# data[].attributes.body
Każdy bohater jest silnie zindywidualizowany, posiada charakterystyczne cechy osobowe, które wpływają na jego postępowanie, kierują jego działaniem i są swoistym sumieniem

"Gerwazy obejrzał się, łysinę pogładził,
Kiwnął niedbale ręką,jak gdyby znać dawał,
Że już wszystko załatwił.
Lecz Ryków nastawał:«Cóż, czy Płut będzie milczeć,
czy słowem zaręczył?»
Klucznik zły, że go Ryków pytaniami dręczył,
Poważnie palec wielki ku ziemi naginał,
A potem machnął ręką, jak gdyby przecinał
Dalszą rozmowę i rzekł: «Klnę się Scyzorykiem,
Że Płut nie wyda! gadać już nie będzie z nikim!»
Potem dłonie opuścił i palcami chrząsnął,
Jak gdyby tajemnicę całą z rąk wytrząsnął."

# data[].attributes.body
Drobiazgowe opisy szlacheckiego ubioru, przedmiotów życia codziennego, realistyczne opisy natury i przyrody

"Rad, że się wypogadza. Natura, StrójMgła nie szła do góry,

Jak się dziać zwykło, kiedy zbierają się chmury,

Ale coraz spadała. Wiatr rozwinął dłonie

I mgłę muskał, wygładzał, rozścielał na błonie;

Tymczasem słonko z góry tysiącem promieni

Tło przetyka, pośrebrza, wyzłaca, rumieni.

Jak para mistrzów w Słucku lity pas wyrabia:

Dziewica siedząc w dole krośny ujedwabia

I tło ręką wygładza, tymczasem tkacz z góry

Zrzuca jej nitki srebra, złota i purpury,

Tworząc barwy i kwiaty: tak dziś ziemię całą

Wiatr tumanami osnuł, a słońce dzierzgało."

"Stał Hrabia na krużganku zwróconym ku bramie,

Chłodził się wiatrem, surdut wdział na jedno ramię,

Drugi rękaw i poły u szyi sfałdował

I pierś surdutem, jakby płaszczem udrapował."

# data[].attributes.body
Wyszczególnić można kilka wątków głównych: miłosny, patriotyczny, spór o zamek oraz liczne wątki poboczne

"Już szereg jegrów w marszu na pokrzywę wkracza:

Gdy Konew ruszył cyngla i z paszczy garłacza

Tuzin kul rozsiekanych puszcza śród Moskali,

Sak puszcza drugi tuzin. Jegry się zmieszali.

Przerażony zasadzką szereg w kłąb się zwija,

Cofa się, rzuca rannych; Chrzciciel ich dobija."

"Wojna o Polskę! bracie! Będziem Polakami!

Wojna niechyna! Kiedy z poselstwem tajemnem"

"«Tegom się spodziewała! Kochasz mnie, więc żyję!

Bo dzisiaj miałam dni me własną ręką skrócić;

Gdy mnie kochasz mój drogi, czyż możesz mnie rzucić?

Tobie oddałam serce, oddam ci majątek,

Pójdę za tobą wszędzie; każdy świata kątek

Będzie mnie z tobą miły! Z najdzikszej pustyni

Miłość, wierzaj mi, ogród rozkoszy uczyni»."

"A resztę rozdzielono między wierzycieli.

Zamku żaden wziąć nie chciał, bo w szlacheckim stanie

Trudno było wyłożyć koszt na utrzymanie;

Lecz Hrabia, sąsiad bliski, gdy wyszedł z opieki,

Panicz bogaty, krewny Horeszków daleki

Przyjechawszy z wojażu upodobał mury,

Tłumacząc, że gotyckiej są architektury;

Choć Sędzia z dokumentów przekonywał o tem,

Że architekt był majstrem z Wilna, nie zaś Gotem."

# data[].attributes.headline
Czyny bohaterów podlegają kwalifikacjom etycznym 

# data[].attributes.subject
Czyny bohaterów podlegają kwalifikacjom etycznym 

# data[].attributes.body
Postępowanie bohaterów Pana Tadeusza jest nacechowane poczuciem dobra i zła oraz podlega ocenie nie tylko ogółu ale przede wszystkim sumieniu postaci

"Darmo chce brak miłości zastąpić sumnieniem,

Chłód duszy ogrzać znowu jej wzroku promieniem:

Już ten wzrok, jako księżyc światły a bez ciepła,

Błyskał po wierzchu duszy, która do dna krzepła.

Takie robiąc sam w sobie wyrzuty i skargi,

Pochylił w talerz głowę, milczał i gryzł wargi."

