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężowi będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą".
Jedną z najokrutniejszych kobiet w literaturze była Lady Makbet z dramatu Williama Szekspira. Gdy dowiedziała się, że o przepowiedni czarownic i tym że część już się jej spełniła postanowiła pomóc losowi:
„Przybądźcie, o wy duchy, karmiciele
Zabójczych myśli, z płci mej mię wyzujcie
I napełnijcie mię od stóp do głowy
Nieubłaganym okrucieństwem! Zgęśćcie
Krew w moich żyłach: zatamujcie wszelki
W mym łonie przystęp wyrzutom sumienia,
By żaden poszept natury nie zdołał
Wielkiego mego przedsięwzięcia zachwiać"
W zestawieniu ze swoim mężem Lady Makbet początkowo wyróżniała się stanowczością, bezwzględnością, okrucieństwem i silną psychiką. Nie załamywała się z powodu rozterek moralnych, nie miała wyrzutów sumienia. Wytrwale realizowała swoje marzenie o władzy przy boku małżonka, starając się manipulować jego zachowaniem. Bohaterka nie ulegała emocjom, nie wdawała się w drobiazgowe rozważanie sytuacji, w jej duszy nie było miejsca na strach. Nie posiadała takich kobiecych cech jak: wrażliwość, płochliwość, czy delikatność. Lady Makbet nakręcała spirale zbrodni, działała szybko i wyrachowanie, zgodnie z wytyczonym wcześniej planem, czuwała nad biegiem spraw. Jednakże, gdy Makbet rozsmakowawszy się w sprawowaniu władzy, zaczął działać samodzielnie, Lady straciła zimną krew, wpadła w obłęd i popełniła samobójstwo. Nagromadzenie zła przerosło jej możliwości.
Niezwykle sugestywny portret kobiety zbrodniarki wywarł ogromny wpływ na późniejszych twórców między innymi na Juliusza Słowackiego. Tytułowa bohaterka „Balladyny" w przeciwieństwie do Lady Makbet zabijała własnymi rękami, jej motorem działania także była żądza władzy i bogactwa, dla tych wartości nie wahała się zgładzić własną siostrę i wszystkich innych, którzy stanęli jej na drodze. Nie miała też skrupułów wobec matki, męża i kochanka. Co prawda po pierwszym zabójstwie miała wyrzuty sumienia, „Któż zabija
Za malin dzbanek siostrę?", jednak postanowiła nie zastanawiać się nad sferą moralną „... Na niebie
Jest Bóg... zapomnę, że jest, będę żyła,
Jakby nie było Boga."
Po wielu trupach spełniła swoje marzenie i jako królowa kraju nad Gopłem przysięgła:
„...w oczach Boga,
Być sprawiedliwą"
Można by przypuszczać, że dla tej pewnej siebie, wyrachowanej, bezwzględnej, pozbawionej wszelkich uczuć morderczyni nie ma kary, jednak kara przychodzi z nieba, zabija ją piorun.
Częściej jednak kobiety miały zgubny wpływ na innych w szczególności na mężczyzn, przez swoją kokieteryjność i bezmyślność. Taką postacią jest Izabela Łęcka z „Lalki" Bolesława Prusa. Dla niej także najważniejszy był majątek, ale w przeciwieństwie do poprzednich bohaterek nie musiała się specjalnie wysilać, gdyż zawsze wokół niej kręciło się wielu bogatych adoratorów, wśród których piękna arystokratka mogła przebierać. Ciężko więc jej było pogodzić się z faktem, że w miarę upływu czasu i topnienia majątku jej ojca, grono wielbicieli zawężało się. Nie mając już wyboru, widząc, że Wokulski cieszył się niezwykłym autorytetem i szacunkiem wśród szlachty, zgodziła się wyjść za niego, ale zastrzegła sobie utrzymać wszystkie dotychczasowe stosunki, przyszły mąż musiał także sprzedać sklep, ponieważ pani nie wyobrażała sobie być kupcową: „Z salonów Kwirynału do sklepu... To już nawet nie upadek, to hańba...". Była bardzo pewna swojego wdzięku: „Ależ nie ma na świecie człowieka, który ośmieliłby się zrobić mi scenę". A później, gdy został jej tylko marszałek, nadal uważała, że „Marszałek powinien być kontent, jeżeli wyjdę za niego i wyjdę nie po to, aby wyrzekać się swoich przyjemności'. Jej bezmyślność i wyrafinowanie doprowadziło do tragedii, Wokulski prawdopodobnie popełnił samobójstwo, zaś sama wyjechała za granicę z zamiarem wstąpienia do klasztoru.
Na ogół jednak to kobieta stawała się ofiarą mężczyzny, przykład znajdujemy w „Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego. Karolina i Wanda cierpiały z powodu nieszczęśliwej miłości do Cezarego Baryki, który romansował z zmysłową Laurą. Mimo tego Czarek spędzał dużo czasu z Karoliną, rozkochując ją w sobie. Dziewczyna, gdy odkryła romans ukochanego popadła w rozpacz. Natomiast na Wandę Cezary nigdy nie zwracał uwagi, za co ta niezbyt rozgarnięta szesnastolatka winiła Karolinę, którą ostatecznie doprowadziła do śmierci. Wydarzenia te nie wywarły większego wrażenia na Baryce, a nowinki z Nawłoci z przyjemnością zanosił ukochanej Laurze.
Każdą z wspomnianych przeze mnie bohaterek można by omówić znacznie dokładniej, jednak nie sposób uczynić to w tak krótkim czasie. Mam nadzieje, że przedstawione przeze mnie przykłady ukazują najczęstsze sposoby ukazywania kobiet. Reasumując stwierdzam, że kobiety były bardzo różnie portretowane w literaturze: czasem jako słabe i bezbronne, ofiary mężczyzn, ale też jako niezależne i samodzielne. Raz stawały się przyczyną zła i przebywanie z nimi było bardzo przykre, innym razem mogły być sprawczyniami dobra. Potrafiły wyznaczyć sobie jakiś cel do którego dążyły za wszelką cenę, ale bywały też całkowicie bezwolne. Pisarze na ogół pokazywali kobiety w ich podstawowych rolach tzn. matek, żon ale też kochanek. Oczywiście każda z epok pokazywała przedstawicielkę płci pięknej trochę inaczej. W średniowieczu była opiewana i wielbiona, np. w „Piosence radosnej" Guillame'a de Poitiers'a, podmiot liryczny chwali się, że „zdołał pochwycić spojrzenie najdoskonalszej z nieskazitelnych", ale już w baroku zaczęto dostrzegać wady płci pięknej. Wyraz tego znajdujemy w wierszu „Niestatek" Jana Andrzeja Morsztyna. Uznał on, że:
„Prędzej nam zginie rozum i ustaną słowa,
Niźli będzie stateczna która białogłowa."
Stereotypowe wady kobiet zamieścił XIX wieczny, amerykański pisarz Marek Twain w „Pamiętnikach Adama i Ewy". Na początku Adam uważa Ewę za kapryśną, upartą a do tego tępą gadułę, ze skłonnością do płaczu, która za wszelka cenę próbuje ukrócić jemu wolność, jednak z biegiem czasu dostrzega w niej dobrą i gospodarną towarzyszkę, bez której nie potrafiłby żyć. Po jej śmierci, na jej grobie pozostawia napis „Gdziekolwiek była ona, tam był Raj". Natomiast Ewa od początku przyznaje się do swoich uczuć, kocha Adama mimo wielu jego wad, jak sama stwierdza wyłącznie dlatego, że jest mężczyzną. Mam nadzieje, że przytoczone argumenty wystarczająco potwierdzają fakt, że kobietę nie da określić jednoznacznie i niech zakończeniem mej prezentacji będą słowa piosenki Jacka Cygana, śpiewanej przez Edytę Górniak:
Jestem kobietą
Wodą, ogniem, burzą, perłą na dnie
Wolna jak rzeka
Nigdy, nigdy nie poddam się
Jestem kobietą
Jestem dobrem, jestem złem
Jestem wodą, jestem ogniem
Jawą i snem

„Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!"- Portrety kobiet w literaturze.
Bibliografia do prezentacji maturalnej z języka polskiego:

Bibliografia podmiotu:
1. „Biblia Tysiąclecia" Wydawnictwo Pallottinum Poznań 2000 (Rdz 2, 18-25; Rdz 3, Mt 1, 18-25, Łk 1, 26-38, J 19, 25-27, 1 Kor 11, 2-16)
2. Jan Paradowski „Mitologia" Wydawnictwo Czytelnik Warszawa 1962 (o Heraklesie i Dejanirze)
3. Homer „Odyseja" Wydawnictwo Czytelnik 1981 (rozdziały: XIX, XXIII)
4. Sofokles „Antygona" Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
5. Guilllaume de Poitiers „Piosenka Radosna" „Pamiętajcie o ogrodach 1" WSiP Warszawa 2002
6. William Szekspir „Makbet" Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1965
7. Jan Andrzej Morsztyn „Niestatek" „Pamiętajcie o ogrodach 1" WSiP Warszawa 2002
8. Adam Mickiewicz „To lubię" -„Pamiętajcie o ogrodach 2" WSiP Warszawa 2003
9. Adam Mickiewicz „Dziady 4" Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
10. Juliusz Słowacki „Balladyna" Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
11. Bolesław Prus „Lalka" Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1972
12. Gabriela Zapolska „Moralność pani Dulskiej" Encyklopedia Powszechna 2004 (CD)
13. Stefan Żeromski „Przedwiośnie" Encyklopedia Powszechna 2004 (CD) (rozdział Nawłoć)
14. Andrzej Szczypiorki „Początek" Wydawnictwo SAWW 1986 (rozdział VI)
15. Helen Fielding „Dziennik Bridget Jones" Wydawnictwo ZYSK I S-KA 2001
16. Mark Twain „Pamiętniki Adama i Ewy" „Pamiętajcie o ogrodach-Antologia1" WSiP Warszawa 2002

