# data[].attributes.headline
3 παραλλαγές του "ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΡΦΟΥ": Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία

# data[].attributes.subject
3 παραλλαγές του "ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΡΦΟΥ": Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία

# data[].attributes.attachment_link.title
Τοῦ νεκροῦ ἀδερφοῦ ανάλυση

# data[].attributes.headline
Σαν των Φαιάκων το καράβι...

# data[].attributes.subject
Σαν των Φαιάκων το καράβι...

# data[].attributes.body
ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Των Φαιάκων το Καράβι

# data[].attributes.headline
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ - ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.subject
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ - ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.body
Παιχνίδι ταξινόμησης!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Δημιουργήστε καλύτερα μαθήματα γρηγορότερα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Παραδοσιακή Ποίηση: στίχος έμμετρος με ρυθμό και ομοιοκαταληξία, αποφευγονται οι διασκελισμοί, ίσος αριθμός στίχων και συλλαβών, χρήση σημείων στίξης, προσεγμένη γλώσσα, η κεντρική ιδέα του ποιήματος δεν διακρίνεται δύσκολα, αλληλουχία νοημάτων, λυρισμός, τίτλος αντιπροσωπευτικός του περιεχομένου, Μοντέρνα Ποίηση: στίχος ελεύθερος χωρίς ρυθμό, μέτρο κι ομοιοκαταληξία, ελλιπής στίξη, ύπαρξη διασκελισμών, οι στίχοι δεν έχουν ορισμένο αριθμό συλλαβών, το ποίημα δεν οργανώνεται σε στροφές σταθερής μορφής, καθημερινή γλώσσα, αμφισημία, πολυσημία λέξεων, δραματικότητα, χρήση υπερρεαλιστικών εικόνων, εκφραστική τόλμη, άλογη ή ασύμβατη σύνδεση λέξεων, προβληματικός τίτλος, αυτοαναφορικότητα,

# data[].attributes.attachment_link.title
Παραδοσιακή vs Μοντέρνα Ποίηση

# data[].attributes.attachment_link.description
Παραδοσιακή Ποίηση: στίχος έμμετρος με ρυθμό και ομοιοκαταληξία, αποφευγονται οι διασκελισμοί, ίσος αριθμός στίχων και συλλαβών, χρήση σημείων στίξης, προσεγμένη γλώσσα, η κεντρική ιδέα του ποιήματος δεν διακρίνεται δύσκολα, αλληλουχία νοημάτων, λυρισμός, τίτλος αντιπροσωπευτικός του περιεχομένου, Μοντέρνα Ποίηση: στίχος ελεύθερος χωρίς ρυθμό, μέτρο κι ομοιοκαταληξία, ελλιπής στίξη, ύπαρξη διασκελισμών, οι στίχοι δεν έχουν ορισμένο αριθμό συλλαβών, το ποίημα δεν οργανώνεται σε στροφές σταθερής μορφής, καθημερινή γλώσσα, αμφισημία, πολυσημία λέξεων, δραματικότητα, χρήση υπερρεαλιστικών εικόνων, εκφραστική τόλμη, άλογη ή ασύμβατη σύνδεση λέξεων, προβληματικός τίτλος, αυτοαναφορικότητα,

# data[].attributes.body
Η ποίηση είναι ένα ταξίδι

Σ’ άγνωστη χώρα.

Η ποίηση είναι ταυτόσημη

Με την παραγωγή ραδίου.

Για μια και μόνο λέξη

Λιώνεις χιλιάδες τόνους

Γλωσσικό μετάλλευμα.

Βλαντιμίρ Μαγιακόβσκι

Πολλοί στίχοι είναι σαν αργυρές κλωστές δεμένες
στα καμπανάκια των άστρων- αν τους τραβήξεις,
μια ασημένια κωδωνοκρουσία δονεί τον ορίζοντα.
Πολλά ποιήματα μένουν αργά τη νύχτα στην ερημιά
βρέχουν κάθε τόσο τα τέσσερα δάχτυλα
των στίχων τους σ’ ένα ρυάκι,
ύστερα χάνονται ονειροπαρμένα μες στο δάσος,
πνίγονται στο χρυσό πηγάδι της σελήνης-
ένα σωστό ποίημα όμως ποτέ δεν καθυστερεί
σε μια γωνιά του ρεμβασμού.
Είναι πάντα στην ώρα του, λέει παρών
στο πρώτο κάλεσμα της εποχής του.

(Γιάννης Ρίτσος)

Η ποίηση μοιάζει ανάρρωση γλυκιά με απουσίες δικαιολογημένες...
Με τέσσερις αισθήσεις γυρίζει ή με έξι
ραβδοσκοπώντας φλέβες του ουρανού
ώσπου σκοντάφτει στον προτελευταίο στίχο...
Ο τελευταίος στίχος δεν μένει πάντα τελευταίος.
Κάποτε γίνεται πρώτος στίχος ενός ποιήματος
που γράφει κάποιος αναγνώστης

( Μιχάλης Γκανάς)

# data[].attributes.headline
Κ. Π. Καβάφης

# data[].attributes.subject
Κ. Π. Καβάφης

# data[].attributes.body
ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΠΟΙΗΤΗ, ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΟΥ, ΚΡΙΤΙΚΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Του Δημήτρη Δασκαλόπουλου,
Ποιητή, Βιβλιογράφου, Κριτικού

Η οικογένεια Καβάφη

Ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 17 Απριλίου 1863. Η ημερομηνία άλλαξε σε 29 Απριλίου, όταν τέθηκε σε ισχύ το νέο ημερολόγιο, και αυτή αναφέρεται ως ημερομηνία γέννησης του ποιητή. Εκτός των άλλων, συμπίπτει με την 29η Απριλίου 1933, ημέρα θανάτου του, δημιουργώντας έτσι μιαν αξιοσημείωτη ληξιαρχική σύμπτωση. Κατά τον 19ο και έως τα μέσα του 20ου αιώνα ευημερούσαν σε πολλές αιγυπτιακές πόλεις ελληνικές παροικίες· η πολυπληθέστερη ήταν εκείνη της Αλεξάνδρειας. Οι γονείς του ποιητή, ο Πέτρος-Ιωάννης Καβάφης και η Χαρίκλεια, το γένος Γεωργάκη Φωτιάδη, είχαν αποκτήσει συνολικώς εννέα παιδιά, δύο εκ των οποίων πέθαναν σε νηπιακή ηλικία - το ένα εξ αυτών ήταν και το μοναδικό κορίτσι. Ο Κωνσταντίνος ήταν το ένατο και τελευταίο παιδί. Ο Πέτρος-Ιωάννης Καβάφης διατηρούσε ακμαίο εμπορικό οίκο υπό την επωνυμία "Καβάφης & Σία", στον οποίον συμμετείχε και ο εγκατεστημένος στο Λονδίνο αδερφός του Γεώργιος. Εμπορεύονταν σιτάρι και βαμβάκι.

Τα χρόνια στην Αγγλία

Η οικονομική ευημερία της οικογένειας δεν θα διατηρηθεί επί μακρό χρονικό διάστημα. Ο πρόωρος θάνατος του Πέτρου-Ιωάννη το 1870 υποχρέωσε την Χαρίκλεια να εγκαταλείψει την Αλεξάνδρεια και να ζητήσει στήριξη, για την ίδια και για τα παιδιά της, στον αδερφό του συζύγου της στην Αγγλία. Διέμειναν αρχικώς στο Λίβερπουλ και αργότερα στο Λονδίνο. Για την περίπου πενταετή παραμονή του ποιητή στην Αγγλία (1872-1877) δεν διαθέτουμε επαρκείς πληροφορίες. Είναι ευνόητο πως θα παρακολούθησε σχολικά μαθήματα και θα έμαθε την αγγλική γλώσσα. Το 1877 η Χαρίκλεια και τα παιδιά της επέστρεψαν στην Αλεξάνδρεια, όπου ο Κωνσταντίνος θα εγγραφεί στο Λύκειον "Ερμής" του Κωνσταντίνου Α. Παπαζή, και θα αποκτήσει φίλους συμμαθητές, μεταξύ των οποίων ο Μικές Ράλλης και ο Στέφανος Σκυλίτσης. Και οι δύο πέθαναν σε νεανική ηλικία. Με αφορμή τον θάνατο του Στέφανου Σκυλίτση, ο Κωνσταντίνος συνέθεσε ένα από τα πρώτα του ποιήματα ("Τω Στεφάνω Σκυλίτση", 1886), ενώ για την αρρώστια και τις τελευταίες ημέρες του Μικέ Ράλλη έχει τηρήσει ένα είδος ημερολογιακού χρονικού (1889).

Μετάβαση στην Κωνσταντινούπολη

Το 1882 εκδηλώθηκε στρατιωτικό κίνημα στην Αίγυπτο, επενέβη ο αγγλικός στόλος (οι Άγγλοι θα διοικήσουν για τα επόμενα εβδομήντα χρόνια την Αίγυπτο), βομβαρδίστηκε η Αλεξάνδρεια και οι ξένοι πάροικοι άρχισαν να εγκαταλείπουν την πόλη. Ανάμεσά τους και η Χαρίκλεια που αυτή τη φορά σπεύδει προς το πατρικό της σπίτι στην Κωνσταντινούπολη. Το ταξίδι αυτό έχει περιγραφεί από τον ποιητή με τη μορφή ημερολογίου στην αγγλική γλώσσα, υπό τον τίτλο "Constantinopoliad -an epic". Για την τριετή παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη διαθέτουμε ασαφείς πληροφορίες. Την ίδια εποχή γράφει τα πρώτα του στιχουργήματα σε ελληνική και αγγλική γλώσσα, καθώς και πεζά εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα. Περί τα τέλη του 1885 η οικογένεια επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια, και ο Κωνσταντίνος απασχολείται σε διάφορες, εργασίες. Κατά τα αμέσως επόμενα χρόνια θα συμβούν διαδοχικοί θάνατοι μελών της οικογένειας. Το 1891 πεθαίνει ο αδερφός του (συνώνυμος του πατέρα Καβάφη) Πέτρος-Ιωάννης, το 1899 η μητέρα Χαρίκλεια, και τα αδέρφια του Γεώργιος (1900), Αριστείδης (1902), Αλέξανδρος (1905). Κατά τη δεκαετία του 1920 θα πεθάνουν και οι άλλοι δύο αδελφοί του, ο Παύλος (1920) και ο Τζων (1923). Έτσι, ο ποιητής παραμένει ο τελευταίος επιζών ολόκληρης της οικογένειας. Σταθερή εργασία απέκτησε το 1892, όταν προσελήφθη στην ελεγχόμενη από τους Άγγλους Υπηρεσία Αρδεύσεων όπου θα εργαστεί επί τριάντα χρόνια. Από το 1908 και έως το τέλος της ζωής του θα διαμένει πλέον μόνος στο διαμέρισμα της τότε οδού Λέψιους 10, η οποία τον Οκτώβριο του 1964 μετονομάστηκε Sharm el Sheikhj και προ ετών μετονομάστηκε σε οδό Καβάφη.

Ταξίδια στην Αθήνα

Στη διάρκεια της ζωής του στην Αλεξάνδρεια ελάχιστες είναι οι μετακινήσεις του, τόσο στο εσωτερικό της Αιγύπτου (Κάιρο) όσο και στο εξωτερικό. Το 1897 πραγματοποίησε με τον αδερφό του Τζων ένα δίμηνο ταξίδι στο Παρίσι και το Λονδίνο. Το καλοκαίρι του 1901 επισκέφτηκε για πρώτη φορά την Αθήνα, μαζί με τον αδερφό του Αλέξανδρο, ταξίδι για το οποίο τήρησε ημερολόγιο σε αγγλική γλώσσα, με χαρακτηριστικές λεπτομέρειες για όσα είδε, καθώς και για τα πρόσωπα που συνάντησε, όπως π.χ. τον Κίμωνα Μιχαηλίδη, εκδότη του περιοδικού Παναθήναια, τον ποιητή Ιωάννη Πολέμη, τον ζωγράφο Γεώργιο Ροϊλό, τον Γρηγόριο Ξενόπουλο. Στη συνέχεια θα ανταλλάξει επιστολές με τον Ξενόπουλο ο οποίος θα δημοσιεύσει το 1903 στα Παναθήναια το ιστορικής σημασίας άρθρο του "Ένας ποιητής". Πρόκειται για την πρώτη εκτενή μελέτη που γράφτηκε για την ποίηση του Καβάφη στην Αθήνα. Στην ελληνική πρωτεύουσα θα επανέλθει ο ποιητής το 1905, προκειμένου να επισκεφτεί τον νοσηλευόμενο σε νοσοκομείο αδερφό του Αλέξανδρο, ο οποίος θα πεθάνει τελικώς την ίδια χρονιά. Το τρίτο και τελευταίο αθηναϊκό ταξίδι του Καβάφη θα πραγματοποιηθεί το 1932 για λόγους υγείας.

