# data[].attributes.headline
O kłopotach z adaptowaniem dzieł Josepha Conrada

# data[].attributes.subject
O kłopotach z adaptowaniem dzieł Josepha Conrada

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Śmieszną rzeczą jest życie - tajemniczy, bezlitośnie logiczny system prowadzący do błahego celu. Nie ma na co liczyć, prócz odrobiny samowiedzy, która przychodzi za późno i staje się źródłem bezgranicznego żalu."¹
Joseph Conrad, "Jądro ciemności"

Marlow jest narratorem niestrudzonym, dlatego zaskakuje nas nagłe usprawiedliwienie, dorzucone na koniec pewnego epizodu Lorda Jima: "Wszystko to zajęło znacznie mniej czasu, niż moje opowiadanie, ponieważ usiłuję wytłumaczyć wam dokładnie błyskawiczne wrażenia wzrokowe". No właśnie. Czytać Conrada to zgodzić się na owo "dokładne tłumaczenie"; przyjąć, że kilka stron tekstu może równać się jednemu gestowi i dwóm słowom (a i to przy pewnym szczęściu). Dlaczego dobijamy zatem owego czytelniczego targu; czemu godzimy się brnąć w tekst tak gęsty i niemrawy, inwestując swą energię i czas? Czy chodzi tylko o kulturową powinność obcowania z klasykiem?

Gdyby ktoś pragnął kierować się tylko i wyłącznie tą ostatnią, może od razu zrezygnować z lektury, ponieważ i tak nie dokończy książki - Conrad jako zadanie domowe bądź lektura obowiązkowa sprawdzał się zawsze gorzej od innych pisarzy. Nawet Joyce jest w pewnym sensie "łatwiejszy", ponieważ jednym z jego zamierzeń było rozproszenie jednolitości tekstu poprzez techniki takie jak - przysłowiowy już - strumień świadomości. Czytając Joyce'a możemy pozwolić sobie na wahania uwagi, ponieważ wpisane są one w samą strukturę przekazu; Conrad tymczasem jest niestrudzony właśnie (jak Marlow) - i wymaga, byśmy byli tacy sami jako czytelnicy.

Nagrodą za nasz trud, trofeum czytelniczym, którego Conrad dostarcza pełniej od innych twórców, jest wyniesiona do rangi objawienia niepewność. To kluczowe słowo ma w Conradowskim uniwersum szczególne znacznie i konotuje nie tyle niepokój, co szczególny wariant samowiedzy: taki, który zakłada odcięcie się od pewności pojętej jako balast i ograniczenie percepcji. Pytanie, jakie stawiam w tym tekście, brzmi następująco: czy podobne trofeum czeka na widza filmu opartego na prozie Conrada?

"Dokładnie wytłumaczyć błyskawiczne wrażenia wzrokowe..." Kino nic tłumaczyć nie musi, a nawet nie za bardzo ma jak. Jest sztuką obrazu, w której "wrażenia wzrokowe" są podstawowym materiałem i środkiem oddziaływania. Tematem książki, którą trzymacie Państwo w ręku, jest zderzenie kina z Conradem; przecięcie się wrażliwości twórców filmowych z wrażliwością pisarza, którego dzieło postanowili z takich czy innych względów adaptować. {C} Adaptacji tych było wiele: więcej niż można zapamiętać i obejrzeć (więcej niestety niż zapamiętać warto). Kronikarz adaptacji Conradowskich jest nieuchronnie - co tu kryć - kronikarzem klęsk i drastycznych rozminięć (by użyć terminu przywołanego w tym samym kontekście przez Zygmunta Kałużyńskiego). Chciałbym uniknąć tego statusu. Od wyliczania tytułów i podliczania punktów (4:0 dla Conrada..., etc.) wolę taką refleksję, która wychodzi od przykładów szczegółowych, a kończy na zarysie jakiejś tendencji ogólnej. Tak też postaram się przeprowadzić swój wywód.

+ + +

Lord Jim (1900) i Jądro ciemności (1899) to najsłynniejsze bodaj dzieła Conrada; z całą pewnością zaś najczęściej czytane i omawiane. Tak się składa, że adaptacje tych właśnie dwóch utworów wyznaczają bieguny klęski i powodzenia w przenoszeniu prozy pisarza na ekran. Lord Jim (1964) Richarda Brooksa jest powszechnie uważany za absolutną artystyczną porażkę, podczas gdy inspirowany Jądrem... - uwspółcześniający jednak akcję noweli - Czas Apokalipsy (1979) Francisa Forda Coppoli ma status arcydzieła i jednego z prawdziwych kamieni milowych historii kina.

Te dwa filmy - tak różne tonacją, stylistyką i rangą - skupiają w sobie jak w soczewce podstawowe problemy, na jakie napotyka twórca filmowy zmagający się z Conradowskim materiałem literackim, dlatego wybrałem je na temat niniejszego wstępu.

Warto zacząć od niewielkiej polemiki. Nie wydaje mi się bowiem, by prawdziwa była często stawiana - m.in. przez Ewę Mazierską i Marię Brzostowiecką - teza zgodnie z którą błędem jest samo tylko niewolnicze trzymanie się wydarzeń konstruujących fabuły Conrada (ponieważ nie są one jakoby w jego utworach najważniejsze). Jest to zbyt zawężające spojrzenie zarówno na owe wydarzenia, jak i na ich filmowe przetworzenie. Najlepszym na to dowodem pozostaje właśnie Lord Jim.

Richard Brooks nigdy nie był reżyserem zanadto subtelnym; dążył w swych filmach do budowania czytelnych, ostrych, a nade wszystko efektownych przeciwstawień - takich, które stanowiłyby możliwie mocne i niełatwe do wyczerpania paliwo burzliwego konfliktu. Najlepiej widać to zapewne w (bardzo dobrej swoją drogą) Szkolnej dżungli (1955). Widać to także w Lordzie Jimie, a strategia Brooksa pozwala - poprzez swą błędność - dotrzeć nie tylko do jednego z kluczowych Conradowskich pytań, ale i do najważniejszego z niebezpieczeństw w przenoszeniu tych pytań na ekran.

Powieściowy opis zatonięcia "Patny" jest jednym z najintensywniejszych fragmentów w całej historii literatury, przy czym siła jego bierze się nie z mnożenia efektów, ale z ich ograniczania. Całe cztery setki muzułmańskich pielgrzymów zmorzył sen, żaden nie wie o zbliżającym się zatonięciu. Nad statkiem wisi "dręczące milczenie właściwe chwilom poprzedzającym katastrofę", morze jest spokojne "jak staw", Jim zaś stoi nieruchomo w miejscu, z nogami "przyrośniętymi do desek". Potem następuje ów nieszczęsny skok, który naznacza całe dalsze życie bohatera. Jest to w warstwie wizualnej i fabularnej fragment niezwykle - by tak rzec - gładki i elegancki. Kotłowanina i zgiełk nie odbywają się na pokładzie "Patny", ale w sercu bohatera, do którego nie dany jest nam dostęp inny niż intuicyjny (nie wykrzykuje deklaracji, a i post factum stwierdza, że w owym kluczowym momencie "nic nie myślał").

Gdyby Brooks trzymał się wiernie tego opisu, stworzyłby niezapomnianą filmową scenę. Rzecz jednak w tym, że odeń odszedł: problemem jego adaptacji nie jest nadmierna wierność Conradowi, ale właśnie fabularna swawola. Marlow powiada o Jimie (oczywiście w trybie domysłu, nad wyraz jednak trafnego, jak się zdaje):

(...) bał się tego, co miało nastąpić. Przeklęta wyobraźnia roztaczała przed nim całą okropność panicznego popłochu: gwałtowny pęd ludzi tratujących wszystko po drodze; żałosne krzyki, tonące łodzie (...).

Tymczasem u Brooksa wszystko to, co "miało nastąpić" - a co w powieści, nota bene, w ogóle nie nastąpiło, "Patna" bowiem uratowała się i żadnej paniki nie było - cały ów "paniczny popłoch" odbywa się naprawdę. Jim jest tego popłochu częścią i kiedy w końcu staje na krawędzi statku, rzuca pełne wahania spojrzenia to w tę, to w tamtą stronę, po czym w końcu decyduje się na skok.

Mogłoby się wydawać, że mamy do czynienia co najwyżej z banalnym w swej motywacji zabiegiem reżyserskim polegającym na przydaniu widowiskowości scenie, która w książce miała rzekomo zbyt małą dynamikę wizualną. Zapewne tak właśnie jest, nie należy jednak przeoczyć wielkiej implikacji emocjonalnej, psychologicznej i ( sic!) filozoficznej, którą wplótł Brooks w swój film i (niechby nawet nieświadomie) wywrócił tym samym na nice centralny problem powieści Conrada.

Idzie bowiem właśnie o to, że u Brooksa bohater się waha. Peter O'Toole spogląda to w lewo, to w prawo, tak jakby rozważał w swej duszy dwa równorzędne warianty zachowania i podejmował w tej sekundzie decyzję, który z owych wariantów wybierze. "Albo - albo": albo heroizm, albo tchórzostwo. Uproszczone odczytania powieści Conrada - powielane w dziesiątkach bryków i na setkach godzin lekcyjnych - tak właśnie przedstawiają tragizm Jima; jest on rzekomo człowiekiem, który wybrał nie tę wartość, którą wybrać był powinien, a następnie pragnie ów "nieszczęśliwy" wybór odkupić.

Tymczasem u Conrada jest zupełnie inaczej. Jim, którego Marlow raz po raz nazywa romantykiem i który marzył o czynach heroicznych, postawiony jest nagle - przed spodziewaną katastrofą "Patny" - twarzą w twarz z sytuacją absurdalnie zamkniętą na wszelkie jego działanie. Jim nie może uratować ani statku, ani żadnego z pasażerów; nie może także nadać katastrofie jakiegokolwiek sensu pozostając na pokładzie. Zostanie tam równa się ucieczce, ponieważ i jedna i druga ewentualność stanowić będzie dowód absolutnej niemocy i widoczny znak oddzielenia od rzeczywistości, o której bohater myślał do tej pory, że dane mu ją będzie w jakiś sposób formować. Jim nie zderza się z pytaniem o to, czy starczy mu odwagi; nie zderza się z żadnym pytaniem. Pytania nie ma tak samo, jak nie ma wyboru: jest tylko nagłe zdarcie zasłony iluzji, zgodnie z którą człowiek jest panem swojego losu i siebie samego. "Skoczyłem... (...) Tak mi się zdaje", jak podsumuje to Jim. Nie tyle dokonał wyboru, co jakiś instynkt w nim samym wybrał za niego. Pokuta, jaką bohater Conrada narzuca sam sobie, ma na celu załatanie pękniętego na "Patnie" wizerunku samego siebie jako jednostki posiadającej kontrolę nad sobą i godną zaufania innych ludzi.

Film Brooksa opowiada o czymś zupełnie innym - jest historią złej decyzji i jej konsekwencji, a także pogodną konstatacją o możliwości przezwyciężenia tych ostatnich. Brooks zakłada, że istnieje możliwość odkupienia winy, podczas gdy dla Conrada ważniejsza niż "wina" (sama w sobie wątpliwa) była tragiczna kondycja bohatera, którą finalny wybór śmierci z ręki Doramina jedynie wzmacniał, a nie przezwyciężał. Końcowa ironia narratora jest dotkliwa: "Nawet w najszaleńszych dniach swych chłopięcych rojeń nie mógł wymarzyć tak czarownej wizji, tak tryumfalnego wyniku!". Ów "tryumfalny wynik" ma jednak skutek uboczny w utraconym zaufaniu i zawiedzionej miłości żywej kobiety - Klejnotu - która zawierzyła obietnicy Jima o wierności. Brooks także i ten wątek całkowicie przebudował: zabezpieczył finał przed goryczą, wkładając uprzednio w usta dziewczyny słowa o jej silnej wierze w obcowanie zmarłych. W filmie, na pogrzebie Jima, Klejnot promiennie się uśmiecha, podczas gdy w powieści "czuło się, że żadne słowa nie dotrą do siedliska jej stężałego, drętwego bólu".

Film Brooksa uzmysławia bardzo dobrze podstawową pułapkę w adaptowaniu Conrada. Ma ona dwojaki charakter. Po pierwsze, należy pamiętać, że utwory pisarza są konstrukcjami tak przemyślanymi, że zmiana jednego - pozornie błahego - elementu pociąga za sobą przebudowę całej światopoglądowej wymowy. Po drugie zaś - i tu przechodzimy na nowy poziom rozważań - fotograficzna natura filmu może ułatwiać, ale może także utrudniać przekazywanie pewnych warstw znaczeniowych.

Rzecz w tym, że wyglądy osób i rzeczy niosą z sobą pewne konotacje. Marlow raz po raz podkreśla, że Jim jawi mu się niewyraźnie; że nie potrafi go uchwycić w ostrych konturach. Materia obrazu filmowego stawia nas tymczasem - mówiąc metaforycznie - twarzą w twarz z konkretną jednostką i jej wyglądem. Wygląd ów zaś zakorzeniony jest najczęściej w naszej filmowej pamięci i już na wstępie prowokuje do wpisywania weń znaczenia. Dobór aktora nigdy nie jest tylko i wyłącznie wyborem konkretnej aparycji, ale pociąga za sobą balast wizerunku, włączany przez widza w warstwę znaczeniową niejako automatycznie. Peter O'Toole jako Jim i Marlon Brando jako Kurz (o Czasie Apokalipsy za chwilę) wnoszą do filmów Brooksa i Coppoli własną aktorską przeszłość, co nie pozostaje bez wpływu na wymowę dyskutowanych filmów.

Pauline Kael zauważyła błyskotliwie, że O'Toole w filmie Brooksa ma "niecodzienny problem do przezwyciężenia: już raz zagrał 'Lorda Jima' w filmie 'Lawrence z Arabii' [1962 - dop. M.O.] Davida Leana, więc może się tylko powtarzać". Owo aktorskie "powtarzanie się" - bezbłędnie zauważone przez Kael - natychmiast wrasta w warstwę znaczeniową filmu i unosi go jeszcze dalej od Conrada: filmowy Jim jest zmęczony. Nie ma tej świeżości i różowości policzków, o których raz po raz wspomina Marlow, będących - w zestawieniu z ciemnym kolorem oczu - widomym znakiem wielkiego konfliktu, który zawładnął jego sercem.

Podobnie - choć na innej zasadzie - ma się rzecz z Marlonem Brando w legendarnym Czasie Apokalipsy. Film Coppoli nie jest adaptacją wierną (akcja dzieje się w czasie wojny w Wietnamie), ale zmiany poczynione w pierwowzorze - w przeciwieństwie do tych Brooksowskich - zostały starannie przemyślane, dlatego też film osiągnął rangę arcydzieła. Aliści obecność Brando i kilka modyfikacji, na które chcę zwrócić teraz uwagę, sprawiło iż film ten ma wymowę daleką od Jądra ciemności. Od razu należy zaznaczyć, że nie jest to ze strony Coppoli zdrada materiału literackiego, ale raczej - jak nazywa to Alicja Helman - "twórcza zdrada", a zatem taka, która stanowi świadectwo żywej rozmowy z wybitnym tekstem, nie zaś jego wulgarną eksploatację.

Nie ma drugiego aktora, który wcielałby równie doskonale, co Brando bogactwa dróg, jakimi może podążyć ludzkie doświadczenie. Kolejne jego role były niejako przekornym zaprzeczaniem poprzednich - był i wcieleniem niepohamowanej heteroseksualnej żądzy ( Tramwaj zwany pożądaniem, 1951), i homoseksualistą ( W zwierciadle złotego oka, 1967); zarówno rewolucyjnym buntownikiem ( Viva Zapata!, 1952), jak i Napoleonem ( Desirée, 1954). Dwaj reżyserzy, którzy genialnie tę różnorodność wyzyskali (i wysnuli z niej komentarz o charakterze egzystencjalnym), to Bernardo Bertolucci (w Ostatnim tangu w Paryżu, 1972) i właśnie Coppola w Czasie Apokalipsy.

Brando jako Kurz - właśnie ta decyzja obsadowa (zgodnie z zasadą opisaną powyżej) jest najbardziej brzemiennym w skutki odejściem od Conrada. Kurz z Jądra ciemności ma "cienkie ramię", "kościstą i kiwającą się groteskowo czaszkę" oraz "żałosne, (...) wyłaniające się niby z pośmiertnego całunu, ciało". Brando natomiast jest przysadzisty, otyły niemal, co w oryginalnej wersji filmu było dyskretnie ukryte w złotych półcieniach, ale w nowej, reżyserskiej (premiera w roku 2001) widoczne jest w pełnym świetle dnia. Marlow powiada w noweli: "Widziałem, jak otwiera szeroko usta, co nadawało mu osobliwie żarłocznego wyglądu, jakby chciał połknąć całe powietrze, całą ziemię i cały zebrany przed nią tłum". Kurz z filmu Coppoli wygląda natomiast trochę tak, jakby to powietrze, tę ziemię i ów tłum pożarł już dawno. Jest człowiekiem nasyconym i niemal statecznym w swym manifestowanym na każdym kroku spokoju. Można powiedzieć metaforycznie, że spokój ów bierze się z faktu iż Brando/Kurz był już każdym; przeżył wszystkie możliwe warianty doświadczenia, a każdy z nich przeżył skrajnie intensywnie i do samego końca (większość ról aktora kończyła się przecież śmiercią bohatera). Coppola pokazuje nam człowieka, który poprzez bogactwo wewnętrzne i rozpiętość wiedzy (na półce Kurza leży Złota gałąź Frazera; bohater recytuje Wydrążonych ludzi Eliota) przerasta swoje otoczenie i precyzyjnie nazywa trawiące je choroby (scena, w której ironicznie komentuje prowojenne artykuły z "Timesa").