Bibliografia przedmiotu:
1. Leszek Kamiński, Elżbieta Ptaszyska-Sadowska „Leksykon postaci literackich" Real Press Warszawa-Kraków 1994 (str.21,70,201,28-29,111,156,159)
2. „Do Itaki 1" Społeczny Instytut Wydawniczy Znak Kraków 1999 (str.127,128,134)
3. Jacek Cygan „Jestem kobietą"

Ps. Praca ta jest trochę długa, nie pozwolono mi jej w całości powiedzieć, była sprawdzana przed maturą przez mojego nauczyciela, dostałam za nia 5. W na pisaniu jej korzystałam także z innych ściąg i skryptów. Mam nadzieje, że komuś się przyda:)

# data[].attributes.attachment_link.title
Portrety kobiet w literaturze. Prezentacja maturalna.

# data[].attributes.attachment_link.description
Plan ramowy do prezentacji z języka polskiego: „Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!"- Portrety kobiet w literaturze. WSTĘP Postawienie tezy: kobieta nie jest jednoznacznie portretowana w literaturze, choć często była traktowana jedynie jako dopełnienie mężczyzny (1Kor) ROZWINIĘCIE 1. „Dziennik Bridget Jones"- Bridget Jones jako niezależna, nowoczesna kobieta z masą kompleksów, marząca o założeniu rodziny i jej matka jako jej przeciwieństwo 2.

# data[].attributes.headline
Kobieta piękna, władcza, zdradziecka, zależna od mężczyzny, próżna.

# data[].attributes.subject
Kobieta piękna, władcza, zdradziecka, zależna od mężczyzny, próżna.

# data[].attributes.body
Przedstaw sposoby kreowania postaw kobiecych w literaturze różnych epok

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kobieta to istota zagadkowa o zmiennej i złożonej osobowości. Jeśli chce, potrafi być czułą matką, gorącą kochanką, oddaną żoną, ale również małą złośnicą skutecznie uprzykrzającą życie lub wredną matroną, która za wszelką cenę musi osiągnąć cel i zawsze mieć rację. Kobiety nie sposób zdefiniować, zaszufladkować i jednoznacznie określić, jaka jest „zawartość kobiecości w kobiecie".
Wraz z upływem czasu zmienił się status społeczny kobiety, inaczej ją postrzegano w literaturze. Zmienił się wzorzec jej osobowości, z całą pewnością wpływ miała na to również filozofia danej epoki oraz mentalność ówcześnie żyjących ludzi. Bezsprzecznie niewiasty posiadają kilka cech, które niezależnie od epoki czy temperamentu będą je łączyć. Literatura kreując postawy kobiece potwierdza, że różne cechy charakteru wzajemnie się przenikają i uzupełniają, ale czasem wręcz wykluczają w postawach płci pięknej. ,,Kobieto puchu marny! Ty wietrzna istoto!" Czy to stwierdzenie można odnieść do każdej przedstawicielki płci pięknej? Przecież każdy człowiek jest inny a tym bardziej kobieta, potwierdza to literatura. Jedne są subtelnymi kokietkami, inne dają przykład wzorowej żony i matki, jeszcze inne zdolne są nawet do morderstwa, ale czasami przedstawione są jedynie jako dopełnienie mężczyzny.
Kobiety o silnej osobowości spotykamy w już w literaturze antycznej, która wykreowała postać Antygony - z tragedii Sofoklesa .Stanęła ona przed trudnym wyborem między prawami - boskim i ziemskim, była zmuszona podjąć trud moralnego wyboru. Wiodła szczęśliwe życie, kiedy to nagle spotkało ją nieszczęście; straciła rodziców, a bracia zginęli na wojnie. Ma jeszcze siostrę i ukochanego Hajmona, może być szczęśliwą żoną i matką. Ale ona wybiera inną drogę. Mimo, że władca Teb, Kreon, wydał zakaz grzebania zwłok zdrajcy, jej brata, ona postanawia spełnić wolę bogów. Wybiera życie w zgodzie z ich prawami i decyduje się pochować zmarłego Polinejkesa. Uwalnia jego duszę z ziemskich ograniczeń, aby mógł znaleźć się w Hadesie, tak jej nakazuje wiara i siostrzana miłość. Nie boi się kary za swój czyn, gdyż ma poczucie spełnionego obowiązku, jest wręcz z niego dumna. Cechuje ją wyniosłość, porywczość, wybuchowość, konsekwentność w działaniu . Do końca wierna jest swoim zasadom. W życiu kieruje się uczuciami: „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić". Stając przed Kreonem zachowuje postawę dumną, nie prosi ani nie żebrze o litość, a wyrok śmierci przyjmuje z godnością. Idąc na śmierć, żałuje życia, ale nie prosi o przebaczenie. Dla idei poświęca życie i miłość ukochanego Hajmona. Charakteryzuje ją pewność siebie, zuchwałość, bunt, do końca broni swoich racji. Jest postacią tragiczną, ale to ona naprawdę zwycięża.
Jedną z najokrutniejszych kobiet w literaturze była Lady Makbet z dramatu Williama Szekspira. Jest uosobieniem kobiecej żądzy władzy, nie znającej skrupułów i nie cofającej się nawet przed zbrodnią. Wyróżnia się bezwzględnością, przebiegłością i okrucieństwem. Jej żądza dotarcia do władzy każe jej wezwać pomocy szatana i odrzucić słabsze cechy swojej płci, a potem zdławić wszystkie skrupuły męża. Jest pewna siebie i dokładnie wie, co robi. Każdy jej krok jest przemyślany, każdy przybliża ją do celu, a przecież cel uświęca środki, - dlatego zbędne są jej wyrzuty sumienia. Namawia męża do popełnienia zbrodni, lecz widząc niezdecydowanie małżonka, wątpliwości przed popełnieniem ohydnego zabójstwa, wyszydza go i wyśmiewa, nazywając tchórzem, krytykuje jego słabość. Wykorzystuje uczucie, jakim darzy ją mąż, aby namówić go do morderstwa. Podobnie jak Ewa, kusi i namawia małżonka do zbrodni, wyrzucając mu brak męstwa i tchórzostwo. Makbet to kukiełka, poruszana rękami żony. Lady Makbet odznacza się opanowaniem i zimną krwią - po zabiciu Dunkana przez Makbeta, kończy dzieło męża, odnosząc sztylet na miejsce zbrodni i wymazując krwią króla jego pijanych służących, aby to na nich spadło podejrzenie morderstwa. Bagatelizuje to, co zrobili, nie dostrzega w tym tyle zła: „ Trochę wody zmyje Z nas ten czyn.". Mąż akceptuje jej sposób myślenia dopiero po popełnieniu zbrodni. Uważa to za wymuszoną okoliczność. Wszak „fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem". Lady Makbet jest mistrzynią udawania, Makbet tylko jej „uczniem".
Zbrodnia jednak zamiast zbliżyć małżonków, zaczęła ich stopniowo coraz bardziej oddalać. Po zdobyciu korony Makbet, zajęty sprawowaniem władzy, nie był w stanie poświęcać żonie zbyt wiele czasu. Ta dotąd pewna siebie i silna kobieta, teraz osamotniona, zapomniana przez męża, zostawiona samej sobie, zaczęła stopniowo popadać w obłęd. W czasie zabójstwa króla była opanowana, stanowcza i zimna. Teraz zaś, pogrążona we śnie, snuje się po pałacu, widzi plamy krwi, czuje jej zapach. Władza nie przyniosła jej szczęścia, wręcz przeciwnie - odebrała wszystko cokolwiek było ważne i co ważnym być mogło. Nagromadzone zło zniszczyło Lady Makbet, przerosło jej możliwości, traci zimną krew, chcąc uwolnić się od obłędu popełnia samobójstwo, które jest jedyną ucieczką w tym szaleństwie.
Również okrutną bohaterkę stworzył Juliusz Słowacki .Znawcy twórczości Słowackiego podkreślają zgodnie, iż Balladyna jest dramatem namiętności i zbrodni. Córka ubogiej wdowy Balladyna to kobieta piękna, czarnooka, ciemnowłosa lecz nieuczciwa, próżna, niewierna żona, egoistka, zła córka i siostra .Chociaż jest biedną wieśniaczką, jest jednak dumna i bezwzględna ,władcza, przebiegła, uparta, to kobieta, dwulicowa, zdolna do największych zbrodni., nie ma żadnych skrupułów i za wszelką cenę chce dojść do władzy. Aby osiągnąć własny cel była gotowa na wszystko, dążyła do niego po trupach. Była egoistką i zazdrościła Alinie powodzenia u mężczyzn. Jej chęć zdobycia władzy przerosła wszelkie granice. Rywalizowała o rękę możnego księcia - Kirkora ze swa siostrą, której nie zawahała się nawet zabić. Fałszywa, do złej gry zawsze robiła dobrą minę, dzięki czemu na kłamstwie zbudowała swoje kontakty z księciem... Nie interesowało ją to, że prze jej złe postępowanie skrzywdzi Kirkora. I to namiętność i żądza władzy doprowadziła ją do kolejnych zbrodni - zginął mąż, kochanek, wspólnik, matka. Balladyna w przeciwieństwie do Lady Makbet zabija własnymi rękami i pomimo tylu zbrodni nie załamuje się. Jej motorem działań jest żądza władzy i bogactwa. Tragicznym losem kierowała kapryśna Goplana - rusałka. I choć Balladyna osiągnęła swój cel - została królową, to ciężar winy i wyrzuty sumienia coraz bardziej na niej ciążyły. Finałowa scena to śmierć Balladyny od uderzenia pioruna, śmierć z boskiego wyroku. Mimo to, odczuwa wyrzuty sumienia, obawia się ujawnienia zbrodni. Tę mroczną postać trzeba uznać za nie tylko bezgranicznie złą zbrodniarkę rodem z baśni, lecz również za bohaterkę tragiczną i demoniczną.
W romanatyzmie można zauważyć powrót do postaci cichych, delikatnych, pogodzonych z życiem, silnych moralnie, miłości sentymentalnej, duchowej, której scenerią jest natura współgrająca z ich przeżyciami. Losy głównego bohatera utworu Goethe'go, pt. „Cierpienia młodego Wertera", świadczą o tym, że to najbardziej cenione uczucie, jakim jest miłość, stało się czymś, co może się wymknąć spod panowania ludzkiej woli, może być chorobą i przyczyną zguby człowieka. Tytułowy bohater, Werter - młody, inteligentny i wrażliwy człowiek, pokochał Lottę miłością bezgraniczną. Lotta to uosobienie piękna. Spragniony uczucia Wetrer, ideał kobiety znajduje w osobie Lotty "jednej z najmilszych stworzeń", którą kocha miłością bezgraniczną i absolutną .Werter podziwia nie tylko jej urodę, ale również bogate wnętrze. Lotta uwielbia tańczyć, oddaje się z pasją wszystkiemu co robi, jest inteligentna. Było to jednak uczucie nie mające szans na spełnienie, gdyż jego wybranka była zaręczona, a później poślubiła innego człowieka. Werter jednak nie był w stanie zaakceptować tej sytuacji. Miłość do Lotty przepełniała całą jego duszę. Była dla niego wartością nadrzędną, która wpływała na każde jego zachowanie i czyny. O tym, kim była dla Wertera ukochana, świadczyły listy, które pisał do swego przyjaciela. Zawierały one wiele zwrotów, wskazujących na to, jak bardzo był on oczarowany Lottą:
„Oczy moje ujrzały najpiękniejsze widowisko,
jakie mi się kiedykolwiek nastręczyło.
(...) cała ma dusza była wypełniona jej postacią,
jej zachowaniem się, ledwo miałem czas ochłonąć z niespodziewanego wrażenia"