Ο "θρύλος" της οδού Λέψιους

Το διαμέρισμά του στον δεύτερο όροφο της τότε οδού Λέψιους θα αποτελέσει με τον καιρό τον συνήθη τόπο συνάντησής του με λογίους της Αλεξάνδρειας, αλλά και με επισκέπτες του από την Ελλάδα. Η ασυνήθης εκδοτική τακτική του, κάποιες ιδιορρυθμίες του χαρακτήρα του, όπως τις κατέγραφαν όσοι τον είχαν συναναστραφεί, και οι πάντα αιχμηρές αναφορές του σε πρόσωπα λογοτεχνών και σε βιβλία άρχισαν να δημιουργούν μιαν αχλύ θρύλου γύρω από το άτομό του. Η δημόσια εικόνα του απέκτησε έντονα (κάποτε και παραμορφωτικά) χαρακτηριστικά από τις περιγραφές γνωστών συγγραφέων και ποιητών, Ελλήνων και ξένων, που τον επισκέφτηκαν, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης, η Μυρτιώτισσα, ο Κώστας Ουράνης, ο φουτουριστής Tomazo Filippo Marinetti, ο E. M. Forster και άλλοι φίλοι (κάποτε και εχθροί) του έργου του κατέγραψαν τις συζητήσεις τους με τον Καβάφη και τις μετέδιδαν προφορικώς ή γραπτώς. Από αναμεταδόσεις ιδιωτικών συνομιλιών αυτού του τύπου, καθώς και από αποσπάσματα συναφών συνεντεύξεων, προέκυψε και η δημόσια ανταλλαγή εκατέρωθεν αρνητικών σχολίων μεταξύ Κωστή Παλαμά και Καβάφη, σε μια εποχή κατά την οποία η καβαφική ποίηση είχε αρχίσει να κλονίζει την παντοκρατορία του Παλαμά. Η αναγνώριση της αξίας του Αλεξανδρινού συνοδευόταν συχνά από παρωδίες (κάποτε και κακοήθεις) που στόχευαν στον άνθρωπο Καβάφη ή σε συγκεκριμένα ποιήματά του, τάση που μετά τον θάνατο του ποιητή επεκτάθηκε ως παρωδιακή διακωμώδηση κάθε είδους θεμάτων, επιβεβαιώνοντας έτσι την ακμαία και διαρκή διείσδυση των στίχων του στην καθημερινή ζωή μέχρι και σήμερα.

To πνευματικό και καλλιτεχνικό περιβάλλον της Αλεξάνδρειας

Κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, παράλληλα με τις εμπορικές και οικονομικές δραστηριότητες των Ελλήνων της Αιγύπτου, είχε αναπτυχθεί στην Αλεξάνδρεια και στο Κάιρο αξιόλογη πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση, με κύρια έκφραση τις διαδοχικές εκδόσεις κάθε είδους εντύπων, βιβλίων (ακόμη και Αθηναίων συγγραφέων), σατιρικών ημερολογίων και λογοτεχνικών περιοδικών ( Σεράπιον, Γράμματα, Νέα Ζωή, Προπύλαια, Παναιγύπτια, Αργώ, Φοίνικας), τα οποία απέκτησαν με τον καιρό πανελλήνια ακτινοβολία. Ποιήματα του Καβάφη, καθώς και μελέτες ή σχόλια για το έργο του, όχι πάντοτε θετικά και καλοπροαίρετα, θα συναντήσουμε σε όλα τα περιοδικά. Η ιδιομορφία της ποίησής του, οι ιδιορρυθμίες του χαρακτήρα του και η μονήρης ζωή του στο διαμέρισμα της οδού Λέψιους χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και χωρίς τηλέφωνο συνιστούσαν μιαν εξαιρετική περίπτωση που παρέκκλινε από τα συνήθη πρότυπα. Με αργούς αλλά σταθερούς ρυθμούς η ποίηση του άρχισε να εξαπλώνεται τόσο στις παροικίες της Αιγύπτου όσο και στον κυρίως ελληνικό χώρο και να αποκτά πιστούς θαυμαστές, αλλά και φανατικούς πολέμιους.

Οι πρώτες δημοσιεύσεις

Το 1886 δημοσιεύονται τα πρώτα του κείμενα. Πρόκειται για το πεζό "Το Κοράλλιον υπό μυθολογικήν έποψιν" στην εφ. Κωνσταντινούπολις, και το ποίημα "Βακχικόν" στο περ. Έσπερος Λειψίας. Και τα δύο, όπως και αρκετά άλλα ποιήματα και πεζά των πρώτων χρόνων του, τα υπέγραφε ως Κωνσταντίνος Φ. Καβάφης και αργότερα τα αποκήρυξε σιωπηρώς. Κάποτε υποστηρίχτηκε η άποψη πως το ενδιάμεσο Φ της υπογραφής του δήλωνε ένα δεύτερο βαφτιστικό (Φώτιος), άποψη που απορρίπτεται από την επίσημη πράξη βαπτίσεώς του, η οποία αναφέρει ένα και μόνον μικρό όνομα. Το πιθανότερο είναι πως αποτελούσε ένδειξη σεβασμού και φόρο τιμής προς το πρόσωπο τού από μητρός πάππου του Γεωργάκη Φωτιάδη. Του λοιπού και μέχρι το τέλος της ζωής του δημοσιεύει πεζά και ποιήματα σε εφημερίδες, ετήσια ημερολόγια και περιοδικά της Αλεξάνδρειας, της Λειψίας, της Κωνσταντινούπολης, του Καΐρου και της Αθήνας, χωρίς να εκδώσει ποτέ βιβλίο. Σε αρκετά από τα έντυπα αυτά εντοπίστηκαν απαντήσεις των περιοδικών προς τον ποιητή για την τύχη ποιημάτων που κατά καιρούς υπέβαλλε προς δημοσίευση, κυρίως κατά τα πρώτα χρόνια της δημόσιας παρουσίας του.

Η καβαφική εκδοτική πρακτική

Η ιδιόρρυθμη εκδοτική τακτική που ακολούθησε ισοβίως τοποθετείται για πρώτη φορά το 1892, όταν τύπωσε αυτοτελώς σε μονόφυλλο το ποίημα "Κτίσται", για να ακολουθήσουν τα τετρασέλιδα: "Τείχη/My Walls" (δίγλωσση έκδοση, 1897), "Δέησις" (1898), "Τα Δάκρυα των Αδελφών του Φαέθοντος" και "Ο Θάνατος του Αυτοκράτορος Τακίτου", υπό τον κοινό τίτλο "Αρχαίαι Ημέραι" (1898) και, τέλος, το ποίημα "Περιμένοντας τους βαρβάρους" σε οκτασέλιδο (1904). Μετά από τα φυλλάδια αυτά, συγκέντρωνε ανάτυπα των στίχων του από διάφορα περιοδικά (ή τύπωνε αυτοτελώς μεμονωμένα ποιήματα) και συγκροτούσε δέσμες ποιημάτων, τις οποίες η έρευνα κατέταξε αναδρομικώς σε δύο κατηγορίες: στα δύο "τεύχη" (1904 και 1910) και στις "συλλογές", δέκα τον αριθμό, που περιέλαβαν ποιήματα των ετών 1910-1932. Αυτά τα οιονεί βιβλία δεν κυκλοφορούσαν στο εμπόριο, αλλά ο ίδιος ο ποιητής τα έστελνε ή τα χάριζε σε φίλους και θαυμαστές του έργου του, τηρώντας σχολαστικούς καταλόγους διανομής. Η καινοφανής αυτή εκδοτική τακτική καθιστούσε την εξίσου καινοφανή ποίησή του δυσεύρετη και περιζήτητη. Η συνολική ποιητική παραγωγή του έχει ταξινομηθεί εκ των υστέρων από τον Γ. Π. Σαββίδη σε τέσσερις κατηγορίες: τα 154 ποιήματα του "κανόνα", όσα δηλαδή δημοσίευσε ο ίδιος ο Καβάφης και τα περιέλαβε στα δύο "τεύχη" και τις δέκα "συλλογές"· τα "Αποκηρυγμένα" της πρώτης περιόδου του· τα "Κρυμμένα" (αρχικώς είχαν ονομαστεί "Ανέκδοτα") που δεν δημοσιεύτηκαν μέχρι τον θάνατό του και τα "Ατελή", ανολοκλήρωτα σχεδιάσματα ποιημάτων.

Νέα Τέχνη και Αλεξανδρινή Τέχνη

Ήδη κατά τη δεκαετία του 1920 πολλοί νέοι της εποχής στην Αθήνα είχαν στρέψει την προσοχή τους προς την ποίηση του Καβάφη, επικοινωνούσαν μαζί του ζητώντας να αποκτήσουν τις συλλογές των μονοφύλλων του ή έγραφαν μελέτες για το έργο του. Ένα πρώτο δημόσιο και επίσημο δείγμα της αθηναϊκής αποδοχής του υπήρξε το μάλλον συμπιληματικό αφιέρωμα του περιοδικού Νέα Τέχνη (1924), στο οποίο πληθώρα λογοτεχνών εξέφρασαν τις κατά κανόνα θετικές απόψεις τους για τον τιμώμενο.

Το αφιέρωμα αποτέλεσε δημιούργημα του Μάριου Βαϊάνου ο οποίος αλληλογραφούσε με τον ποιητή χωρίς να έχουν ποτέ συναντηθεί, και είχε αναλάβει αυτοβούλως τον ρόλο καβαφικού πράκτορα στην Αθήνα, προσφέροντας σημαντικές υπηρεσίες στην επικοινωνία και την επαφή των Αθηναίων λογίων με τον Αλεξανδρινό. Το 1926, η δικτατορική κυβέρνηση του Πάγκαλου απένειμε στον ποιητή το παράσημο του Φοίνικος, μοναδική διάκριση που αξιώθηκε όσο ζούσε. Τον ίδιο χρόνο, όταν πλέον τα αξιόλογα αλεξανδρινά περιοδικά είχαν διακόψει την έκδοσή τους, κυκλοφόρησε στην Αλεξάνδρεια ένα νέο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό έντυπο η Αλεξανδρινή Τέχνη (1926-1932), το οποίο όχι μόνον διευθυνόταν αφανώς, αλλά και στηριζόταν οικονομικώς από τον Καβάφη, προκειμένου να προβάλλεται το έργο του και να αναιρούνται οι τυχόν εναντίον του αντιδράσεις και επιθέσεις. Είναι βέβαιο πως πολλά από τα ανυπόγραφα σχόλια στο περιοδικό αυτό είναι γραμμένα διά χειρός Καβάφη. Στις σελίδες της Αλεξανδρινής Τέχνης μνημονεύονται λεπτομερώς όλα τα θετικά για τον ποιητή δημοσιεύματα ποικίλων άλλων εντύπων, ελληνικών και ξένων, και ανασκευάζονται τα τυχόν επιθετικά εναντίον του σχόλια. Στη σχετική ειδησεογραφία αναφέρονται και σποραδικές, μεμονωμένες μεταφράσεις ποιημάτων του σε ξένες γλώσσες.

Μεταφράσεις

Τις πρώτες μεταφράσεις καβαφικών ποιημάτων στην αγγλική γλώσσα αποπειράθηκαν πολύ νωρίς ο Τζων Καβάφης, αδελφός του ποιητή (σ' αυτόν ανήκει η μετάφραση του δίγλωσσου τετρασέλιδου "Τείχη/My Walls", 1897), και ο αγγλοτραφής Γεώργιος Βαλασόπουλος ο οποίος απέδωσε στα αγγλικά ορισμένα καβαφικά ποιήματα που περιέλαβε ο E. M. Forster στα βιβλία του για την Αλεξάνδρεια και δημοσίευσε ο T. S. Eliot στο περιοδικό του Criterion. Έως τον θάνατο του Καβάφη λιγοστές και δειγματοληπτικές είναι οι μεταφράσεις ποιημάτων του σε ευρωπαϊκές γλώσσες· συχνά περιλαμβάνονται σε ξενόγλωσσες ανθολογίες νεοελληνικής ποίησης. Πραγματική μεταφραστική έκρηξη σημειώθηκε μετά τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και εξακολουθεί ως τις μέρες μας με νέες, ανανεωμένες εκδόσεις, ακόμη και σε γλώσσες που ήδη διαθέτουν παλαιότερες μεταφραστικές απόπειρες.

Το τελευταίο ταξίδι στην Αθήνα

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 ο ποιητής αισθανόταν ενοχλήσεις στον λάρυγγα. "Αυτό ήταν που τον έκανε να κόβει τα τσιγάρα στη μέση, να σωπαίνει όλο και περισσότερο στις συναναστροφές, να καταλαμβάνεται από μια ξαφνική μελαγχολία", όπως γράφει ο Στρατής Τσίρκας. Διαγιγνώσκεται με καρκίνο του λάρυγγα και οι γιατροί συνιστούν να μεταβεί στην Αθήνα, όπου έρχεται συνοδευόμενος από το ζεύγος των κληρονόμων του, τον Αλέκο και τη Ρίκα Σεγκοπούλου. Η παρουσία του στην ελληνική πρωτεύουσα γνώρισε μεγάλη δημοσιότητα στον αθηναϊκό Τύπο. Θα παραμείνει επί τετράμηνο (Ιούλιος-Οκτώβριος 1932), θα νοσηλευτεί στο νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού και θα υποστεί τραχειοτομία, με αποτέλεσμα να χάσει οριστικά τη φωνή και την ομιλία του. Με όσους τον επισκέπτονται στο νοσοκομείο επικοινωνεί με σύντομα γραπτά σημειώματα. Σε αυτό το ύστατο ταξίδι του στην Αθήνα θα γνωρίσει από κοντά πολλούς Αθηναίους συγγραφείς οι οποίοι θα καταγράψουν λεπτομερώς τις όχι πάντα θετικές εντυπώσεις τους. Πριν αναχωρήσει για την Αλεξάνδρεια, θα τον δεξιωθεί το ζεύγος Κώστα και Ελένης Ουράνη και, κατά τη διάρκεια της βραδιάς, ο συνθέτης και μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος θα εκτελέσει στο πιάνο το έργο του 10 Inventions, πάνω σε δέκα καβαφικά ποιήματα.

