# data[].attributes.headline
Мереке маңыздылығы мен қажеттілігі

# data[].attributes.subject
Мереке маңыздылығы мен қажеттілігі

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Астана Ақшамы

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Жер бетіндегі барлық тіршілік иесі ауасыз өмір сүре алмайтыны ақиқат болса, сол ауаны сүзгіден өткізіп тазалайтын, денсаулыққа залалды газдарды, шаң-тозаңды тартып алып, орнына оттегі бөліп шығаратын құдіретті күштің бірі - ағаш. Даланың әрін, қаланың сәнін келтіріп, шуылды азайтатын, желді тосып, ықтасын болатын да осы өсімдік. Мабақтай күннің табадай қақтаған ыстығынан, сақылдаған сары аяздың үскірігінен қорғап, ылғалдылықты, табиғаттың тепе-теңдігін сақтап тұрған да - ағаштар мен бұта-бүргендер. Ауаның сүзгіші - ағаш
Экономикалық пайдасымен қатар ағаштың адам денсаулығына да пайдасы мол екендігі баршамызға мектеп қабырғасынан белгілі. Мәселен, фотосинтез процесінде ағаш пен бұта-бүргендердің жапырақтары шаң-тозаңның 72 пайызы мен күкірт қос тотығының 60 пайызын сіміріп, бактерияларды өлтіретін биологиялық белсенді заттарды бөліп шығарады екен. Үндістанның Калькутта университетінің профессорлары 50 жыл көктеген бір ағаштың құны 31200 долларға тең келетін оттегі өндіріп, ауа ластануының алдын алуда 62500 долларлық құн жарататынын есептеп шыққан. Міне, бұдан бір түп ағаш егудің қоршаған орта үшін қаншалық пайдалы екені анық көрініп тұрса да, мұның бәрі айтылып қана қалатын құрғақ науқанға айналып барады. Әншейін ағаш егу, орман отырғызу мемлекеттің немесе жергілікті әкімшілік орындардың ғана міндеті сияқты. Ешбір мектептің немесе жоғары оқу орындарының түлектері көктемгі ағаш егу мезгілінде арнаулы ағаш егу науқанына жұмылдырылмайды. Әсілі, оқушыларға еңбек сабағы ретінде әр жылы көктемде бір күн ағаш егуді міндеттесек, бұл, бір жағынан, жасөспірімдердің бойында еңбексүйгіштік асыл қасиетті қалыптастырса, екінші жақтан, олардың санасында табиғатты аялау, қоршаған ортаны қорғау ұғымын да оятады. Сонымен қатар, ағаш егу адамды гуманизмге тәрбиелеп, эгоизмнен арылуға жетелейді. Одан да маңыздысы, мемлекеттің көгалдандыру жұмысы да жандана түседі.
Көп елде ағаш егу мерекесі барАҚШ экс-президенті Франклин Рузвельт "Бір елдің өркениеттік көрсеткіші өмір сүрген өңірінде ағаш егу мәдениетін қалыптастырған, қалыптастырмағанымен өлшенеді" депті. Сосын да шығар, қазір әлемнің көптеген елі ағаш егу мәдениетін қалыптастыру мақсатында арнаулы бір күнді ағаш егу мерекесі етіп белгілеген.