Cóż za kontrast z nowelą! Jest rzeczą charakterystyczną - i stanowiącą poniekąd miarę zagadkowości Conrada - że zarówno Coppola w Czasie..., jak i Nicholas Roeg w swej telewizyjnej adaptacji Jądra... (1994) nie zaufali milczeniu oryginału. Kurz Conrada mówi bardzo niewiele. Nie jest - jak Brando bądź uwodzicielski nieomal John Malkovich z filmu Roega - przechadzającym się i prawiącym mądrości przewrotnym filozofem, ale raczej - by raz jeszcze przywołać Marlowa - "ożywionym obrazem śmierci". Obydwaj adaptatorzy (drugi znajdujący się niechybnie pod wpływem pierwszego) uczynili z Jądra ciemności opowieść o zetknięciu się człowieka zdroworozsądkowego z trudnym do zwyciężenia w dyskusji sofistą, którego ostatnie słowa ("Zgroza! Zgroza!") mają wydźwięk obcy Conradowi. U Coppoli Kurz mówi o "zgrozie" już wcześniej, przekonując, że człowiek musi się z nią pobratać, by przezwyciężyć w samym sobie "zgubną pokusę osądu". "Zgroza musi stać się twym przyjacielem", powiada do kapitana Willarda, będącego filmowym odpowiednikiem Marlowa. "Zgroza!" na ustach Brando w scenie śmierci Kurza pobrzmiewa spokojem i familiarnością, nie ma w niej potęgi nagłego odkrycia o charakterze uniwersalnym.

A właśnie takim odkryciem było to słowo u Conrada! Zauważmy, że raz jeszcze - tak jak w przypadku filmu Brooksa - mamy do czynienia z drobnymi zmianami poczynionymi przez reżysera, które nagle odwracają znaczenia zawarte w pierwowzorze. Kurz Conrada nie zajmował się snuciem filozoficznych rozważań, ponieważ był oderwany od filozofii równie całkowicie, jak od wszystkiego innego (z wyjątkiem siebie i własnej mocy). "Wiedziałem, że nie uznaje nikogo nad ani pod sobą. Wymierzył ziemi kopniaka i oderwał się od niej", powiada Marlow. W tym kontekście przedśmiertny okrzyk "Zgroza! Zgroza!" jawić się musi - i tak właśnie przedstawia to Marlow - jako błyskawiczne (choć krótkotrwałe) odrodzenie się sumienia. Kurz nagle pojmuje, że jego "oderwanie się od ziemi" było pozorne; że nie przekroczył własnej kondycji człowieka skazanego na niepewność. To właśnie dlatego Marlow opisuje ów przedśmiertny okrzyk jako zwycięstwo: "To była afirmacja, zwycięstwo moralne okupione niezliczonymi klęskami, upadlającym strachem i upadlającymi przyjemnościami. Lecz mimo wszystko zwycięstwo!".

Te rozważania mogą się wydać zbyt subtelne jak na rozdział wstępny książki o adaptacjach Conrada; jednakże to, czego chciałem dowieść; co pragnąłem uwidocznić od razu - tak by Czytelnik miał tego świadomość w trakcie dalszej lektury zawartych w niniejszej publikacji tekstów innych autorów - to ogrom konsekwencji, jakie pociąga za sobą manipulowanie Conradowskimi oryginałami. Nie zawsze są to konsekwencje zgubne. Na początku napisałem o czytelniczym trudzie niezbędnym do wytrwałej lektury - mam nadzieję, że w tym momencie widać wyraźnie, dlaczego taki trud się opłaca. Conrad był równie subtelny w stylu, jak i w swych intuicjach moralnych - żadnego z tych elementów nie da się u niego zamknąć w ramach sztywnych definicji.

+ + +

Kiedy ogląda się Conradowskie adaptacje jedna za drugą, widać doskonale, jak często następują opisywane przez Kałużyńskiego "rozminięcia". Nie należy wszakże zapominać, że obok nich (rzadziej, ale jednak) są także - by tak rzec - spotkania; chwile, w których filmowy obraz zestraja się z Conradowską intuicją i pozwala rzucić nowe światło na dawno przeczytaną powieść. Te momenty "spotkania z Conradem" potrafią przyjść w najmniej oczekiwanej chwili - osobiście nie sądzę, by komukolwiek udało się zbliżyć do pisarza bardziej od Hitchcocka w jego Tajnym agencie (1936), mimo że jest to film całkowicie przebudowujący większość akcji książki (ale tylko niektóre z jej pytań). Hitchcock wiedział, co przerobić, co zostawić, a co dodać, by przełożyć na język kina wstrząsające odkrycie pani Verloc - kobiety, która nagle dostrzega mordercze podszycie własnej codzienności (i samej siebie). Scena, w której bohaterka (Sylvia Sidney) - wciąż zszokowana wieścią o śmierci swego brata - siada przed kinowym ekranem i śmieje się przez łzy na disneyowskiej kreskówce, by w końcu osłupieć z przerażenia na widok obecnego w niej (i - przez analogię - w świecie całym) okrucieństwa, dotyka sedna Conradowskiej problematyki. Znowu - jak w Lordzie Jimie - "płoną draperie iluzji" (by posłużyć się pięknym sformułowaniem Lévinasa). Znowu jednostka staje naprzeciwko prawdy o świecie, szokującej i dotąd nieprzeczuwanej.

Fascynujące jest to tropienie "miejsc spotkania" kina z Conradem. Malarskość Pojedynku (1977) Ridleya Scotta i Smugi cienia (1976) Andrzeja Wajdy; podskórna zmysłowość bohaterki Gabrielle (2005) Patrice'a Chéreau; namacalne prawie nakreślenie londyńskiej nocy w Tajnym agencie (1996) Christophera Hamptona (takiej, jaką opisał ją Conrad: ulepionej z "sadzy i kropel wody")... Wszystkie te filmy (i inne jeszcze) mają swe wady i zalety; rzadko bywają arcydziełami, ale widać w nich uparte dążenie do zmierzenia się z trudnym materiałem literackim - będące także udziałem widza zaznajomionego z pierwowzorami. Tym, co odnajdujemy w owych "miejscach spotkania", jest właśnie najszczersze Conradowskie złoto, o którym wspomniałem na wstępie: niepewność.

Niepewność Conrada znajduje się dokładnie w pół drogi pomiędzy rozpaczą a obojętnością (przy czym ostatecznym przejawem tej pierwszej jest szaleństwo, drugiej natomiast - śmierć). Pewność związana jest u tego pisarza z upartym przywiązaniem do błędu i ucieczką od samowiedzy. Niepewność nie jest zatem chorobą, ale właśnie lekarstwem, które - taka jego paradoksalna natura - nie uodparnia na ból, ale na niezdolność jego odczuwania. Tajny agent jest tego przykładem może najdobitniejszym, ponieważ w osobie Verloca opisał Conrad ogrom zła, jaki może zrodzić się z całkowitego moralnego zgnuśnienia i zatopienia się w pewności; zamknięcia na wszelkie pytania. "Pan Verloc nie był (...) w najmniejszym stopniu świadom, że zardzewiał", powiada ironicznie narrator. Ta moralna rdza sprawia, że po przyczynieniu się do śmierci szwagra Verloc wciąż nie czuje, by zrobił cokolwiek złego. Jest pewny samego siebie, obwinia zaś okoliczności. Tymczasem żona jego, Winnie, zostaje ze swej dotychczasowej pewności (męża, świata, siebie) ostatecznie wytrącona, co owocuje bólem i rozdarciem. I właśnie ten ból, owo rozdarcie, które przeżywa Winnie i które Marlow obserwuje u bohaterów swych opowieści - ono właśnie jest prawdziwym życiem (bądź też: życiem w prawdzie); nawet jeśli przychodzi (jak u Winnie) na kilka godzin lub (jak u Kurza) na parę sekund przed śmiercią.

Filmografia:

Czas Apokalipsy / Apocalypse Now, USA 1979, reż. Francis Ford Coppola

Desirée, USA 1954, reż. Henry Koster

Gabrielle, Francja/Włochy/Niemcy 2005, reż. Patrice Chéreau

Jądro ciemności / Heart of Darkness, 1994, reż. Nicholas Roeg

Lawrence z Arabii / Lawrence of Arabia, Wielka Brytania 1962, reż. David Lean

Lord Jim, Wielka Brytania 1964, reż. Richard Brooks

Ostatnie tango w Paryżu / Ultimo tango a Parigi, Włochy/Francja 1972, reż. Bernardo Bertolucci

Pojedynek / The Duellists, Wielka Brytania 1977, reż. Ridley Scott

Smuga cienia, Polska/Wielka Brytania 1976, reż. Andrzej Wajda

Szkolna dżungla / Blackboard Jungle, USA 1955, reż. Richard Brooks

Tajny agent / Sabotage, Wielka Brytania 1936, reż. Alfred Hitchcock

Tajny agent / The Secret Agent, Wielka Brytania 1996, reż. Christopher Hampton

Tramwaj zwany pożądaniem / A Streetcar Named Desire, USA 1951, reż. Elia Kazan

Viva Zapata!, USA 1952, reż. Elia Kazan

W zwierciadle złotego oka / Reflections in a Golden Eye, USA 1967, reż. John Huston

Przypisy:
1. Joseph Conrad, "Jądro ciemności". Przeł. Ireneusz Socha. Kraków 2000, Wydawnictwo Zielona Sowa, ss. 78-79. [Dalej jako JC z podaniem numeru strony - M.O.]
2. Joseph Conrad-Korzeniowski, "Lord Jim". Przeł. Aniela Zagórska. Wrocław - Warszawa - Kraków 1996, BN II 188, s. 50. [Dalej jako LJ z podaniem strony - M.O.]
3.. Zob. Ewa Mazierska, "Joseph Conrad i kino", "Twórczość" 1991, nr 11-12, s. 175. Za pomoc w dotarciu do tego i wielu innych materiałów prasowych pragnę w tym miejscu podziękować nieocenionej Magdalenie Podsiadło.
4. Zob. tamże.
5. Zob. Maria Brzostowiecka, "Spotkanie z Conradem", "Ekran" 1975, nr 45, s. 11.
6. LJ 88.
7. LJ 91.
8. LJ 104.
9. LJ 96.
10. LJ 87.
11. LJ 108.
12. LJ 405.
13. LJ 338.
14. Pauline Kael, "5001 Nights at the Movies", New York 1991, Owl Books, s. 434.
15. Zob. Alicja Helman, "Twórcza zdrada. Filmowe adaptacje literatury", Poznań 1997, Ars Nova.
16. JC 67.
17. Tamże.
18. Tamże.
19. JC 78.
20. JC 74.
21. JC 79.
22. Emmanuel Lévinas, "Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności". Przeł. M. Kowalska. Warszawa 2002, PWN, s. 3.
23. Joseph Conrad, "Tajny agent". Przeł. Agnieszka Glinczanka. Warszawa 1987, PIW, s. 559. [Dzieła wybrane, t. III]
24. Tamże, s. 455.

Michał Oleszczyk
Fragment publikacji o związkach pisarza z filmem
opracowanej przez Instytut Adama Mickiewicza w związku z "Rokiem Conrada"

Michał Oleszczyk (ur. 1982) - filmoznawca, krytyk filmowy. Publikuje w "Kinie", "Tygodniku Powszechnym" i pracach zbiorowych. W Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ przygotowuje pracę doktorską poświęconą historii amerykańskiej krytyki filmowej.

# data[].attributes.attachment_link.title
O kłopotach z adaptowaniem dzieł Josepha Conrada | Artykuł | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
"Śmieszną rzeczą jest życie - tajemniczy, bezlitośnie logiczny system prowadzący do błahego celu. Nie ma na co liczyć, prócz odrobiny samowiedzy, która przychodzi za późno i staje się źródłem bezgranicznego żalu."1 Joseph Conrad, "Jądro ciemności" Marlow jest narratorem niestrudzonym, dlatego zaskakuje nas nagłe usprawiedliwienie, dorzucone na koniec pewnego epizodu Lorda Jima: "Wszystko to zajęło znacznie mniej czasu, niż moje opowiadanie, ponieważ usiłuję wytłumaczyć wam dokładnie błyskawiczne wrażenia wzrokowe".

# data[].attributes.headline
Adaptacje filmowe twórczości Jospeha Conrada

# data[].attributes.subject
Adaptacje filmowe twórczości Jospeha Conrada

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poniżej zamieszczamy listę adaptacji filmowych powieści i opowiadań Josepha Conrada - od roku 1915 do 2006 - wraz z krótkimi opisami filmów, w porządku antychronologicznym. Fragment publikacji "Sfilmować niepewność. O kłopotach z adaptowaniem dzieł Josepha Conrada":

APOCALYPSE OZ

Film fabularny, krótkometrażowy, produkcja: USA, rok produkcji: 2006. Reżyseria i scenariusz: Ewan Telford, zdjęcia: Kev Robertson, producent: Bradley Warden, pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Debiutancki film krótkometrażowy Ewana Telforda, będący syntezą Czasu apokalipsy i Czarnoksiężnika z Oz. Nastoletnia Dorothy Willard, pół-Amerykanka, pół-Wietnamka (Alexandra Gizela), ucieka od swojego wujostwa (Amy Lyndon, Don Deforest Paul) i wyrusza w podróż, by odnaleźć swego obłąkanego ojca (M.C. Gainey), weterana wojny wietnamskiej, który nosi pseudonim Czarnoksiężnik.

GABRIELLE
"Gabrielle - Liebe meines Lebens"

Film fabularny, produkcja: Niemcy/Francja/Włochy, rok produkcji: 2005, reżyseria: Patrice Chéreau, scenariusz: Patrice Chéreau, Anne Louise Trividic, zdjęcia: Éric Gautier, muzyka: Fabio Vacchi, producent: Joseph Strub, Serge Catoire, Ferdinanda Frangipane, pierwowzór: Powrót ("The Return", 1914).

Stabilne i oparte na utartych rytuałach małżeństwo Gabrielle (Isabelle Huppert) i Jeana (Pascal Greggory) zostaje poddane ciężkiej próbie. Jean znajduje list pożegnalny Gabrielle, w którym zawiadamia męża, że porzuca go dla innego mężczyzny (jak się okaże pogardzanego przez Jeana). Nim zdoła się otrząsnąć, spotyka go kolejna niespodzianka - Gabrielle wraca. Dawno nieobecne w ich małżeństwie emocje będą towarzyszyć podsumowaniu łączącego ich związku.

L'OSPITE SEGRETO
"Secret Guest"

Film fabularny, podukcja: Włochy (Esse bi - Udine), rok produkcji: 2003, reżyseria: Paolo Modugno, scenariusz: Andrea Balzola, Rocco Barbaro, zdjęcia: Marco Carosi, muzyka: Mark Hanna, Sarah Dietrich, producent: Veronica Salvi, pierwowzór: Ukryty sojusznik/ Tajemny wspólnik ("The Secret Sharer", 1910).

Hadi (Ludgero Fortes Dos Santos) ucieka ze swojego ojczystego kraju, gdzieś w Trzecim lub Czwartym Świecie, i dostaje się na pokład statku, którego kapitanem jest Aliano (Corso Salani). Pomiędzy Hadim a młodym kapitanem z morskiej jednostki wojskowej, pochodzącym z Pierwszego Świata, rodzi się wyjątkowa relacja.

AU BOUT DU ROULEAU

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja, rok produkcji: 2002, reżyseria: Thierry Binisti, scenariusz: Xavier Maurel, zdjęcia: Dominique Bouilleret, muzyka: Luce Mouchelle, Laurent Valero, producent: Pierre Javaux. Pierwowzór: U kresu sił ("The end of the Tether", 1902).

Uwspółcześniona wersja conradowskiego opowiadania. Kapitan Henri Gallien (Richard Bohringer) przez całe życie podróżował po chińskich morzach. Gdy chce odejść na emeryturę, dowiaduje się, że jego córka, której nie widział od kilku lat, została uwięziona we Francji, a jedynym sposobem, by ją uwolnić, jest zapłata 500 000 franków. Kapitan Gallien zgadza się zatem po raz ostatni wsiąść na pokład statku w rejs po nabrzeżach Tan Biet Co, należących do pozbawionego skrupułów Massy (Jacques Bonnaffé). Mimo wielkiego doświadczenia stopniowo ślepnący Gallien popełnia kilka błędów nawigacyjnych i zostaje odsunięty od sterów z korzyścią dla Massy.

CZAS APOKALIPSY. POWRÓT
"Apocalypse Now"

Film fabularny, produkcja: USA (American Zoetrope), rok produkcji: 2001, reżyseria: Francis Ford Coppola, scenariusz: John Milius, Francis Ford Coppola, zdjęcia: Vittorio Storaro, montaż: Walter Murch, muzyka: Eleanor Broadwater, Carmine Coppola, Francis Ford Coppola, Shirley Goodman, Dale Hawkins, Leonard Lee, Stan Lewis, Mike Love, Brian Wilson, producent: Francis Ford Coppola, Kim Aubry. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Czas Apokalipsy uważany powszechnie za najlepszą adaptację conradowską przenosi akcję powieści z Afryki do ogarniętego wojną Wietnamu. Kapitan Benjamin Willard (Martin Sheen) otrzymuje zadanie zlikwidowania ukrywającego się w głębi kambożańskiej puszczy obłąkanego pułkownika US Army, Kurtza (Marlon Brando), który zbuntował się przeciw przełożonym - w dżungli założył własne królestwo i stanął na czele plemienia walczącego zarówno przeciw Amerykanom, jak i Wietnamczykom.
22 lata po nakręceniu pierwszej wersji filmu (1979) Coppola powrócił do materiału wówczas pominiętego. Film rozrósł się ze 153 minut do 203. Przywrócono także oryginalną paletę barwnej kopii charakterystycznej dla techniki Technicoloru, w jakiej film został nakręcony.