Το τέλος και η παγκόσμια αναγνώριση

Περί τα τέλη του 1932, και ενώ ο ποιητής έχει επιστρέψει στην Αλεξάνδρεια, κυκλοφορεί στην πρωτεύουσα το καβαφικό αφιέρωμα του περιοδικού Ο Κύκλος. Εντωμεταξύ, η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται. Τον Απρίλιο του 1933 εισάγεται στο Ελληνικό Νοσοκομείο της Αλεξάνδρειας, όπου και θα αφήσει την τελευταία του πνοή στις 29 Απριλίου, και θα ταφεί στον οικογενειακό τάφο των Καβάφηδων στο ελληνικό κοιμητήριο του Σιάτμπι. Στην απέριττη επιτύμβια πλάκα αναγράφεται: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Π. ΚΑΒΑΦΗΣ / ΠΟΙΗΤΗΣ / ΘΑΝΩΝ ΕΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΤΗΝ 29ην / ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1933.

Σύμφωνα με την κριτική, ο Καβάφης άρχισε το ποιητικό του στάδιο με ρομαντικές επιρροές, πέρασε διαδοχικά από τον παρνασσισμό και τον συμβολισμό, για να καταλήξει, στην ωριμότερη και διαρκέστερη φάση του έργου του, στον ποιητικό ρεαλισμό. Η ειρωνική γλώσσα του είναι άμεση και δραστική, μακριά από αγκυλώσεις του δημοτικισμού, η ερωτική θεματολογία του απροκάλυπτη, η μέσω της Ιστορίας ανταπόκρισή του προς τα σύγχρονα γεγονότα σταθερώς ανιχνεύσιμη. Με ισόβια και αταλάντευτη αφοσίωση στην Τέχνη της Ποιήσεως, μίλησε για τον έρωτα και τον θάνατο, για τη βία και τη μέθη της εξουσίας, για τον πολιτικό οπορτουνισμό και τη διάψευση των μεγάλων ιδανικών. Σήμερα αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως ένας από τους μείζονες ποιητές του 20ου αιώνα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Κ. Π. Καβάφης

# data[].attributes.attachment_link.description
Του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, Ποιητή, Βιβλιογράφου, Κριτικού Η οικογένεια Καβάφη Ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 17 Απριλίου 1863. Η ημερομηνία άλλαξε σε 29 Απριλίου, όταν τέθηκε σε ισχύ το νέο ημερολόγιο, και αυτή αναφέρεται ως ημερομηνία γέννησης του ποιητή.

# data[].attributes.headline
ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΟΙ Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

# data[].attributes.subject
ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΟΙ Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

# data[].attributes.body
Μουσική: Μ. Θοδωράκης - Τραγούδι: Γ. Μπιθικώτσης

# data[].attributes.attachment_link.title
ΒΑΡΝΑΛΗΣ ΚΩΣΤΑΣ- Οι μοιραίοι

# data[].attributes.headline
"Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή"

# data[].attributes.subject
"Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή"

# data[].attributes.body
Μάρτιαι ειδοι, Κ. Καβάφη

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΑΡΤΙΑΙ ΕΙΔΟΙ.jpg

# data[].attributes.headline
Σε βρίσκει η ποίηση,  Τίτος Πατρίκιος

# data[].attributes.subject
Σε βρίσκει η ποίηση,  Τίτος Πατρίκιος

# data[].attributes.body
Εκεί που αναρωτιέσαι για πράγματα που πρώτη φορά
αντικρίζεις
για πράγματα χιλιοειπωμένα που έχουν πια περάσει
για πράγματα που ξαφνιάζουν κι ας γίνονται κάθε μέρα
για πράγματα που έλεγες δεν θα συμβούν ποτέ
και τώρα συμβαίνουν μπρος στα μάτια σου
γι´ άλλα που επαναλαμβάνονται μ´ελάχιστες παραλλαγές
για πράγματα που πουλιούνται μόλις πιάσουν
κατάλληλη τιμή
για πράγματα που σάπισαν με το πέρασμα του καιρού
ή που ήσαν σάπια απ ' την αρχή και δεν το έβλεπες
εκεί που απορείς για πράγματα που μπόρεσες να κάνεις
για πράγματα σοβαρά ή ανόητα που ρίσκαρες τη ζωή σου
για πράγματα σημαντικά που τα κατάλαβες αργότερα
για πράγματα που τα φοβήθηκες κι απέφυγες
ν´αναλάβεις
για πράγματα που τα προγραμμάτισες και δεν σου βγήκαν
γι´ άλλα που τα σχεδίασαν άλλοι και βγήκαν διαφορετικά
για πράγματα που σου έτυχαν χωρίς να τα περιμένεις
για πράγματα που μόνο τα ονειρεύτηκες
και κάποτε, μία στις χίλιες πραγματώθηκαν...

Εκεί απάνω σε βρίσκει η ποίηση.

# data[].attributes.attachment_link.title
Σε βρίσκει η ποίηση VIII.pdf

# data[].attributes.headline
Η ΕΛΛΗ ΛΑΜΠΕΤΗ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

# data[].attributes.subject
Η ΕΛΛΗ ΛΑΜΠΕΤΗ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

# data[].attributes.body
... στο τρίτο πρόγραμμα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Έλλη Λαμπέτη στο τρίτο πρόγραμμα απαγγέλει Καβάφη

# data[].attributes.body
Διαβάσει η Κάτια Δανδουλάκη

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΒΕΛΑΛΟΠΟΥΛΟΥ ΑΣΗΜΙΝΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΚΕΡΙΑ  Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

# data[].attributes.headline
"Περιμένοντας τους βαρβάρους"

# data[].attributes.subject
"Περιμένοντας τους βαρβάρους"

# data[].attributes.body
ΣΧΟΛΙΑ- ΕΡΜΗΝΕΙΑ Χ. ΜΗΛΙΩΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το ποίημα που θα μας απασχολήσει είναι από τα πιο γνωστά του καβάφη. Μάλιστα οι τελευταίοι του στίχοι είναι απελπιστικά γνωστοί. Τα προβλήματά του, και ως προς την ιστορική του αναφορά και ως προς το νόημά του, έχουν αρκετά συζητηθεί. Και σαν να μην έφταναν αυτά, ήρθε από πάνω και το αυτοσχόλιο του Καβάφη, που ανακοινώθηκε στην εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, στις 23-4-83, για να δώσει την ερμηνευτική εκδοχή του ποιητή, την πιο έγκυρη - υποτίθεται.

Όλα αυτά θα αποθάρρυναν και την πιο τολμηρή απόπειρα για μια δημόσια παρουσίαση, αν δεν τονιζόταν αρκετά πως κάθε ποίημα αντιστέκεται στο βλέμμα του ερμηνευτή - βλέμμα που στην πραγματικότητα μοιάζει με της Μέδουσας: για να κατακτήσει το ποίημα - και να ησυχάσει, δηλαδή να ξοφλήσει μια για πάντα μαζί του - προσπαθεί να το απολιθώσει. Η άμυνα του ποιήματος βρίσκεται ακριβώς στην ικανότητά του να δίνει άλλα σχήματα - και καμιά φορά και άλλα νοήματα - μόλις αλλάξει η οπτική γωνία.

Στην περίπτωση αυτή είμαστε υποχρεωμένοι να παραμερίσουμε προσωρινά τη φιλολογία που έχει σχηματιστεί γύρω του, όχι - προς θεού - για να την ακυρώσουμε, αλλά για να πιάσουμε το ποίημα από την αρχή, σαν να το συναντούμε για πρώτη φορά, επιστρατεύοντας τη δική μας ευαισθησία.

Η πρώτη παρατήρηση που θα είχαμε να κάνουμε είναι ότι όλο το ποίημα διεκπεραιώνεται με τη μορφή του "διαλόγου" - ας τον πούμε προσωρινά έτσι.

Ο διάλογος σημειώνεται με παύλα, αλλά μονάχα για το πρόσωπο που ρωτάει. Η απάντηση διαφοροποιείται με την αλλαγή του ρυθμού: ενώ δηλαδή οι ερωτήσεις είναι σε στίχους 15/σύλλαβους ιαμβικούς, πολιτικούς, οι απαντήσεις ακολουθούν σε 12/σύλλαβους ή 13/σύλλαβους, συντομότερους, που με τη στερεότυπη επανάληψη - γιατί οι Βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα - δίνουν ένα δραματικό τόνο. Έτσι ο "διάλογος" των προσώπων μετατρέπεται σε διάλογο ρυθμών. Επίσης:

Αν έχουν κάποια σημασία οι αριθμοί στην ποίηση, παρατηρούμε ότι ο αριθμός των στίχων από ερώτηση σε ερώτηση αυξάνεται ώς την 4η ερώτηση, που γίνεται με 6 στίχους, και δίνει την πιο πλατιά και λεπτομερή περιγραφή της συγκέντρωσης. Ακολουθεί μια ανάπαυλα με 2 στίχους στην ερώτηση 5, αλλά και στην αντίστοιχη απάντηση, όπου το ποίημα φαίνεται να ακινητεί για μια στιγμή, για να ακολουθήσει η επαυξημένη ερώτηση 6η με 4 στίχους που μιλούν για την ξαφνική ανησυχία. Το συνολικό άθροισμα των στίχων κατά ερωτήσεις και απαντήσεις είναι ανά 18, δηλαδή το ποίημα μοιράζεται εξίου στα πρόσωπα και ισοζυγίζεται.

Χρησιμοποίησα στην αρχή συμβατικά και προσωρινά τον όρο διάλογος. Στην πραγματικότητα όμως ο διάλογος περιορίζεται στο ύφος των προσώπων και δίνει την ανάλογη ένταση στο ποίημα. Κατά τα άλλα ουσιαστικός διάλογος δεν υπάρχει, αλλά έχουμε μια σειρά ερωταποκρίσεις που προωθούν την αφήγηση. Η σχέση της καβαφικής ποίησης με τους αρχαίους "μίμους" είναι ήδη διαπιστωμένη.

Το ποίημα που μελετούμε είναι το πλησιέστερο σ' αυτό το αρχαίο ποιητικό είδος που καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στη μεταγενέστερη αρχαιότητα. Βασικό στοιχείο ομοιότητας η διαλογική μορφή. Από τα "αναγνωρισμένα" ποιήματα του Καβάφη, μόνο εδώ 1 έχουμε αποκλειστική χρήση διαλόγου, και μάλιστα με τη μορφή ερωταποκρίσεων που διεκπεραιώνουν όπως είδαμε, μιαν αφήγηση. Η αφήγηση αποδίδει με ρεαλιστικό τρόπο σκηνές της αγοράς. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι λογικό να οδηγήσουν τη σκέψη μας στους "Μιμιάμβους" του Ηρώνδα, που "η δύναμή τους βρίσκεται στη συνεπή αποτύπωση των ρεαλιστικών στοιχείων της ελληνιστικής εποχής" (Lesky). Αλλά και χρονολογικά το ποίημα βρίσκεται σχετικά κοντά στους Μιμίαμβους - εννοώ φυσικά την ανεύρεσή τους στα 1890. Το ποίημά μας γράφτηκε το 1898 και δημοσιεύτηκε το 1904. Το 1892 ο Καβάφης γράφει το ποίημα "Οι Μιμίαμβοι του Ηρώδου" (Α.Π. σελ. 37), όπου δίνει το περιεχόμενο αυτών των ευτράπελων ποιημάτων και το χαρακτήρα τους:
Οι ευτράπελοί των τόνοι / μας επανέφεραν τας ευθυμίας
ελληνικών οδών και αγορών· / κι εμβαίνομεν μαζί των εις τον ζωηρόν
βίον μιας περιέργου κοινωνίας.
Και προσθέτει:
Πλην πόσα έλειψαν εκ των παπύρων·
πόσον συχνά των μιαρών σηρών βορά
έγινεν ίαμβος λεπτός και είρων!
Εκτός από τον αφηγηματικό διάλογο, εκτός από το ρεαλισμό στην απόδοση σκηνών της αγοράς, μιας περιέργου κοινωνίας - πολιτείας, στην περίπτωσή μας - ο ίαμβος λεπτός και είρων είναι επίσης ένα ακόμα κοινό στοιχείο που ξαναβρίσκουμε στο ποίημα του Καβάφη, χωρίς βέβαια την ευτραπελία των Μιμιάμβων.

Ενώ ο χώρος του ποιήματος δηλώνεται στον 1ο κιόλας στίχο (η Αγορά), ο χρόνος υποδηλώνεται με δυο στίχους σκόρπιους μεσα στο ποίημα:

Γιατί ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωί σηκώθη

και προς το τέλος:

Γιατί ενύχτωσε κι οι βάρβαροι δεν ήλθαν

Ο αφηγηματικός δηλαδή χρόνος καλύπτει περίπου τη διάρκεια μιας ολόκληρης μέρας. Αυτό είναι ένα πρόσθετο στοιχείο που δείχνει ότι ο διάλογος είναι συμβατικός. Ως προς την ταυτότητα των διαλεγομένων, τα στοιχεία που δίνονται είναι ελάχιστα. Το μόνο που δηλώνεται ρητά είναι πως και τα δυο πρόσωπα - αν θεωρήσουμε πως είναι δυο - βρίσκονται ανάμεσα στο πλήθος και περιμένουν, όπως όλοι, την άφιξη των Βαρβάρων. Αφήνεται στον αναγνώστη να υποθέσει πως αυτός που ρωτάει είναι ίσως ένας επισκέπτης στην πόλη, περίπου σαν τον "πραγματευτή" του ποιήματος Το 31 π.Χ. στην Αλεξάνδρεια, ο οποίος "τέλεια σαστισμένος"

Τι είναι η τρέλα αυτή; ρωτά

Ο αποκριτής είναι πρόσωπο που ξέρει, άρα "πολίτης" - ας πούμε - της πόλης όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα. Τι είδους πολίτης, ελπίζω να φανεί σε λίγο. Στην πραγματικότητα οι ερωτήσεις περιγράφουν το "θέαμα" και μάλιστα σε μια προϊούσα μεγαλοπρέπεια. Αυτό μπορεί να φανεί καθαρότερα αν απομονώσουμε τους στίχους αυτούς χωρίς το ερωτηματικό γιατί, και χωρίς τον ερωτηματικό τόνο:

Περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι.
Μέσα στην Σύγκλητο μιά τέτοια απραξία.
Ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωί σηκώθη,
και κάθεται στης πόλεως την πιο μεγάλη πύλη
στον θρόνο επάνω, επίσημος, φορώντας την κορώνα.
Οι δυό μας ύπατοι κι οι πραίτορες εβγήκαν
σήμερα με τες κόκκινες, τες κεντημένες τόγες.
Βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους,
και δαχτυλίδια με λαμπρά γυαλιστερά σμαράγδια,
επιάσαν σήμερα πολύτιμα μπαστούνια
μ' ασήμια και μαλάματα έκτακτα σκαλισμένα.
Κι οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα
να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους

.............................