БҰҰ-ның санағына қарағанда, әлемде 50-ден аса ағаш егу мерекесі бар екен. Әр елдің жағрапиялық жағдайының ұқсамауына байланысты бұл елдерде мерекенің уақыты да, аты да ұқсамайды. Мәселен, Жапонияда "Жасылдандыру апталығы" болса, Израильде "Ағаш егу - жаңа жыл күні", Мьянмада "Ағаш егу айы", Исландияда "Оқушылар ағаш егу күні", Үндістанда "Мемлекеттік ағаш егу мерекесі", Францияда "Мемлекеттік ағаш егу күні", Канадада "Орман апталығы" деп аталады. Тіпті Уганда, Коста-Рика, Намибия, Танзания елдерінің де ағаш егу күндері бар. Жаңа Қытай социалистік мемлекеті құрылған соң, болат қорыту өнеркәсібінде Ұлыбритания мен АҚШ-ты қуып жетеміз деп бүкіл орманын отқа жаққан Қытай да 1979 жылы әр жылдың 12 наурызын ағаш егу мерекесі етіп белгіледі. Содан бері жыл сайын мектеп оқушыларын тартып, мемлекет қызметкерлеріне дейін ағаш егу науқанына қатысатын бұл елде 2015 жылдың соңына дейін 144 миллион адам міндетті ағаш егу науқанына қатысып, 69 миллион түптен артық ағаш егілген. Егер Қазақстанда да тәуелсіздік алғаннан бері арнаулы бір күнді ағаш егу мерекесі етіп белгілеп, оқушыларды, қызметкерлерді және еріктілерді жұмылдырсақ, олардың біреуі бір түптен отырғызды деп есептесек те, қазірге дейін аз дегенде 18 миллион түп ағаш егіліп, 30 мың гектар жер жасыл желек жамылмас па еді?!
Тал егу де - ата дәстүріміз
Әрине, Қазақстанда соңғы кездері көгалдандыру жұмысына баса мән беріліп отыр. Қыруар жерге орман отырғызылды. Мысалға, ел астанасын алып айтсақ, 1997 жылдан бастап елорданың ішін және сыртын орманмен көмкеру мақсатында Елбасы Н.Назарбаев "Жасыл белдеу" бастамасын көтерді. Аталған жоба бойынша 2020 жылға дейін Нұр-Сұлтан қаласының төңірегіндегі жасыл желекті аумақтың көлемін 100 мың гектар жерге жеткізу жоспарланған. Қазірге дейін бұл жоспар тиянақты орындалып, ел астанасының төңірегі орманды алқапқа айналды. Бұдан бөлек, қала әкімдігі де көгалдандыру қызметіне айрықша ден қойып, ағаш егуді, қаланы жасылдандыруға маңызды қызмет ретінде қарап келеді. Қала тұрғындары да сенбілік шара ретінде ерікті ағаш егу қимылына атсалысып жатыр. Тек биылдың өзінде бас қала төріне 13 мың түптен артық ағаш отырғызылды. Бірақ бұл көп өңірі қуаң, орманы шалаң Қазақстан үшін аздық ететіні анық. Оның үстіне, қазір ағаш егу науқаны ірі қалалар төңірегінде ғана жүріп, аудан, ауылдардағы елді мекендерде жасылдандыру жұмысы жақсы жанданбай тұр. Осы тұрғыдан алғанда, ел бойынша заңды түрде ағаш егу күнін белгілеп, оны әр облыс жағрапиялық жағдайына, климаттық ерекшелігіне қарай міндетті түрде атқарса әрі оған жалпы халықты жұмылдыруға талпынса, нұр үстіне нұр болар еді. Өйткені біз "Атаңнан мал қалғанша, ұрпағың саялайтын тал қалсын" деп түйіндеп, жыл басы - әз Наурызда бұлақтың көзін ашып, ағаш егу сынды игі дәстүрді қалыптастырған ұлттың ұрпағымыз ғой.