KOCHANKOWIE SZTORMOWEGO MORZA
"Swept from the Sea, Amy Foster" (Wielka Brytania), "Balayé par la mer" (Kanada)

Film fabularny, produkcja: Kanada/Wielka Brytania/USA (Tapson Steel Films/Phoenix Pictures), rok produkcji: 1997, reżyseria: Beeban Kidron, scenariusz: Tim Willocks, zdjęcia: Dick Pope, muzyka: John Barry, producent: Beeban Kidron, Charles Steel, Polly Tapson. Pierwowzór: Amy Foster ("Amy Foster", 1901, wyd. 1903).

Akcja filmu rozgrywa się w Kornwalii pod koniec XIX wieku. Wydarzenia poznajemy za pośrednictwem rozmowy między doktorem Jamesem Kennedym (Ian McKellen) i panią Swaffer (Kathy Bates), którą ciekawi powód pogardy doktora wobec służącej, Amy Foster (Rachel Weisz). Amy, będąc nieślubnym dzieckiem, została odesłana przez rodziców, by żyć jako służąca u doktora. Odtrącona przez wszystkich, skryta dziewczyna pomaga młodemu ukraińskiemu rozbitkowi Yanko Gooralowi (Vincent Perez), który jako jedyny przeżył katastrofę statku zmierzającego do Ameryki. Doktor, którego zaskakują nadzwyczajne zdolności Yanko w grze w szachy, uczy chłopca angielskiego. Po pewnym czasie zaczyna traktować go jak syna. Jednak gdy Yanko zakochuje się w Amy, jest nieprzychylny ich związkowi. Pełna hipokryzji, uprzedzeń i niechęci purytańska społeczność nie będzie chciała uznać ich małżeństwa, co ostatecznie doprowadzi do tragedii.

NOSTROMO
"Joseph Conrad's Nostromo", "Nostromo - Der Schatz in den Bergen" (Niemcy)

Miniserial telewizyjny ("The Mine", "The Rifles", "The Island", "The Lighthouse"). Produkcja: Niemcy/Włochy/Hiszpania/Wielka Brytania/USA (A PIXIT Production for BBC/RAI; TVE; WGBH), rok produkcji: 1997, reżyseria: Alastair Reid, scenariusz: John Hale, zdjęcia: Franco Di Giacomo, muzyka: Ennio Morricone, producent: Fernando Ghia, Michael Waering. Pierwowzór: Nostromo (1904).

Charles Gould (Colin Firth) dziedziczy po ojcu wygasłą kopalnię srebra w fikcyjnym południowoamerykańskim kraju nazwanym Costaguana. Charles i jego żona Emilia (Serena Scott Thomas) przybywają do Sulaco, z którego bohater uciekł po zamordowaniu jego ojca przez powstańców Bento. Teraz ma zamiar ponownie otworzyć kopalnię srebra, w czym wspiera go - do momentu jej obalenia - lokalna władza. Stojący na czele rebelii generał Montero (Salvatore Basile) chce przejąć kopalnię srebra. Charles Gould powierza pieczę nad srebrem Nostromo (Claudio Amendola) oraz dziennikarzowi Martinowi Decoudowi (Lothaire Bluteau). Podczas przewożenia ładunku statek ulega uszkodzeniu. Nostromo i jego współtowarzysz zakopują srebro na bezludnej wyspie. Nostromo postanawia sprowadzić pomoc, ale podczas jego nieobecności Decoud, przekonany, że został na wyspie porzucony, aby umrzeć, topi się, obciążając swoje kieszenie sztabami srebra. Gdy Nostromo wraca na wyspę, obawia się, że zostanie obciążony winą za "kradzież" srebra. W porywie gniewu przeciwko Gouldowi zatrzymuje pozostałą część ładunku. Podczas jego sekretnego przewożenia, pomyłkowo postrzelony, ginie.

TAJNY AGENT
"The Secret Agent", "Joseph Conrad's The Secret Agent"

Film fabularny, produkcja: Wielka Brytania/USA (Fox Searchlight Pictures and Capitol Films), rok produkcji: 1996, reżyseria i scenariusz: Christopher Hampton, zdjęcia: Denis Lenoir, muzyka: Philip Glass, producent: Norma Heyman. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Londyn w latach 80. XIX wieku jest rajem dla politycznych uchodźców i emigrantów oraz członków wszelkiego rodzaju nielegalnych organizacji. Adolph Verloc (Bob Hoskins) mieszka w Soho wraz z żoną Winnnie (Patricia Arquette) i jej umysłowo chorym bratem Steviem (Christian Bale). Verloc prowadzi mały sklepik, gdzie wieczorami odbywają się tajne spotkania anarchistów. W rzeczywistości sklep stanowi przykrywkę dla innego zajęcia jego właściciela: Verloc jest bowiem podwójnym agentem - dostarcza informacje londyńskiej policji, a równocześnie pracuje dla ambasady rosyjskiej. Pewnego dnia zostaje zmuszony do przeprowadzenia zamachu, którego celem ma być Królewskie Obserwatorium w podlondyńskim Greenwich.

Film fabularny, produkcja: Wielka Brytania/Francja/Niemcy (UGC; Image, Recorded Picture Company; Studio Babelsberg; Telescope Films), rok produkcji: 1995, reżyseria: Mark Peploe, scenariusz: Mark Peploe, Fred Seidel, zdjęcia: Bruno de Keyzer, muzyka: Richard Hartley, producent: Simon Bosanquet. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

Axel Heyst (William Dafoe) mieszka na odludnej wyspie we wschodnich Indiach, blisko portu Surabaya. Podczas przymusowej podróży do portu zatrzymuje się w hotelu, który należy do Niemca Schomberga (Jean Yanne). Każdej nocy w hotelu gra kobieca orkiestra, której właściciel chce odsprzedać jedną z dziewcząt - Almę (Irène Jacob) Schombergowi. Heyst ulegając jej prośbom zabiera ją na wyspę, ratując przed życiem w rozpuście. Wkrótce Schomberg wskazuje niejakiemu panu Jonesowi (Sam Neil) wyspę Heysta jako miejsce, gdzie można znaleźć fortunę. Jones i jego pomocnicy ruszają śladem uciekinierów.

BOOKMARK: JĄDRO CIEMNOŚCI

Film telewizyjny, produkcja: Wielka Brytania (BBC-TV), rok produkcji: 1995, reżyseria: Adam Low, zdjęcia: Dewald Aukema, Lawrence Gardner, dźwięk: Robin Harris, producent: Jeremy Harding, lektor: Alfred Molina. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Tekstowi powieści Josepha Conrada towarzyszy materiał filmowy zrealizowany we współczesnym Londynie i na wybrzeżach Zairu.

JĄDRO CIEMNOŚCI
"Heart of Darkness"

Film fabularny, produkcja: USA (TNT), rok produkcji: 1994, reżyseria: Nicolas Roeg, scenariusz: Benedict Fitzgerald, zdjęcia: Anthony B. Richmond, muzyka: Stanley Myers, producent: Robert W. Christiansen, Luc Roeg, Rick Rosenberg. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Charles Marlow (Tim Roth), kapitan pracujący dla angielskiej firmy handlowej, wyrusza do Afryki, gdzie zajmuje się wymianą kości słoniowej z tubylcami. Podczas wędrówki w górę rzeki Kongo dociera do punktu wymiennego ukrytego w afrykańskiej dżungli, gdzie spotyka się z jego właścicielem - obłąkanym Kurtzem (John Malkovich), który zbudował tam swoje mroczne królestwo.

WINDIGO

Film fabularny, produkcja: Kanada, rok produkcji: 1994, reżyseria: Robert Morin, scenariusz: Robert Morin, zdjęcia: James Gray, Jean-Pierre St-Louis, muzyka: Bertrand Chénier, producent: Nicole Robert. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Reporter (Jean Fontaine) usiłuje opisać walkę rodowitych Amerykanów z rządem o niepodległość Aki - odległego obszaru Kanady. Eddy Laroche (Donald Morin), który stanął na czele buntu, odmówił negocjacji, jeśli nie będą one rejestrowane przez kamery telewizyjne. Negocjatorzy, przedstawiciele rządowi i ekipa filmowa muszą popłynąć statkiem, aby dotrzeć do miejsca, gdzie znajduje się Laroche i jego ziemia.

POWRÓT

Film fabularny, krótkomatrażowy, telewizyjny, produkcja: Polska (MT Art Prod.; Telewizja Polska - II program), rok produkcji: 1993, reżyseria: Marian Terlecki, asystent reżysera: Jarosław Pudlis, scenariusz: Jakub Ossowski, zdjęcia: Krzysztof Kalukin, muzyka: Ryszard Łada, dźwięk: Ryszard Krupa, montaż: Krzysztof Kalukin, kierownictwo produkcji: Ryszard Malinowski. Obsada aktorska: Joanna Kreft, Jacek Mikołajczak, Tomasz Bednarek, Dariusz Brzuskiewicz, Małgorzata Biniek, Jacek Godek, Małgorzata Grajcar, Dorota Mikołajczak, Henryk Motyl. Pierwowzór: Powrót ("The Return", 1898).

Półgodzinny telewizyjny film Powrót to debiut fabularny Mariana Terleckiego. Reżyser jest autorem kilkunastu dokumentów telewizyjnych, a także producentem serialu Złotopolscy oraz filmu Prymas. Trzy lata z tysiąca.

POUR DEMAIN

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja, rok produkcji: 1992, reżyseria: Fabrice Cazeneuve, scenariusz: Fabrice Cazeneuve, Dominique Fabre, zdjęcia: Pierre Novion, muzyka: Michel Portal, producent: Hubert Niogret, Henry Lange. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

W osadzie rybackiej, gdzieś na końcu świata i jakby poza czasem, gdzie morze wyrzuca ciała samobójców, a żony rybaków żyją pełne złości i beznadziei, Corneille (Michel Bouquet) czeka na syna. Każdemu, kto chce słuchać, opowiada, że jego syn (Jean-Paul Comart), który kiedyś go opuścił, pewnego dnia powróci. O ile mieszkańcy po pewnym czasie przestają wierzyć Corneille'owi, jego młoda sąsiadka Camille (Coraly Zahonero) podtrzymuje w nim nadzieję. Camille czeka razem z Corneillem, wierząc w przedstawiony jej przez ojca, wyidealizowany wizerunek syna.

THE SECRET AGENT

Film fabularny - telewizyjny (3 odcinki po 60 min), produkcja: Wielka Brytania (BBC-TV), rok produkcji: 1992, reżyseria: David Drury, scenariusz: Dusty Hughes, zdjęcia: Alec Curtis, muzyka: Barrington Pheloung, producent: Colin Tucker. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Angielski serial telewizyjny zrealizowany na podstawie wczesnej powieści szpiegowskiej Josepha Conrada: Tajny agent. W trzyczęściowej, trzygodzinnej wersji w roli Verloca - anarchisty, który postanowił polepszyć swoją sytuację finansową, pracując jako podwójny agent dla Rosji i Anglii - wystąpił David Suchet znany z roli detektywa Herkulesa Poirot. Żona Verloca (Cheryl Campbell) jest błogo nieświadoma sekretnego życia jej męża do momentu, gdy jego działalność kosztuje życie jej młodszego brata (Richard Stirling).

JUTRO

Etiuda telewizyjna, produkcja: Polska, rok produkcji: 1990, realizacja: Dariusz Gajewski, współpraca: Denis Delic, Mariusz Prokop, montaż: Małgorzata Podlejska, opieka pedagogiczna: Henryk Kluba, Jan Rutkiewicz, Grzegorz Małecki, obsada aktorska: Magdalena Salewska, Aleksander Fogiel, Zdzisław Suszyński, Brunon Bukowski. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902)

Niespełna dziesięciominutowa etiuda szkolna zrealizowana na podstawie opowiadania Jutro, wyreżyserowana przez Dariusza Gajewskiego, zdobywcy gdyńskich "Złotych Lwów" za film Warszawa w roku 2003.

UKRYTY SOJUSZNIK
"Le Compagnon secret"

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja, rok produkcji: 1988, reżyseria: Philippe Condroyer, obsada: Frederic Cuif, Yves Bonnen. Pierwowzór: Ukryty sojusznik/ Tajemny wspólnik ("The Secret Sharer", 1910).

Film wyemitowany w Telewizji Polskiej 17 grudnia 1991.

CANNIBAL WOMEN IN THE AVOCADO JUNGLE OF DEATH
"Jungle Heat" (USA), "Piranha Women in the Avocado Jungle of Death" (USA)

Film fabularny, produkcja: USA (Guacamole Films), rok produkcji: 1988, reżyseria: Jonathan Lawton (pod pseudonimem J. D. Athens), scenariusz: Jonathan Lawton, zdjęcia: Robert Knouse (pod pseudonimem Robert G. Knouse), muzyka: Carl Dante, producent: Gary W. Goldstein. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Rząd USA wynajmuje Doktor Margo Hunt (Shannon Tweed) - feministkę z lokalnego uniwersytetu - aby wyśledziła szczep Kobiet Piranii żyjących w głębi Dżunglii Avocado i przekonała je do przeprowadzki do rezerwatu w Malibu. Doktor Hant wyrusza na wyprawę z wynajętym przewodnikiem Jimem (Bill Maher) - męskim szowinistą oraz Bunny (Karen Mistal) - studentką, ucieleśnieniem marzeń każdego mężczyzny. Gdy docierają na miejsce, Bunny przechodzi inicjację plemienną, podczas której o mały włos nie dochodzi do aktu kanibalizmu.

SCENES FROM THE SECRET AGENT
"In The Modern World: Ten Great Writers - Joseph Conrad", "The Secret Agent"

Produkcja: Wielka Brytania (London Weekend TV Production for Chanel 4 zawierająca "Joseph Conrad", "The Secret Agent"), rok produkcji: 1988 (LWT), reżyseria: David Thomas, Gillian Greenwood, scenariusz: David Thomas, Gillian Greenwood, produkcja: David Thomas, komentarz: Keith Carabine, V. S. Pritchett. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Produkcja telewizyjna będąca połączeniem refleksji krytycznej, przedstawienia i dokumentu. "Joseph Conrad", "The Secret Agent" stanowi jedną z części cyklu - "Współczesny świat: Dziesięciu wielkich pisarzy". W swojej powieści Joseph Conrad zgłębił polityczny temat, w którym nie tylko uchwycił specyficzną atmosferę ówczesnych czasów, ale także z precyzyjnym wyczuciem wskazał na przyszłość. Film koncentruje się na opisie atmosfery powieściowego Londynu - świata groźnego, pełnego terrorystów, podwójnych agentów, zamachowców i bezsensownych śmierci. W Conradowskiej powieści każde życie jest zagrożone przez przemoc i moralny chaos, czego upostaciowieniem jest Profesor (Hywel Bennett) - anarchista, który zamienił sam siebie w chodzącą bombę. W roli Pana Verloca wytąpił Brian Glovero, jego żony Winnie - Frances Barber, jej brata Steviego - David Doyle. Film został opatrzony komentarzem powieściopisarza i krytyka V. S. Pritchetta oraz literaturoznawcy K. Carabine'a. Otrzymał Srebrny Medal na Nowojorskim Festiwalu Filmowym i Telewizyjnym.

DES TEUFELS PARADIES
"Devil's Paradise" (USA)

Film fabularny, produkcja: Niemcy (Atossa Film Productions/Film ZDF), rok produkcji: 1986, reżyseria: Vadim Glowna, scenariusz: Leonard Tuck, Vadim Glowna, Joe Hembus, Chris Doherty, zdjęcia: Martin Schäfer, muzyka: Jürgen Knieper, producent: Vadim Glowna, Vera Tschechowa, Robert Arnold. Pierwowzór: Zwycięstwo (Victory, 1915).

Escher (Jürgen Prochnow), skryty, zamknięty w sobie mężyczyzna, żyje w samotności na własnej wyspie znajdującej się na Morzu Jawajskim. Podczas wymuszonej wizyty na lądzie wiąże się z dziewczyną o imieniu Julia (Suzanna Hamilton), którą zabiera na wyspę, pomagając jej tym samym uniknąć życia w rozpuście. Ich śladem podąża tajemniczy pan Jones (Sam Waterston) i jego młody wspólnik, który wydaje się być zainteresowany Julią. Przeniesienie akcji powieści z wieku XIX do lat trzydziestych XX wieku oraz zmiana narodowości postaci ze Szwedów na Niemców nasyca film odniesieniami do epoki nazizmu.

Film fabularny, telewizyjny (3 odcinki 60-minutowe), produkcja: Włochy (Raiuno; Zweites Deutsches Fernsehen Österreichischer Rundfunk-Fernsehen, rok produkcji: 1983, reżyseria: Franco Giraldi, scenariusz: Nicola Badalucco, zdjęcia: Dario Di Palma, muzyka: Luis Enriquez Bacalov, producent: Arturo La Pegna. Pierwowzór: Korsarz ("The Rover", 1923).