Η αφήγηση χωρίζεται σε δυο μέρη: Ως το στίχο
να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους
έχουμε μια "λαμπρή συνάθροιση", που δε διαφέρει και πολύ από εκείνη των Αλεξανδρινών που "μαζεύθηκαν να ιδούν της Κλεοπάτρας τα παιδιά", στο ποίημα "Αλεξανδρινοί βασιλείς" (1912). Ούτε από κείνο λείπουν οι "τίτλοι οι πολλοί και τα ονόματα", ούτε από τούτο η:

διπλή σειρά σαπφείρων και αμεθύστων Βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους

κορδέλλες με ροδόχροα μαργαριτάρια και δαχτυλίδα με λαμπρά γυαλιστερά σμαράγδια

Προφανώς και "η μέρα είναι ζεστή και ποιητική" και οι "πολίτες" απολαμβάνουν το ωραίο θέαμα.

Στο δεύτερο μέρος αλλάζει ο τόνος, κυριαρχεί η γενική "ανησυχία" και η "σύγχυσις" από τη ματαίωση της αφίξεως των Βαρβάρων - το θέαμα όμως συνεχίζεται για λίγο ακόμα, αλλά με διαφορετικό περιεχόμενο.

Ο αποκριτής, με τον πρώτο στίχο να επαναλαμβάνεται πανομοιότυπα, σαν ήχος τυμπάνων που πλησιάζουν, ερμηνεύει τα φαινόμενα και εκθέτει την αθέατη πλευρά τους. Αν καλοπροσέξουμε, θα διαπιστώσουμε πως οι απαντήσεις του υπονομεύουν το θέαμα, ώσπου φτάνουν στην τέλεια εκμηδένισή του με το τελευταίο δίστιχο, που αποτελεί και την κατακλείδα του ποιήματος:

Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς Βαρβάρους.
Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις.

Ο ποιητής παραθέτει αυτούς τους στίχους σε χωριστή ενότητα, γιατί δεν είναι απάντηση, αλλά σχόλιο. Ωστόσο ο ρυθμός τους, σύμφωνα με όσα είπαμε στην αρχή, τους συνάπτει με τον αποκριτή. Το σχόλιο αυτό έχει αναδραστική ισχύ: σημασιοδοτεί αναδρομικά όλο το ποίημα με την καταλυτική του ειρωνεία, η οποία βασίζεται πάνω στη σύζευξη των αντιφάσεων, στα οξύμωρα:

Τι θα γίνουμε - χωρίς Βαρβάρους
Οι άνθρωποι αυτοί (οι Βάρβαροι) - ήσαν μια κάποια λύσις.

Ας ξαναθυμηθούμε εδώ το στίχο από τους Μιμιάμβους του Ηρώδου:
Ίαμβος λεπτός και είρων
Ως το τελευταίο αυτό δίστιχο δεν έχει φανεί ποια είναι τα αίτια του δράματος. Παράδοση ύστερα από κάποια ήττα του στρατού στα σύνορα; Απόφαση που πάρθηκε κάτω από την πίεση εσωτερικών αδιεξόδων; Και ι είδους αδιεξόδων; Ας προσέξουμε πάντως την αντιπαράθεση: Από το ένα μέρος: συγκλητικοί, αυτοκράτωρ, θρόνοι, κορώνες, περγαμηνές, ύπατοι και πραίτορες, κόκκινες κεντημένες τόγες κλπ., άξιοι ρήτορες, ευφράδειες και δημηγορίες. Κι από το άλλο: οι άνθρωποι αυτοί, δηλαδή οι ασήμαντοι, κι ωστόσο άνθρωποι, μπροστά σ' αυτά τα "ξόανα, τα επίσημα και σοβαροφανή". Όπως κι αν έχει το πράγμα, το σχόλιο αποκαλύπτει το ηθικό περιεχόμενο της πράξης και καταλύει τον όγκο και τη μεγαλοπρέπεια των σκηνών που προηγήθηκαν. Συνάμα δίνει την ώθηση για τη συμβολική διάσταση του ποιήματος που δε θα μας απασχολήσει εδώ.

Αν συνεχίσουμε την παράλληλη ανάγνωση με τους "Αλεξανδρινούς Βασιλείς", παρατηρούμε πως το καταπληκτικό αυτό δίστιχο - συστοιχεί ως προς τη λειτουργία του με τους στίχους:

Οι Αλεξανδρινοί ένοιωθαν βέβαια
που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά...

Κι αυτοί οι στίχοι έχουν ως αποτέλεσμα να καταλύσουν, να εκτονώσουν, να ξεφουσκώσουν τη μεγαλοπρέπεια της παράστασης που δίνει ο Αντώνιος κι η Κλεοπάτρα. Και στις δυο περιπτώσεις η εκτόνωση γίνεται με τη γνώση, με την αποκάλυψη δηλαδή της αλήθειας που καταλύει τα φαινόμενα. Η έκφραση είναι κι εδώ το ίδιο πεζολογική, αλλά καίρια. Πόκειται για μια τεχνική που την ξαναβρίσκουμε και σε άλλα ποιήματα του Καβάφη - όλα μεταγενέστερα από το Περιμένοντας τους Βαρβάρους. Θυμίζω ακόμα ένα παράδειγμα, τους στίχους από το ποίημα Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης (1928):

Θάταν βαθύς στες σκέψεις, διεδίδετο,
κ' οι τέτοιοι τόχουν φυσικό να μη μιλούν πολλά.
Μήτε βαθύς στες σκέψεις ήταν, μήτε τίποτε.
Ένας τυχαίος, αστείος άνθρωπος.

Συνολικά βρίσκουμε αυτόν τον Καβαφικό ποιητικό τρόπο σε 9 ποιήματα: Στα 200 π.Χ., Φιλέλλην, Αριστόβουλος, Η διορία του Νέρωνος, Αιμιλιανός Μονάη Αλεξανδρεύς, των Εβραίων (50 μ.Χ.), Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Αλεξανδρινοί Βασιλείς, Περιμένοντας τους Βαρβάρους.

Αλλά ενώ στο Περιμένοντας τους Βαρβάρους οι καταλυτικοί στίχοι με την αναδραστική ενέργεια βρίσκονται στο τέλος του ποιήματος, στα κατοπινά παραδείγματα μετατίθενται προς το κέντρο του και μοιράζουν έτσι το ποίημα σε δυο μέρη που συστοιχούν το πρώτο στα φαινόμενα και το δεύτερο στην ουσία, στο φαίνεσθαι και στο είναι ή στο δοκείν και στο είναι 2. Η διάσταση ανάμεσα σ' αυτά τα δυο φαίνεται πως είναι ακόμα ένα από τα στοιχεία που συνθέτουν την καβαφική ειρωνεία.

Αλλά πιο πολύ μας οδηγεί στο ποίημα Αλεξανδρινοί Βασιλείς η σχέση πολιτών-πολιτείας. Άλλωστε και η ιστορική περίοδος, όπου παραπέμπει το ποίημα, χαρακτηρίζεται από τη διάβρωση αυτών των σχέσεων. Η εποχή την οποία χαρακτηρίζουν τα πραγματολογικά δεδομένα είναι πλασμένη κατ' αναλογίαν προς την εποχή της ρωμαϊκής παρακμής. Πρόκειται δηλαδή για ιστορική σκηνοθεσία. Μ' άλλα λόγια το ποίημα είναι ψευτοϊστορικό, με κύριο χαρακτηριστικό την πολιτική αλλοτρίωση.

Και στα δυο ποιήματα που αναφέραμε, οι "πολίτες" (υπήκοοι για την ακρίβεια) έχουν αποξενωθεί από την πολιτεία τους 3.

Η συναίσθηση της πολιτικής ευθύνης έχει εκλείψει. Το ενδιάμεσο κενό, το χάσμα, πάει να καλυφθεί με την προσφυγή σε καταστάσεις που κύριο γνώρισμά τους έχουν τον πολιτικό αμοραλισμό. Στους Αλεξανδρινούς Βασιλείς, σ' έναν αισθητισμό και αισθησιασμό που στέκεται στην επιφάνεια των πραγμάτων. Στο Περιμένοντας τους Βαρβάρους, στην αναμονή ενός γεγονότος καταλυτικού για την ίδια τους την πολιτεία. Κι όταν ματαιώνεται, πέφτουν σε αθυμία. Για να είμαι ειλικρινής, έχω την αίσθηση πως πίσω από τους δυο καταληκτικούς στίχους του ποιήματος ξεμυτίζει και μια άλλη απογοήτευση: όχι μόνο γιατί χάθηκε η "μια κάποια λύση" (τι λύση άλλωστε;), αλλά και γιατί μαζί της ματαιώθηκε και η κορύφωση ενός θεάματος που προεικονίστηκε.

Αλλά θα ήθελα, τελειώνοντας να υπογραμμίσω και μια βασική διαφορά ανάμεσα στους Αλεξανδρινούς και στους ανθρώπους που περιμένουν τους Βαρβάρους. Οι πρώτοι όχι μόνο διασώζονται, αλλά και κυριαρχούν τελικά μέσα στο ποίημα, ακριβώς χάρη σ' αυτόν τον αισθητισμό και αισθησιασμό τους -και την αίσθηση του χιούμορ που υπολανθάνει στη τάση τους. Ενώ στο Περιμένοντας τους Βαρβάρους κατέχονται από μια ψυχική φτώχεια, από μια μιζέρια. Αυτό είναι ίσως που έκανε το Σεφέρη να πει ότι "είναι η πτώση μιας αυτοκρατορίας ιδωμένη από το Φανάρι... Ότι ο τόνος δεν είναι ρωμαϊκός, αλλά φαναριώτικος" 4.

_________________________________________

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 Στα "Ανέκδοτα" υπάρχουν ακόμα δυο: το "Θεατής Δυσαρεστημένος" (1893) και "Λόεγκριν" (1898). Και τα δυο σχετίζονται με το θέατρο και είναι γραμμένα ανάμεσα στα 1892 και το 1898.

2 Βλ. και Γ.Π. Σαββίδη: Διαβάζοντας τρία "σχολικά" ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη. Περ. Φιλόλογος, τ. 11-12, σελ. 194.

3 Βλ. και Χ. Μηλιώνη: Αλεξανδρινοί Βασιλείς. Νεοελληνικά, Διδακτικά δοκίμια για το Λύκειο, σελ. 59 κ.εξ., εκδ. Παπαζήσης, 19812.

4 Γιώργου Σεφέρη, Δοκιμές, Β΄ εκδοση, Φέξης, 1963, σελ. 314.

Πρώτη δημοσίευση: ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ. Τριμηνιαία έκδοση του Συλλόγου Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τεύχος 35. Άνοιξη 1984.

# data[].attributes.attachment_link.title
Χριστόφορος Μηλιώνης: Κ.Π. Καβάφη "Περιμένοντας τους βαρβάρους"

# data[].attributes.attachment_link.description
Χριστόφορος Μηλιώνης Το ποίημα που θα μας απασχολήσει είναι από τα πιο γνωστά του καβάφη. Μάλιστα οι τελευταίοι του στίχοι είναι απελπιστικά γνωστοί. Τα προβλήματά του, και ως προς την ιστορική του αναφορά και ως προς το νόημά του, έχουν αρκετά συζητηθεί.

# data[].attributes.headline
5 ΡΑΠ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ!

# data[].attributes.subject
5 ΡΑΠ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Με αφορμή την κατάσταση που ζούμε τις τελευταίες εβδομάδες και τον περιορισμό μας στο σπίτι, ο οποίος σε πολλούς όπως και σε εμένα στην αρχή προξένησε σκέψεις για το πως θα περάσω το χρόνο μου, μπήκα στη διαδικασία να γράψω το παρακάτω άρθρο. Το διάβασμα και το ψάξιμο για την λίστα που ακολουθεί πραγματικά γέμισε τη μέρα μου με νέες γνώσεις και σκέψεις. Σήμερα λοιπόν θα ασχοληθούμε με αναφορές του ελληνικού ραπ σε ποιητές της χώρας μας.

Ραψωδός Φιλόλογος - Νυν και αεί
Σε αυτό το κομμάτι ο ΡΦ αναφέρεται στο έργο του Κ. Καβάφη με τίτλο "Κεριά" από την συλλογή "Τα Ποιήματα ΄Β"(1919-1933).

Του μέλλοντος η μέρες στέκοντ' εμπροστά μας
σα μια σειρά κεράκια αναμένα -
χρυσά, ζεστά, και ζωηρά κεράκια.Η περασμένες μέρες πίσω μένουν,
μια θλιβερή γραμμή κεριών σβυσμένων·
τα πιο κοντά βγάζουν καπνόν ακόμη,
κρύα κεριά, λυωμένα, και κυρτά.
Δεν θέλω να τα βλέπω· με λυπεί η μορφή των,
και με λυπεί το πρώτο φως των να θυμούμαι.
Εμπρός κυττάζω τ' αναμένα μου κεριά.

Δεν θέλω να γυρίσω να μη διω και φρίξω
τι γρήγορα που η σκοτεινή γραμμή μακραίνει,
τι γρήγορα που τα σβυστά κεριά πληθαίνουν.