Ta piękna kobieta, mimo, że była dla niego ideałem, nie była mu przeznaczona, mógł ją tylko podziwiać i kochać platonicznie. Wspaniała Lotta była przyczyną jego cierpienia i śmierci. Nieszczęśliwa miłość odebrała bohaterowi sens życia, nie widział on już celu swej egzystencji.

„Nie wiem, po co wstaję, po co idę spać"
I ja wychodzę bez nadziei, bez celu
I wracam znów tak, jak wyszedłem.
Uwolnienia od cierpień miłosnych szuka w samobójczej śmierci.
Epoka pozytywizmu to czas „modliszki". Wielu chciało stworzyć w swoich dziełach idealną kreację męską, bohatera niczym greckiego herosa, a u jego boku lichą, niemądrą istotę rodzaju żeńskiego taką powieść stworzył Prus. Częściej jednak kobiety miały zgubny wpływ na innych, w szczególności na mężczyzn, przez swoją kokieteryjność i bezmyślność. Taką postacią jest Izabela Łęcka z „Lalki" Bolesława Prusa. Dla niej także najważniejszy jest majątek, ale w przeciwieństwie do poprzednich bohaterek nie wysilała się specjalnie, nie walczyła, gdyż zawsze wokół niej kręciło się wielu bogatych adoratorów, wśród których piękna arystokratka „przebierała". Przyzwyczajona do tego, nie mogła pogodzić się z faktem, że w miarę upływu czasu i topnienia majątku jej ojca, grono wielbicieli zawęża się. Nie mając już wyboru, widząc, że Wokulski cieszy się niezwykłym autorytetem i szacunkiem wśród szlachty, zgadza się wyjść za niego, ale zastrzega sobie utrzymać wszystkie dotychczasowe stosunki, przyszły mąż musi też sprzedać sklep, ponieważ pani nie wyobraża sobie być kupcową: „Z salonów Kwirynału do sklepu... To już nawet nie upadek, to hańba...". Jest bardzo pewna swojego wdzięku: „Ależ nie ma na świecie człowieka, który ośmieliłby się zrobić mi scenę". A później, gdy zostaje jej tylko marszałek, nadal uważa, że „Marszałek powinien być kontent, jeżeli wyjdę za niego, głębszych wyjdę nie po to, aby wyrzekać się swoich przyjemności'. Jej bezmyślność i wyrafinowanie doprowadza do tragedii, Wokulski prawdopodobnie popełnia samobójstwo, ona zaś sama wyjeżdża za granicę i wstępuje do klasztoru.
Kreacje postaci kobiecych są najbardziej sugestywne i zarysowane w niezwykle emocjonalny sposób w twórczości Gabrieli Zapolskiej. Zaliczana jest ona do grona naturalistów. Głównym rysem jej twórczości jest idea emancypacji kobiet. W jej utworach, takich jak „Moralność Pani Dulskiej" i w „Żabusi" ukazana jest dwulicowość życia głównych bohaterek. „Moralność Pani Dulskiej ukazuje nam kobietę zakłamana, obłudną, skąpą, chciwą - prezentuje ciasnotę i powierzchowność manifestowanych poglądów. Pod płaszczykiem pozornie nieskazitelnej moralności, skłonna do potępiania innych, sama postępuje niemoralnie, tolerując romans syna ze służącą jedynie po to, by uniemożliwić inne rozrywki zbuntowanemu Zbyszkowi, który dusząc się w kołtuńskiej atmosferze mieszczańskiego światka, wiedzie towarzyski, hulaszczy tryb życia i błąka się po kawiarniach. Konsekwencją romansu z Hanką jest niechciana ciąża. Zbyszko - czyniąc na złość matce, chce ożenić się z Hanką. Tytułowa bohaterka, Aniela Dulska, nie stoi przed problemem moralnego wyboru, bowiem żyje ona w ułudzie zasad etycznych, jej postrzeganie świata jest prymitywne i niskie. Wszystko co robi, robi na pokaz, nie liczy się z uczuciami innych ludzi, chce zachować pozory „moralności", ale tej wyimaginowanej przez samą siebie. Natomiast w „Zabusi" Zapolska ukazuje nam kobietę, jako ukochaną córeczkę rodziców, żonę i mamusię. Wszyscy zachwycają się jej pogodnym usposobieniem i urodą. Jest podziwiana, wychwalana i stawiana za wzór wszelkich cnót. Żabusia zaś, na pozór słodka i niewinna, potępiająca panią Bovary za niewierność, sama bez żadnych skrupułów zdradza męża. Gdy wraca z tajnych schadzek z kochankiem opowiada rodzinie wymyślone historie na temat samotnych spacerów i kazań w kościele. Mężowi siarczyście przyrzeka, ze nigdy nie mogłaby go zdradzić.,, Nie znam powodu takiego zachowania" . Główne bohaterki utworu maja wypaczony światopogląd. To co dla innych wydaje się nieprzyzwoite, dla nich jest zgodne z wszelką moralnością. Najważniejsza dla nich jest dbałość o pozory zewnętrzne, nawet kosztem cierpienia i nieszczęścia innych ludzi.
Reasumując literatura na przestrzeni wieków zaprezentowała nam wszystkie możliwe odmiany spojrzenia na kobietę. Model płci pięknej i jej kobiecości ewoluował przez wieki, coraz śmielej ukazując naturę niewiast. Jednak pomimo upływu czasu kobiecość nadal, pozostając tajemniczą i frapującą, utrzymuje męski świat w niepewności. Literaci często podejmowali temat kobiet. Pisano o nich różnie, często subiektywnie, z miłością i wielkim uczuciem, ale także zgryźliwie i z sarkazmem. Ktoś mógłby się zapytać, jak obronić się przed tymi złymi i okrutnymi kobietami zwanymi femme fatale? Niestety, zadanie to nie jest możliwe. Famme fatale były, są i będą. Famme fatale jest każda kobieta, tylko nie każda się z tym obnosi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kobieta piękna, władcza, zdradziecka, zależna od mężczyzny, próżna. Przedstaw sposoby kreowania postaw kobiecych w literaturze różnych epok

# data[].attributes.attachment_link.description
Kobieta to istota zagadkowa o zmiennej i złożonej osobowości. Jeśli chce, potrafi być czułą matką, gorącą kochanką, oddaną żoną, ale również małą złośnicą skutecznie uprzykrzającą życie lub wredną matroną, która za wszelką cenę musi osiągnąć cel i zawsze mieć rację. Kobiety nie sposób zdefiniować, zaszufladkować i jednoznacznie określić, jaka jest „zawartość kobiecości w kobiecie".