# data[].attributes.body
"[...]bo każda chmura inna, na przykład jesienna
Pełźnie jak żółw leniwie, ulewą brzemienna,
I z nieba aż do ziemi spuszcza długie smugi
Jak rozwite warkocze, to są deszczu strugi”

# data[].attributes.body
Niezwykle plastyczny i dynamiczny opis potyczki

"Krzyk dochodzi echami zwierciadlanej sali,

Kędy Hrabia, Gerwazy i dżokeje spali.

Przebudza się Gerwazy: darmo się wydziera,

Związany w kij do swego własnego rapiera;

Patrzy: widzi przy oknie ludzi uzbrojonych,

W czarnych krótkich kaszkietach, w mundurach zielonych.

Jeden z nich, opasany szarfą, trzymał szpadę

I ostrzem jej kierował swych drabów gromadę,

Szepcąc: «Wiąż! wiąż!» Dokoła leżą jak barany

Dżokeje w pętach; Hrabia siedzi niezwiązany

Lecz bezbronny; przy nim dwaj z gołymi bagnety

Stoją drabi. Poznał ich Gerwazy, niestety!

Moskale!!!"

Aż oto nowe stada: jakby gilów, siewek

I szpaków, stada jasnych kit i chorągiewek

Zajaśniały na wzgórkach, spadają na błonie:

Konnica! Dziwne stroje, niewidziane bronie!

Pułk za pułkiem; a środkiem, jak stopione śniegi,

Płyną drogami kute żelazem szeregi;

Z lasów czernią się czapki, rzęd bagnetów błyska,

Roją się nieźliczone piechoty mrowiska."

# data[].attributes.headline
inwokacja, odwołująca się do Muzy z prośbą o natchnienie 

# data[].attributes.subject
inwokacja, odwołująca się do Muzy z prośbą o natchnienie 

# data[].attributes.body
Utwór rozpoczyna inwokacja, w której podmiot liryczny zwraca się do Matki Boskiej z prośbą o odzyskanie utraconej ojczyzny i przeniesienie do kraju dzieciństwa.

"Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie,
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie
Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy
I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy
Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!
Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem,
(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę
Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę
I zaraz mogłem pieszo do Twych świątyń progu
Iść za wrócone życie podziękować Bogu),
Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono.
Tymczasem przenoś moją duszę utęsknioną
Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,
Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;
Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem,
Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem;
Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała,
Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała,
A wszystko przepasane jakby wstęgą, miedzą
Zieloną, na niej z rzadka ciche grusze siedzą."

# data[].attributes.body
utwór opowiada o rzeczach ważnych i wzniosłych, dotyczących przeszłości narodu

"Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy

I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy

Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!

Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem

Gdy od płaczącej matki, pod Twoją opiekę

Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę[...]"

# data[].attributes.body
Bohaterowie charakterystyczni dla swojej epoki (strój, styl życia, sposób mówienia);
"Protazy śpieszył włożyć swą woźnieńską odzież.

Przecież żupana ani kontusza nie kładzie:

One służą ku wielkiej sądowej paradzie;

Na podróż ma strój inny: szerokie rajtuzy

I kurtkę, której poły podpięte na guzy

Można zakasać albo spuścić na kolana;

Czapka z uszami, sznurkiem u wierzchu związana,

Wznosi się na pogodę, spuszcza się przed słotą."

"Suknię materyjalną, różową, jedwabną,

Gors wycięty, kołnierzyk z koronek, rękawki

Krótkie; w ręku kręciła wachlarz dla zabawki

(Bo nie było gorąco); wachlarz pozłocisty

Powiewając rozlewał deszcz iskier rzęsisty;

Głowa do włosów, włosy pozwijane w kręgi,

W pukle, i przeplatane różowymi wstęgi,

Pośród nich brylant, niby zakryty od oczu,

Świecił się jako gwiazda w komety warkoczu:

Słowem, ubiór galowy; szeptali niejedni,

Że zbyt wykwintny na wieś i na dzień powszedni

Nóżek, choć suknia krótka, oko nie zobaczy[..]"

"Podkomorzy, niedawno przez powiatu stany

Zgodnie konfederackim marszałkiem obrany.

Miał mundur województwa: żupan złotem szyty,

Kontusz grodeturowy z frędzlą i pas lity,

Przy którym karabela z głownią jaszczurową;

Na szyi świecił wielką szpilką brylantową

Konfederatka biała, a na niej pęk gruby

Drogich piórek, były to białych czapel czuby"

"Pamiętacie, prosiłem na córki wesele;

Poję, nie chce pić, mówi: »Nie piję tak wiele

Jak wy szlachta; wy szlachta ciągniecie jak bąki«.

Ot magnat! delikacik z marymonckiej mąki!

Nie pił; leliśmy w gardło, krzyczał: »Gwałt się dzieje!«

Czekajno, niech no ja mu z Konewki naleję»."