# data[].attributes.attachment_link.title
Бізге де ағаш егу мерекесі қажет

# data[].attributes.attachment_link.description
Жер бетіндегі барлық тіршілік иесі ауасыз өмір сүре алмайтыны ақиқат болса, сол ауаны сүзгіден өткізіп тазалайтын, денсаулыққа залалды газдарды, шаң-тозаңды тартып алып, орнына оттегі бөліп шығаратын құдіретті күштің бірі - ағаш. Даланың әрін, қаланың сәнін келтіріп, шуылды азайтатын, желді тосып, ықтасын болатын да осы өсімдік.

# data[].attributes.headline
Бұл шараның басшысы

# data[].attributes.subject
Бұл шараның басшысы

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Сунь Ятсен ( қыт. 孫逸仙, 12 қараша, 1866 жыл - 12 наурыз, 1925 жыл) - қытайлық революционер, Гоминьдан (KMT) партиясының негізін қалаушы, құрметті қоғам қайраткері. 1940 жылы Сунь Ятсен "ұлт әкесі" титулын алды.

1866 жылы 12 қарашада Сяньшань уездінің Цуйхэн ауылында дүниеге келді. Оның басқа да Сунь Вэнь немесе Сунь Чжуньшань, яғни " Орталық тау" дегенді білдіретін есімі болған. Ең бірінші жергілікті мектепте оқиды, бірақ кейіннен Гавайя аралына оқуға кетеді. Гонолулу мидициналық колледжінде білім алады. 1883 жылда Қытайға қайта оралады. 1892 Гонконг дәрiгерлiк институтын бiтiрдi. 1894 жылы маньчжурияға қарсы "Қытай қайта туу одағын" төңкерiс ұйымының негiзін салды. Көтерiлiстер өткізудің сәтсiз талпыныстарынан кейiн Ятсен Еуропаға ,шетелге эмиграцияланып, төңкерiс күресіне ақша жинай отырып, АҚШ, Канада және Жапония елдерінде саяхаттады. 1905 жылы Токиода " Тунмэнхой" қытай революциялық ұйымды құрады. 1911 жылы қазанда өткен көтеріліс жеңісінен кейін ол Қытайға оралып, президент тағына таңдалады. Бірақ кейіннен император әскерінің қолбасшысы Юань Шикайға президент лауазымын беруге мәжбүр болды. 1912 жылы Гоминьдан партиясының негізі қаланады. 1913 жылы екінші революцияны бастап, бірақ, өкінішке орай, жеңіліске ұшырайды. Сондықтан исен Жапония қашуға мәжбүр болады.

1922 жылы Сунь Ятсен мен Чэнь Цзюнмин арасында қақтығыс болады. 1923 жылы Ятсен Кантон үкіметін құрады. Қытайды біріктіру мен жапондықтарға тойтарыс беру үшін , коммунистермен ынтымақтастыққа келеді. 1925 жылы Пекинда бауыр қатерлі дертінен қайтыс болып, Нанкинде жерленеді.

"Төртінші мамыр қозғалысы" деген атпен танымал болған Пекиннен басталған студенттер толқулары ерекше күшке айналды. Париждегі бейбіт конференциясында Шандун түбегіндегі бұрынғы герман ықпал аймағын Жапонияға беру туралы шешіміне наразылық ретінде туындаған болатын. Қытайда көпшілік Антанта соғысты жеңімпаз болып аяқтады, Қытай герман коалициясында солармен одақтас болғандықтан Шандун провинциясындағы Германияның ықпал ету аймағы Қытайға қайтарылады деп үміттенген еді. Дегенмен Парижде бейбіт конференцияда қатысушылар Шандун Жапония бақылауында болу керек деп шешті.

1919 ж 4 мамырында басталған толқу 2 апта ішінде бастапқыда Пекин студенттері одан кейін халықтың басқа топтары"Отанға қауіп төніп тұр","21 талап жойылсын", "Мемлекеттің егемендігін сақтап қаламыз" жәнен т.б. ұрандар көтеріп, белсенді түрде наразылық көрсете бастады. Нәтижесінде Үкімет Версаль бейбіт келісіміне қол қоюдан бастартып, отставкаға кетуге мәжбүр болды.

Сунь Ятсен осы кезде Шанхайда еді, бұл қозғалысты қолдағанымен оның өзі және әріптестері қозғалысты дайындаумен өткізуге қатынасқан жоқ. Бұдан бұрын Парижге жіберілетін делегаттар құрамы туралы мәселе қарағанда да,Ол Қытайдың барлық халқының мүддесін қорғаушы емеспін оның құрамына кіруден бастартады.Олбүкіл елдің саяси,экономикалық бірлігін қалпына келтіруге шақырады,тіпті қарулы жолды да ұсынды. Солтүстік пен Оңтүстік саяси біріктіру үшін ресей большевиктерінің тәжірбиесіне ден қоя бастады.

1919 ж қазанда революцияға дайындалу үшін Гоминьдан қалпына келтіріледі. Дегенменде жеңіске жету үшін Сунь Ятсен оңтүстік дуцзуннің қарулы құрлымдарына арқа сүйеу керек деп есептеді. Ал, олар болса өз мақсатына жету үшін қайтадан Гоминьданның беделін пайдалануға қарсы болмады. 1920 ж аяғында Сунь Ятсен Оңтүстік Қытайға қайта оралып, призиденттік қызтетке сайланып, солтүстікке қарсы жорыққа дайындалып жатқан шақта жергілікті билеушілер оны орнына түсіріп тастаған соң Шанхайға қайтты.

Сунь Ятсен маңызды мәселелерді шешудегі жігерсіздігі мен әлсіздігіне көзі жеткен радикалды қайраткерлер дағдарыстан шығу жолы марксизм ілімі мен коммунистік партия құру деп білді.1920-1921 ж І жартысында Қытайда шағын үйірмелер құрылып 56 дан 60 дейін мүшелер болды.Елдегі Марксизмнің басты насихатшылары профессор Чэнь Дусю мен Ли Дачнао болды.