# data[].attributes.headline
Najbardziej intrygujące kobiety w literaturze

# data[].attributes.subject
Najbardziej intrygujące kobiety w literaturze

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dacie radę wymienić dziesięć waszych ulubionych męskich bohaterów z książek? Założę się, że zrobicie to bez najmniejszego problemu w ciągu kilkunastu sekund. Teraz spróbujcie tego z kobiecymi postaciami. U mnie problem pojawił się już przy czwartej. Nie chcąc tworzyć zestawienia najbardziej intrygujących kobiet w literaturze opierając się na maturalnych prezentacjach, miałem nie lada zagwozdkę, kogo umieścić na liście. Sięgnąłem pamięcią do fantastyki i okazało się, że wcale tak źle z tymi bohaterkami nie jest, trzeba tylko dobrze poszukać.
Moje początkowe trudności wynikają być może z faktu, że nie przepadam za literaturą typowo kobiecą, w której zapewne aż roi się od ciekawych portretów intrygujących bohaterek. W tych książkach, które czytam na co dzień postaci kobiece owszem, pojawiają się często, są sympatyczne, dają się lubić, ale jakoś nieszczególnie zapadają w pamięć. Szczęściem wpadłem na właściwy trop i po chwili okazało się, że spokojnie wskazałbym ich ze trzydzieści. Poniższa lista ogranicza się jednak do dziesięciu pozycji najbardziej fascynujących moim zdaniem postaci.

#1 Lisbeth Salander
Lisbeth przyszła mi do głowy od razu. Bohaterka Trylogii Millenium Stiega Larssona intryguje niemal natychmiast. Zwraca na siebie uwagę - jest wulgarna, agresywna, stanowcza, zaradna i szalenie inteligentna. Nosi w sobie jakąś tajemnicę, która pociąga czytelnika. Już sam jej wygląd i sposób, w jaki się ubiera jest frapujący i na pozór nie pasuje do postaci wiodącej - wydaje się raczej odpowiadać epizodycznej, odrealnionej panienki, której jedynym zadaniem w fabule jest opowiedzenie jakiegoś żartu. Tymczasem Salander to fascynująca zagadka, którą chce się odkryć.

#2 Jane Marple
Wykreowana przez Agathę Christie panna Marple to detektyw-amator, która pojawiła się w kilkudziesięciu powieściach i opowiadaniach. Pozornie to dość wścibska, stara panna - rozkojarzona i nieporadna, która jednak potrafi błysnąć niesamowitym intelektem przy rozwiązywaniu kryminalnych zagadek i wprawić stróżów prawa w zakłopotanie. Znajomość psychologii, umiejętność znajdowania analogii i stosowania dedukcji pozwala jej rozpracować każdego złoczyńcę. Będąc przy tym sympatyczną, pocieszną starszą panią.

#3 Scarlett O'Hara
Scarlett O'Hara to jedna z bohaterek powieści Margaret Mitchell "Przeminęło z wiatrem", chyba najlepiej zapadająca w pamięć. Kobieta silna, świadoma swojej urody, o skomplikowanym charakterze, który ukształtowały trudne wydarzenia z przeszłości. Odrzucona przez społeczeństwo, ale nie zważająca na towarzyskie szykany. Przynajmniej pozornie, bo w rzeczywistości Scarlett jest zagubiona, ma dość niepowodzeń i chciałaby powrócić do "zatoki dzieciństwa, kraju niewinnego". Bardzo ciekawy, pieczołowicie skonstruowany portret kobiety.

#4 Dolores Claiborne
Moim zdaniem to jedna z bardziej intrygujących i najlepiej skonstruowanych postaci kobiecych, jakie wyszły spod pióra Stephena Kinga. Książka to jej monolog, w którym oskarżona o popełnienie morderstwa Dolores opowiada historię swojego życia. Bohaterka to kobieta po przejściach, nieszczęśliwa, ale świadoma. Nie sposób jej nie polubić, nie okazać jej współczucia i zrozumienia, mimo iż podejrzana jest o dokonanie podłego czynu.

#5 Yennefer z Vengerbergu
Andrzej Sapkowski w "Wiedźminie" miał dobrą rękę do kobiecych postaci i w tym zestawieniu spokojnie mógłbym umieścić jeszcze przynajmniej ze trzy inne. Na wyróżnienie najbardziej zasługuje jednak właśnie Yennefer. Z jednej strony potężna i wpływowa czarodziejka, niezależna i dumna, z drugiej - ogarnięta niezwykle ludzkim pragnieniem, którego nie może spełnić i pełna namiętności. Yennefer jest kotłem emocji - chwilami ją lubimy, czasem nie znosimy, momentami współczujemy, niekiedy życzymy jak najgorzej.

#6 Pani
Pani z Kronik Czarnej Kompani jest jednocześnie niezwykle intrygującą postacią kobiecą, jak i jednym z ciekawszych "czarnych charakterów" z jakimi zetknąłem się w literaturze fantasy. Jest cholernie niejednoznaczna. Obdarzona nadludzkimi zdolnościami, wieloma talentami i olbrzymią charyzmą budzi respekt i dystans, by zaraz okazać się całkiem klawą babką. Raz jawi się okrutnym tyranem, by potem stać się dobrą królową z bajki.

#7 Denna
Jeśli nie znacie Kronik Królobójcy Pathrica Rothfussa to z tego miejsca szczerze polecam tę lekturę i to nie tylko miłośnikom fantastyki. Autor po prostu genialnie potrafi opowiadać historie, a jednym z ważniejszych ich elementów są oczywiście postaci. W tym postać Denny, wybranki serca głównego bohatera. Początkowo budzi raczej chłodne uczucia w czytelniku. W miarę rozwoju akcji, gdy dowiadujemy się o niej coraz więcej, a potem wychodzi na jaw, że to, czego się dowiedzieliśmy wcale nie było prawdą, zaczyna intrygować i fascynować. Za każdym razem gdy spróbujemy ją jakoś ocenić - dobrze lub źle - zrobi coś, co każe nam zrewidować niedawny pogląd.

#8 Daenerys Targaryen
I znowu - myślę, że przynajmniej kilka postaci z Pieśni Lodu i Ognia George'a Martina mógłbym swobodnie umieścić na tej liście. Zdecydowałem się na Smoczą Królową z kilku powodów. Po pierwsze ze względu na ogrom zachodzących w jej życiu zmian i ich dynamikę, z którym radzi sobie - na ogół - wyjątkowo sprawnie, dostosowując się do nich, pozostając jednak w gruncie rzeczy wierną swoim ideałom. Po drugie za jej silny charakter i charyzmę. Po trzecie - za błędy, które popełnia, a które czynią z niej postać tak ludzką i mimo wszystko wiarygodną.

#9 Achaja
Kolejna bohaterka o bardzo burzliwej przeszłości. Przeszła tak wiele, że choćby skrócona wersja jej historii wymagałaby oddzielnego tekstu. Więcej było w niej rzeczy złych i przykrych, niż dobrych i prawych, co ukształtowało charakter Achaji i wpłynęło na głębię tej postaci. Znajdując się w różnych rolach - wojowniczki, niewolnicy, dziwki czy zabójczyni - do każdej musiała się przystosować by przetrwać i osiągnąć swój cel.

#10 Katniss Everdeen
Dziewczyna o niezłomnym harcie ducha, lecz nie niezniszczalna. Silna, odważna i bohaterska, jednak targana wątpliwościami, rozdarta i niegotowa na to, co ją spotkało. Zagubiona w świecie, który nagle postanowił ją przytłoczyć i sprawić, że każda jej decyzja będzie miała kolosalne konsekwencje, każdy jej ruch może przyczynić się do śmierci innych osób. Bardzo ciekawa postać, której trudno nie kibicować.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tydzień z...: Najbardziej intrygujące kobiety w literaturze

# data[].attributes.attachment_link.description
Dacie radę wymienić dziesięć waszych ulubionych męskich bohaterów z książek? Założę się, że zrobicie to bez najmniejszego problemu w ciągu kilkunastu sekund. Teraz spróbujcie tego z kobiecymi postaciami. U mnie problem pojawił się już przy czwartej. Nie chcąc tworzyć zestawienia najbardziej intrygujących kobiet w literaturze opierając się na maturalnych prezentacjach, miałem nie lada zagwozdkę, kogo umieścić na liście.

# data[].attributes.headline
Czego nie wolno kobietom w innych krajach?

# data[].attributes.subject
Czego nie wolno kobietom w innych krajach?

# data[].attributes.attachment_link.title
Czego nie wolno kobietom w innych krajach?

# data[].attributes.attachment_link.description
Obecnie coraz częściej słowo â€žfeminizmâ€ nabiera pejoratywnego wydźwięu. Wiele kobiet zaczyna wyrażanie swoich poglądów od stwierdzenia: â€žnie jestem feministką, ale...â€ No właśnie, ale każda z nas

# data[].attributes.body
W Landrechcie Pruskim, czyli pruskim prawie krajowym z 1794 roku zapisano przepis, w myśl którego to mąż decydował o tym, czy i jak długo kobieta ma karmić piersią swoje dziecko.