Αρτέμης - Invocation/ Ο Δράκος
Για να είμαι ειλικρινής μέχρι να ακούσω την δουλειά του Αρτέμη δεν ήξερα ούτε τα μισά περί λογοτεχνίας, ποίησης και ιστορίας. Ανεξάρτητα με τα σχόλια περί πολιτικών πεποιθήσεων που έχουν ακουστεί κατά καιρούς για εμένα οι Α/Ε αποτελούν μεγάλο σχολείο για το ράπ αλλά και στο κομμάτι γνώσεων.

Είχαμε έναν δράκο
κάτω στο νησί
κάπνιζε ταμπάκο
έπινε κρασί
Και το μεσονύχτι
σίδερο καρδιά
άπλωνε το δίχτυ
κι άρπαζε παιδιά
Υπομονή
ήλιος θα φανεί
με χρυσά φτερά
πάνω απ' τα νερά
για να μας πει
μες στην ντροπή:
πολεμήστε
και γκρεμίστε
τη δρακογενειά
Είχαμε έναν δράκο
μαύρο και κοντό
δεν φορούσε φράκο
ούτε τρικαντό
Εμπαινε στ' αμπάρια
έχαφτε κουκιά
και τα παλληκάρια
τά'χει μια μπουκιά
Είχαμε έναν ράκο
μα σαν τα σκυλιά
σκάψαμε έναν λάκο
στην ακρογιαλιά
Για να πέσει μέσα
με τρικλοποδιά
σαν δεν είχε μπέσα
ούτε και καρδια

Στίχοιμα - Εμένα οι φίλοι μου
Ένα πασίγνωστο κομμάτι των Στίχοιμα και για πολλούς η πρώτη γνωριμία μαζί τους, όπως επίσης πασίγνωστο το ποίημα της Κ. Γώγου που ακολουθεί.

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
που κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μετς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Πλασιέ τσελεμεντέδων και εγκυκλοπαιδειών
φτιάχνουν δρόμους και ενώνουν ερήμους
διερμηνείς σε καμπαρέ της Ζήνωνος
επαγγελματίες επαναστάτες
παλιά τους στρίμωξαν και τα κατέβασαν
τώρα παίρνουν χάπια και οινόπνευμα να κοιμηθούν
αλλά βλέπουν όνειρα και δεν κοιμούνται.
Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα
στις ταράτσες παλιών σπιτιών
Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.
Πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια μανταλάκια
τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια
σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες
απειλητικές σιωπές κολπίτιδες
ερωτεύονται ομοφυλόφιλους
τριχομονάδες καθυστέρηση
το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο
σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Όλο ταξιδεύουν οι φίλοι μου
γιατί δεν τους αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.
Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα
γιατί τους ρημάξατε το κόκκινο
γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα
γιατί η δική σας μόνο για γλύψιμο κάνει.
Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά και σύρματα
στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.
Οι φίλοι μου.

TΝT - Βλέπω και διαβάζω
Εδώ ο TΝΤ κάνει αναφορά σε πολλούς συγγραφείς και ποιητές. Ήταν προσωπική μου επιλογή να παραθέσω το ποίημα του Ν. Καββαδία με τίτλο "Μαραμπού".
(Χαρμολύπη 2)Δημήτρης Μεντζέλος - Ποιητές του Δρόμου
Στο κομμάτι ο Δ.Μ κάνει αναφορά στον Γ. Σεφέρη αλλά όχι σε κάποιο συγκεκριμένο έργο του οπότε θα σας παραθέσω το αγαπημένο μου.
Το φύλλο της λεύκας
Ἔτρεμε τόσο ποὺ τὸ πῆρε ὁ ἄνεμος
ἔτρεμε τόσο πῶς νὰ μὴν τὸ πάρει ὁ ἄνεμος
πέρα μακριὰ
μιὰ θάλασσα
πέρα μακριὰ
ἕνα νησὶ στὸν ἥλιο
καὶ τὰ χέρια σφίγγοντας τὰ κουπιὰ
πεθαίνοντας τὴν ὥρα ποὺ φάνηκε τὸ λιμάνι
καὶ τὰ μάτια κλειστὰ
σὰ θαλασσινὲς ἀνεμῶνες.

Ἔτρεμε τόσο πολὺ
τὸ ζήτησα τόσο πολὺ
στὴ στέρνα μὲ τοὺς εὐκαλύπτους
τὴν ἄνοιξη καὶ τὸ φθινόπωρο
σ᾿ ὅλα τὰ δάση γυμνὰ
θεέ μου τὸ ζήτησα.

Δείτε επίσης:
ΤΟ ΡΑΠ ΕΝΩΝΕΙ, ΔΕΝ ΧΩΡΙΖΕΙ! ΠΡΙΝ ΒΙΑΣΤΕΙΣ ΝΑ ΚΡΙΝΕΙΣ ΚΑΤΙ, ΜΑΘΕ ΠΕΝΤΕ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΓΙ' ΑΥΤΟ

Αρτέμης Δημήτρης Μεντζέλος ΡΦ Στιχοιμα ΤΝΤ

About The Author

Related Posts

# data[].attributes.attachment_link.title
5 ΡΑΠ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
Με αφορμή την κατάσταση που ζούμε τις τελευταίες εβδομάδες και τον περιορισμό μας στο σπίτι, ο οποίος σε πολλούς όπως και σε εμένα στην αρχή προξένησε σκέψεις για το πως θα περάσω το χρόνο μου, μπήκα στη διαδικασία να γράψω το παρακάτω άρθρο.

# data[].attributes.headline
Ο Καβάφης και η τέχνη του

# data[].attributes.subject
Ο Καβάφης και η τέχνη του

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Με το σύνολο του έργου του, που περιλαμβάνει ποιήματα και πεζά, ο Κωνσταντίνος Καβάφης αποτελεί διακριτό πόλο στην ελληνική ποίηση, ενώ κατέχει σημαντική θέση στην παγκόσμια

Αχρονολόγητο φωτογραφικό πορτρέτο του Καβάφη - Αρχείο Καβάφη: Ψηφιακό Αποθετήριο

Ο "ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ" ΠΟΙΗΤΗΣ

Γεννημένος στις 29 Απριλίου 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου πέθανε την ίδια ημέρα το 1933, ο Κωνσταντίνος Καβάφης είναι ο κορυφαίος ποιητής της περιφέρειας, που γράφει ελληνική ποίηση μακριά από τον ελλαδικό χώρο. Το σώμα των ποιημάτων του περιλαμβάνει τα 154 του καβαφικού κανόνα -τα λεγόμενα " Αναγνωρισμένα"-, τα 37 " Αποκηρυγμένα", τα περισσότερα νεανικά, σε ρομαντική καθαρεύουσα, τα 75 " Κρυμμένα" που βρέθηκαν τελειωμένα στα χαρτιά του, καθώς και τα 30 " Ατελή ". Στα ποιήματά του συχνά πρωταγωνιστούν γνωστά ιστορικά πρόσωπα ή γεννήματα της φαντασίας του ποιητή με συχνές αναφορές σε γνωστές ή λιγότερο γνωστές πτυχές των ομηρικών, ελληνιστικών και βυζαντινών χρόνων. Σήμερα η ποίησή του αποτελεί έναν διακριτό πόλο στην ελληνική λογοτεχνία, ενώ καταλαμβάνει εξέχουσα θέση στην παγκόσμια γραμματεία

"Είμαι κι εγώ Ελληνικός. Προσοχή, όχι Έλλην, ούτε Ελληνίζων, αλλά Ελληνικός"

Αχρονολόγητο φωτογραφικό πορτρέτο του Καβάφη - Αρχείο Καβάφη: Ψηφιακό Αποθετήριο

Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ

Ο Καβάφης γεννιέται στην Αίγυπτο του Ισμαήλ Πασά, από το 1872 - 1877 μεγαλώνει στην Αγγλία, ενώ το 1882 και για περισσότερο από 2 χρόνια μένει στην Κωνσταντινούπολη, όπου καταλήγουν όλα τα νήματα του εμπορίου της εποχής. Στην Αίγυπτο επιστρέφει όταν η χώρα έχει ήδη τεθεί υπό αγγλική κατοχή ύστερα από τον αγγλογαλλικό οικονομικό ανταγωνισμό. Οι δημόσιες υπηρεσίες, ο στρατός και ο στόλος οργανώνονται κατά τα αντίστοιχα πρότυπα. Η ζωή και το έργο του ανήκουν σε μια εποχή "μεταιχμιακή" και μεταβατική, όπως εκείνες στις οποίες ο ίδιος επέστρεφε για να αντλήσει θέματα. Σύμφωνα με μία οπτική: σε μία εποχή της "παρακμής". Η κοσμοπολίτικη διάσταση της ποίησής του, εξάλλου, εντάσσεται στην εποχή ανάδυσης του ευρωπαϊκού μοντερνισμού, κατά την οποία εμφανίζονται ο Τζόζεφ Κόνραντ, ο Τόμας Μαν και ο Έντουαρντ Φόρστερ, ο οποίος θα γίνει προσωπικός φίλος του Κ. Π. Καβάφη και θα προσπαθήσει να προωθήσει την καβαφική ποίηση στον αγγλόφωνο λογοτεχνικό κόσμο.

# data[].attributes.attachment_link.title
Κ. Π. Καβάφης - Ο ποιητής, το έργο και η εποχή του | Ίδρυμα Ωνάση

# data[].attributes.attachment_link.description
Με το σύνολο του έργου του, που περιλαμβάνει ποιήματα και πεζά, ο Κωνσταντίνος Καβάφης αποτελεί διακριτό πόλο στην ελληνική ποίηση, ενώ κατέχει σημαντική θέση στην παγκόσμια Αχρονολόγητο φωτογραφικό πορτρέτο του Καβάφη - Αρχείο Καβάφη: Ψηφιακό Αποθετήριο Ο "ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ" ΠΟΙΗΤΗΣ Γεννημένος στις 29 Απριλίου 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου πέθανε την ίδια ημέρα το 1933, ο Κωνσταντίνος Καβάφης είναι ο κορυφαίος ποιητής της περιφέρειας, που γράφει ελληνική ποίηση μακριά από τον ελλαδικό χώρο.

# data[].attributes.headline
ΑΠΟΛΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ

# data[].attributes.subject
ΑΠΟΛΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ

# data[].attributes.body
Ανάλυση του ποιήματος

# data[].attributes.attachment_link.title
Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον!

# data[].attributes.body
Διαβάζει η Κάτια Δανδουλάκη

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΒΕΛΑΛΟΠΟΥΛΟΥ ΑΣΗΜΙΝΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΚΕΡΙΑ  Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

# data[].attributes.headline
ΑΠΟΛΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ

# data[].attributes.subject
ΑΠΟΛΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ

# data[].attributes.body
Ανάγνωση Δημήτρης Χορν

# data[].attributes.attachment_link.title
ΑΠΟΛΕΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ - ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Π. ΚΑΒΑΦΗΣ - ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΟΡΝ

# data[].attributes.headline
Ο Καβάφης ο ίδιος σχολιάζει το ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ!

# data[].attributes.subject
Ο Καβάφης ο ίδιος σχολιάζει το ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ!

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΣΧΟΛΙΑΖΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα σύμβολα στην ποίηση του Καβάφη

# data[].attributes.headline
ΦΑΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

# data[].attributes.subject
ΦΑΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΑΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

# data[].attributes.headline
Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

# data[].attributes.subject
Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

# data[].attributes.body
Η πόλις

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Βογιατζόγλου

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΛΛΗ ΛΑΜΠΕΤΗ & ΒΙΚΥ ΜΟΣΧΟΛΙΟΥ - η πόλις

# data[].attributes.headline
Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

# data[].attributes.subject
Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

# data[].attributes.body
"Ἁπολείπειν ο Θεός Αντώνιον"

# data[].attributes.attachment_link.title
Κική Δημουλά / Άνεμος - Η Περιφραστική Πέτρα

# data[].attributes.body
•Η Ποίηση

Μα εσύ, Ποίηση,
που έντυνες μια φορά τη γυμνή μέθη μας,
όταν κρυώναμε και δεν είχαμε ρούχο να ντυθούμε,
όταν ονειρευόμαστε, γιατί δεν υπήρχε άλλη ζωή να ζήσουμε,
δε θα υπάρξουν πια σύννεφα για να ταξιδέψουμε τη ρέμβη μας;
δε θα υπάρξουν πια σώματα για να ταξιδέψουμε τον έρωτά μας;
Μα εσύ, Ποίηση,
που δε μπορείς να κλειστείς μέσα σε σχήματα,
μα εσύ, Ποίηση,
που δε μπορούμε να σ' αγγίξουμε με το λόγο,
εσύ,
το στερνό ίχνος της παρουσίας του Θεού ανάμεσά μας,
σώσε την τελευταία ώρα τούτη του ανθρώπου,
την πιο στυγνή και την πιο απεγνωσμένη,
που ο Θάνατος,
που η Μοναξιά,
που η Σιωπή,
τον καρτερούν σε μια στιγμή μελλούμενη.

•   'Αρης Δικταίος, Ποιήματα        1935-1953, Αθήνα 1954.

# data[].attributes.headline
ΑΠΑΝΤΑ  Κ. ΚΑΒΑΦΗ

# data[].attributes.subject
ΑΠΑΝΤΑ  Κ. ΚΑΒΑΦΗ

# data[].attributes.body
ΟΛΗ Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΩ, ΣΕ ΕΝΑ ΤΟΜΟ PDF !
ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟΝ ΣΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΑΣ.

# data[].attributes.headline
Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως

# data[].attributes.subject
Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως

# data[].attributes.body
Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως

Τα φάρμακά σου φέρε Τέχνη της Ποιήσεως

που κάνουνε- για λίγο - να μη νοιώθεται η πληγή.