Film telewizyjny, którego akcja rozgrywa się w latach 1979-1780. Znużony pirat Peyrol (Philippe Leroy) postanawia porzucić dotychczasowy proceder. Opuszcza morza indyjskie, by na stare lata szukać spokoju w swoim rodzinnym kraju - na farmie na południu Francji.

AN OUTPOST OF PROGRESS

Film fabularny, produkcja: USA (AFI Conservatory film), rok produkcji: 1982, reżyseria: Dorian Walker, scenariusz: Vince DiPersio, Dorian Walker, zdjęcia: Robert Bichardson, muzyka: Even de Tissot, producent: Kathleen Cromley, Donald Kowalchuk. Pierwowzór: Placówka postępu ("An Outpost Of Progress", 1897).

Akcja filmu rozgrywa się w epoce Imperium Brytyjskiego. Dwóch Brytyjczyków (Simon MacCorkindale, Thomas Hellberg) i kilku ich służących stacjonuje w dżungli, w zachodnioafrykańskiej placówce handlowej. Nikt dotąd nie powrócił stamtąd żywy. Jeden z bohaterów traktuje bezwzględnie zarówno tubylców, jak i służbę, którą ostatecznie odsprzedaje w niewolę, w zamian za kość słoniową. Ginie zastrzelony z rąk współtowarzysza, którego swoim postępowaniem doprowadził do ostateczności.

ROMAN DU SAMEDI: L'AGENT SECRET
"Der Geheimagnet"

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja/Niemcy (Bavaria München/Technisonor Paris/FR3/L.P.Film/Norddeutscher Rundfunk), rok produkcji: 1981, reżyseria: Marcel Camus, scenariusz: Roger Grenier, zdjęcia: Pierre Petit, muzyka: Even de Tissot. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

W adaptacji telewizyjnej Marcela Camusa akcja powieści Josepha Conrada została przeniesiona z Londynu do Paryża. Verloc (Michael Lonsdale), jego żona (Marina Vlady) i jej brat Stevie (Lucas Belvaux) żyją w Paryżu na przełomie wieku XIX i XX. Podwójny agent, pan Verloc, zostaje zmuszony przez swoich rosyjskich zwierzchników do przeprowadzenia zamachu na Pawilon Breteuila w Sèvres, gdzie mieści się Międzynarodowe Biuro Wag i Miar (zamiast powieściowego obserwatorium w Greenwich).

CZAS APOKALIPSY
"Apocalypse Now"

Film fabularny, produkcja: USA (Omni Zoetrope), rok produkcji: 1979, reżyseria: Francis Ford Coppola, scenariusz: John Milius, Francis Ford Coppola, zdjęcia: Vittorio Storaro, muzyka: Eleanor Broadwater Carmine Coppola, Francis Ford Coppola, Shirley Goodman, Dale Hawkins, Leonard Lee, Stan Lewis, Mike Love, Brian Wilson, producent: Francis Ford Coppola. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Czas Apokalipsy uważany powszechnie za najlepszą adaptację Conradowską przenosi akcję powieści z Afryki do ogarniętego wojną Wietnamu. Kapitan Benjamin Willard (Martin Sheen) otrzymuje zadanie zlikwidowania ukrywającego się w głębi kambodżańskiej puszczy obłąkanego pułkownika US Army Kurtza (Marlon Brando), który zbuntował się przeciw przełożonym, w dżungli założył własne królestwo i stanął na czele plemienia walczącego zarówno przeciw Amerykanom, jak i Wietnamczykom.

EL CORAZÓN DEL BOSQUE
"Heart of the Forest"

Film fabularny, produkcja: Hiszpania, rok produkcji: 1979, reżyseria: Manuel Gutierrez Aragon, scenariusz: Manuel Gutierrez Aragon, Luis Megino, zdjęcia: Teo Escamilla, muzyka: Jaime Robles, Jesús Oriola, Pedro Gonzáles, Vicente Martínez, producent: Luigi. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

"El Andarin" (Luis Politti) walczy z siłami Republiki podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936-1939), w wyniku czego jest zmuszony ukrywać się w górach od 10 lat. Lokalni mieszkańcy pomagają mu unikać nieustannie poszukującej go policji. Juan (Norman Briski), powracający uchodźca, odnajduje "El Andarina", a następnie próbuje namówić go do poddania się, co powoduje tragiczne konsekwencje. Film był nominowany do nagrody Złotego Niedźwiedzia w Berlinie.

CON GLI OCCHI DELL'OCCIDENTE

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Włochy, rok produkcji: 1979, reżyseria: Vittorio Cottafavi, scenariusz: Vittorio Cottafavi, Amleto Micozzi, obsada: Franco Branciardi (Razumov), Roberta Paladini (Natalia), Gerardo Amato (Haldin), Franco Graziosi, Elisa Crgani. Pierwowzór: Prowokator/ W oczach zachodu ("Under Western Eyes", 1911).

Druga conradowska adaptacja Vittorio Cottafavi, reżysera, który w 1972 roku zrealizował ekranizację Szaleństwa Almayera. Film został wyemitowany w trzech częściach.

UN REIETTO DELLE ISOLE
"Il male... e dove allora"

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Włochy (RAI-TV), rok produkcji: 1979, reżyseria: Giorgio Moser, scenariusz: Edoardo Anton, zdjęcia: Elio Bisignani, muzyka: Mario Nascimbene. Pierwowzór: Wygnaniec/ Banita/ Wykolejeniec/ Wyrzutek ("An Outcast of the Islands", 1896).

Kapitan Lingard (Massimo Girotti), zamożny handlarz morski, udziela pomocy byłemu piratowi Willemsowi (Sergio Fantoni). Spotykają się nie po raz pierwszy - gdy Willems miał dwanaście lat, Lingard uratował go od śmierci głodowej. Mimo że kapitan jest jego wielokrotnym dobroczyńcą, zostaje przez Willemsa zdradzony. Film zrealizowany w dwóch wersjach: krótszej - kinowej (108') i dłuższej - telewizyjnej (156') przez Giorgia Mosera - zdobywcę Nagrody Specjalnej w Cannes w roku 1955 za dokument o kinie Zaginiony kontynent. Obrazowi towarzyszy muzyka Maria Nascimbene wykonywana na autentycznych instrumentach indyjskich. Część materiału została zrealizowana w Indiach, w pobliżu Madras.

NAUFRAGIO

Film fabularny, produkcja: Meksyk (Azteca Films), rok produkcji: 1978, reżyseria: Jaime Humberto Hermosillo, scenariusz: José de la Colina, Jaime Humberto Hermosillo, zdjęcia: Rosalino Solano, muzyka: Joaquin Gutiérrez Heras, producent: Héctor López. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

Żyjąca w Meksyku kobieta, Amparito (Ana Ofelia Murguía), czeka na swojego syna (José Alonso), który jest marynarzem. Mimo że pisał do niej listy, nie widzieli się przez lata. Amparito dzieli się swoim smutkiem i wiadomościami zawartymi w listach ze współpracownikami wielkiego biura i przyjaciółką Leticią (María Rojo), która zaczyna idealizować wizerunek syna przyjaciółki. Pewnego dnia Amparito choruje i zapada w śpiączkę. Gdy leży bez świadomości, jej syn powraca i przeżywa krótki, lecz burzliwy romans z Leticią. Następnie ponownie znika.

L'AGENTE SEGRETO

Film telewizyjny, dwuczęściowy miniserial, produkcja: Włochy, rok produkcji: 1978, reżyseria: Antonio Calenda, scenariusz: Dante Guardamagna, Franco Vegliani, obsada: Anna Maria Guarnieri (Winnie), Glauco Mauri (Verloc), Lina Volonghi (matka Winnie), Franco Parenti (Profesor), Pierluigi Zollo, Renato Mori, Roberto Herlitzka, Christian Borromeo. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Historia podwójnego agenta Verloca zmuszonego do przeprowadzenia zamachu bombowego, którego skutki są dla niego tragiczne.

POJEDYNEK
"The Duellists"

Film fabularny, produkcja: Wielka Brytania/USA (Paramount/Enigma Production), rok produkcji: 1977, reżyseria: Ridley Scott, scenariusz: Gerald Vaughan-Hughes, zdjęcia: Frank Tidy, muzyka: Howard Blake, producent: David Puttnam. Pierwowzór: Pojedynek ("The Duel", 1908).

Dwóch oficerów armii Napoleona - szlachetnie urodzony D'Hubert (Keith Carradine) i pochodzący z biedoty Feraud (Harvey Keitel) - awansuje w trakcie wojen prowadzonych przez wodza, aby po jego ostatecznej porażce i przywróceniu dynastii Bourbonów zakończyć żołnierską karierę. Chociaż ich ścieżki nie krzyżują się zbyt często, zawsze kiedy się spotykają, prowadzą pojedynki. Jest to wynik wcześniejszej, błahej zaszłości, o której obaj już nie pamiętają zbyt dokładnie, mimo to jednak spór trwa przez blisko szesnaście lat.

LE CRABE-TAMBOUR
"Drummer-Crab"

Film fabularny, produkcja: Francja (BELA Production-AMLF-LIRA-TF1), rok produkcji: 1977, reżyseria: Pierre Schoendoerffer, scenariusz: Pierre Schoendoerffer, zdjęcia: Raoul Coutard, muzyka: Philippe Sarde, producent: Georges de Beauregard. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902) oraz Pierre Schoendoerffer, "Le Crabe-Tambour", 1976.

Umierający francuski kapitan fregaty (Jean Rochefort) próbuje spotkać się na wodach Grand Banks z porucznikiem Wilsdorfem (Jacques Perrin), francuskim bohaterem wojennym, którego zdradził 20 lat wcześniej. Wilsdorf - nazywany obecnie Le Crabe-Tambour oraz jego trawler - The Shamrock stali się legendą wśród rybaków. Film oparty na prawdziwych losach francuskiego oficera Pierre'a Guillaume'a (Le Crabe-Tambour). Podczas patrolowania rzeki Mekong w Wietnamie został wzięty do niewoli, w której spędził trzy lata. Następnie brał udział w nieudanej rebelii francuskich generałów przeciwko Charlesowi de Gaulle.

SMUGA CIENIA
"The Shadow Line"

Film fabularny, produkcja: Polska/Wielka Brytania, rok produkcji: 1976, reżyseria: Andrzej Wajda, scenariusz: Bolesław Sulik, Andrzej Wajda, zdjęcia: Witold Sobociński, muzyka: Wojciech Kilar, producent: Barbara Pec-Ślesicka, Jolyon Wimhurst, pierwowzór: Smuga cienia ("The Shadow Line", 1917).

Młody i niedoświadczony oficer marynarki handlowej Conrad ( Marek Kondrat) - Polak z pochodzenia, staje po raz pierwszy jako dowódca za sterem okrętu handlowego. Ma przyprowadzić z Bangkoku do Singapuru statek, którego kapitan niespodziewanie umarł. Okazuje się, że okręt jest zaniedbany, a załoga niepokorna. Jedynym doświadczonym marynarzem na pokładzie jest niechętny nowemu kapitanowi pierwszy oficer Burns (Graham Lines), który - podobnie jak część pasażerów statku - zapada na cholerę.

UNDER WESTERN EYES

Widowisko telewizyjne, produkcja: Wielka Brytania (BBC-TV), rok produkcji: 1975, reżyseria: Robert Knights, scenariusz: Howard Brenton, poducent: Mark Shivas, pierwowzór: Prowokator/ W oczach zachodu ("Under Western Eyes", 1911).

Adaptacja Conradowska włączona do programu telewizyjnego pod tytułem "Centre Play: Saliva Milkshak".

UNDER WESTERN EYES

Film fabularny - telewizyjny, produkcja: Wielka Brytania (BBC-TV), rok produkcji: 1975, reżyseria: Stuart Burge, scenariusz: Stuart Burge, muzyka nieoryginalna: Szostakowicz, Symfonia No. 11 g-moll, op. 103 i Koncert wiolonczelowy No. 1, producent: Rosemary Hill, obsada: Barry Foster (Mikulin), Sara Kestelman (Sophia), Avril Elgar (Tekla), Godfrey James (Nikita), Gertan Klauber (Barman), Dinny Powell (Ziemianitch), Roger Rees (Razumov), Shane Briant (Haldin), Anna Calder-Marshall (Natalya), Geoffrey Bayldon (Peters), Derek Godfrey (Ivanovitch), Noel Willman (Książe), Harold Innocent (generał Tulin), Ian Sharp (Ivan), Anita Sharp Bolster (Pani Sale). Pierwowzór: Prowokator/ W oczach zachodu ("Under Western Eyes", 1911).

Student (Shane), który dokonał zamachu bombowego na ministra, wybiera pokój Razumova (Roger Rees) na swoją kryjówkę.

THE SECRET AGENT

Film fabularny - telewizyjny, produkcja: Wielka Brytania (BBC), rok produkcji: 1975, reżyseria: Herbert Wise, oświetlenie: Nigel Wright, muzyka nieoryginalna: Beethoven, Sonata No. 32 c-moll, op. 111, producent: Rosemery Hill. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Telewizyjna adaptacja powieści Conrada. Atak bombowy zaplanowany przez Verloca (Paul Rogers) rozpoczyna lawinę zdarzeń, które doprowadzą do morderstwa i samobójstwa.

JUTRO

Etiuda szkolna 8 min., produkcja: Polska, rok produkcji: 1975, gatunek: etiuda fabularna, reżyseria: Wojciech Maciejewski, scenariusz: Wojciech Maciejewski, zdjęcia: Rudolf Palarz, dźwięk: Jan Silczak, montaż: Janina Grosicka, opieka pedagogiczna: Wojciech Jerzy Has, Mieczysław Jahoda, kierownictwo produkcji: Bronisław Cichoński, produkcja: Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa Telewizyjna i Teatralna, obsada aktorska: Diana Stein, Tomasz Fogiel, Bogusław Sochnacki. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

OMNIBUS: JOSEPH CONRAD

Widowisko telewizyjne, produkcja: Wielka Brytania (BBC-TV), rok produkcji: 1974, reżyseria: Colin Nears, scenariusz: Colin Nears, Norman Sherry. Pierwowzór: Amy Foster ("Amy Foster", 1901, wyd. 1903).

Opowieść o urodzonym w Polsce, ale tworzącym w języku angielskim powieściopisarzu, który w swoich pracach zgłębiał ludzką słabość i moralną niestabilność.
Conrad (Patrick Stewart) w formie naśladującej wywiad telewizyjny opowiada przed kamerą o swoim życiu oraz ideach. Wywiad został urozmaicony materiałem filmowym zrealizowanym na podstawie powieści Amy Foster - historii chłopca z Europy Wschodniej (Sandor Elès), który ocalał z katastrofy morskiej i znalazł się na obcych mu - także z powodu nieznajomości języka - wybrzeżach Kent.

JEJ POWRÓT

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Polska, rok produkcji: 1974 (TV), reżyseria: Witold Orzechowski, scenariusz: Witold Orzechowski, zdjęcia: Kazimierz Konrad. Pierwowzór: Powrót ("The Return", 1898).

Edward (Jerzy Zelnik), dostatnio żyjący bourgeois, wydaje się prowadzić ustabilizowane życie. Jednak pewnego dnia po powrocie do domu znajduje list od Emmy ( Beata Tyszkiewicz) - swojej żony, zawiadamiający o jej odejściu. Jeszcze większym szokiem dla niego jest jej nieoczekiwany powrót tego samego popołudnia. Na ruinach dotąd stabilnego systemu wartości bohaterowie stają do rozstrzygającej rozgrywki. Akcja conradowskiego Powrotu została przeniesiona z XIX-wiecznego Londynu do Polski okresu międzywojennego.

JUTRO

Telewizyjny film muzyczny, produkcja: Polska, rok produkcji: 1974, gatunek: film muzyczny, reżyseria: Bohdan Hussakowski, scenariusz: Bohdan Hussakowski, Jerzy Stanisław Sito, zdjęcia: Mieczysław Jahoda, muzyka: Tadeusz Baird, libretto: Jerzy Sito, wykonanie muzyki: Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia i Telewizji w Katowicach, dyrygent: Mieczysław Nowakowski. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

Ekranizacja wersji scenicznej opowiadania wystawionego w Teatrze Wielkim w Warszawie w roku 1966. Film otrzymał w 1974 Złotą Pragę w kategorii filmów muzycznych na 11. Międzynarodowym Festiwalu Filmów Telewizyjnych w Pradze.

"Mała, zapuszczona, wyludniona osada nadmorska, a w niej troje samotnych ludzi. Opętany obłąkańczą wizją Ozjasz (Ryszard Ronczewski - dubbing Edward Pawlak), stary ślepiec Jozue (Zdzisław Tobiasz - dubbing Jerzy Artysz) i jego córka Jessica (Iwona Biernacka - dubbing Krystyna Szostek-Radkowa). Ozjasz zamyka się w nierealnym świecie wyobraźni. Oczekuje Harry'ego (Janusz Ostrowski) - syna, który w wyobraźni ojca jest ideałem synowskiej miłości, prawości i człowieczeństwa. Ozjasz zaraża swoją wizją Jessicę. Oczekują razem na przyszłe szczęśliwe jutro, którego zwiastunem będzie nadejście Harry'ego. Zjawia się wreszcie, ale Ozjasz nie rozpoznaje w cynicznym młodzieńcu swego syna. Widzi w nim jedynie przeszkodę w konkretyzacji swojej wizji. Harry musi zginąć z ręki ojca w imię zachowania wiary w jutro." (M. Wieroński, "Ekran" 1974, nr 18)

DOMANI

Eksperymentalny film telewizyjny, produkcja: Włochy, rok produkcji: 1974, reżyseria: Domenico (Mimmo) Rafele. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

Eksperymentalny film telewizyjny zrealizowany w Calabrii.