[Cyt za: http://www.dzwiekowearchiwum.kcynia.pl/aktualnosci/emancypacja-kobiet-w-xix-wieku-po-spotkaniu-w-ramach-ciekawosci-swiata.html

# data[].attributes.body
Ada Lovelace uważana jest czasem za pierwszą programistkę

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ada Lovelace ( 1838)

Data i miejsce urodzenia

10 grudnia 1815
Londyn, Anglia

Data i miejsce śmierci

27 listopada 1852
Marylebone, Londyn, Anglia

Miejsce spoczynku

Kościół św. Marii Magdaleny w Hucknall, hrabstwo Nottingham, Anglia

Zawód, zajęcie

matematyczka

Augusta Ada King, hrabina Lovelace (ur. 10 grudnia 1815, zm. 27 listopada 1852) - brytyjska matematyczka i poetka, znana przede wszystkim z publikacji na temat mechanicznego komputera Charlesa Babbage'a, zwanego maszyną analityczną. Praca zawiera notatki, wśród nich pierwszy opublikowany algorytm napisany z zamiarem wykonania na maszynie, jednak istnieją kontrowersje odnośnie jego autorstwa. Niemniej z tego powodu uważana bywa za pierwszą programistkę. Kompletny egzemplarz maszyny analitycznej nigdy nie powstał, jednak w 2011 ogłoszono zamiar jego budowy.

Ada Lovelace urodziła się 10 grudnia 1815 jako jedyne ślubne dziecko poety lorda Byrona i Annabelli Milbanke, kuzynki lady Caroline Lamb, z którą Byron miał romans będący przyczyną skandalu w ówczesnym Londynie. Ada otrzymała imię po przyrodniej siostrze Byrona, Auguście Leigh, która rozpuściła pogłoskę, że Byron został ojcem. Za namową Augusty, w celu uniknięcia skandalu, Byron niechętnie poślubił Annabellę. 16 stycznia 1816 Annabella porzuciła Byrona, zabierając ze sobą miesięczną Adę. 21 kwietnia Byron zawarł z nią umowę o separacji i kilka dni później opuścił Anglię na dobre. Zmarł w trakcie wojny o niepodległość Grecji w 1824.

Matka Ady próbowała odwieść córkę od poezji, która jej zdaniem doprowadziła Byrona do obłędu, i skierować jej zainteresowania na matematykę i logikę. Mimo tego Ada przez całe życie była zafascynowana postacią ojca i na własne życzenie po śmierci została pochowana obok niego. Jej prywatnymi nauczycielami matematyki i fizyki byli William Frend, doktor William King i Mary Somerville. Później jej korepetytorem został matematyk i logik Augustus De Morgan.

Jej talent matematyczny przyczynił się z czasem do współpracy i przyjaźni z brytyjskim matematykiem Charlesem Babbage'em, zwanym również „ojcem komputerów".

Mężem Ady był William King - ósmy baron Ockham, późniejszy pierwszy hrabia Lovelace, z którym miała troje dzieci. Łączyła ich również miłość do koni.

Przyjaźniła się z Mary Somerville, uznaną badaczką i naukowczynią XIX wieku. Utrzymywała też kontakty z Davidem Brewsterem, Charlesem Wheatstone'em, Charlesem Dickensem i Michaelem Faradayem.

Ada Lovelace

Lovelace poznała Charlesa Babbage'a w czerwcu 1833 przez wspólną przyjaciółkę Mary Somerville. Babbage zaprosił Lovelace do obejrzenia swojego prototypu maszyny różnicowej, która ją zafascynowała. Wykorzystała znajomość z Somerville do częstego odwiedzania Babbage'a, który chętnie utrzymywał kontakty z hrabiną Lovelace, również z uwagi na jej znajomości we wpływowych, wyższych sferach.

Lovelace często kwestionowała podstawowe założenia przez łączenie poezji i nauki. Wierzyła, że intuicja i wyobraźnia są kluczowe do efektywnego korzystania z matematycznych i naukowych konceptów. Ceniła metafizykę na równi z matematyką, widząc w obu narzędzia do poznawania otaczającego nas świata. Łącząc poezję z matematyką, Ada opisywała swoje podejście jako „naukę poetycką" (ang. poetical science), a siebie jako „analityka i metafizyka".

W 1840 Babbage prowadził seminarium na Uniwersytecie Turyńskim na temat swojego najnowszego pomysłu. Młody włoski inżynier, Luigi Menabresa (późniejszy Prezes Rady Ministrów Włoch), spisał po francusku wykład i opublikował go w piśmie Bibliothèque universelle de Genève w październiku 1842. Na zlecenie przyjaciela wykładowcy, Charlesa Wheatstone'a, na przełomie lat 1842-43 Lovelace przetłumaczyła artykuł na temat maszyny analitycznej. Do publikacji dołączyła notatki, dłuższe od oryginalnego artykułu.

Pierwszy program komputerowy

Diagram będący pierwszym opublikowanym algorytmem przeznaczonym do wykonania na maszynie analitycznej.

Za pierwszy program komputerowy uważa się diagram, który Lovelace wykonała w swoich notatkach do tłumaczenia artykułu o maszynie analitycznej Babbage'a napisanego przez Lugiego Menabrea. W części G opisuje ona algorytm do obliczenia liczb Bernoulliego. Urządzenie to nie zostało nigdy zbudowane, więc algorytm ten nie został przetestowany.

W 1953, ponad wiek po śmierci Ady, notatki zostały ponownie opublikowane. Maszynę uważa się obecnie za inspirację do skonstruowania późniejszych komputerów, z kolei algorytm uznawany jest przez wielu za pierwszy program komputerowy.

Kontrowersje wokół zakresu pracy

Chociaż Ada Lovelace jest czasem określana jako pierwsza programistka komputerowa, wielu historyków informatyki i biografów uważa inaczej.

Allan G. Bromley, historyk informatyki, w publikacji z 1990 „Difference and Analytical Engines" stwierdza: „Wszystkie, oprócz jednego z programów wymienionych w jej notatkach, zostały przygotowane przez Babbage'a od trzech do siedmiu lat wcześniej. Nie tylko nie ma dowodów, że Ada kiedykolwiek przygotowała program dla maszyny analitycznej, ale jej korespondencja z Babbagem pokazuje, że nie posiadała wiedzy, by to zrobić".

Dr Bruce Collier z Harvard University w opisie biografii Babbage'a z 1970 „The Little Engines That Could've: The Calculating Machines of Charles Babbage" napisał: „Chociaż jasne jest, że lady Lovelace była kobietą utalentowaną i rozumiała pomysły Babbage'a o ogólnym charakterze i znaczeniu maszyny analitycznej oraz wyraziła je w formie swoich notatek do pracy Menabrei, to równie oczywiste jest, że w rzeczywistości były to idee Babbage'a, a nie jej. I rzeczywiście, nigdy nie zaprzeczyła, że było inaczej. W znaczny sposób przyczyniła się do reklamowania maszyny analitycznej, ale nie ma dowodów, że w jakiś sposób rozwinęła jej projekt lub teorię".

Eugene Eric Kim i Betty Alexandra Toole w artykule z 1990 „Ada and the First Computer" twierdzą: „Wiele osób błędnie uważa, że Ada była pierwszym programistą komputerowym. Babbage, nie Ada, napisał pierwsze programy dla swojej maszyny analitycznej, choć większość z nich nie została opublikowana".

A.G. Bromley stwierdza: „dwa tuziny programów dla maszyny analitycznej istniały między 1837 i 1840 rokiem".

Lovelace zmarła 27 listopada 1852 w wieku 36 lat na raka macicy. Choroba trwała kilka miesięcy, jej stan zdrowia pogorszyło prawdopodobnie upuszczanie krwi wykonywane przez lekarza. W tym czasie Annabella przejęła kontrolę nad tym, kogo Ada widywała, wykluczając z jej życia przyjaciół i powierników, nakłoniła córkę do nawrócenia się oraz odpokutowania swoich zachowań. Ada straciła kontakt z mężem, który ją opuścił po tym, jak 30 sierpnia wyznała mu coś, czego treść nie jest znana. Została pochowana, zgodnie z życzeniem, obok swego ojca w Kościele św. Marii Magdaleny w Hucknall, w hrabstwie Nottingham.

Zainspirowana portretem A. E. Chalona ilustracja wykonana dla organizacji Ada Initiative, która wspiera kobiety w nowych technologiach.

10 grudnia 1980 Departament Obrony Stanów Zjednoczonych zatwierdził opis nowego języka programowania nazwanego .

Jest jedną z głównych postaci książki Maszyna różnicowa ( The Difference Engine), napisanej przez Bruce'a Sterlinga i Williama Gibsona, która opisuje świat w którym maszyny Babbage'a weszły do masowej produkcji i era komputerów zaczęła się o wiek wcześniej.

W sztuce Toma Stopparda Arkadia wzorowana jest na niej postać Thomasiny Coverly.

Kostium Ady Lovelace pojawił się jako dodatek do pobrania w grze LittleBigPlanet.

10 grudnia 2012 strona główna Google z okazji 197. rocznicy jej urodzin została opatrzona grafiką nawiązującą do tej postaci i jej osiągnięć.

Postać Ady Lovelace pojawiła się w jednym z odcinków serialu Doctor Who ( seria 12, odcinek 2: Wszechświat to za mało - część II; ang. Spyfall - Part Two).

Podobizna Ady występuje także na hologramach cerytifkatów autentyczności produktów Microsoftu.

Architektura zaprezentowanych w 2022 kart graficznych firmy Nvidia otrzymała nazwę Ada Lovelace.

Menabrea, Luigi Federico; Lovelace, Ada (1843). „Sketch of the Analytical Engine invented by Charles Babbage... with notes by the translator. Translated by Ada Lovelace". In Richard Taylor. Scientific Memoirs 3. London: Richard and John E. Taylor. pp. 666-731.

Bromley, Difference and Analytical Engines, [w:] William Aspray (red.), Computing Before Computers, Ames: Iowa State University Press, 1990, s. 59-98, ISBN 0-8138-0047-1 .