(Κ.Π. Καβάφης)

# data[].attributes.headline
Τον εαυτό του παιδί

# data[].attributes.subject
Τον εαυτό του παιδί

# data[].attributes.attachment_link.title
Τον εαυτό του παιδί Μάριος Φραγκούλης

# data[].attributes.headline
ΕΝΑ ΛΙΝΚ ΜΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

# data[].attributes.subject
ΕΝΑ ΛΙΝΚ ΜΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

# data[].attributes.body
ΕΝΑ ΛΙΝΚ ΓΕΜΑΤΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ !!

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
έλληνες ποιητές

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μεταφρασμένα ποιήματα

# data[].attributes.attachment_link.title
Ποιήματα Ελλήνων Ποιητών - poets.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Διαδικτυακή Ανθολογία Νεότερων και Σύγχρονων Ελλήνων Ποιητών

# data[].attributes.headline
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

# data[].attributes.subject
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

# data[].attributes.headline
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ - ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.subject
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ - ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

# data[].attributes.headline
ΧΡΟΝΟΓΡΑΜΜΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

# data[].attributes.subject
ΧΡΟΝΟΓΡΑΜΜΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Contact us

We'd love to hear from you. Please send questions or feedback to the below email addresses.

Before contacting us, you may wish to visit our FAQs page which has lots of useful info on Tiki-Toki.

We can be contacted by email at: hello@tiki-toki.com.

You can also follow us on twitter at twitter.com/tiki_toki.

If you are having any problems with Tiki-Toki, please contact us as at: help@tiki-toki.com

# data[].attributes.attachment_link.title
ΧΡΟΝΟΓΡΑΜΜΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.description
We'd love to hear from you. Please send questions or feedback to the below email addresses. Before contacting us, you may wish to visit our FAQs page which has lots of useful info on Tiki-Toki. We can be contacted by email at: hello@tiki-toki.com. You can also follow us on twitter at twitter.com/tiki_toki.

# data[].attributes.headline
ΤΟ ΨΩΜΙ - ΜΙΛΤΟΣ ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ

# data[].attributes.subject
ΤΟ ΨΩΜΙ - ΜΙΛΤΟΣ ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Σολωμός, Ελεύθεροι πολιορκημένοι

# data[].attributes.headline
Από το όρος Παρνασσός όπου ζουν οι Μούσες πήρε τον τίτλο αυτό το ρεύμα...

# data[].attributes.subject
Από το όρος Παρνασσός όπου ζουν οι Μούσες πήρε τον τίτλο αυτό το ρεύμα...

# data[].attributes.headline
Προς τον μοντερνισμό

# data[].attributes.subject
Προς τον μοντερνισμό

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Κάθε προσδιορισμός χρονολογίας μιας μορφωτικής κίνησης είναι αναγκαστικά αυθαίρετος, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι δυο δεκαετίες 1910-1930 αποτελούν μια σαφέστατη ενότητα [...]. Μπορεί ίσως να υπάρχουν δικαιολογημένες διαφωνίες, αναφορικά με την έκταση της αλληλοεπίδρασης ανάμεσα στον πολιτισμό και την κοινωνία, αλλά εξίσου έκδηλο είναι πως η μοντερνιστική τέχνη έχει απόλυτη επίγνωση όλων αυτών που συμβαίνουν στον κόσμο όπου εκδηλώνεται. Έτσι, πολλά γεγονότα της αρχής του εικοστού αιώνα δεν είναι άσχετα με τη μοντερνιστική κίνηση. Σε γενικές γραμμές, αυτά που συνέβαιναν την εποχή εκείνη θα μπορούσαν να ερμηνευθούν σαν διάλυση (περισσότερο ή λιγότερο βίαια σε διάφορες χώρες ή πεδία δραστηριότητας) της ομοφωνίας που υπήρχε στο δέκατο ένατο αιώνα. [...] Από πολιτιστική άποψη, υπάρχει πάντα η πρόκληση της εργατικής τάξης στο Κεφάλαιο: η εργατική τάξη δεν είναι πια διατεθειμένη να αποδεχτεί έναν υποδεέστερο ρόλο, μια που τα οικονομικά οφέλη της βιομηχανοποίησης γίνονται ολοένα και πιο έκδηλα. Και παράλληλα -από κοινωνική άποψη- άλλες καταπιεσμένες ομάδες προσπαθούν να βελτιώσουν τη θέση τους: χτυπητό παράδειγμα οι φεμινίστριες. Η προοδευτική εξαφάνιση της υποτέλειας, καθώς η κατάσταση εξελίσσεται σε μορφές πιο φιλελεύθερες, εύκαμπτες και συναγωνιστικές, και αυξάνονται οι κοινωνικές αλλαγές, σημαίνει πως οι παλιές απλές αλήθειες χάνουν λίγο-λίγο την πειστικότητά τους. Η αποδοχή της κοινωνικής θέσης, η υποταγή στην εξουσία, η τυφλή υπακοή, αρχίζουν να κλονίζονται· ο πατριωτισμός, η εκτέλεση του καθήκοντος, ακόμα και ο Χριστιανισμός, μοιάζουν τώρα αμφισβητήσιμα ιδανικά. Η αυτογνωσία του ανθρώπου αρχίζει να αλλάζει. [...] Με απλά λόγια και σε γενικές γραμμές, θα μπορούσε κανείς να πει πως ο κόσμος του 1910 έμοιαζε πολύ πιο περίπλοκος από κείνον της προηγούμενης εποχής, και ιδιαίτερα πολύ πιο περίπλοκος από τον πειθαρχημένο κόσμο όπως τον παρουσίαζε η Βικτωριανή λογοτεχνία. Ο πόλεμος του 1914-1918 αποκρυστάλλωσε δραματικά και επιτάχυνε τις αλλαγές. Η έννοια του "περίπλοκου" γίνεται τώρα το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του συγγραφέα του Μοντερνισμού.

Peter Faulkner, Μοντερνισμός, μτφ. Ιουλιέττα Ράλλη - Καίτη Χατζηδήμου, Ερμής, Αθήνα 1982, 34-35 (Η γλώσσα της Κριτικής, 22).

Πού τοποθετείται χρονολογικά το σημείο της τομής; Θα έλεγα, χοντρικά, γύρω στον Πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, προκειμένου για την ευρωπαϊκή πεζογραφία. Προκειμένου για τη δική μας, ειδικότερα, η σχετική μας καθυστέρηση, μοιραία και αναμενόμενη πάντοτε, θα μας οδηγούσε ασφαλώς στην αξονική δεκαετία του 1930. Να θυμίσω γνωστά πράγματα; Μέσα στη δεκαετία αυτή πρωτομεταφράζονται στη γλώσσα μας (έστω αποσπασματικά ή και δειγματοληπτικά ακόμα) μερικοί από τους σημαντικότερους πρωτοποριακούς πεζογράφους του αιώνα μας: ο Μαρσέλ Προυστ (από τους Ν. Δετζώρτζη και Γ. Δέλιο), ο Τζέιμς Τζόυς (από τον Τάκη Παπατζώνη), ο Φραντς Κάφκα (από τον Δ. Δήμου), η Βιρτζίνια Γουλφ (από τον Γ. Δέλιο). Θυμίζω επίσης ότι το περιοδικό της Θεσσαλονίκης Μακεδονικές ημέρες (1932-1939) στεγάζει και καλλιεργεί τις νεοτερικές τάσεις με ιδιαίτερη φροντίδα. Στα 1932-1933 γίνονται εντονότατες συζητήσεις για τον "εσωτερικό μονόλογο", με κύριους συζητητές τον Λ. Πηνιάτογλου, τον Ανδρέα Καραντώνη και τον πρόωρα χαμένο θεωρητικό του υπερρεαλισμού Δημήτρη Μεντζέλο. Στα 1935, ο Ν.Γ. Πεντζίκης (Σταυράκιος Κοσμάς τότε) μεταφράζει στο περιοδικό Το τρίτο μάτι ένα απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Εντουάρ Ντυζαρντέν Οι δάφνες κόπηκαν (1887), προδρομικό έργο που, είναι γνωστό, ο Τζόυς το είχε υποδείξει ως πηγή του εσωτερικού μονολόγου του. [...]

Παν. Μουλλάς, "Για μια γραμματική του νεοτερικού πεζού λόγου". Παλίμψηστα και μη. Κριτικά δοκίμια, Στιγμή, Αθήνα 1992, 216.

Το Μυθιστόρημα του Σεφέρη εισήγαγε μια νέα γραφή και "ποιητική" που με κανένα τρόπο δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί επηρεασμένη από τον υπερρεαλισμό. Ήταν εμφανές ότι ο αγγλοσαξονικός μοντερνισμός -Έλιοτ, Πάουντ και οι συναφείς κριτικοί και αποδέκτες- είχε λίγο πολύ το μερίδιό του σε αυτόν τον "νέο λόγο" που εμψύχωνε τα 24 κεφάλαια του ποιήματος, τα οποία λειτουργούσαν ως ψηφίδες ενός μύθου που δεν φαινόταν να δηλώνεται ρητά και μιας ιστορίας από την οποία είχαν αποσυρθεί επιμελώς τα στηρίγματά της. Αν οι προϋποθέσεις για την προσέγγιση του ποιήματος -ή μάλλον των 24 ποιημάτων- ήταν ελάχιστες στο λογικό πεδίο, η αίσθηση της πληρότητας για τον επαρκή αναγνώστη απεδείχθη, με την πάροδο του χρόνου, δεδομένη. Από αυτή την πλευρά μπορούμε να πούμε ότι ο "μοντερνισμός", η "νεωτερική γραφή", αρχίζει τότε τον βίο της στην Ελλάδα. Κοντολογίς, ο ελληνικός μοντερνισμός έχει έτος γενέσεως το 1935 με το Μυθιστόρημα και έκτοτε έχομε παραγωγή έργων σε ανάλογο πλαίσιο. Αντίθετα, μπορεί το 1935 με την Υψικάμινο του Εμπειρίκου να έχομε το πρώτο ορθόδοξο υπερρεαλιστικό έργο, ωστόσο το γεγονός αυτό δεν συνοδεύτηκε με ανάλογη αναγνώριση. [...]

Αλέξανδρος Αργυρίου, Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της στα χρόνια του μεσοπολέμου (1918-1940), τ. Α΄, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2002, 534-535.

[...] αν μας ζητούσαν να ορίσουμε τη σπουδαιότερη διαφορά ανάμεσα στη μοντέρνα ποίηση και την παλαιά, θα συμφωνούσαμε, οι περισσότεροι, ότι η διαφορά αυτή είναι κυρίως διαφορά τόνου. Αναγνωρίζουμε ένα μοντέρνο ποίημα από τον τόνο του, από τη γεύση του. Πιστεύω, ακόμα, πως θα συμφωνούσαμε ότι ο τόνος αυτός είναι αποτέλεσμα ορισμένων παραγόντων, ότι οι παράγοντες αυτοί αποτελούν τα εμφανέστερα χαρακτηριστικά της μοντέρνας ποίησης, και ότι τα χαρακτηριστικά αυτά θεωρούνται ως εξής:

2 ο) Η μεγάλη ανάπτυξη της δραματικότητας σε σύγκριση με τη λυρικότητα της παλαιάς ποίησης.

3 ο) Το καθημερινό λεξιλόγιο -άμεση, ως ένα βαθμό, συνέπεια της δραματικότητας- σε αντίθεση προς το "ποιητικό" λεξιλόγιο της παλαιάς, που κάνει τη νέα ποίηση να πλησιάζει προς το λεξιλόγιο της πεζογραφίας και τον τόνο της προφορικής ομιλίας, και

4 ο) Η σκοτεινότητα· μια σκοτεινότητα διανοητικής φύσεως, που κάνει δύσκολο να περιγράφουμε το νόημα ενός ποιήματος.

Από τα χαρακτηριστικά αυτά μόνο το πρώτο και το τέταρτο διακρίνουν τη νέα ποίηση από ολόκληρη την προηγούμενη ποίηση. Το δεύτερο και το τρίτο τη διακρίνουν κυρίως από την ποίηση των προηγούμενων εποχών. Γιατί και στο μακρυνότερο παρελθόν υπήρξαν εποχές ή στιγμές που η ποίηση πλησίαζε το καθημερινό λεξιλόγιο ή εξέφραζε καταστάσεις λιγότερο λυρικές και περισσότερο δραματικές.

Νάσος Βαγενάς, Για έναν ορισμό του μοντέρνου στην ποίηση, Στιγμή, Αθήνα 1984, 16-17.

[...] Υπογραμμίζω τη βασική αντίθεση έλλογο/άλογο στοιχείο. Γιατί το κύριο χαρακτηριστικό της νεοτερικότητας (και ίσως όχι μόνο στον τομέα της πεζογραφίας) βρίσκεται ακριβώς εδώ: σε ό,τι προσλαμβάνουμε ως κατάργηση των (αιτιο)λογικών σχέσεων.

Από εδώ και πέρα, η "ανατροπή" αυτή ενεργεί με ποικίλους τρόπους, μεταβάλλοντας το κειμενικό πεδίο δραστικά. [...]

Αναγνώστης: Ασφαλώς η δεύτερη, μετά τον αφηγητή, ουσιαστική ανακάλυψη του αιώνα μας. Αναβαθμισμένος και αναγκαστικά επαρκής (κάθε κώδικας περιέχει δυνάμει και την εικόνα του αποκωδικευτή του), ο αναγνώστης του νεοτερικού κειμένου παρουσιάζεται επιφορτισμένος με αποφασιστικές (πάντως αποφασιστικότερες από τις παραδοσιακές) αρμοδιότητες. Ενεργητικός και ριψοκίνδυνος, αναλαμβάνει γενναία τη νοηματοδότηση (και τις πολλαπλές νοηματοδοτήσεις). Η συνεργασία του γίνεται σύμπραξη· η συμμετοχή του συνενοχή.