HEROES AND COWARDS (LORD JIM)

35 min film wideo, produkcja: USA (Learning Corporation), rok produkcji: 1973. Pierwowzór: Lord Jim (1900).

Adaptacja powieści oparta na pierwszej części Lorda Jima przedstawia bolesny konflikt moralny kapitana statku, który w krytycznym momencie staje twarzą w twarz ze swoją prawdziwą naturą, co wpłynie na całą jego przyszłość. Jim czuje się pewnie jako oficer na statku, ale jego iluzje zostają nagle obnażone, gdy ten tonie, a bohater musi wybrać, czy ryzykować swoje życie, alarmując pasażerów, czy je ocalić. Specjalne wydanie Columbia Pictures z komentarzem Orsona Wellesa.

THE SECRET SHARER

Film fabularny, produkcja: USA, rok produkcji: 1973 (Encyclopaedia Britannica Educational Corporation), reżyseria: Larry Yust, scenariusz: Larry Yust, zdjęcia: Isidore Mankofsky, dźwięk: John Brasher, producent: Larry Yust, komentarz: Charles van Doren, obsada: David Soul (The Captain); Aron Kincaid (Leggatt); Paul Brinegar (Captain Archibold); William Benedict (Chief Mate); Patrick Campbell (Steward); Johnnie Collins III (Second Mate); Buck Kartalian (Francis). Pierwowzór: Ukryty sojusznik/ Tajemny wspólnik ("The Secret Sharer", 1910, wyd. 1913).

The Secret Sharer stanowi jeden z odcinków serii filmów (Short-Story Showcase) powstałych w latach 1969-1977 na zamówienie Encyclopaedia Britannica Educational Corporation. Czternaście z nich zostało zrealizowanych przez Larrego Yusta. Kilka filmów opatrzono dodatkiem w postaci dziesięciominutowej "Dyskusji o..." dotyczącej adaptowanego tekstu.

LA LIGNE D'OMBRE

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja/Włochy/Niemcy (ORTF/ Télécip), rok produkcji: 1972, reżyseria: Georges Franju, scenariusz: Georges Franju, Louis Guilloux, zdjęcia: Marcel Fradetal, montaż: Gilbert Natot, pierwowzór: Smuga cienia ("The Shadow Line", 1917) oraz Uśmiech szczęścia/ Uśmiech fortuny ("A smile of Fortune", 1911, wyd. 1913).

Historia młodego, niedoświadczonego kapitana statku Marlowa (Jean Babilée), który podczas rejsu musi w samotności walczyć z chorobą, niesubordynacją załogi oraz kaprysami pogody.

"Realizatorzy 'ubarwili' tę opowieść o wątki obce: o dwóch kupcach z Bangkoku, tajemniczej historii miłosnej młodego kapitana i niefortunnej transakcji kartoflanej." (Maria Brzostowiecka, Spotkanie z Conradem, "Ekran", 1975, nr 45)

Jeden z czterech filmów zrealizowanych na podstawie opowieści Conrada ( Szaleństwo Almayera, U kresu sił, Freya z siedmiu wysp, Smuga cienia), których akcja toczy się w rejonie Archipelagu Malajskiego. Razem tworzą cykl "Z dalekich mórz" wyprodukowany przez telewizję francuską w 1972 roku.

LA FOLLIA DI ALMAYER
"La Folie Almayer"

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja/Włochy/Niemcy (RAI/Télécip), rok produkcji: 1972, reżyseria: Vittorio Cottafavi, scenariusz: Louis Guilloux, dialogi: Jean-Daniel de la Rochefoucauld. Pierwowzór: Fantazja Almayera/ Szaleństwo Alamayra ("Alamayers Folly", 1895).

Kaspar Almayer (Giorgio Albertazzi), biały człowiek żyjący wśród Malajów, pragnie zapewnić swojej córce, Ninie (Rosemary Dexter) status społeczny i majątek, mimo że ta jest niechętnie widzianą w towarzystwie pół-Malajką. W roli Almayera wystąpił Giorgio Albertazzi pamiętny z odtwarzania postaci Nieznajomego w filmie Alaina Resnais Zeszłego roku w Marienbadzie. Negatywna postać Almayera w filmie zmienia się w autentycznie tragiczną. Ojciec jest ofiarą osaczenia i przeżywa rzeczywistą tragedię nieprzystosowania. Jeden z czterech filmów zrealizowanych na podstawie opowieści Conrada ( Szaleństwo Almayera, U kresu sił, Freya z siedmiu wysp, Smuga cienia), których akcja toczy się w rejonie Archipelagu Malajskiego. Razem tworzą cykl "Z dalekich mórz" wyprodukowany przez telewizję francuską w 1972 roku.

FREYA DES SEPT ÎLES

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja/Włochy/Niemcy (RAI/Télécip), rok produkcji: 1972, reżyseria: Jean-Pierre Gallo, scenariusz: Jean-Daniel de la Rochefoucauld, Louis Guilloux, zdjęcia: Jean-Jacques Rochut, muzyka: Gérard Gallo, obsada: France Daugnac (Freya), Jean-Marie Patte (Heemskirk), Claude Vernier (Nielsen), Vania Vilers (Jasper Allen), Vernon Dobtcheff (Marynarz z Neptuna), Joachim Hansen (Marynarz z Banito), Henri Marteau (Marlow), Fred Personne (Duński Oficer), Jean- Marie Richier (Żeglarz), Christiane Rorto (Antonia), Max Vialle (Schultz). Pierwowzór: Freja z siedmiu wysp ("Freya of the seven Isles", 1912, wyd. 1913).

Jeden z czterech filmów zrealizowanych na podstawie opowieści Conrada ( Szaleństwo Almayera, U kresu sił, Freya z siedmiu wysp, Smuga cienia), których akcja toczy się w rejonie Archipelagu Malajskiego. Razem tworzą cykl "Z dalekich mórz" wyprodukowany przez telewizję francuską w 1972 roku.

AU BOUT DU ROULEAU

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Francja/Włochy/Niemcy (Télécip), rok produkcji: 1972, reżyseria: Claude-Jean Bonnardot, scenariusz: Michel Andrieu, obsada: Charles Vanel (kapitan Whalley), Etienne Bierry (Massy), Yves Arcanel (Sterne), Louis Arbessier (Eliott) Bernard Cara (Clerk), Konrad von Bork (Van Wyk), Germaine Byron (Van Wyk's servant), Claude Gaudelette (marynarz), Virginie Grigaut (Ivy), Henri Lambert (Jack), John A. Tinn, Raoul Guylad. Pierwowzór: U kresu sił ("The end of the Tether", 1902).

Jeden z czterech filmów zrealizowanych na podstawie opowieści Conrada ( Szaleństwo Almayera, U kresu sił, Freya z siedmiu wysp, Smuga cienia), których akcja toczy się w rejonie Archipelagu Malajskiego. Razem tworzą cykl "Z dalekich mórz" wyprodukowany przez telewizję francuską w 1972 roku.

JUTRO

Film szkolny, telewizyjny, produkcja: Polska, rok produkcji: 1969, reżyseria: Jacek Szczęk, obsada: Elżbieta Czyżewska (Bessie), Andrzej Łapicki (Harry), Bolesław Płotnicki (Kapitan Hagberd), Janusz Paluszkiewicz (Carvil). Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

Sześćdziesięciominutowy, telewizyjny film szkolny Jacka Szczęka - realizatora licznych spektakli telewizyjnych oraz aktora (wystąpił w Rysopisie Jerzego Skolimowskiego).

RIUSCIRANNO I NOSTRI EROI A RITROVARE L'AMICO MISTERIOSAMENTE SCOMPARSO IN AFRICA?
"Will Our Friends Succeed in Finding Their Friend Who Disappeared In"
"Will Our Heroes Be Able to Find Their Friend Who Has Mysteriously Disappeared in Africa?"
"Czy nasi bohaterowie zdołają odszukać przyjaciela zaginionego tajemniczo w Afryce?"

Film fabularny, produkcja: Włochy (Documento Film), rok produkcji: 1968, reżyseria: Ettore Scola, scenariusz: Agenore Incrocci, Furio Scarpelli, Ettore Scola, zdjęcia: Claudio Cirillo, muzyka: Armando Trovajoli, producent: Gianni Hecht Lucari, Fausto Saraceni. Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Przedsiębiorczy biznesmen Fausto Di Salvio (Alberto Sordi), zmęczony pracą, rodziną i swoim dotychczasowym życiem, oraz jego przyjaciel, księgowy Ubaldo Palmarini (Bernard Blier) wyruszają do Afryki. Celem ich podróży jest odnalezienie szwagra Fausta - Oresta Sabatiniego (Nino Manfredi), który zniknął bez śladu na Czarnym Lądzie w niewyjaśnionych okolicznościach.

THE SECRET AGENT

Film fabularny, telewizyjny (2 epizody: The Fuse, The Explosion), produkcja: Wielka Brytania (BBC-TV), rok produkcji: 1967, reżyseria: Gerald Blake, scenariusz: Alexander Baron, producent: David Conroy. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Dwuczęściowa adaptacja Tajnego agenta Josepha Conrada. Pan Verloc (Nigel Green) wydaje się być nieszkodliwym sprzedawcą w londyńskim sklepie, tymczasem pracuje na dodatkowych "etatach" jako anarchista i podwójny agent - rosyjski i angielski. Jego działalność przyczyni się do śmierci młodszego, upośledzonego brata żony (Mary Webster), co popycha ją do straszliwej zemsty.

SUTRA

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Jugosławia, rok produkcji: 1967, reżyseria: Zdravko Sotra, scenografia: Dora Dusanovic, obsada: Ljubisa Jovanovic, Milivoje Zivanovic. Pierwowzór: Jutro ("Tomorrow", 1902, wyd. 1903).

AWANTURNIK
"L'Avventuriero", "The Rover"

Film fabularny, produkcja: Włochy/Wielka Brytania (Arco Film, Rome; Selmur Production, London), rok produkcji: 1967, reżyseria: Terence Young, scenariusz: Jo Eisinger, Luciano Vincenzoni, zdjęcia: Leonida Barboni, muzyka: Ennio Morricone, producent: Alfredo Bini. Pierwowzór: Korsarz ( The Rover, 1923).

Akcja ma miejsce w porewolucyjnej Francji. Peyrol (Anthony Quinn), dawny pirat poszukiwany przez policję w każdym porcie, porzuca ścieżkę zbrodni i przystępuje do kontrrewolucjonistów. Podczas przenoszenia wiadomości do Portu Commander zostaje zatrzymany przez policję. Podczas ucieczki ratuje młodą kobietę, Arlettę (Rosanna Schiaffino), a w końcu znajduje schronienie w jej domu, w którym mieszka także jej ciotka (Rita Hayworth). Ostatecznie będzie musiał wybrać między miłością do Arletty, a swoimi powinnościami wobec kontrrewolucjonistów.

L'OSPITE SEGRETO

Film fabularny, TV PRODUCTION, produkcja: Włochy, rok produkcji: 1967, reżyseria: Eriprando Visconti, scenariusz: Oreste Del Buono, obsada: Nino Castelnuovo (kapitan Marlow), Giulio Brogi (Leggatt), Gigi Pistilli (Burns). Pierwowzór: Ukryty sojusznik/ Tajemny wspólnik ("The Secret Sharer", 1910, wyd. 1913).

LORD JIM

Film fabularny, produkcja: Wielka Brytania/USA, rok produkcji: 1965, reżyseria: Richard Brooks, scenariusz: Richard Brooks, zdjęcia: Freddie Young, muzyka: Bronislau Kaper, producent: Richard Brooks. Pierwowzór: Lord Jim ("Lord Jim", 1900).

Młody marynarz, Jim (Peter O'Toole), opuszcza pokład statku przewożącego pielgrzymów, gdy ten zaczyna tonąć. Dezercja ta zaważy na jego całym późniejszym życiu. Zhańbiony Jim szuka dróg, na których mógłby zrehabilitować się nie tylko w oczach brytyjskiej komisji morskiej, ale także w swoich własnych. Chcąc odkupić swoją winę, zgłasza się na okręt, który przewozi dynamit do odległych plemion. Jim bierze także udział w powstaniu przeciwko dyktatorowi (Eli Wallach), wielokrotnie udowadniając swoją odwagę. Ma nadzieję, że podczas służby zginie i w ten sposób zmaże swoją hańbę.

ANCORA UN GIORNO

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Włochy, rok produkcji: 1962, reżyseria: Flaminio Bollini, scenariusz: Flaminio Bollini, obsada: Flaminio Bollini (Josiah Carvil), Relda Ridoni (Bessie Carvil), Aldo Silvani (kapitan Hagberd). Pierwowzór: Jutro - adaptacja sceniczna ("One day More, a Play in One Act", 1913).

VICTORY ("ART CARNEY SHOW")

Widowisko telewizyjne, produkcja: USA, rok produkcji: 1960 (NBC-TV), reżyseria: Daniel Petrie, scenariusz: Michael Dyne, producent: David Susskind. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

"Art Carney Show" - komediowy program cykliczny zrealizowany dla telewizji NBC, którego gospodarzem był Art Carney. Jeden z odcinków stanowiła ekranizacja opowiadania Zwycięstwo w gwiazdorskiej obsadzie. W postać Heysta wcielił się gospodarz programu Art Carney. W pozostałych rolach wystąpili: Lois Smith (Alma), Eric Portman (Pan Jones), Oscar Homolka (Schomberg), Richard Harris (Ricardo), Ruth White (Pani Schomberg), Ira Petina (Elvira), Richard Weyand (Pedro), Kaie Deel (Wang). Brak wiadomości na temat istnienia kopii tego filmu.

HEART OF DARKNESS ("PLAYHOUSE 90")

Widowisko telewizyjne (sezon 3, odcinek 7), produkcja: USA, rok produkcji: 1958 (CBS-TV), reżyseria: Ronald Winston, scenariusz: Stewart Stern, zdjęcia: Joseph F. Biroc, Albert Kurland, muzyka: Robert Drasnin, producent: Fred Coe, wprowadzenie: Sterling Hayden, obsada: Boris Karloff (Kurtz), Roddy McDowall (Charles Marlow), Richard Haydn (Accountant), Oskar Homolka (Doctor), Eartha Kitt (Queen), Cathleen Nesbitt (Old Woman), Inga Swenson (Maria). Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

"Playhouse 90" to seria widowisk telewizyjnych zrealizowanych w latach 1956-1961 i emitowanych co tydzień, nazwana tak z powodu długości poszczególnych odcinków (90 minut). Wiele z nich rozrosło się następnie do rozmiarów filmów długometrażowych.

ONE DAY MORE ("STAR TONIGHT")

Widowisko telewizyjne (sezon 2, odcinek 7), produkcja: USA (ABC-TV), rok produkcji: 1955, obsada: Bramwell Fletcher, Scott Marlowe, Margaret Phillips, Frederick Worlock. Pierwowzór: Jutro - adaptacja sceniczna ("One day More, a Play in One Act", 1913).

"Star Tonight" to seria trzydziestominutowych odcinków nadawanych w telewizji ABC od 3 lutego 1955 do 9 sierpnia 1956, we wtorki o godzinie 9.00. W półgodzinnych widowiskach wystąpiło kilka największych gwiazd lat pięćdziesiątych.

HEART OF DARKNESS

Widowisko telewizyjne, produkcja: USA (WCBS-TV/New York State Education Departament), rok produkcji: 1955, reżyseria: Francis Moriarty, scenariusz: Robert Herridge, muzyka: Tom Scott, producent: Robert Herridge, obsada: John Drainie (Marlow), Robert Blackburn, Sheppard Kerman, Robert Hersh, Tom Daly, Gordon Sterne, Lee Henry, John Mackwood, Charles Martin, Frank Glass, Jim McAndrew (Moderator). Pierwowzór: Jądro ciemności ("Heart of Darkness", 1899, wyd. 1902).

Sześćdziesięciominutowe widowisko telewizyjne.

THE BLACK MATE ("SCHLITZ PLAYHOUSE OF STARS")
"Herald Playhouse", "Schlitz Playhouse", "The Playhouse USA"

Widowisko telewizyjne (sezon 3, odcinek 42), produkcja: USA, rok produkcji: 1954, reżyseria serii: Walter C. Brown (story i teleplay) - całej serii, zdjęcia: George T. Clemens, Paul Ivano, muzyka: Paul Sawtell (music supervisor) - całej serii, producent: Nat Holt. Pierwowzór: Czarny mat/ Czarny oficer ("The Black mate", 1908, wyd. 1925).

"Schlitz Playhouse of Stars" (1951-1959) to telewizyjna seria emitowana w stacji CBS od 5 października 1951 roku do 31 lipca 1959 roku w każdy piątek o godzinie 21.00. W sześćdziesięciominutowych odcinkach występowały takie gwiazdy jak: David Niven, Helen Hayes, Margaret Sullivan, Wendell Corey, Joan Caulfield, James Dean, Raymond Burr, Irene Dunne, Gene Kelly, Agnes Moorehead, Rosalind Russell, Anthony Quinn, Vincent Price. Jeden z odcinków został zrealizowany na podstawie Czarnego mata Josepha Conrada. Występują w nim: Robert Cornthwaite, Paul Kelly, William Phipps, Lee Van Cleef.