Fuegi, Francis, Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes', „Annals of the History of Computing", 25 (4), IEEE, 2003, s. 16-26, DOI: 10.1109/MAHC.2003.1253887.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ada Lovelace - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Ada Lovelace ( 1838) Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1815 Londyn, Anglia Data i miejsce śmierci 27 listopada 1852 Marylebone, Londyn, Anglia Miejsce spoczynku Kościół św. Marii Magdaleny w Hucknall, hrabstwo Nottingham, Anglia Zawód, zajęcie matematyczka Augusta Ada King, hrabina Lovelace (ur. 10 grudnia 1815, zm.

# data[].attributes.body
12 faktów o pasie cnoty

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W czasach, gdy na człowieka oddziaływały grzeszne bodźce prowadzącego ludzkość do moralnej zagłady, świat potrzebował bohatera. Potrzebował kogoś, kto stanie na straży cnót i zdrowych relacji między kobietą a mężczyzną. Teraz mamy od tego posłów w Sejmie, ale dawniej równie dobrze sprawdzał się pas cnoty.

#1. Środek antykoncepcyjny

Historia ulubionego wynalazku zazdrosnych i nieufnych facetów sięga nie średniowiecza, ale Starożytnej Grecji. To właśnie tam niewolnicom zakładano specjalny skórzany pas cnoty, który składał się z dwóch pasków - jeden obwiązywano kobiecie wokół talii, a drugi przechodził między jej nogami. Robiono to, by „uchronić" niewolnicę od ciąży i posiadania dziecka, czyli długiego czasu, w którym nie mogłaby pracować dla swojego właściciela.

#2. Tego nie umyjesz

Pas cnoty z okresu średniowiecza przypominało narzędzie tortur - była to toporna konstrukcja z zamkami zasłaniająca całą dolną część ciała jej nieszczęśliwej posiadaczki. Chociaż wynalazca tego ustrojstwa przewidział otwór dla potrzeb fizjologicznych, o jakiejkolwiek higienie nie mogłoby być nawet mowy. Nie było też zapasowego kluczyka jakby co (przynajmniej teoretycznie, ale o tym nieco niżej).

#3. Rynek lubi szeroki wybór

Pas cnoty szybko stał się hitem mody, powstało wiele wersji - żelazne, srebrne, złote, zdobiono go też techniką inkrustacji. Najlepsze egzemplarze wyrabiano w Wenecji i nazywano je „weneckimi kratkami". Niezłe sztuki powstawały też w Bergamo, stąd popularne w okresie Renesansu powiedzenie „zamknąć żonę na bergamską modłę". Najstarszy zachowany do naszych czasów pas cnoty pochodzi z XVI wieku i znaleziono go w grobie młodej kobiety.

#4. Droga zabawka dla dziecka

Trzeba zauważyć, że pas cnoty był po pierwsze drogą zabawką, na którą mogli sobie pozwolić bogaci kupcy, burżuazja i arystokracja, a po drugie, można go nazwać swojego rodzaju blokadą rodzicielską. Matka z dumą opowiadała kandydatowi na zięcia, że jego wybranka nosi ochraniacz cnoty praktycznie od dziecka. 15-letnia dziewica, podobnie jak w naszych czasach, była wtedy prawdziwym skarbem. W dzień ślubu teściowa przekazywała zięciowi kluczyk do furtki tajemniczego ogrodu.

#5. Skutki uboczne

Noszenie takiej „bielizny" powodowało wiele schorzeń, w spisie których odciski lub odleżyny to akurat najmniejszy problem. Zdarzało się, że zmianom ulegała figura kobiety. W pewnych wyjątkowych przypadkach można było zdemontować założony pas cnoty, ale tylko za zgodą sądu i lokalnego duchownego. O wszystkim informowano męża, jeśli ten był wtedy poza domem, np. na wyprawie wojennej. Chodziło o to, żeby po powrocie z wojny nie posądził żonę o nielegalne zdjęcie simlocka i nie zabił jej w porywie złości.

#6. Przymusowy celibat

Wspomnieliśmy wyżej, że mąż mógł być na wojnie, a wojna ma to do siebie, że giną na niej ludzie. W Bawarii znaleziono kobiece szkielety ze szczątkami pasa cnoty. Były to wdowy, które chcąc nie chcąc musiały zachować wierność do końca swojego życia.

#7. Kilka kluczyków

Zmieniają się epoki, formy rządów, ale ludzie nigdy się nie zmieniają. Jak łatwo się domyślić, rzemieślnik wyrabiający pas cnoty mógł chcieć zarobić jak najwięcej, za jak najmniej pracy, więc jeden kluczyk oddawał mężowi, a drugi... sprzedawał kochankowi posiadaczki pasa.

#8. Raport

Jeśli nie podoba wam się idea wyświetlania waszemu rozmówcy na facebooku, czy przeczytaliście jego wiadomość, to na pewno wiecie jak czuła się żona zakuta w pas cnoty wyposażony w funkcję raportowania. Polegało to na tym, że mechanizm zamkowy wyposażano w kawałek grafitu i każde otwarcie lub próba włamania się była skrupulatnie „zapisywana".

#9. Interes dalej się kreci

Nieufni faceci XXI wieku też mają możliwość zamówienia pasa cnoty dla swojej wybranki. Ich wyrobem zajmują się specjalne pracownie, a współcześni stróże wierności są wyposażeni w najnowocześniejsze materiały, skomplikowane zamki antywłamaniowe i elektronikę. Według słów jednego z rzemieślników, rocznie dostaje nawet 200 takich zamówień.

#10. Antygwałty

W Indonezji, gdzie wrogość do Chińczyków jest powszechna, niektóre Chinki noszą pasy cnoty w obawie przed próbą gwałtu. Historyczny wynalazek wykorzystuje się również w salonach masażu, by dać do zrozumienia klientom, że w danym przybytku świadczy się tylko usługi masażu.

#11. W trosce o dobro chłopców

Jak wiemy, masturbacja prowadzi do ślepoty i porostu włosów między palcami. Dlatego by uchronić swoich synów przed następstwami trzymania rąk pod kołdrą, zakładano im męską wersję pasa cnoty. Wynaleziono go w 1889 roku, jakże by inaczej, w Anglii. Chłopcy mieli wtedy naprawdę przechlapane - za wybitnie szkodliwą uważano nawet... samoistną nocną erekcję. Ale i na to znaleziono sposób. Przed snem zakładano im specjalny mechanizm, który przywiązywano do włosów łonowych. Kiedy penis w górę, ciągnął za włoski i wywoływał ból u śpiącego nieszczęśnika.

#12. Technika idzie naprzód

Nic tak nie motywuje człowieka do opracowywania nowych rozwiązań, jak chęć zniszczenia życia innemu człowiekowi. W 1903 roku powstały pasy rażące prądem, a w 1909 próbowano leczyć skłonność do masturbacji bielizną przypominającą potrzask na zwierzęta, gdzie specjalny mechanizm blokował dostęp krwi do organu.

# data[].attributes.attachment_link.title
12 faktów o pasie cnoty. Rzeczywistość była dość brutalna

# data[].attributes.attachment_link.description
W czasach, gdy na człowieka oddziaływały grzeszne bodźce prowadzącego ludzkość do moralnej zagłady, świat potrzebował bohatera. Potrzebował kogoś, kto stanie na straży cnót i zdrowych relacji między kobietą a mężczyzną. Teraz mamy od tego posłów w Sejmie, ale dawniej równie dobrze sprawdzał się pas cnoty.

# data[].attributes.headline
Michelle Obama: Nigdy nie była żoną przy mężu

# data[].attributes.subject
Michelle Obama: Nigdy nie była żoną przy mężu

# data[].attributes.body
Wściekła kobieta w Białym Domu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na ziemiach polskich - w autonomicznej Galicji i Kongresówce - socjalistki i sufrażystki współpracowały ze sobą. Większość uznawała, że trzeba walczyć o prawa kobiet, trzeba walczyć o prawa robotnic, trzeba walczyć o Polskę - mówi PAP dr Dobrochna Kałwa z Instytutu Historycznego UW.
PAP: Jaka jest geneza Dnia Kobiet? Kiedy i z czyjej inicjatywy zaczęto obchodzić to święto?
Dr Dobrochna Kałwa: Dzień Kobiet początkowo nie był obchodzony ósmego marca. Kiedy w 1909 roku Socjalistyczna Partia Ameryki postanowiła upamiętnić strajki kobiece i przemaszerować ulicami miast, wybór padł na niedzielę, 28 lutego. W następnym roku na Międzynarodowym Kongresie Socjalistek w Kopenhadze Klara Zetkin zaproponowała, by święto kobiet stało się świętem międzynarodowym. I rzeczywiście, od 1911 roku w kolejnych krajach kobiety zaczęły wychodzić na ulice i postulować walkę o swoje prawa.

To święto od samego początku miało charakter polityczny, bo to socjalistki dały hasło, aby zamanifestować solidarność kobiet i promować postulaty dotyczące ich praw, również polityczne. To socjalistyczne u początków święto z czasem stało się świętem ponad politycznymi podziałami zwolenniczek i zwolenników równych praw.