1921 ж жазында Коминтерн бастамасымен Шанхайда Қытай коммунистік партиясының Құрылтай сьезі өтті. 7 маркистік үйірмеден 12 адам қатысады. Жартылай астыртын жағдайда жүргізілді. Сьезд әртүрлі саяси қозғалыстар (Гоминдан да) ынтымақтаспауға, кәсіподақ ұйымдастыру, пролитариаттық саяси сауатын ашу, реакцияға қарсы толқуларға қатысу және т.б міндеттер қойды. Тек 1922 ж Екінші сьезде Комитерннің қысымы мен КПК Гоминданмен бірге біріңғай ұлттық демократиялық майдан құру туралы шешім қабылдайды. Себебі Москвада Сунь Ятсенді болашағы мол одақтас ретінде көзқарас қалыптасқан болатын.

1923 ж ақпанда Сунь Ятсен қайтадан Оңтүстікке оралып үкіметті басқарып, өзінің партиясын КПК бірлесе қимылдауға бағыттаған қайта ұйымдастыру жұмыстарын жүргізді. Бірақта Гоминданның оңтүстік қанаты оны қатты сынға алады, олар сыртқы күшке сенген болатын. КПК оңтүстік аудандарда жұмыс істейтін болды. 1923 ж көктемде ЦК КПК Гуанчжоуға көшірілді. 1923 ж қазанда Сунь Ятсеннің өтініші бойынша КСРО саяси көмекшісі ретінде оңтүстік үкімет қарамағына сол кездегі белгілі большивиктер қайраткері М.М Бородин, Павлов П.А., Блюхер К.А және болашақ революциялық армияның кадрларын дайындайтын әскери мамандар тобы келеді.

1924 ж басында Гуаньчжоуда Гоминданның І-сьезі өтіп онда КПК мен бір майдан құру туралы шешім қабылданды. Сьез шешімінде Сунь Ятсеннің "үш халықтық принципіне" жаңа трактовка берілді. "Ұлтшылдық" дегеніміз енді Қытайдағы шетелдік қанаудың жойылуы және барлық ұлттар теңдігі "Демократизм" халыққа кең құқық пен теңдік қамтамасыз ететін мемлекеттік құрлыс құру, "халық игілігі" шаруаларға жер бөліп беру, жұмысшыларды әлеуметтік қорғау және т.б. деп түсіндірілді. Бастапқыда "Ұлтшылдық" Қытайдың бірінші міндеті Цин әулетін құлату және Қытай (Хань) үкіметіне оралу. 2- " Демократизм" монархия құлаған соң буржуазиялық-демократиялық республика орнату. 3- "Халық игілігі" жерге деген құқықты теңестіру және оны национализациялау (1905ж). Жаңа трактовкада "Үш халықтық принцип" Гоминданның саяси бағдарламасын құрады. Сунь Ятсен дүниежүзілік саяси ойларға өз үлесін қосады.Ол 3 халықтық принцип пен 5 билік конституциясын ұсынады. Үш халықтық принцип ұлтшылдық, халық билігі және халық игілігі жүзінде негізделді. Ал бес билік конституциясының идеясы- мінсіз демократиялық мемлекет осы 5 негізгі билік түрімен жүзеге асады: заң, қылмыс, атқарушы, таңдаулы және бақылау. Сунь Ятсеннің негізгі ұраны- "жер шаруаларға берілсін". Сунь Ятсенді тек ұлы ойшыл ғана емес, ұлы қоғам қайраткері ретінде саналады. Оны "Нақты саясат Конфуцииі" деп те атайды. Осы кезде Қытай қоғамында радикалды көзқарастартар күшейе түсті. Олардың негізгі мақсаты айтып кеткендей, Қытайды тәуелсіз Ұлы державаға айналдыру, ішки не сыртқы болсын, шетел державаларынан тәуелді болмау болды.Бұған объективті түрде қызығушылық танытқан қытай ұлттық буржуазиясы болды. Олар мемлекеттің дамуына кедергі болып отырған шетелдіктердің қысымы екенін көрді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Сунь Ятсен - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Сунь Ятсен ( қыт. 孫逸仙, 12 қараша, 1866 жыл - 12 наурыз, 1925 жыл) - қытайлық революционер, Гоминьдан (KMT) партиясының негізін қалаушы, құрметті қоғам қайраткері. 1940 жылы Сунь Ятсен "ұлт әкесі" титулын алды. 1866 жылы 12 қарашада Сяньшань уездінің Цуйхэн ауылында дүниеге келді.