LAUGHING ANNE
"Between the Tides"

Film fabularny, produkcja: USA/Wielka Brytania (Repudlic Pictures/Imperadio), rok produkcji: 1953, reżyseria: Herbert Wilcox, scenariusz: Pamela (Wilcox) Bower, zdjęcia: Max Greene, muzyka: Anthony Collins, Ted Grouya, Pierre Roche, producent: Herbert Wilcox. Pierwowzór: Z powodu dolarów/ Dla dolarów ("Because of the dollars", 1914, wyd. 1928).

Rudowłosa Anne (Maragert Lockwood), która jest piosenkarką w eleganckim paryskim nocnym klubie, z powodu swojego uśmiechu nazywana jest "Śmiejącą się Anną". Jej kochanek, bokser Jen Farrell (Forrest Tucker) podczas walki zostaje tak silnie zraniony, że Anne uświadamia sobie, że nigdy więcej nie będzie mógł już walczyć. Odpływają na wschodnie morza, gdzie Anne śpiewa w obskurnym jawajskim barze. Stamtąd ucieka razem z Kapitanem Davidsonem (Wendell Corey) do Singapuru, ale po drodze opamiętuje się i postanawia wrócić do nędznego życia z Farrellem. Po latach Davidson odnajduje ją w biedzie, z dzieckiem i nadal przy Farrellu. Zaczyna namawiać Anne do wyjazdu. Farrell natomiast słysząc o cennym ładunku, który przewozi Davidson, postanawia go przejąć.

TWARZĄ W TWARZ
"Face to Face"

Film fabularny, produkcja: USA (Theasquare Productions), rok produkcji: 1952, reżyseria: John Brahm, scenariusz: Eneas MacKenzie, zdjęcia: George E. Diskant, Karl Struss, muzyka: Hugo Friedhofer, producent: Huntington Hartford. Pierwowzór: Ukryty sojusznik/ Tajemny wspólnik ("The Secret Sharer", 1910, wyd. 1913)

Film, którego akcja zamyka się w jednym dniu, rozpoczyna nagłe wtargnięcie intruza na statek podczas spokojnej nocy. Nowy, niedoświadczony kapitan statku Falcor (James Mason) musi zadecydować, co zrobić z mordercą - Leggattem (Michael Pate), uciekinierem z okrętu Sephora, na którym Leggatt zabił mężczyznę. Kapitan postanawia ukryć go w swojej kajucie. Aby następnie umożliwić mu opuszczenie statku i bezpieczne dotarcie wpław do lądu, ryzykownie zbliża się do nadbrzeżnych skał, narażając statek na niebezpieczeństwo. Adaptacja powieści Conradowskiej stanowiła pierwszą część filmu Face to face. Druga to obraz Jamesa Agee'ego na podstawie opowiadania Stephena Crane'a - The Bride Comes to Yellow Sky.

WYKOLEJENIEC
"Outcast of the Islands", "L'avventuriero della Malesia"

Film fabularny, produkcja: Wielka Brytania (London Film for British Lion Film Corporation), rok produkcji: 1952, reżyseria: Carol Reed, scenariusz: William Fairchild, zdjęcia: Edward Scaife, John Wilcox, muzyka: Brian Easdale, producent: Carol Reed. Pierwowzór: Wygnaniec/Banita/Wykolejeniec/Wyrzutek ("An Outcast of the Islands", 1896).

Willems (Trevor Howard) jest byłym piratem, który włóczy się bez celu wśród wysp malajskich. Gdy miał dwanaście lat, pomocną dłoń wyciągnął do niego kapitan Lingard (Ralph Richardson). Willems, kierowany miłością do Aissy (Kerima), sterowany przez jej ojca (A. V. Bramble) oraz jego wspólnika (George Coulouris), zdradza sekretną drogę handlową swojego dobroczyńcy, kapitana Lingarda. Gdy ten dowiaduje się o zdradzie, w złości odrzuca Willemsa, nazywając go człowiekiem, który "nie ma serca".

THE SECRET SHARER

Film fabularny, telewizyjny, produkcja: Wielka Brytania (BBC), rok produkcji: 1950, reżyseria: George F. Kerr, scenariusz: George F. Kerr, producent: W. P. Rilla. Pierwowzór: Ukryty sojusznik/Tajemny wspólnik ("The Secret Sharer", 1910, wyd. 1913).

Telewizyjna adaptacja opowiadania Josepha Conrada o młodym, niedoświadczonym kapitanie (Clement McCallin), który po raz pierwszy samodzielnie dowodzi statkiem. Kapitan pomaga mężczyźnie Leggattowi (Patrick Barr) szukającemu ratunku na jego okręcie. Wkrótce okazuje się, że jest on mordercą, który podczas burzy morskiej zabił mężczyznę, a następnie zbiegł.

VICTORY: AN ISLAND TALE

Film fabularny, produkcja: USA (Paramount Picture Inc.), rok produkcji: 1940, reżyseria: John Cromwell, scenariusz: John L. Balderston, zdjęcia: Leo Tover, muzyka: Frederick Hollander, producent: Anthony Veiller. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

Hendrik Heyst (Fredric March), angielski intelektualista, żyje we wschodnich Indiach na odludnej wyspie starając się odizolować od świata. Jest jednak zmuszony złamać tę zasadę, kiedy spotyka dziewczynę, Anne (Betty Field), narażoną na niebezpieczeństwo ze strony trzech morderców. Złoczyńcy - pod przewodnictwem pana Jonesa (Sir Cedric Hardwicke) - przenoszą swoje zainteresowanie z Anne na Heysta, gdyż podejrzewają go o posiadanie bogactw. Doświadczenie to przywraca Heysta z powrotem światu.

TAJNY AGENT
"Sabotage", "A Woman Alone", "I Married a Murderer", "The Hidden Power"

Film fabularny, produkcja: Wielka Brytania (Gaumont-British Picture Corporation Ltd.), rok produkcji: 1936, reżyseria: Alfred Hitchcock, scenariusz: Charles Bennett, zdjęcia: Bernard Knowles, muzyka: Hubert Bath, Jack Beaver, Louis Levy, producent: Michael Balcon. Pierwowzór: Tajny agent ("The Secret Agent", 1907).

Londyn w latach trzydziestych XX wieku. Pan Verloc (Oscar Homolka), właściciel małego kina, w rzeczywistości jest agentem obcego wywiadu, czego nieświadoma jest nawet jego żona (Sylvia Sidney). Mimo, iż policja depcze mu po piętach, organizuje zamach. Wysyła brata żony (Desmond Tester) z paczką, w której jest bomba, ale autobus utyka w korku ulicznym, tak że bomba wybucha w trakcie jazdy i zabija chłopca. Gdy żona Verloca dowiaduje się o tym, zabija męża. W uniknięciu kary pomaga jej Ted (John Loder), policjant ze Scotland Yardu. Film zawiera jedną z najsłynniejszych Hitchcockowskich scen - chłopiec niosący paczkę z bombą, jest nieświadomy grożącego mu niebezpieczeństwa, w przeciwieństwie do oglądających scenę widzów.

SOUS LES YEUX D'OCCIDENT
"Razumov", "Prowokator"

Film fabularny, produkcja: Francja (Films Ossa), rok produkcji: 1936, reżyseria: Mark Allégret, scenariusz: L. Lustig, Hans Wilhelm, dialogi: Jacques Viot, zdjęcia: Michel Kelber, muzyka: Georges Auric, producent: Roger LeBon. Pierwowzór: W oczach Zachodu ("Under Western Eyes", 1911).

Akcja filmu rozgrywa się w czasach Rewolucji w Rosji. Haldin (Jean-Louis Barrault) należący do organizacji terrorystycznej, morduje rosyjskiego rządowego oficjela, a następnie chroni się w domu swojego przyjaciela, Razumova (Pierre Fresnay). Rozumov bojąc się aresztowania, oddaje Haldina władzom, mimo to jednak zostaje oskarżony o współudział. Chroniąc się przed plutonem egzekucyjnym, Rozumov zgadza się na działalność w roli podwójnego agenta dla carskiej policji. Dopiero gdy jego ukochana (Daniele Parola) jest zagrożona, Razumov przyznaje się do zdrady i ginie, żeby ją ocalić.

FARORNAS PARADIS

Film fabularny, produkcja: USA/Szwecja (Les Studios Paramount), rok produkcji: 1931, reżyseria: Rune Carlsten, scenariusz: Rune Carlsten, obsada: Elisabeth Frisk (Anita), Knut Martin (Davis), Oscar Textorius (Schomberg). Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

TROPENNÄCHTE

Film fabularny, produkcja: USA/Niemcy/Francja (Paramount Publix Corporation), rok produkcji: 1931, reżyseria: Leo Mittler, scenariusz: Egon Eis, Grover Jones, Rudolf Katscher, zdjęcia: René Guissart, kierownik produkcji: Paul Reno, obsada: Dita Parlo (Alma), Robert Thoeren (Heyst), Fritz Greiner (Schomberg). Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

LA RIVA DEI BRUTI

Film fabularny, produkcja: USA/Włochy (Paramount), rok produkcji: 1930, reżyseria: Mario Camerini, scenariusz: Pier Luigi Melani, zdjęcia: Fernando Risi, obsada: Carmen Boni. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

DANS UNE ÎLE PERDUE

Film fabularny, produkcja: USA/Francja (Films Paramount), rok produkcji: 1930, reżyseria: Alberto Cavalcanti, scenariusz: Georges Neveux, zdjęcia: René Guissart, producent: Paramount. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

Skrzypaczka Alma (Daniele Parola) ucieka od lubieżnych propozycji łajdaka Schomberga (Gaston Jacquet). Wsiada na łódź należącą do przystojnego Davisa (Enrique Rivero), który zaokrętował w osadzie. Ich śladem ruszają prześladowcy Almy. Kopia filmu zaginęła. Francuskojęzyczna wersja filmu Williama A. Wellmana zrealizowana przez wytwórnię Paramount.

NIEBEZPIECZNY RAJ
"Dangerous Paradise"

Film fabularny, produkcja: USA (Paramount), rok produkcji: 1930, reżyseria: Ryszard Ordyński, scenariusz: William Slavens McNutt, Grover Jones. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

"Młoda skrzypaczka Alma (Maria Malicka), przybyła do Simbali wraz z orkiestrą Zangiacoma (Leon Recheński), zaangażowaną na szereg występów do hotelu Schomberga. Zarówno dyrygent Zangiacomo, jak i Schomberg prześladowali Almę swą miłością. Pewnego wieczora, kiedy, jak zwykle, zmuszono Almę, by przysiadała się do gości w kawiarni i zachęcała ich do jak największych wydatków, poznała Heysta (Adam Brodzisz), który przybył owego wieczora ze swej wyspy Sourabaya, gdzie mieszkał samotnie, z dala od świata i ludzi. Zabrał on Almę do siebie, na wyspę. Po wielu perypetiach i przygodach została jego żoną." ( www.filmpolski.pl)

Kopia filmu zaginęła. Polskojęzyczna wersja filmu Williama A. Wellmana zrealizowana przez wytwórnię Paramount. Film wyświetlano w polskich kinach jedynie przez 8 dni.

NIEBEZPIECZNY RAJ
"Dangerous Paradise", "Victory"

Film fabularny, produkcja: USA (Paramount Famous Players-Lasky Corporation), rok produkcji: 1930, reżyseria: William A. Wellman, scenariusz: William Slavens McNutt, Grover Jones, zdjęcia: Archie J. Stout, muzyka: Albert R. "Sonny" Cunha, John Leipold, producent: Jesse L. Lasky. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

Film zakończony happy-endem stał się wzorcem dla pięciu następnych adaptacji Zwycięstwa pięciu narodowości (polskiej, francuskiej, włoskiej, niemieckiej i szwedzkiej - wszystkie kopie zginęły). Po przełomie dźwiękowym pojawił się problem rozpowszechniania filmów amerykańskich wśród widzów krajów nieanglojęzycznych. W związku z tym w roku 1930 powstało studio produkcyjne Paramountu w Joinville (blisko Paryża), którego zadaniem było produkowanie różnojęzycznych wersji filmów amerykańskich. Takiej procedurze poddany został Niebezpieczny raj. Alma (Nancy Carroll), skrzypaczka wynajęta do gry w hotelu na wyspie, jest naciskana, by spełniać nieprzyzwoite propozycje odwiedzających hotel mężczyzn. Alma ucieka i chroni się na łodzi Heysta (Richard Arlen), o którym mówi się, że jest posiadaczem złota. Kilku mężczyzn śledzi Almę: Mr. Jones (Gustav von Seyffertitz), Pedro (George Kotsonaros) i Ricardo (Francis McDonald), wietrząc okazję rabunku złota. Jednak po konfrontacji z Hestem zostają aresztowani albo zabici. Heyst, który w rzeczywistości nie posiadał majątku, zostaje teraz z Almą.

THE RESCUE

Film fabularny, produkcja: USA (Samuel Goldwyn, Inc.), rok produkcji: 1929, reżyseria: Herbert Brenon, scenariusz: Elizabeth Meehan, H. H. Caldwell, Katherine Hilliker, zdjęcia: George Barnes, Joseph F. Biroc, James Wong Howe, muzyka: Hugo Riesenfeld, producent: Samuel Goldwyn. Pierwowzór: Ocalenie ("The Rescue", 1920).

Angielski podróżnik Tom Lingard (Ronald Colman) pomaga ukryć na wyspie księcia i jego siostrę, po tym, jak zostali oni wygnani przez rebeliantów. Następnie usiłuje odzyskać ich dom, ale zostaje zatrzymany przez bogatych Anglików, państwa Traversów. Wkrótce bohater angażuje się w romans z żoną pana Traversa (Alfred Hickman) - Lady Edith Travers (Lili Damita). Podczas napadu na jacht będący własnością Traversów, Angielka wzywa na pomoc Toma, ale zamiast ratować statek, oboje oddają się niepohamowanym żądzom. Zanim docierają do statku, ten wybucha razem ze wszystkimi tam obecnymi oraz panem Traversem. Dręczony przez sumienie bohater odsyła kobietę, a sam zostaje pustelnikiem.

THE ROAD TO ROMANCE
"Romance"

Film fabularny, produkcja: USA (Metro-Goldwyn-Mayer), rok produkcji: 1927, reżyseria: John S. Robertson, scenariusz: Josephine Lovett, Joseph Farnham, zdjęcia: Oliver T. Marsh. Pierwowzór: Przygoda ("Romance", 1903).

Piękna Serafina (Marceline Day) zostaje pojmana przez zepsutego sędziego Balthasara (Roy D'Arcy), który chce ją pod przymusem poślubić. W przebraniu pirata, przybyły z Hiszpanii kapitan José Armando (Roman Novarro) podróżuje w kierunku opanowanej przez bezprawie karaibskiej wyspy. Przebranie pozwala mu swobodnie poruszać się wśród najróżniejszego autoramentu łajdaków, czekając odpowiedniego momentu, by przypuścić atak na Balthasara. José Armando zaczyna działać w chwili, gdy sędzia zamierza poślubić Serafinę. Kopia filmu zaginęła. Obsadzenie Romana Novarro spowodowało konieczność zmiany pochodzenia postaci z angielskiego arystokraty na wysoko urodzonego Hiszpana.

THE SILVER TREASURE

Film fabularny, produkcja: USA (Fox Film Corporation), rok produkcji: 1926, reżyseria: Rowland V. Lee, scenariusz: Robert N. Lee, Elisabeth Pickett, zdjęcia: G. D. Post, napisy: Elizabeth Pickett. Pierwowzór: Nostromo, 1904.

Historia rozgrywa się w mitycznym państwie południowej Ameryki, w republice Costaguana, gdzie tamtejszy bohater, Nostromo (George O'Brien) jest uważany za bardzo szlachetnego człowieka. Charles Gould (Stewart Rome) - właściciel fabryki srebra - prosi Nostromo o ochronę swojego ładunku przed bandytami w drodze na nadbrzeże. Podczas wynikłej walki z rzezimieszkami postrzelono kobietę. Na łożu śmierci wymusza ona na Nostromo obietnicę, że poślubi jej córkę Lindę (Helene D'Algy), mimo że ten kocha swoją kuzynkę Giselle (Joan Renee). Podczas przewożenia srebra statkiem, bandyci atakują ponownie. Nostromo ucieka, ale stopniowo zaczyna rodzić się w nim pokusa, by zabrać srebro i uciec razem z Giselle, unikając małżeństwa z Lindą. Giselle jednak odmawia, a Nostromo - przerażony swoimi planami - wyznaje wszystko Gouldowi, który mu przebacza. Po zwrocie srebra Nostromo dowiaduje się, że matka Lindy zwolniła go z przyrzeczenia. Kopia filmu zaginęła. Niektóre jego sekwencje są barwione.

LORD JIM

Film fabularny, produkcja: USA (Famous Players-Lasky Corporation), rok produkcji: 1925, reżyseria: Victor Fleming, scenariusz: John Russell, George C. Hull, zdjęcia: Faxon M. Dean, producent: Victor Fleming. Pierwowzór: Lord Jim, 1900.