Παν. Μουλλάς, "Για μια γραμματική του νεοτερικού πεζού λόγου". Παλίμψηστα και μη. Κριτικά δοκίμια, Στιγμή, Αθήνα 1992, 230 & 233.

Τόσο στην παλαιά όσο και στη νέα ποίηση, [...] αυτό που μετράει είναι το συγκινησιακό νόημα, δηλαδή το συνολικό νόημα, όχι το διανοητικό, το γνωστικό. Όμως, ενώ στην παλαιά ποίηση (αλλά και στη σύγχρονη) το νόημα αυτό παράγεται και μεταδίδεται με μιαν έλλογη αλληλουχία της συγκίνησης -με μιαν έλλογη συγκινησιακή αλληλουχία- στη μοντέρνα μεταδίδεται σε μιαν αλληλουχία που συμπεριφέρεται χωρίς να σέβεται τα όρια του έλλογου, όπως το έχουμε συνηθίσει - που πάει έξω από αυτά. Η συμπεριφορά αυτή είναι αποτέλεσμα του άλογου στοιχείου - αυτό είναι το καινούργιο στοιχείο που έχει προστεθεί στα συστατικά της ποιητικής λειτουργίας. Η άλογη αλληλουχία της ποίησης και της τέχνης γενικότερα, είναι βέβαια έκφραση μιας ευαισθησίας που καθοδηγείται, ως ένα βαθμό, από μιαν άλογη σύλληψη του κόσμου. [...]

Νάσος Βαγενάς, Για έναν ορισμό του μοντέρνου στην ποίηση, Στιγμή, Αθήνα 1984, 23-24.

Μέσα στο κλίμα διερεύνησης και γενικότερης αμφισβήτησης του αστικού κοσμοειδώλου, που χαρακτηρίζει τις αρχές του 20ού αι., το μυθιστόρημα στρέφεται προς τον έσω άνθρωπο, τις πνευματικές και ψυχικές του διεργασίες. [...] Δίνοντας σημασία στην εσωτερική πορεία του ανθρώπου και στην υποκειμενική πρόσληψη της εξωτερικής πραγματικότητας, το μοντερνιστικό μυθιστόρημα αδιαφορεί για την αφήγηση γεγονότων με χρονολογική σειρά και ενισχύει τη συνειρμική και μνημονική αφήγηση. [...]

Επομένως, η αφηγηματική ενότητα που προέκυπτε από την αφήγηση γεγονότων απορρίπτεται από τους μοντερνιστές συγγραφείς για να αντικατασταθεί από μια νέα ενότητα που απορρέει από τη χρήση μυθολογικού υπόβαθρου, από τη μίμηση λογοτεχνικών προτύπων ή από την προσπάθεια αναπαραγωγής, με λογοτεχνικά μέσα, της ενότητας ενός μουσικού έργου. Εξάλλου, αυτό που αποτέλεσε βασικό χαρακτηριστικό του μοντερνισμού ήταν "η διάσπαση των ειδών, καθώς συγγραφείς, ζωγράφοι και μουσικοί ζητούσαν να δανειστούν τεχνικές και να επιτύχουν αποτελέσματα σαν αυτά των άλλων τεχνών". Ακόμη και η νέα την εποχή εκείνη τέχνη του κινηματογράφου αποτέλεσε για τους μοντερνιστές πόλο έλξης, "γιατί συνδυάζει αφήγηση, οπτικές εντυπώσεις και μουσικά αποτελέσματα με τέτοιον τρόπο που ο χώρος και ο χρόνος φαίνεται να συγχωνεύονται". [...]

Γιώργος Καλλίνης, Ο μοντερνισμός ενός κοσμοπολίτη. Στοιχεία και τεχνικές του μοντερνισμού στο μεσοπολεμικό μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2001, 28 & 30-32.

Η χρήση του μύθου είναι ένας από τους τρόπους που επιτρέπει στο μοντερνιστή συγγραφέα να δίνει συνοχή στο έργο του, αφού οι μύθοι αναφέρονται σχεδόν πάντα σε γενικές έννοιες, στο θάνατο και την αναγέννηση, το κύκλωμα της φύσης, τη σειρά των εποχών· αν και πολλές φορές, όπως στην περίπτωση του Οδυσσέα [του Τζόυς], οι μύθοι είναι ειδικότερα λογοτεχνικοί. Υπάρχουν όμως και άλλοι τρόποι να πετύχει κανείς την ενότητα στα μοντερνιστικά έργα. Σαν παράδειγμα, μπορούμε να αναφέρουμε την αναλογία με τη μουσική [...].

Peter Faulkner, Μοντερνισμός, μτφ. Ιουλιέττα Ράλλη - Καίτη Χατζηδήμου, Ερμής, Αθήνα 1982, 41 (Η γλώσσα της Κριτικής, 22).

Εδώ είναι που η παράλληλη χρήση της Οδύσσειας από τον κ. Joyce έχει μεγάλη σπουδαιότητα. Έχει τη σπουδαιότητα μιας επιστημονικής ανακάλυψης. Κανείς άλλος μέχρι τώρα δεν έχει κτίσει μυθιστόρημα πάνω σε τέτοια θεμέλια: κάτι τέτοιο ποτέ μέχρι τώρα δεν ήταν απαραίτητο. [...]

Με την χρησιμοποίηση του μύθου και πλέκοντας μια συνεχή παραλληλία ανάμεσα στη σύγχρονη εποχή και την αρχαιότητα, ο κ. Joyce ακολουθεί μια μέθοδο που πρέπει μετά απ' αυτόν ν' ακολουθήσουν κι άλλοι. [...] Είναι απλώς ένας τρόπος για να ελέγξει κανείς, να δομήσει, για να αποδώσει μορφή και αξία στο τεράστιο πανόραμα ματαιότητας και αναρχίας που είναι η σύγχρονη ιστορία. Είναι μια μέθοδος που ήδη προανήγγειλε ο κ. Yeats και για την ανάγκη της οποίας πιστεύω ότι ο κ. Yeats ήταν ο πρώτος σύγχρονος που είχε επίγνωση. [...] Αντί για αφηγηματική μέθοδο, μπορούμε τώρα να χρησιμοποιούμε τη μυθική μέθοδο. Είναι, πιστεύω σοβαρά, ένα βήμα για να δώσει στο σύγχρονο κόσμο την δυνατότητα για τέχνη, για την τάξη και την δομή [...]. Και μόνο όσοι έχουν κερδίσει την τέχνη τους, μυστικά και χωρίς υποστήριξη, μέσα σ' ένα κόσμο που προσφέρει ελάχιστη βοήθεια προς τον σκοπό αυτό, μπορούν να φανούν χρήσιμοι στην εμβάθυνση αυτής της εξέλιξης.

T.S. Eliot, "Οδυσσέας, τάξη και μύθος", μτφ. Π. Τσελέντη-Αποστολίδη, περ. Η λέξη, τχ. 43 (Μάρτ.-Απρ. 1985) 242-243.

Κάποτε, σε διάφορες στιγμές της αφήγησής του, ο συγγραφέας-αφηγητής παρεμβαίνει αιφνίδια στην ιστορία που αφηγείται, ως επινοητής της, και μάλιστα ως ρυθμιστής της. Αυτού του είδους οι αυτοαναφορές δεν πρωτοεμφανίζονται στο μοντέρνο μυθιστόρημα. Υπάρχουν στον Ντιντερό, στον Σαίξπηρ, στον Λ. Στερν ( Τρίστραμ Σάντυ) και σε άλλους πριν από τον εικοστό αιώνα.

Στα μοντέρνα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα όμως οι αυτοαναφορές είναι πυκνότερες, περιπλοκότερες και πιο έντεχνες σε πολλές περιπτώσεις, όπως π.χ. στα μυθιστορήματα του Χ. Σεμπρούν, του Κούντερα, της Ντ. Λέσινγκ και του Ίταλο Καλβίνο. Τώρα η τεχνική της αυτοαναφοράς αποβαίνει συστατικό της αφήγησης και τείνει να συγχωνευτεί με την πλοκή -αν και όσο υπάρχει- και να την ενισχύσει. Άλλοτε όμως υποκαθιστά την πλοκή και σκοπεύει να διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη προβάλλοντας σαν παιχνίδι. Γιατί η τεχνική της αυτοαναφοράς είναι παιχνίδι που παίζει ο συγγραφέας-αφηγητής με θεατή τον αναγνώστη. Πρόκειται για μια επαναληπτική είσοδο του συγγραφέα στην ιστορία που αφηγείται, και έξοδο από αυτή. Πρόκειται επίσης για ένα παιχνίδι ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το αφύσικο, το πλαστό και το γνήσιο. Ο συγγραφέας προσποιείται τον τίμιο, αποκαλύπτει δήθεν τα μυστικά και τους προβληματισμούς του στον αναγνώστη και ταυτόχρονα τον εξαπατά αποκρύπτοντας πολλαπλάσια: ο συγγραφέας προσποιείται τον αθώο.

Δημήτρης Πλατανίτης, Το μοντέρνο μυθιστόρημα, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1997, 167-168.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

# data[].attributes.attachment_link.description
Κάθε προσδιορισμός χρονολογίας μιας μορφωτικής κίνησης είναι αναγκαστικά αυθαίρετος, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι δυο δεκαετίες 1910-1930 αποτελούν μια σαφέστατη ενότητα [...]. Μπορεί ίσως να υπάρχουν δικαιολογημένες διαφωνίες, αναφορικά με την έκταση της αλληλοεπίδρασης ανάμεσα στον πολιτισμό και την κοινωνία, αλλά εξίσου έκδηλο είναι πως η μοντερνιστική τέχνη έχει απόλυτη επίγνωση όλων αυτών που συμβαίνουν στον κόσμο όπου εκδηλώνεται.

# data[].attributes.headline
ΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΟΣ ΑΤΕΛΕΥΤΗΤΟΣ

# data[].attributes.subject
ΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΟΣ ΑΤΕΛΕΥΤΗΤΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Παναγιώτα Μη

# data[].attributes.attachment_link.title
ΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΟΣ ΑΤΕΛΕΥΤΗΤΟΣ

# data[].attributes.headline
ΓΡΑΜΜΑ Σ' ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ 

# data[].attributes.subject
ΓΡΑΜΜΑ Σ' ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ 

# data[].attributes.body
Ποίηση Νίκος Καββαδίας, Τραγούδι: Δημήτρης Ζερβουδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Δημήτρης Ζερβουδάκης-Γράμμα Σ'έναν Ποιητή

# data[].attributes.headline
ΕΡΩΤΙΚΟ - Ναπολέων Λαπαθιώτης (Ελευθερία Αρβανιτάκη)

# data[].attributes.subject
ΕΡΩΤΙΚΟ - Ναπολέων Λαπαθιώτης (Ελευθερία Αρβανιτάκη)

# data[].attributes.attachment_link.title
Ελευθερία Αρβανιτάκη - Ερωτικό

# data[].attributes.headline
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ (77 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ)

# data[].attributes.subject
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ (77 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ)

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΕΡΜΗΝΕΥΜΕΝΟΣ ΑΠΟ 77 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

# data[].attributes.headline
ΠΑΡΑΠΟΝΟ, Οδυσσέας Ελύτης (Ελευθερία Αρβανιτάκη)

# data[].attributes.subject
ΠΑΡΑΠΟΝΟ, Οδυσσέας Ελύτης (Ελευθερία Αρβανιτάκη)

# data[].attributes.attachment_link.title
To παραπονο....Ελευθερια Αρβανιτακη

# data[].attributes.headline
Ποιήματα για την ποίηση

# data[].attributes.subject
Ποιήματα για την ποίηση

# data[].attributes.headline
Ο συμβολισμός στην ποίηση....

# data[].attributes.subject
Ο συμβολισμός στην ποίηση....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από το υλικό που δόθηκε στους μαθητές στο μάθημα της Λογοτεχνίας.

Κλ. Μονέ, Λιβάδι με παπαρούνες. 1872. Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι.

Του ιδίου, Εντύπωση Ηλιοβασιλέματος. 1872. Μουσείο του Marmotan στο Παρίσι.

Ο Κλωντ Μονέ θεωρείται ως ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του κινήματος του ιμπρεσιονισμού στη ζωγραφική. Ο ιμπρεσιονισμός έχει κοινά σημεία με το συμβολισμό στην ποίηση.

Λογοτεχνικό /καλλιτεχνικό ρεύμα ή κίνημα που ξεκίνησε από τη Γαλλία γύρω στα 1880. E πηρέασε σε μεγαλύτερο βαθμό την ποίηση και σε μικρότερο τη μουσική και τη ζωγραφική (ιμπρεσιονισμός).

-Γεννήθηκε ως αντίδραση στην ψυχρότητα του παρνασισμού και αποτελεί κατά κάποιον τρόπο "επιστροφή" στο ρομαντισμό. Για αυτό συχνά χαρακτηρίζεται ως νεορομαντισμός. Συνδυάζει την εσωτερικότητα και το λυρισμό του ρομαντισμού, χωρίς όμως το στόμφο και την υπερβολική αισθηματολογία.

"Πατέρας" του συμβολισμού θεωρήθηκε ο Γάλλος ποιητής Μπωντλέρ. Στο συμβολισμό ανήκουν οι λεγόμενοι "Ποιητές της παρακμής ή Καταραμένοι ποιητές", όπως είναι ο Μαλαρμέ, Ρεμπό, Βαλερύ, Βερλέν, Λεφόργκ, κ.ά.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του συμβολισμού

Η ποίηση του συμβολισμού χαρακτηρίζεται από εσωτερικότητα, είναι ποίηση της ψυχικής διάθεσης και των συναισθημάτων. Τα αντικείμενα-πράγματα του εξωτερικού κόσμου, ιδιαίτερα τα στοιχεία της φύσης, γίνονται σύμβολα και αντιστοιχούν στις εσωτερικές, στις ψυχικές καταστάσεις και διαθέσεις του ποιητικού υποκειμένου.