W rok po Kongresie Kopenhaskim manifestacje zorganizowano w Niemczech, Austrii, Danii i Szwajcarii. W niedzielę 19 marca pod sztandarami równouprawnienia i praw politycznych maszerowały ulicami Krakowa i Lwowa socjalistki, inteligentki i robotnice, Polki, Żydówki i Ukrainki.
PAP: Jaka była różnica między socjalistkami a sufrażystkami?
Dr Dobrochna Kałwa: W wielu krajach europejskich, na przykład w Niemczech, istniały równolegle dwa nurty ruchu kobiecego: mieszczański ruch sufrażystowski i ruch socjaldemokratyczny, w których każdy domagał się równouprawnienia, ale inaczej starał się je osiągnąć. Sufrażystki wskazywały na to, że sytuacja wszystkich kobiet jest zależna od statusu płci, działaczki lewicowe podkreślały, że to nie patriarchat, ale kapitalizm jest głównym źródłem dyskryminacji, która dotyka kobiety w różnym stopniu. Zmiana sytuacji kobiet, w tym najgorzej sytuowanych robotnic, możliwa jest dzięki rewolucji, która zniesie wyzysk klasowy i różnice między płciami.

Na ziemiach polskich - w autonomicznej Galicji i Kongresówce - socjalistki i sufrażystki współpracowały ze sobą, uczestniczyły w marszach kobiet, bo nawet przy różnicy zdań łączyły je wspólne cele. Większość uznawała, że trzeba walczyć o prawa kobiet, trzeba walczyć o prawa robotnic, trzeba walczyć o Polskę.
PAP: Czy postulaty ówczesnych feministek były popierane przez środowiska kobiece?
Dr Dobrochna Kałwa: W Wielkiej Brytanii istniała na przykład liga antysufrażystowska, w której działały także kobiety zwalczające idee przyznania prawa politycznego kobietom. Swój pogląd uzasadniały potrzebą ochrony kobiet przed brudem polityki i nieodłączną od niej przemocą. Uważano, że kobiety „z natury" (to określenie pojawiało się dosyć często w czasach, gdy wierzono w determinizm biologiczny) łagodniejsze i niezdolne do przemocy, moralnie stoją wyżej niż mężczyźni. Nie powinny zatem zajmować się polityką, sferą niewolną od przemocy, egoizmu, zachowań nieetycznych.
PAP: Czy XIX wiek można uznać za początek walki o prawa kobiet?
Dr Dobrochna Kałwa: Proces walki o prawa polityczne kobiet był w istocie „długim marszem". Początek tej historii przypada na czas Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Wtedy to po raz pierwszy kobiety na taką skalę angażują się w działalność polityczną. Obywatelki w imię haseł rewolucyjnych uaktywniają się politycznie, agitują na rzecz równości praw i obowiązków obywateli i obywatelek, zakładają własne organizacje polityczne. Rządy jakobińskie przynoszą kres idei równości bez względu na płeć, zakazując kobietom działalności politycznej. Ta spuścizna francuskiej rewolucji jest mniej znana, ale za to bardzo trwała. W wielu krajach europejskich na fali wielkiej reakcji, jaką była polityka Napoleona, kobiety również objęte zostały zakazem działalności politycznej. Nic dziwnego, że jeśli działały, to w strukturach nieoficjalnych i nielegalnych, takich jak partie socjalistyczne czy tajne organizacje niepodległościowe.
PAP: Jakie metody stosowały kobiety, aby walczyć o swoje prawa?
Dr Dobrochna Kałwa: Kobiety walczyły o swoje prawa na bardzo różne sposoby. Wydawały czasopisma, pisały manifesty polityczne, używały także strojów, by zamanifestować swoje poglądy. W momentach demokratyzacji ustroju, które w XIX wieku oznaczały rozszerzanie praw politycznych na kolejne grupy społeczne, pojawiała się nadzieja na prawa polityczne także dla kobiety, które w tym celu wkraczały na drogę sądową. W krajach takich jak Wielka Brytania czy Francja, gdzie wyraz „człowiek" i „mężczyzna" brzmi tak samo, kobiety spełniające kryteria cenzusu starały się udowodnić w sądzie, że ten l'homme czy man dotyczy osób bez względu na płeć. Sędziowie stanęli przed problemem, który ostatecznie rozstrzygnęli na niekorzyść kobiet. Paradoksem jest fakt, że zwycięstwo idei powszechnych wyborów i równości wszystkich obywateli, o ile są mężczyznami, oznaczało utratę praw politycznych przez te kobiety, które spełniały kryteria wcześniejszych, niedemokratycznych ordynacji wyborczych. Na przykład w Galicji reforma ordynacji wyborczej w 1907 roku oznaczała, że głosujące wcześniej przez plenipotentów wyborczynie, zostały swoich praw politycznych pozbawione.

Proces walki o prawa polityczne kobiet był w istocie „długim marszem". Początek tej historii przypada na czas Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Wtedy to po raz pierwszy kobiety na taką skalę angażują się w działalność polityczną.

Inną strategią walki o prawa wyborcze było lobbowanie wśród polityków, by ci zmienili prawo. Działaczki na rzecz emancypacji politycznej przekonywały nie tylko słowem, ale i czynem. Aktywnie włączały się w kampanie wyborcze i wspierały tych polityków, którzy obiecywali pracować na rzecz zmiany, o ile wygrają w wyborach. I choć wielu chętnie korzystało z agitacji kobiecej, to wraz z wejściem do parlamentu „zapominało" o przedwyborczej umowie. Ci, którzy sprzyjali ideom emancypacyjnym obawiali się, że kobiety, o których sądzono powszechnie, że są bardziej religijne i podatne na wpływy duchownych, wraz z przyznaniem im praw zagłosują na konserwatystów i tradycjonalistów. W pewnym sensie mieli rację, jeśli spojrzymy na wyniki pierwszych wyborów w niepodległej Polsce w 1919 roku, kiedy kobiety głosowały na endecję, której przywódca krytycznie odnosił się do aktywności politycznej kobiet.

Najsłynniejsza, bo najbardziej medialna, stała się taktyka brytyjskich sufrażystek pod przywództwem Emmeline Pankhurst. Zamiast przekonywać polityków, bojowniczka o prawa kobiet postanowiła dotrzeć do opinii publicznej, wykorzystując w tym celu potęgę mediów. Spektakularne akcje „terrorystyczne" sufrażystek, które nie wahały się rzucić kamieniem w okno wystawy, głośno komentować obrad Izby Gmin, trafiały na pierwsze strony gazet i stawały się przedmiotem szerokiego zainteresowania. Nagłośnieniu idei sufrażystek sprzyjała brutalność władz, które przeciwko demonstrantkom wysyłały konną policję, a strajk głodowy więzionych bojowniczek łamały brutalnym przymusowym karmieniem. Sufrażystki nagłaśniały wszelkie akty przemocy, wykorzystując w tym wypadku propagandowo stereotyp płci. Nic bardziej wstrząsającego nad widok kobiet bitych przez policjantów. Brytyjska wojna o prawa polityczne eskalowała i nie wiadomo, jak by się potoczyła, gdyby nie wybuch wojny, który przyniósł tymczasowe, jak sądzono, zawieszenie konfliktu.
PAP: Kiedy i w jakich krajach kobiety otrzymały prawa wyborcze najwcześniej?

W Polsce od listopada 1918 roku wszyscy obywatele bez względu na płeć uzyskali pełnię praw politycznych. Brytyjki pełnię praw otrzymały dopiero w 1928 roku, a Amerykanki w 1920 roku. W wielu krajach te zmiany przyszły jeszcze później, choćby we Francji, gdzie prawa polityczne kobiety uzyskały dopiero po II wojnie światowej.

Dr Dobrochna Kałwa: Jako pierwsze wywalczyły prawa wyborcze mieszkanki Nowej Zelandii w 1893 roku, a w Europie - w 1906 roku w Finlandii. Walkę sufrażystek przerwała I wojna światowa, a wraz z nią „wojenna emancypacja", przede wszystkim na rynku pracy, gdzie kobiety zastąpiły powołanych na front mężczyzn. Zmiany społeczne i obyczajowe okazały się nieodwracalne. Podczas wojny i tuż po jej zakończeniu w wielu krajach kobiety po raz pierwszy poszły do urn wyborczych. Wśród tych krajów znalazła się również Polska, w której od listopada 1918 roku wszyscy obywatele bez względu na płeć uzyskali pełnię praw politycznych. Ciekawe, że Brytyjki pełnię praw otrzymały dopiero w 1928 roku, a Amerykanki w 1920 roku. W wielu krajach te zmiany przyszły jeszcze później, choćby we Francji, gdzie prawa polityczne kobiety uzyskały dopiero po II wojnie światowej.
PAP: Jak wyglądała sytuacja kobiet na ziemiach polskich pod koniec XIX wieku?
Dr Dobrochna Kałwa: W ramach XIX-wiecznego porządku prawnego żona była w pełni zależna od swojego męża. To on zarządzał majątkiem, do niego również należały prawa rodzicielskie, więc w razie separacji lub rozwodu to on decydował o losie dzieci. Mąż i żona w tamtym systemie nie byli traktowani jednakowo. Nawet wtedy, kiedy żona chciała podjąć pracę, mąż musiał wyrazić zgodę. Niepracująca żona wśród takich warstw jak ziemiaństwo, inteligencja czy mieszczaństwo była bowiem potwierdzeniem statusu męża, który jako głowa rodziny miał obowiązek zapewnić jej utrzymanie.
PAP: Jak wyglądała walka o prawa polityczne kobiet na ziemiach polskich?
Dr Dobrochna Kałwa: W Rzeczpospolitej Obojga Narodów wiele magnatek angażowało się w życie polityczne. Rozbiory zmieniły wszystko, bo nie tylko kobiety, ale i panowie szlachta zostali pozbawieni praw politycznych. Dyskryminacja wynikała z narodowości, a nie porządku płci. Walka o przetrwanie narodowe i niepodległość sprzyjały partycypacji kobiet, których zadania macierzyńskie i wychowawcze zyskały nowy, polityczny wymiar. Były zatem nadal obecne w przestrzeni politycznej, choć niekoniecznie na tych samych zasadach, co mężczyźni.