# data[].attributes.headline
Қытайлықтардың ағаш отырғызу мерекесі.

# data[].attributes.subject
Қытайлықтардың ағаш отырғызу мерекесі.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Жыл сайын көктем мезгілінде Қытай елі ағаш егу мерекесін атап өтеді. Бұл мереке Қытай және Тайвань елдерінде мемлекеттік мәртебеге ие. Ұлы төңкерісші, қоғам қайраткері Сунь Ятсеннің (Sun Yat-sen) дүние салған күнінде, яғни 12 наурызда елдің бар аймақтарында ағаш отырғызылады.

Сунь Ятсен көзі тірісінде жаппай ағаш отырғызу шараларын жиі ұйымдастырған. Өмірден өткен соң, оның ізін партия мүшелері мен билік басшылары жалғастыра бастады.

1981 жылы V Қытай халқының ұлттық конгрессінің төртінші отырысында "Ерікті ағаш егу шарасы" туралы шешім қабылданады. Шешім қабылдау барысында "Ағаш отырғызу күні" деп 12 наурыз бекітіледі.

Бұл шешім талқыланған кезде 11 жастан 60 жасқа дейінгі әрбір дені сау, ақыл-есі дұрыс азамат бір жылда бес ағаш егіп, олардың өсіп кетуіне ықпал ету тиіс деген талаптар қарастырылды. Егер де белгілі бір себептерге байланысты ағаш егу мүмкіндігі болмаса, ол өзге ағаштарды суару, әктеу, жан-жағындағы арам шөптерін жұлу, қопсыту сияқты жұмыстарға ат салысуға міндетті.

Бір қызығы, аға егу шарасы алып мұхиттың ар жағындағы Америка елінің Небраска қаласы бастау алған. 1872 жылы АҚШ Ауыл шаруашылық министрі, белгілі саясаткер Стерлинг Мортон бұл шараға мемлекеттік мәртебе берді. Қазіргі таңда жаппай ағаш отырғызу шарасы бірқатар елдерде әр түрлі мезгілде жүргізіледі.

Тайвань елінде бұл мереке 1927 жылдан бері аталып өтіледі. 1914 жылы Нанкин университетінің қарамағындағы ауыл шаруашылық колледжінің негізін қалаушысы Ауыл және орман шаруашылығы министрлігіне арнайы хат жазып, Америка елінде өткізілетін шара туралы баяндайды.

Қытай елінің көсемі Сунь Ятсеннің қалап кеткен шарасының өрісі жыл сайын кеңейіп, көгалдандыру жұмыстары тұрақты түрде өткізіледі. Қазіргі таңда ағаш егу шарасына саяси партиялардың мүшелері, жоғары шендегі билік басшылары, мектеп оқушылары, жас буын өкілдері, орта жастағы азаматтар қатысады. Бұл шара патриоттық рухты көтеріп қана қоймай, елді бірлік мен татулыққа шақырады.

Әуелі ерікті болған ағаш егу шарасы мемлекеттік мәртебеге ие болғаннан соң, оның маңыздылығы одан әрі арта түсті. Жергілікті халық жас желкендерді отырғызып қана қоймай, бау-бақша, саябақтар мен аллеяларды тазартып, көгалдандыру жұмыстарын жүргізеді. Шараға қатысушылардың айтуы бойынша, ағаш отырғызу кез келген адамның өмірлік парызы және ғұмырындағы ең үлкен істердің бірі.

Ағаш отырғызу шарасы Америка, Украина, Оңтүстік Корея, Алжир, Мысыр, Жапония, Бразилия, Германия, Португалия, Бельгия, Италия елдерінде жыл сайын өткізіліп тұрады. Біздің елде де ағаш отырғызу дәстүрге айналып келеді.

Суреттер: kalendar-prazdnikov.ru, bfm.ru, habeo.ru

# data[].attributes.attachment_link.title
Бүгін Қытайда ағаш егу күні

# data[].attributes.attachment_link.description
Жыл сайын көктем мезгілінде Қытай елі ағаш егу мерекесін атап өтеді. Бұл мереке Қытай және Тайвань елдерінде мемлекеттік мәртебеге ие. Ұлы төңкерісші, қоғам қайраткері Сунь Ятсеннің (Sun Yat-sen) дүние салған күнінде, яғни 12 наурызда елдің бар аймақтарында ағаш отырғызылады. Сунь Ятсен көзі тірісінде жаппай ағаш отырғызу шараларын жиі ұйымдастырған.