-Χαρακτηρίζεται από υποβλητικότητα, θολή και ρευστή ατμόσφαιρα, από ασάφεια. Οι ιδέες και τα συναισθήματα δεν λέγονται καθαρά, αλλά υποβάλλονται μέσω εικόνων-συμβόλων, υπαινίσσονται. Είναι ποίηση υπαινικτική που γοητεύει τη φαντασία.

-Αγαπημένα θέματα και εκφραστικά μέσα των συμβολιστών :

Η απαισιοδοξία, η μελαγχολία και η θλίψη, το ανεκπλήρωτο του έρωτα, η απώλεια και η νοσταλγία.

Εικόνες, παρομοιώσεις και μεταφορές από τις εποχές της φύσης, ιδιαίτερα το φθινόπωρο, τα λουλούδια, η ομίχλη, οι φεγγαρόφωτες βραδιές, η τρικυμισμένη θάλασσα, κ.ά.

-Χαρακτηρίζεται από μουσικότητα. Η συμβολιστική ποίηση στηρίζεται στην ηχητική μαγεία των λέξεων. Οι πρώτοι συμβολιστές ποιητές προτιμούν τις ολιγοσύλλαβες λέξεις και τους ολιγοσύλλαβους στίχους. Χρησιμοποιούν επαναλήψεις λέξεων ή φράσεων ή στίχων. Επαναλαμβανόμενα μουσικά μοτίβα.

Βαθμιαία και σταδιακά οι συμβολιστές ποιητές απομακρύνονται από τη μορφή της παραδοσιακής ποίησης (μέτρο, στροφές με ίσο αριθμό στίχων, ισοσύλλαβο στίχο, ομοιοκαταληξία) και μεταβαίνουν προς τη νεωτερική ποίηση και το μοντερνισμό. Ο στίχος τους "απελευθερώνεται", γίνεται "απελευθερωμένος" και αργότερα "ελεύθερος.

Ο νεοελληνικός συμβολισμός

- Η πρώτη ομάδα Ελλήνων συμβολιστών ποιητών ανήκει στη Νέα Αθηναϊκή Σχολή και αντλεί από τη γενιά του 1880, του Κωστή Παλαμά. Ο ίδιος ο Κωστής Παλαμάς μεταβαίνει προς το συμβολισμό. Στην Ελλάδα ποιητικά έργα με εμφανή τα χαρακτηριστικά του συμβολισμού εμφανίζονται στη δεκαετία του 1890. Ένας από τους εισηγητές και θεμελιωτές του νεοελληνικού συμβολισμού θεωρείται ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος. Άλλοι ποιητές που πέρασαν στο συμβολισμό : Λ. Πορφύρας, Μ. Μαλακάσης, Ι. Γρυπάρης (ο οποίος έγραψε και παρνασικά ποιήματα), κλπ.

- Η δεύτερη ομάδα Ελλήνων συμβολιστών εμφανίζεται γύρω στη δεκαετία 1910-1920, ανήκει στην περίοδο του Μεσοπολέμου. Η ποίησή τους χαρακτηρίζεται από έντονη απαισιοδοξία, είναι ποίηση του αδιέξοδου και του ανικανοποίητου, της παρακμής.

Φιλύρας, Μ. Παπανικολάου, Τ. Άγρας, Κ. Γ. Καρυωτάκης, Κ. Ουράνης, P. Ναπολέων Λαπαθιώτης, Μαρία Πολυδούρη, Τ. Κ. Παπατσώνης, κλπ.

Κ. Χατζόπουλος, το ν. 19 από τη συλλογή Τραγούδια της ερημιάς

Και βλέπω σε μιαν άχνα ονείρου

Που παίζαμε παιδιά μικρά.

Πώστενες πύργους με χαλίκια

Και με κοχίλια του γυαλού

Και γύρω λούλουδα μαδούσες

Ωιμέ! Τι αν φεύγουνε τα χρόνια

Τι κι αν τάγέρι του χεινόπωρου

Μας έχει αγγίσει την καρδιά,

Ακόμα εσύ τρελλή λουλούδια

Μαδάς και πιο τρελλός εγώ

Στένω περβόλια στον αγέρα

Και χτίζω πύργους στο γιαλό!

Κ. Χατζόπουλος, Ήρθες από τη συλλογή Βραδινοί Θρύλοι

Πέρασες και είχες στα μαλλιά

ρόδα και φως και είχες στο χέρι

κρίνα λευκά και στάχια απ΄τον αγρό·

και σε είδα και είπα κι έφτασε

Μα ήρθες και σκόρπισες τα στάχια στο νερό,

και μ' ένα κρίνο στάθηκες, ωχρή

Κ. Χατζόπουλου, από την ποιητική συλλογή Βραδινοί Θρύλοι (απόσπασμα)

Συντρίμια το καράβι των ονείρων

Καλό ταξίδι, αλαργινό καράβι μου, στου απείρου

και στης νυχτός την αγκαλιά, με τα χρυσά σου φώτα!

Να 'μουν στην πλώρη σου ήθελα, για να κοιτάζω γύρου

σε λιτανεία να περνούν τα ονείρατα τα πρώτα.

Η τρικυμία στο πέλαγος και στη ζωή να παύει,

μακριά μαζί σου φεύγοντας πέτρα να ρίχνω πίσω,

να μου λικνίζεις την αιώνια θλίψη μου, καράβι,

δίχως να ξέρω πού με πας και δίχως να γυρίσω!

Θέλω να φύγω πια από εδώ, θέλω να φύγω πέρα,

σε κάποιο τόπο αγνώριστο και νέο,

θέλω να γίνω μία χρυσή σκονή μες στον αιθέρα,

απλό στοιχείο, ελεύθερο, γεναίο

Σαν όνειρο να φαίνονται απαλό και να μιλούνε

έως την ψυχή τα πράγματα του κόσμου,

ωραία νά' ναι τα πρόσωπα και να χαμογελούνε

ωραίος ακόμη ο ίδιος ο εαυτός μου.

Σκοτάδι τόσο εκεί μπορεί να μην υπάρχει, θεέ μου,

στη νύχτα, στην απόγνωση των τόπων,

στο φοβερό στερέωμα, στην ωρυγή του ανέμου,

στα βλέμματα, στα λόγια των ανθρώπων.

Να μην υπάρχει τίποτε, τίποτε πια,

μα λίγη χαρά και ικανοποίησις να μένει,

κι όλοι να λένε τάχα πως έχουν για πάντα φύγει,

όλοι πως είναι τάχα πεθαμένοι.

Σάββατο βράδυ: ανοίγουνε στο δρόμο σα λουλούδια

οι απλές καρδιές, παθητικά ν' ανέβουνε τραγούδια

που για τη χαρά ή τον απαλό του έρωτα ψάλλουν πόνο,

ενώ για μένα η εβδομάδα ετελείωσε και μόνο.

Ένα σπιτάκι απόμερο, στο δείλι, στον ελαιώνα,

μια καμαρούλα φτωχική, μια βαθιά πολυθρόνα,

μια κόρη που στοχαστικά τον ουρανό κοιτάει,

ω, μια ζωή που χάνεται και με τον ήλιο πάει!

θάνατος είναι οι κάργες που χτυπιούνται

στους μαύρους τοίχους και τα κεραμίδια,

θάνατος οι γυναίκες, που αγαπιούνται

καθώς να καθαρίζουνε κρεμμύδια.

Θάνατος οι λεροί, ασήμαντοι δρόμοι

με τα λαμπρά, μεγάλα ονόματά τους,

ο ελαιώνας, γύρω η θάλασσα, κι ακόμη

ο ήλιος, θάνατος μες στους θανάτους.

Θάνατος ο αστυνόμος που διπλώνει

για να ζυγίση μια "ελλειπή" μερίδα,

θάνατος τα ζουμπούλια στο μπαλκόνι,

κι ο δάσκαλος με την εφημερίδα.

Βάσις, Φρουρά, Εξηκονταρχία Πρεβέζης.

Την Κυριακή θ' ακούσουμε την μπάντα.

Επήρα ένα βιβλιάριο Τραπέζης

πρώτη κατάθεσις δραχμαί τριάντα.

Περπατώντας αργά στην προκυμαία,

"Υπάρχω;" λες, κ' ύστερα "δεν υπάρχεις!"

Φτάνει το πλοίο. Υψωμένη σημαία.

Ίσως έρχεται ο Κύριος Νομάρχης.

Αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους

αυτούς, ένας επέθαινε από αηδία...

Σιωπηλοί, θλιμμένοι, με σεμνούς τρόπους,

θα διασκεδάζαμε όλοι στην κηδεία.

Κύρια χαρακτηριστικά της ποιητικής θεματολογίας του Καρυωτάκη :

-έντονη διάθεση απαισιοδοξίας, θλίψη, άρνηση, τάση για φυγή από την πραγματικότητα, αίσθηση του ανικανοποίητου, διάψευση των ελπίδων και των ονείρων.

-ειρωνεία, σαρκασμός και αυτοσαρκασμός

Καρυωτακισμός τάση για μίμηση της ποιητικής γραφής του Καρυωτάκη. Μία ομάδα ποιητών προσπάθησε να μιμηθεί τη γραφή του Καρυωτάκη, κυρίως μετά την αυτοκτονία του στην Πρέβεζα.

Μονάχη, η φλόγα του κεριού μου,

κι απέναντί μου, στο τραπέζι

θαρρείς το τέλος της προσμένει:

λίγες στιγμές έχει να ζήσει,

και μες τη νύχτα τρεμοπαίζει,

σα μια ψυχούλα φοβισμένη.

Απ' όξω εν' άγρυπνο φεγγάρι

Σα να μη θέλει να πεθάνει,

το ετοιμαθάνατο κερί μου...

που, χρόνια τώρα, έχει σωπάσει,

και το κερί μου που πεθαίνει,

-και, μέσα, η σκοτεινή ψυχή μου ,

χωρίς αιτία, κι οι τρεις, στην πλάση είμαστε τόσο λυπημένοι....

Ένα φεγγάρι πράσινο , μεγάλο,

που λάμπει μες τη νύχτα, - τίποτ' άλλο.

Μια φωνή, που γρικιέται μες στο σάλο

και που σε λίγο παύει, - τίποτ' άλλο.

Πέρα, μακριά, κάποιο στερνό σινιάλο

του βαποριού που φεύγει, - τίποτ' άλλο.

Και μόνο ένα παράπονο μεγάλο

στα βάθη του μυαλού μου. - Τίποτ' άλλο.

Τώρα που παίζει το βιολί, κι έχουμε πιεί τόσο πολύ,

που μ' έναν έρωτα τρελό, σα να 'μαστε δεμένοι,

σ' ένα συντρόφεμα ζεστό, βάνε ξανά, να ζαλιστώ,

μες στ' όνειρό σου να κλειστώ -το μόνο που μου μένει.

Γιατί αν λείψει το κρασί, και φύγεις, άξαφνα, και συ,

και βουβαθεί και το βιολί, με το γλυκό βραχνά του,

- μες στης καρδιάς μου το κενό, μεγάλο σαν τον ουρανό,

θ' ακούσω πάλι, το βραχνό τραγούδι του θανάτου.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αννα Αγγελοπούλου

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Συμβολισμός στην ποίηση

# data[].attributes.attachment_link.description
Από το υλικό που δόθηκε στους μαθητές στο μάθημα της Λογοτεχνίας. Κλ. Μονέ, Λιβάδι με παπαρούνες. 1872. Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι. Του ιδίου, Εντύπωση Ηλιοβασιλέματος. 1872. Μουσείο του Marmotan στο Παρίσι. Ο Κλωντ Μονέ θεωρείται ως ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του κινήματος του ιμπρεσιονισμού στη ζωγραφική.

# data[].attributes.headline
ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ Ή ΜΟΝΤΕΡΝΟ;

# data[].attributes.subject
ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ Ή ΜΟΝΤΕΡΝΟ;

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι είναι αυτό που κάνει ένα ποίημα παραδοσιακό ή μοντέρνο

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ

# data[].attributes.headline
ΤΙ ΛΕΝΕ ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ...

# data[].attributes.subject
ΤΙ ΛΕΝΕ ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ...

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Στο δρόμο της Ποίησης

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι ποιητές μας για την Ποίηση

# data[].attributes.headline
Παρνασσισμός εισαγωγή

# data[].attributes.subject
Παρνασσισμός εισαγωγή

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Φωτεινή Σαχάμη

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Παρνασσισμός

# data[].attributes.headline
Ρομαντισμός (ντοκυμανταίρ)

# data[].attributes.subject
Ρομαντισμός (ντοκυμανταίρ)

# data[].attributes.attachment_link.title
Ντοκιμαντερ Ρομαντισμός

# data[].attributes.headline
ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ

# data[].attributes.subject
ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Κ.Π. Καβάφης - Περιμένοντας τους Bαρβάρους

# data[].attributes.headline
ΙΘΑΚΗ - μελοποιημένη από τον Γιάννη Γλέζου

# data[].attributes.subject
ΙΘΑΚΗ - μελοποιημένη από τον Γιάννη Γλέζου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Μάνος Ορφανουδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Κ.Π Καβάφης "Ιθάκη"  (Μελοποίηση:Γιάννης Γλέζος)

# data[].attributes.headline
ΑΠΟΛΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ, από την Άλκηστη Πρωτοψάλτη

# data[].attributes.subject
ΑΠΟΛΙΠΕΙΝ Ο ΘΕΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΝ, από την Άλκηστη Πρωτοψάλτη

# data[].attributes.attachment_link.title
Aπολείπειν ο θεός Αντώνιον Καβάφης Πρωτοψάλτη