Pod zaborami walka sufrażystek rozpoczęła się w tym samym czasie, co w innych krajach. Jak wszędzie impulsem była demokratyzacja praw wyborczych dla mężczyzn przy jednoczesnym wykluczeniu kobiet. Nie bez racji ruch feministyczny w Polsce rozkwitł najpierw w Galicji w dobie Autonomii Galicyjskiej.

W zaborze rosyjskim sprawa była znacznie bardziej skomplikowana, ale podobnie jak w Galicji aktywizacja sufrażystek nastąpiła wskutek reformy z 1907 r., która przyniosła liberalizację prawa i uzyskanie praw politycznych przez mężczyzn. Warto pamiętać, że uzyskanie praw politycznych było ostatnim z haseł walki o emancypację kobiet, która mniej spektakularnie, ale nieprzerwanie toczyła się od kilkudziesięciu lat. Najpierw o prawo do pracy i edukacji, przesądzających często o „być albo nie być" kobiet pozbawionych opieki rodziny, a było ich całkiem sporo. Losy jednej z nich Eliza Orzeszkowa opisała w „Marcie", powieści, która była tłumaczona i wydawana w całej Europie.

W zaborze pruskim z kolei nie rozwinął się w ogóle ruch feministyczny, co wcale nie znaczy, że kobiety nie były tam zaangażowane w działalność polityczną i narodową. Działały też w ramach sieci organizacji zajmujących się edukacją w języku polskim i ochroną tożsamości narodowej Polaków. To tutaj najwcześniej, bo już w grudniu 1918 roku, jako pierwsze Polki korzystały z praw politycznych, głosując i kandydując do ukonstytuowanego wówczas sejmu zaboru pruskiego.
PAP: Czy w XIX wieku polskie kobiety miały dostęp do edukacji?
Dr Dobrochna Kałwa: Klasyczna pensja „starego typu", znana w całej Europie, była rodzajem szkoły przyszłych żon, trenowanych i przechowywanych pod nadzorem, ale była przeznaczona tylko dla kobiet z elit. Z czasem pojawiły się pensje - prywatne szkoły średnie, w których dziewczęta uczyły się nie tylko ogłady towarzyskiej, ale także zdobywały wiedzę. Na ziemiach polskich pensji nowego typu dała początek reforma Klementyny Tańskiej-Hoffmanowej z początku XIX wieku, która wprowadziła do programu szkół dla dziewcząt naukę języka polskiego, historii, biologii, a nawet ćwiczenia fizyczne. Emancypacja edukacyjna była jednak doświadczeniem elit. Polskie chłopki na Kresach wschodnich często pozostawały niepiśmienne aż do końca II wojny światowej.
PAP: Jak wyglądała sytuacja kobiet samotnych?
Dr Dobrochna Kałwa: Wdowy dziedziczące po zamożnych mężach były zabezpieczone finansowo i niezależne. Jednak sytuacja kobiet samotnych, nie tylko z niższych warstw, była trudna. W XIX wieku pojawiła się zatem idea, aby kobiety z warstw mieszczańskich, klasy średniej i inteligencji kształciły się zawodowo, by w razie, gdy nie uda im się wyjść za mąż, mogły zapewnić sobie własne utrzymanie. Zaczęły powstawać wówczas szkoły i kursy zawodowe dla kobiet. Z kolei w przypadku klas ludowych praca kobiet była rzeczą nieodzowną. Na wsi kobiety zajmowały się nie tylko prowadzeniem domu, pracą na polu i w gospodarstwie. W mieście jedynie wykwalifikowani robotnicy mieli wystarczające dochody i pewność zatrudnienia, by naśladować mieszczański model z męskim żywicielem rodziny i niepracującą żoną. Kobiety pracujące w mieście były jednak wszechobecne; pracowały jako służące, praczki, szwaczki, robotnice w fabrykach.
PAP: Na ekrany kin właśnie wyszedł film o Marii Skłodowskiej-Curie. Czy można powiedzieć, że była ona ikoną walki o prawa polskich kobiet swoich czasów?
Dr Dobrochna Kałwa: Maria Skłodowska-Curie była kobietą niezwykłą. Nie każda kobieta miała tyle talentu, by skończyć studia i zrobić błyskotliwą karierę, a przede wszystkim dokonać wielkich odkryć i zdobyć uznanie w męskim świecie nauki. Na pewno polska noblistka była inspiracją dla wielu kobiet, które wierzyły, że jeżeli wesprą swój talent pracowitością i wytrwałością oraz wsparciem sprzyjających im ludzi, to wszystko jest możliwe, to są w stanie osiągnąć więcej niż ich matki czy babki. Maria Skłodowska-Curie swoim przykładem zachęcała, by nie porzucać własnych marzeń i planów mimo porażek i oporu środowiska. Skłodowska starała się o pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim, jednak odrzucono jej aplikację, na szczęście wyjechała do Paryża.

Warto pamiętać, że bojowniczki o prawa kobiet często angażowały się w działalność polityczną także na rzecz robotników i całych narodów. Były to naprawdę wybitne i wykształcone działaczki polityczne, jak Paulina Kuczalska-Reinschmit, Maria Dulębianka, Teodora Męczkowska, Zofia Daszyńska-Golińska, Zofia Moraczewska, Gabriela Balicka, Irena Kosmowska, Jadwiga Dziubińska, by wymienić te najbardziej zasłużone.

PAP: Jakie inne kobiety, obok Marii Skłodowskiej-Curie, można określić prekursorkami feminizmu na ziemiach polskich?
Dr Dobrochna Kałwa: To cała plejada wybitnych kobiet walczących o emancypację, o prawa polityczne, o równość i sprawiedliwość. Szukając początków polskiego feminizmu, najczęściej wskazuje się na entuzjastki z Narcyzą Żmichowską na czele, działające od lat 30. XIX wieku. Choć trudno nazwać powieści Orzeszkowej czy Konopnickiej klasycznie feministycznymi, to były obecne i zaangażowane w ideę emancypacji kobiet i walki o równe prawa. Warto pamiętać, że bojowniczki o prawa kobiet często angażowały się w działalność polityczną także na rzecz robotników i całych narodów. Były to naprawdę wybitne i wykształcone działaczki polityczne, jak Paulina Kuczalska-Reinschmit, Maria Dulębianka, Teodora Męczkowska, Zofia Daszyńska-Golińska, Zofia Moraczewska, Gabriela Balicka, Irena Kosmowska, Jadwiga Dziubińska, by wymienić te najbardziej zasłużone.
PAP: Czy w podręcznikach historii wystarczająco miejsca poświęca się kobietom?
Dr Dobrochna Kałwa: Obecność kobiet w podręcznikach historii w dalszym ciągu jest niewielka. Wynika to z akcentów rozłożonych w programie szkolnym. Jak długo historia polityczna, oglądana przez pryzmat wojen i dyplomacji, będzie tematem przewodnim, tak długo dla kobiet nie będzie tam wiele miejsca. Przez całe wieki główną przestrzenią ich obecności i aktywności były dom i rodzina.

Obecność kobiet w podręcznikach historii w dalszym ciągu jest niewielka. Wynika to z akcentów rozłożonych w programie szkolnym. Jak długo historia polityczna, oglądana przez pryzmat wojen i dyplomacji, będzie tematem przewodnim, tak długo dla kobiet nie będzie tam wiele miejsca.

PAP: Czy postulaty feministek zostały zrealizowane?
Dr Dobrochna Kałwa: Dzisiaj nikt chyba nie myśli, że kobieta nie powinna mieć prawa do nauki, studiowania, pracy. Idea równych płac dla kobiet i dla mężczyzn, która jest zresztą hasłem tegorocznego Międzynarodowego Dnia Kobiet, również nie budzi kontrowersji. Wiele zostało jeszcze do zrobienia, ale patrząc na zmiany, jakie zaszły w ciągu ostatnich stu, dwustu lat, Dzień Kobiet powinien być także powodem do dumy i pamięci o osiągniętych celach.

Rozmawiała: Aleksandra Beczek (PAP)

aleb/ mjs/ ls/

# data[].attributes.attachment_link.title
Dr D. Kałwa: Na ziemiach polskich socjalistki i sufrażystki współpracowały ze sobą w walce o prawa kobiet

# data[].attributes.attachment_link.description
Na ziemiach polskich - w autonomicznej Galicji i Kongresówce - socjalistki i sufrażystki współpracowały ze sobą. Większość uznawała, że trzeba walczyć o prawa kobiet, trzeba walczyć o prawa robotnic, trzeba walczyć o Polskę - mówi PAP dr Dobrochna Kałwa z Instytutu Historycznego UW.

# data[].attributes.attachment_link.title
Emancypantka i patriotka. Wizerunek kobiety przełomu XIX i XX wieku w czasopismach Królestwa Polskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Praca poświęcona jest odczytaniu wizerunku kobiety, jaki kreowało polskie czasopiśmiennictwo Królestwa Polskiego przełomu XIX i XX w. Autorce udało się trafnie uchwycić ów wizerunek, a przede wszystkim to, jak zmieniła się mentalność całego społeczeństwa, a nie jak można sadzić, tylko stosunek mężczyzn do kwestii kobiecej.