# data[].attributes.headline
Akcja utworu rozgrywa się w momentach przełomowych 

# data[].attributes.subject
Akcja utworu rozgrywa się w momentach przełomowych 

# data[].attributes.body
Zwłaszcza dla Polski i Litwy - Napoleon wyrusza na Rosję, a z postacią cesarza wiążą się nadzieje niepodległościowe; ukazanie epoki szlacheckiej; nowy porzadek symbolizuje nowe pokolenie, Zosia i Tadeusz

"Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie;
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie;
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie. "
Dziś dla nas, w świecie nieproszonych gości,

"W całej przeszłości i w całej przyszłości
Jedna już tylko jest kraina taka,
W której jest trochę szczęścia dla Polaka:
Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie
Święty i czysty jak pierwsze kochanie."

"W ażne rzeczy, mój bracie! Wojna tuż nad nami!
Wojna o Polskę! bracie! Będziem Polakami!"

"D ziś dla nas, w świecie nieproszonych gości,
w całej przeszłości i w całej przyszłości
Jedna już jest kraina taka,
w której jest trochę szczęścia dla Polaka."

"C esarz idzie do Moskwy! daleka to droga,
Jeśli Cesarz Jegomość wybrał się bez Boga!"

# data[].attributes.body
Różne warstwy: magnaci (Stolnik), zamożna szlachta (Podkomorzy, Sędzia), uboga szlachta zaściankowa - Dobrzyńscy, włościanie (zasiadający w karczmie, wracający z pola) są bohaterami dzieła.

"A niech się mąż pani nie trwoży,

Iż oddanie ziem państwo tak bardzo zuboży:

Nie da Bóg, abym rączki córy dygnitarskiej

Widział umozolone w pracy gospodarskiej.

Jest na to sposób. W zamku wiem ja pewną skrzynię,

W której jest Horeszkowskie stołowe naczynie,

Przy tym różne sygnety, kanaki, manele,

Kity bogate, rzędy, cudne karabele."

"Zaledwie usłyszeli nowinę poddani,

Skoczyli do panicza, padli do nóg pani[...]"

"Siedź cicho, jakeś siedział; jeśli siwej głowy

Nie czcisz, to szanuj pierwszy urząd powiatowy»."

# data[].attributes.body
"Goście weszli w porządku i stanęli kołem.
Podkomorzy najwyższe brał miejsce za stołem;
Z wieku mu i z urzędu ten zaszczyt należy,
Idąc kłaniał się damom, starcom i młodzieży.
Przy nim stał kwestarz, Sędzia tuż przy bernardynie.
Bernardyn zmówił krótki pacierz po łacinie;
Mężczyznom dano wódkę; wtenczas wszyscy siedli[..]"

"Tymczasem na folwarku nie uszło baczności,

Że przed ganek zajechał któryś z nowych gości.

Już konie w stajnią wzięto, już im hojnie dano,

Jako w porządnym domu, i obrok, i siano:

Bo Sędzia nigdy nie chciał, według nowej mody,

Odsyłać koni gości Żydom do gospody.

Gospodarz, SługaSłudzy nie wyszli witać; ale nie myśl wcale,
Aby w domu Sędziego służono niedbale:

Słudzy czekają, nim się pan Wojski ubierze,

Który teraz za domem urządzał wieczerzę.

On pana zastępuje i on, w niebytności

Pana, zwykł sam przyjmować i zabawiać gości.

Widząc gościa, na folwark dążył po kryjomu,

Bo nie mógł wyjść spotykać w tkackim pudermanie;

Wdział więc jak mógł najprędzej niedzielne ubranie

Nagotowane z rana, bo od rana wiedział,

Że u wieczerzy będzie z mnóstwem gości siedział."

"Z wieku mu i z urzędu ten zaszczyt należy,

Idąc kłaniał się damom, starcom i młodzieży;

Za nim szedł kwestarz, Sędzia tuż przy bernardynie.

Sędzia u progu rękę dał Podkomorzynie,

Tadeusz Telimenie, Asesor Krajczance,

A pan Rejent na końcu Wojskiej Hreczeszance."

"Rzekł półgłosem: «Przepraszam, musieliśmy siadać,

Nie podobna wieczerzy na później odkładać:

Goście głodni, chodzili daleko na pole;

Myśliłem, że dziś z nami nie będziesz przy stole."

"Ksiądz bernardyn uciekł się do swej tabakiery;

W kolej częstował mówców. Gwar zaraz ucichnął;

Każdy zażył przez grzeczność i kilkakroć kichnął."

# data[].attributes.body
To obszerny wielowątkowy utwór, jest w formie wierszowanej, przedstawia wydarzenia przełomowe np. narodu, ma bogate tło obyczajowe, realizm przedstawiania zdarzeń. Epos prezentuje dzieje jednego bohatera, który splata się z losem narodu, ale nie ma na niego wpływu. Narrator jest wszechwiedzący.