Jim (Percy Marmont) jest żeglarzem pod dowództwem nikczemnego Kapitana Browna (Noah Beery). Kiedy statek pełen pielgrzymów zmierzających do Mekki zderza się z wrakiem, kapitan i jego załoga - także Jim - dezerterują. W rezultacie Jim traci patent marynarski. Dzięki pomocy zaprzyjaźnionego kupca otrzymuje pracę w malajskiej placówce handlowej. Stopniowo pnie się w hierarchii, aż przejmuje nad nią kontrolę, zastępując Corneliusa (Raymond Hatton), którego córkę Jewel (Shirley Mason) Jim darzy uczuciem. Tymczasem Brawn i jego załoga, podobnie jak Jim pozbawieni praw marynarskich, stali się piratami. Napadają na miasto, zostają schwytani, ale Jim nakazuje ich uwolnić. Uwolnieni piraci zabijają niewinnego człowieka, za co Jim płaci własnym życiem.

VICTORY

Film fabularny, produkcja: USA (Famous Players-Lasky Corporation), rok produkcji: 1919, reżyseria: Maurice Tourneur, scenariusz: Jules Furthman (jako Stephen Fox), zdjęcia: René Guissart, efekty sceniczne: Floyd Mueller, producent: Maurice Tourneur. Pierwowzór: Zwycięstwo ("Victory", 1915).

Axel Heyst (Jack Holt) - niezależny wędrowiec - osiada na wyspie na południowych morzach. Lituje się nad młodą kobietą Almą (Seena Owen), pomagając jej uciec na swoją wyspę. Jones (Ben Deely) - korsarz, który jest przekonany, że Heyst posiada zakopany na wyspie skarb, zbiera swoją bandę, by napaść na jego odludny eden.

# data[].attributes.attachment_link.title
ADAPTACJE FILMOWE TWÓRCZOŚCI JOSEPHA CONRADA | Artykuł | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Poniżej zamieszczamy listę adaptacji filmowych powieści i opowiadań Josepha Conrada - od roku 1915 do 2006 - wraz z krótkimi opisami filmów, w porządku antychronologicznym. Fragment publikacji "Sfilmować niepewność. O kłopotach z adaptowaniem dzieł Josepha Conrada": APOCALYPSE OZ Film fabularny, krótkometrażowy, produkcja: USA, rok produkcji: 2006.

# data[].attributes.attachment_link.description
Joseph Conrad (właśc. Józef Teodor Konrad Korzeniowski; 1857-1924) - pisarz i publicysta tworzący w języku angielskim, Polak z pochodzenia.

# data[].attributes.headline
Inspiracje conradowskie - recenzja komiksu "Niesamowite opowieści Josepha Conrada" Macieja Jasieńskiego

# data[].attributes.subject
Inspiracje conradowskie - recenzja komiksu "Niesamowite opowieści Josepha Conrada" Macieja Jasieńskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dodane: 20-07-2015 08:05 ()

Jak wydobyć sens sztuki w sytuacji, gdy o jej esencji nierzadko stanowi samo życie? Wydaje się, że to proste, wystarczy dotrzeć do źródła kluczowych inspiracji. W przypadku twórczości Josepha Conrada jest to bardzo trafiona recepcja. Z takiego założenia zdają się po części wychodzić Maciej Jasiński i Łukasz Godlewski, autorzy komiksu „Niesamowite opowieści Josepha Conrada", w którym autobiograficzne wydarzenia funkcjonują jako tworzywo światowej literatury.

Faktem jest, że życie Conrada było wyjątkowo barwne, nad wyraz intensywne. Angielski pisarz i publicysta, z pochodzenia Polak, syn działacza niepodległościowego, Apollona Korzeniowskiego, już jako nastolatek najął się do francuskiej marynarki, po latach wstępując także do brytyjskiego wojska morskiego. Nic zatem dziwnego, że marynistyczne doświadczenia często uwzględniano za sprawą tematyki, ale także formy jego literackich prób. W tym też miejscu warto docenić pracę Macieja Jasińskiego, który z niemałą gracją poprzeplatał fikcję i rzeczywistość, sprawiając, że scenariusz komiksu można traktować jako swoistą kronikę, ale także historię stricte przygodową.

Chociaż „Niesamowite opowieści Josepha Conrada" mogłyby sugerować fantastyczną osnowę wojaży słynnego literata, to geneza jego tułaczki bierze się z jak najbardziej realnej ciekawości świata. Conrad, który w komiksie funkcjonuje jako narrator wydarzeń, co chwila dzieli się smaczkami z przysłowiowego życia na walizkach - a to podczas podróży koleją z dworca w Berlinie, dokowania w Sydney, morderczych tajfunów czy niebezpiecznej wyprawy do Kongo. Niebywałego uroku wszystkim opowieściom dodaje sceneria, w której Conrad referuje owe sytuacje swoim wiernym przyjaciołom. Statek wycieczkowy pływający po Londyńskiej Tamizie jest bowiem swoistym wehikułem dla retrospekcji, jako że wydarzenia przybliżane są nam ze znaczącej perspektywy czasu.

Ze względu na zróżnicowane przeskoki tak w czasie, jak i miejscach, w formie komiksu zdecydowano się posłużyć czymś w rodzaju powieści szkatułkowej. Chociaż poszczególne epizody działają na zasadzie widowiska atrakcji, przez co trudno jest wyróznić główny szkielet fabuły, to już zakończenie historii, z dosyć nieoczekiwaniem pojawieniem się na pokładzie statku słynnego detektywa z londyńskiej Baker Street, można uznać za interesujący, dosyć oryginalny chwyt. Czy Conrad faktycznie zbyt często pobudzał wodze swojej wyobraźni?

Klarowna narracja znajduje pokrycie także w sferze graficznej. Słowo przyzwoicie łączy się tutaj z obrazem, właściwie każda plansza komiksu uwzględnia elementy budujące spójność fabuły. Łukasz Godlewski operuje dosyć prostą kreską, w zbliżeniach wykazując się rzeczowym portretowaniem ludzkich sylwetek, natomiast w planach dalszych zazwyczaj zarzucając troskę o szczegóły. Wielka szkoda, że stosunkowo mało pracy poświęcono tłom. Czasem jest to sensownie uargumentowane, choćby za sprawą mgły rozciągającej się nad kongijską rzeką, innym razem nie ma już jednak tak dobrej odpowiedzi. Bywają kadry, w których bohaterowie niejako lewitują na scenerii pokrytej niczym więcej poza bielą. Niestety należy to potraktować jako niewykorzystany potencjał i pewny mankament na zasadniczo przyzwoitej warstwie wizualnej.

„Niesamowite opowieści Josepha Conrada" są interesujące z co najmniej kilku powodów. Ich wartość zasadza się po części na symbolicznym oddaniu ducha twórczości naszego rodaka, z jednoczesnym położeniem nacisku na gawędziarską, rozrywkową formułę medium. Warto docenić także przybliżenie kontekstu dla powstania dzieł takich, jak chociażby „Jądro ciemności". Komiks zobrazowany za pomocą czerni i bieli, akcentów szarości, a także bardzo delikatnego operowania sepią dodatkowo oddaje staroświecki nastrój opowieści... Nieszablonowe pomysły sygnowane nazwiskami polskich twórców powinny zyskać czytelnicze uznanie.

Tytuł: „Niesamowite opowieści Josepha Conrada"

Scenariusz: Maciej Jasiński

Rysunki: Łukasz Godlewski

Okładka: Grzegorz Przybyś

Wydawca: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku

Data premiery: 07.2015 r.

Okładka: miękka

Format: A5

Papier: kredowy

Druk: cz-b/kolor

Liczba stron: 48

Cena: 19,90 zł

Komiks można nabyć w sklepie gildii

Dziękujemy WiMBP w Gdańsku za udostępnienie egzemplarza do recenzji.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Niesamowite opowieści Josepha Conrada" - recenzja

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak wydobyć sens sztuki w sytuacji, gdy o jej esencji nierzadko stanowi samo życie? Wydaje się, że to proste, wystarczy dotrzeć do źródła kluczowych inspiracji. W przypadku twórczości Josepha Conrada jest to bardzo trafiona recepcja. Z takiego założenia zdają się po czę...

# data[].attributes.headline
Powieści i opowiadania  Josepha Conrada w formie e-booków na Wolnych Lekturach

# data[].attributes.subject
Powieści i opowiadania  Josepha Conrada w formie e-booków na Wolnych Lekturach

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.headline
Conrad Festival 2017 - relacja z festiwalu. Cz.1

# data[].attributes.subject
Conrad Festival 2017 - relacja z festiwalu. Cz.1

# data[].attributes.attachment_link.title
Conrad Festival 2017 #1 Dukaj | Masłowska | Anyango | Heydel | Beksińscy na podsłuchu

# data[].attributes.attachment_link.description
Na tydzień otwieramy republikę literatury. To miejsce dla wszystkich, którzy chcą myśleć, czytać i rozmawiać o współczesnym świecie - tymi słowami Grzegorz Jankowicz, dyrektor programowy Festiwalu Conrada, rozpoczął wczoraj 9.edycję wydarzenia. W pierwszy dzień Festiwalu rozmawialiśmy m.in.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rok 2017 rokiem josepha conrada-korzeniowskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Rok 2017 rokiem Josepha Conrada-Korzeniowskiego. Obsada: Narrator - Adam Ferency Kapitan MacWhirr - Aleksander Bednarz Jukes - Krzysztof Banaszyk Rout - Zygmunt Sierakowski Mechanik/Chińczyk - Andrzej Mastalerz Oficer - Krzysztof Szczerbiński Bosman - Michał Sitarski Gustaw Herling-Grudziński - Andrzej Piszczatowski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Józef Teodor Konrad Korzeniowski (Joseph Conrad), pisarz, urodził się 3 grudnia 1857 roku w Berdyczowie (obecnie Ukraina), zmarł 3 sierpnia 1924 w Oswalds, pod Canterbury, w południowo-wschodniej Anglii.

Joseph Conrad-Korzeniowski: syn polskich patriotów, człowiek trzech kultur, wielki pisarz angielski i Europejczyk.

Konrad Korzeniowski, znany później całemu czytającemu książki światu jako Joseph Conrad, urodził się 3 grudnia 1857 roku w Berdyczowie, na dzisiejszej Ukrainie. Był synem Apollona Korzeniowskiego, poety, tłumacza i wybitnego działacza niepodległościowego. To właśnie ojciec Conrada, Apollo Korzeniowski założył w Warszawie podziemny Komitet Ruchu, który stał się zalążkiem Rządu Narodowego, kierującego później Powstaniem Styczniowym 1863 roku. Jesienią 1861 roku ojciec Conrada został aresztowany przez władze rosyjskie. Conrad wspominał po wielu latach, że jego "świadome życie" zaczęło się właśnie na dziedzińcu warszawskiej cytadeli, dokąd czteroletni chłopiec, razem z babką, przynosił paczki z żywnością dla ojca.

Oboje Korzeniowscy, matka i ojciec, zostali skazani na zesłanie do Wołogdy, w północnej Rosji. Z tego okresu pochodzi zdjęcie małego Konradka, tak na odwrocie podpisane:

"Ukochanej Babuni, która mi pomogła biednemu Tatkowi ciastka do więzienia posyłać - wnuczek Polak-katolik i szlachcic Konrad."

Kiedy chłopiec miał osiem lat, zmarła jego matka. Ojciec został zwolniony z zesłania, kiedy już był śmiertelnie chory. Sierota Konradek wychowywał się przez parę lat we Lwowie i Krakowie.

Był chorowity; kiedy miał lat siedemnaście, wysłano go do Francji, gdzie zaczął pracę marynarza. Nie był emigrantem z wyboru, ale z konieczności. Jako poddany rosyjski i syn skazańców zobowiązany był do długoletniej służby wojskowej w armii carskiej. W roku 1878 odmówiono mu przedłużenia paszportu. Nie mógł więc już służyć w marynarce francuskiej; przeniósł się do brytyjskiej - bo Anglików, którzy potrzebowali załóg dla swoich niezliczonych statków, dokumenty nie interesowały. I tak w wieku lat dwudziestu zaczął poznawać język, w którym napisał później książki, stanowiące dziś chlubę literatury angielskiej.

Rozpoczął równocześnie karierę marynarza brytyjskiego, uwieńczoną dyplomem kapitańskim. Była to dla Polaka kariera niezwykła; a jakie miewał kłopoty ze swoim pochodzeniem, o tym świadczy choćby fakt, że w jego dokumentach nazwisko Korzeniowski jest zapisane na trzynaście różnych sposobów! Pływał - zwykle na żaglowcach - przez kilkanaście lat po morzach i oceanach całego globu.

Pierwszą swoją powieść, Szaleństwo Almayera, ogłosił w roku 1895. Stał się więc pisarzem dopiero w wieku całkiem dojrzałym. Wkrótce potem ożenił się z Angielką i osiadł na stałe na wsi niedaleko Londynu.

W ciągu następnych lat trzydziestu napisał jeszcze czternaście powieści i osiem tomów opowiadań. Zasłynął jako pisarz morski i takie utwory, jak 'Murzyn z załogi "Narcyza"' i "Tajfun", są uważane za czołowe osiągnięcia literatury marynistycznej. Nikt tak wspaniale, jak Conrad, nie potrafi pisać o zdradliwych urokach morza i o ciężkiej pracy marynarzy.

Jednakże akcja większości utworów Conrada nie toczy się na wodzie. Tłem dla nich są kraje Dalekiego Wschodu, także Afryka i Ameryka Łacińska, najczęściej jednak Francja, Anglia i różne kraje Europy. Bohaterami jego książek są Anglicy, Francuzi, Włosi, Niemcy, Polacy, Norwegowie, Hiszpanie, Holendrzy. Właśnie z tego względu można Conrada nazwać pisarzem prawdziwie europejskim, bo podejmuje w swoich książkach tematy ważne i typowe dla naszego kontynentu.

Najbardziej znaną, zwłaszcza w Polsce, powieścią jest "Lord Jim": książka o oficerze marynarki, który opuścił powierzony sobie statek; rzecz o utraconym i odzyskanym honorze. Ukazała się w roku 1900 - i jest jednym z kluczowych dzieł światowej prozy XX wieku: kunsztownym w budowie, fascynującym przez postać głównego bohatera, który wyrasta do rozmiarów mitycznych. "Nostromo", wielka opowieść o Costaguanie, fikcyjnej republice południowo-amerykańskiej, cieszy się reputacją czołowego dzieła angielskiej prozy i jednej z najświetniejszych powieści politycznych w tym języku. Powieściami politycznymi są także "Tajny agent", gdzie bohaterem jest rosyjski agent, organizujący akcje terrorystyczne w Londynie, oraz "W oczach Zachodu", z akcją w Petersburgu i Genewie, opowieść o zdradzie i szpiegostwie, o zderzeniu się okrutnej rosyjskiej autokracji z niemniej okrutną rosyjską rewolucją.

Już te kilka zdań pokazuje bogactwo tematów w twórczości Conrada. Ale jest tych tematów znacznie więcej. Na przykład "Jądro ciemności" opowiada o okrucieństwie kolonializmu i o białym nad-człowieku, który swoją "misję cywilizacyjną" w Afryce zmienił w bezwzględny i barbarzyński terror. Jądro ciemności jest jednym z najbardziej znanych utworów literatury nowoczesnej, analizowanym przez miliony studentów na całym świecie i przetwarzanym w postaci filmów.

Joseph Conrad-Korzeniowski był człowiekiem trzech kultur: polskiej, francuskiej i angielskiej. Poruszał się zresztą swobodnie również po obszarach innych kultur europejskich. Z własnej ojczyzny wyniósł znajomość naszej literatury, przede wszystkim wielkich romantyków (jego ulubionym poetą był Słowacki, "dusza polskości", jak go określił), a także typowe motywy wierności, zdrady, obowiązku i honoru. Drugim jego językiem był francuski. Wielcy francuscy pisarza-realiści, jak Flaubert i Maupassant, byli dla niego głównymi wzorami literackimi. Conrad znał też doskonale historię Francji; rzecz może zabawna, ale akcja jego utworów rozgrywa się nawet częściej we Francji, niż w Anglii. Stał się klasykiem angielskiej prozy, chociaż jego angielszczyzna nosi wyraźne ślady wpływów polskich i francuskich. Conrad do końca życia mówił po angielsku z bardzo silnym obcym akcentem, trochę polskim, trochę francuskim.

Syn polskich patriotów, bardzo bolał nad faktem braku niepodległości swojej ojczyzny. Miał wyrzuty sumienia, że żyje z daleka od niej. Kiedy Polska odzyskała niepodległość w roku 1918, napisał pełne przejęcia szkice o "zbrodni rozbiorów" i odbudowie państwa polskiego. Kiedy Polska walczyła z najazdem bolszewickim w roku 1920, apelował gorąco o udzielenie jej pomocy.

Ale z dzisiejszej perspektywy, perspektywy grudnia 2002 roku, może najciekawsze są poglądy Conrada na jedność europejską. Otóż w roku 1905 w szkicu "Autokracja i wojna", w którym przepowiedział rychły wybuch pierwszej wojny światowej, nakreślił wizję "Europy bez granic", Europy opartej na wspólnych instytucjach. Tylko taka Europa może, jego zdaniem, zmniejszyć niebezpieczeństwo imperialnych agresji ze strony tak silnych państw, jak Niemcy. I tylko taka Europa, "zbudowana - cytuję - na fundamentach mniej kruchych, niż interesy materialne" może zapewnić trwały pokój między narodami naszego kontynentu.

Możemy więc śmiało powiedzieć, że ze wszystkich pisarzy, jakich wydała Polska, Joseph Conrad-Korzeniowski był pisarzem najbardziej europejskim. Także w tym sensie, że już sto lat temu rozumiał to, czego dzisiaj się uczymy: wspólnota europejska jest najlepszym zabezpieczeniem wszystkich naszych bogatych i różnorodnych kultur narodowych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Józef Teodor Konrad Korzeniowski (Joseph Conrad) | Twórca | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Józef Teodor Konrad Korzeniowski (Joseph Conrad), pisarz, urodził się 3 grudnia 1857 roku w Berdyczowie (obecnie Ukraina), zmarł 3 sierpnia 1924 w Oswalds, pod Canterbury, w południowo-wschodniej Anglii. "Joseph Conrad-Korzeniowski: syn polskich patriotów, człowiek trzech kultur, wielki pisarz angielski i Europejczyk."

# data[].attributes.headline
Audiobook z fragmentami "Jądra ciemności".

# data[].attributes.subject
Audiobook z fragmentami "Jądra ciemności".

# data[].attributes.attachment_link.description
Rok 2017 rokiem Josepha Conrada-Korzeniowskiego Obsada: Mariusz Benoit (Charlie Marlow), Piotr Machalica (Kurtz), Jan Kociniak (Dyrektor Stacji Centralnej), Krzysztof Stroiński (Rosjanin), Marek Obertyn (sekretarz), Marek Frąckowiak (agent 1), Mirosław Zbrojewicz (agent 2), Maria Ciunelis (Ona), Jarosław Gajewski (kierownik ekspedycji), Andrzej Ferenc (główny księgowy) oraz Artur Janusiak, Krzysztof Kumor, Jan Kulczycki, Andrzej Chudy, Hanna Stankówna, Wojciech Solarz, Wojciech Machnicki, Janusz Wituch

# data[].attributes.headline
Conrad Festival 2017 - relacja z festiwalu. Cz.2

# data[].attributes.subject
Conrad Festival 2017 - relacja z festiwalu. Cz.2

# data[].attributes.attachment_link.title
Conrad Festival 2017 #2 Zaremba Bielawski | Tokarczuk | Sływynski

# data[].attributes.attachment_link.description
Z niepewności, strachu, poczucia krzywdy, niesprawiedliwości... z tych wszystkich źródeł rodzi się gniew, będący tematem drugiego dnia Festiwalu Conrada 2017. Rozmawialiśmy m.in. z Maciejem Zarembą Bielawskim o współczesnym reportażu, z Olgą Tokarczuk o filmie "Pokot" oraz z Ostapem Sływynskim o strachu. #ConradFestival #niepokój www.conradfestival.com fb.com/ConradFestival instagram.com/krakowcityofliterature

# data[].attributes.headline
Inspiracje conradowskie - recenzja "Wytępić całe to bydło" Svena Lindqvist, książki inspirowanej "Jądrem ciemności" Conrada.

# data[].attributes.subject
Inspiracje conradowskie - recenzja "Wytępić całe to bydło" Svena Lindqvist, książki inspirowanej "Jądrem ciemności" Conrada.

# data[].attributes.body
Sven Lindqvist porusza emocjami czytelnika bez zbędnych słów i moralizowania. Przytaczając fakty sprawia, że czujemy się częścią zbrodniczej, europejskiej machiny, przywołanymi conradowskimi Kurzami, którzy bezlitośnie tępią „całe to bydło" w imię zwycięstwa cywilizacji i postępu. Europejczyk to brzmi dumnie. Czy tak jest naprawdę?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tamanrasset, Tadmait, In Guezzam, Arlit, Agadez, Zinder - te tajemniczo brzmiące nazwy są przystankami na szlaku wielkiej podróży. Piaski Sahary przywołują, nęcą, grożą, uwodzą, czasami nawet skazują na śmierć. Siła natury i jej piękno zakuły w kajdany Svena Lindqvist, dziennikarza, autora esejów, reportaży i doktora historii literatury. Nie może się on wyzwolić spod przemożnego wpływu żywiołu i uzależnienia od otaczającej go rzeczywistości.
Z tego powodu Lindqvist podróżuje w morderczym upale, znajduje w sobie cierpliwość by przetrwać w odmiennym świecie, gdzie czas jest pojęciem względnym, a wszystkim rządzi korupcja i dostęp do określonych dóbr. Pustynia, którą przemierza Lindqvist jest dla niego inspiracją, podobnie jak „Jądro ciemności" Josepha Conrada. Owocem tej wędrówki, pracy w trakcie szalejącej burzy piaskowej, pisania przy małych barowych stoliczkach mijanych miejscowości, rozmyślań podczas jazdy zdezelowanym samochodem jest książka, równie osobliwa jak jej tytuł. „Wytępić całe to bydło" to nie tylko reportaż z sytuacji we współczesnej Afryce, ale także wyprawa w głąb ludzkiej duszy.

Lindqvist brutalnie obnaża całe zło tkwiące w człowieku, jego skłonności, leki, obawy i aspiracje, które stały się przyczyną masowych mordów w imię „wyższych celów". Autor przywołuje epizody podboju przez Europejczyków odległych krajów i próby „ucywilizowania" tubylców.

Eksterminacja Guanczów zamieszkujących Wyspy Kanaryjskie, Indian w USA, Hotentotów w Afryce Południowej, Aborygenów w Australii - to tylko nieliczne przykłady działalności białego człowieka. Chciwość i zgnilizna duszy i umysłu zdołały przemienić światłych ludzi w maszyny do podboju nieznanych lądów, w oprawców mieszkających tam plemion i w rządzące za pomocą terroru bestie.

Sven Lindqvist porusza emocjami czytelnika bez zbędnych słów i moralizowania. Przytaczając fakty sprawia, że czujemy się częścią zbrodniczej, europejskiej machiny, przywołanymi conradowskimi Kurzami, którzy bezlitośnie tępią „całe to bydło" w imię zwycięstwa cywilizacji i postępu. Europejczyk to brzmi dumnie. Czy tak jest naprawdę?

Zestawienie sennych, urokliwych, a czasami odrażających w swym zaniedbaniu miasteczek z koncepcjami rozwoju, które przez wieki prowadziły do szerzenia się przemocy i przelewu krwi, zmusza do refleksji nad istotą człowieczeństwa i do spowiedzi przed samym sobą.

Jaką płacimy cenę za rozwój? Jak wiele ludzkich istnień zostało wymienionych za kauczuk i kość słoniową napędzającą gospodarkę wielu krajów? Wreszcie, czy problem eliminacji słabszych ras dotyczy tylko Hitlera i Żydów? Sven Lindqvist prowokuje, byśmy odpowiedzi na te pytania poszukali nie tylko w historii, ale i w nas samych. Zachęca czytelnika, by ten dotarł do conradowskiego jądra ciemności, wypełniającego każdą komórkę ciała.

„Wytępić całe to bydło" nie jest książką przeznaczoną do ozdoby półek. To proza walcząca, manifest, materiał do dyskusji i wyciągnięcia odpowiednich wniosków. To przestroga, byśmy z cywilizowanych ludzi nie zmienili się w to bydło, które należy wytępić.

Sven Lindqvist, "Wytępić całe to bydło", wydawnctwo WAB, seria terra incognita, premiera 16 września 2009

Justyna Gul
( justyna.gul@dlastudenta.pl)

# data[].attributes.attachment_link.description
Tamanrasset, Tadmait, In Guezzam, Arlit, Agadez, Zinder - te tajemniczo brzmiące nazwy są przystankami na szlaku wielkiej podróży. Piaski Sahary przywołują, nęcą, grożą, uwodzą, czasami nawet skazują na śmierć. Siła natury i jej piękno zakuły w kajdany Svena Lindqvist, dziennikarza, autora esejów, reportaży i doktora historii literatury.

# data[].attributes.headline
Warszawski Festiwal Conradowski - „Czas apokalipsy”

# data[].attributes.subject
Warszawski Festiwal Conradowski - „Czas apokalipsy”

# data[].attributes.body
W dyskusji na temat "Jądra ciemności" udział biorą: prof. Andrzej Mencwel, prof. Marek Pacukiewicz, dr Joanna Skolik i Jakub Pyda.

# data[].attributes.attachment_link.title
CZAS APOKALIPSY / Teologia Polityczna / Warszawski Festiwal Conradowski

# data[].attributes.attachment_link.description
Barbarzyńca. Bestia. Europejczyk - Warszawski Festiwal Conradowski - „Czas apokalipsy" W dyskusji udział biorą: prof. Andrzej Mencwel, prof. Marek Pacukiewicz, dr Joanna Skolik i Jakub Pyda. Serdecznie dziękujemy panu Janowi Ołdakowskiemu - dyrektorowi Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Bartłomiejowi Adachowi, Czesławowi Domareckiemu, Janowi Fiedorczukowi, Aleksandrze Masny, Albertowi Mazurkowi, Zuzannie Rasolomampiononie, Michałowi Strachowskiemu i Natalii Szerszeń za pomoc w organizacji festiwalu.

# data[].attributes.headline
Inspiracje conradowskie - recenzja książki "Ostatni lot nad Kongo" Wojciecha Scelina

# data[].attributes.subject
Inspiracje conradowskie - recenzja książki "Ostatni lot nad Kongo" Wojciecha Scelina

# data[].attributes.body
Główny bohater Nathan od zawsze marzył o podróży do Afryki. Nareszcie ma okazję spełnić swoje marzenia i wbrew rodzinie, próbując przy okazji zapomnieć o życiowej tragedii, wyrusza w ekscytującą podróż do Wolnego Państwa Kongo. Jego utopijne wyobrażenie o afrykańskim kraju szybko zostaje rozbite w pył przez pryzmat szarej, boleśnie prawdziwej rzeczywistości.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Ostatni lot nad Kongo" Wojciecha Sceliny

# data[].attributes.attachment_link.description
Czytaj w kategorii Książki artykuł: "Ostatni lot nad Kongo" Wojciecha Sceliny przenosi czytelnika w krwawy i bestialski XIX-wieczny świat. Akcja rozgrywa...

# data[].attributes.body
Dyskusja na temat "Smugi Cienia".

# data[].attributes.attachment_link.description
Muzyka pochodzi z Biblioteki audio z YouTube Audio Library. Big Screen-Silent Partne i Lurking-Silent-Partne.

# data[].attributes.headline
Inspiracje conradowskie - recenzja "Marzenia Celta" Mario Vargas Llosa

# data[].attributes.subject
Inspiracje conradowskie - recenzja "Marzenia Celta" Mario Vargas Llosa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Mario Vargas Llosa
Tytuł: „Marzenie Celta"
Wydawnictwo: Znak
Data wydania: 2011
Oprawa: twarda
Format: 14.5×21 cm
Liczba stron: 472
ISBN: 978-83-240-1817-8
Cena: ok. 40 zł
Ocena naszego recenzenta: 7/10
(jak oceniamy książki?)

Niełatwo odpowiedzieć sobie na pytanie kim był Roger Casement. Na pewno był wielkim bohaterem walki o poszanowanie praw człowieka w Kongu i Amazonii. Do pierwszych lat dwudziestego wieku, niemal cała jego uwaga skupiona była na pracy jaką wykonywał w brytyjskich koloniach, pisząc dla Foreign Office obszerne raporty dotyczące traktowania ludności rdzennej. Był także Irlandczykiem, z biegiem lat coraz lepiej rozumiejącym swoją narodową tożsamość i coraz mocniej zabiegającym o wolność Irlandii, kolonii, z której sam pochodził. Casement był także autorem dwóch dzienników. Jeden był oficjalny; opisywał w nim swoją pracę za oceanem oraz działalność rewolucyjną, w którą w pełni zaangażował się około roku 1913. Drugi, nieoficjalny, został przez opinię publiczną ochrzczony mianem „Black Diaries". W owych „Czarnych dziennikach", których ujawnienie przez rząd brytyjski przyczyniło się do odrzucenia odwołania od wyroku skazującego Casementa na śmierć za zdradę stanu, znajdują się opisy życia prywatnego autora. Wynika z nich jednoznacznie, że Irlandczyk był homoseksualistą borykającym się przez całe życie ze swą seksualnością.

Llosa decyduje się wziąć na poważnie ową „ciemną" stronę historii irlandzkiego rewolucjonisty. Więcej, traktuje ją, w trakcie odmalowywania sylwetki bohatera, niemal jako równie istotną, co jego działalność polityczna i społeczna. Nie rozstrzygając o autentyczności „Black Diaries", za którą opowiada się duża część historyków, Llosa wciela je do swojej narracji. Nie podziela tym samym poglądu Williama Butlera Yeatsa, który w obronie swojego przyjaciela pisał: Afraid they might be beaten/Before the bench of Time,/ They turned a trick by forgery/ And blackened his good name. (W.B. Yeats, Roger Casement).

Nie te wątki powieści Llosy są jednak najciekawsze. Więcej, często zdają się być w niej sztucznie rozdęte i na siłę powiązane z konkretnymi posunięciami Casementa na gruncie jego działalności politycznej. Znacznie bardziej interesujące jest ukazanie bohatera jako osoby o umyśle otwartym i wrażliwym, która potrafiła uczyć się przez całe życie nie popadając w rutynę i doktrynerstwo. Osoby, która pełniąc rozliczne urzędy i piastując godności, nie dała się zredukować jedynie do godności czy urzędu.

W retrospektywnej narracji, w której wielokrotnie opuszczamy celę śmierci w Tower of London, by przyglądać się życiu Casementa, niezwykle zręcznie zobrazowane są przemiany zachodzące w bohaterze. Przez obserwację niewyobrażalnego cierpienia i poniżenia rdzennej ludności kolonii, w których pracował, Irlandczyk wzrastał w przekonaniu, iż nie ma gorszego przewinienia niż nieludzkie traktowanie drugiego człowieka. Z drugiej strony, będąc wciąż w miejscach mu obcych i spotyka ludzi, takich jak przedstawiciele władz kolonii, czy też przedsiębiorcy bogacący się na eksporcie surowców niedostępnych w Wielkiej Brytanii, którzy, ze względu na swe poglądy, byli mu zupełnie obcy. Casement wyraźnie potrzebował znalezienia miejsc, ludzi i idei, które mógłby wreszcie z przekonaniem określić mianem „swoich". W takich właśnie warunkach, podsycana przez środowisko jego przyjaciół - Irlandzkich nacjonalistów, wzrastała w Casemencie miłość do kultury i języka kraju, z którego pochodził. Jeśli coś zostało w powieści Llosy ukazane mistrzowsko, to właśnie owo przeniesienie schematów myślenia antykolonialnego, do którego bohater dojrzał już w trakcie pracy w Kongo, na irlandzki nacjonalizm, który stał się treścią ostatnich lat jego życia i przyczyną śmierci.

Niewątpliwie udaje się nobliście pokazać Casementa jako człowieka, który nie może zaznać spokoju nie wypełniwszy przyjętego na siebie obowiązku. Tytułowego Celta można, na podstawie powieści Llosy, określić mianem człowieka historii, którego życie toczy się w rytmie wielkich wydarzeń w jakich bierze udział. Po klęsce Powstania Wielkanocnego (1916), któremu Casement był przeciwny, pokładając nadzieję raczej w planach połączenia irlandzkich działań rewolucyjnych z niemiecką ofensywą, życie Casementa jakby się zatrzymało. W celi śmierci bohater trwa już jedynie dzięki wspomnieniom Irlandii, wierze w boskie miłosierdzie oraz, choć to niepewne, resztkom nadziei na ułaskawienie. Cała opowieść o Rogerze Casemencie pokazuje do jakiego stopnia, w życiu wielkich ludzi, wpływają na siebie: historyczna ogólność i ludzka partykularność. Kiedy historia odwraca się od takich osób, paradoksalnie najlepiej widać, jak mocno współkształtowała ona ich osobowość. Dla mnie powieść Llosy jest przede wszystkim opisem tego zjawiska.

„Marzenie Celta" jest znakomicie skomponowaną powieścią, która może stać się podstawą do ciekawych rozważań na temat ludzkiej natury. Niestety, w trakcie jej lektury, można za bardzo skoncentrować się na tym, co efektowne i kuszące, co należy do ciemnej strony duszy Casementa i treści jego „Czarnych dzienników". Nie polecam takiego rozwiązania. Można bowiem doznać zawodu konstatując, że Llosa nie potrafił pogodzić w Casemencie autorów dwóch wspomnianych na początku dzienników i pisze raczej o dwóch postaciach życiorysach o równoległych, które mamy przyjmować jako współtworzące głównego bohatera książki. Jaka jednak płynie z tego nauka? Nie wiadomo. Choć wiele jest, w omawianej powieści, świetnie poprowadzonych wątków, najtrudniejsze zadanie, które przed sobą postawił - zbudowanie wiarygodnego portretu psychologicznego autora obu dzienników - moim zdaniem, ostatecznie się Llosie nie udaje.

Redakcja: Michał Przeperski

# data[].attributes.attachment_link.title
Mario Vargas Llosa - „Marzenie Celta" - recenzja - Histmag.org

# data[].attributes.attachment_link.description
Życie Rogera Casementa napisało niezwykłą i wciągającą opowieść. Mario Vargas Llosa, po uważnym przestudiowaniu jej w bibliotekach na trzech kontynentach, stworzył w tym roku własną wersję historii Irlandczyka. Przedstawił w niej Casmenta takim, jakim go sobie wyobraził na podstawie materiałów źródłowych i faktograficznych, toteż lektura „Marzenia Celta" jest w równym stopniu spotkaniem z Casementem, co spotkaniem z Llosą.