# data[].attributes.body
Wanneer daar met kinders gewerk word moet Kohlberg se 6 stadiums van morele ontwikkeling in ag geneem word. Kohlberg se teorie fokus op hoe individue hul waardes ontwikkel deur waarde dilemmas te gebruik (Kode, 2013:25). Waarde dilemma stories word gebruik in die teorie, sodat individue hul waardes kan ontwikkel deur deel te neem aan gesprekke waar hulle opinies belangrik is en redes/ondersteuning kan gee oor hoekom hulle iets miskien so sien (Kode, 2013:25). Botha, Joubert en Hugo (2016:2) meen dat opvoeders moet die vlak van morele ontwikkeling en hulle persepsies van waardes by elke leerder identifiseer en dit as vertrekpunt gebruik vir verdere leer.

Kinders moet bewus gemaak word van hulle rol as ‘n landsburger in ‘n gemeenskap waar almal in ag geneem moet word (Botha et al., 2016:2). Die invloede van ‘n gemeenskap help kinders om hulle waardesisteem te ontwikkel en die demokratiese waardes binne ‘n gemeenskap te verstaan (Botha et al., 2016:4). Leerders se demokratiese waardes hou direk verband met hul leerproses om ‘n demokratiese landsburger te word. Leerders se gemeenskap moet dus in ag geneem word wanneer waardes onderrig word (Botha et al., 2016:5).

Skole en onderwysers het ‘n groot impak op die morele ontwikkeling van kinders (Kode, 2013:27). Dit is dus belangrik dat demokratiese waardes gekoester word by die jong leerders. Dit kan geskied deur ‘n goeie voorbeeld vir hulle te stel, binne die dissiplinêre stelsel van ‘n skool, binne en buite ‘n klaskamer en hoe konflik hanteer word tussen leerders (Botha et al., 2016:7).

Bibliografie:
Botha, A.,  Joubert, I., Hugo A.  2016.  Children’s perceptions of democratic values: implications for democratic citizen rducation.  South African Journal of Childhood Education, 6(1):1-8.  https://sajce.co.za/index.php/sajce/article/view/343 [15 Februarie 2022].

Kode, K.  2013.  Character analysis and moral development.  AMLE magazine, 25-27, September 2013.

# data[].attributes.body
Bernardo was baie stout
hy kom agter hy maak 'n fout.
Almal was kwaad vir hom
dit het hy gou agter gekom.
Terwyl hy in die bedjie lê
onthou hy wat mamma altyd sê.
RESPEK!
Respek is baie belangrik om te hê.

# data[].attributes.body
Vragies m.b.t. die storie:

1. Wat het Bernardo eerste verkeerd gedoen?

Antwoord: Bernardo het sy klasmaats met 'n klip gegooi.

2. Hoekom dink julle het Bernardo die klip gegooi?
Antwoord 1: Bernardo het gedink om ander met ‘n klip te gooi, is ‘n speletjie.

Antwoord 2: Bernardo dink net aan homself en nie aan ander nie, hy het nie gedink wat hy doen is verkeerd nie.
Antwoord 3: Bernardo was kwaad vir sy maatjies, hulle was dalk lelik met hom.

3. Veronderstel jy gooi iemand met ‘n klip, wat gaan die gevolge wees?
Antwoord 1: Ons sal detensie kry.
Antwoord 2: Ons ouers sal gebel word.
Antwoord 3: Ons pouses sal weggeneem word.
Antwoord 4: Pappa sal my 'n pakslae gee.

4. Dink jy dit is verkeerd van Bernardo om die takbokke nat te spuit, motiveer jou antwoord?

Antwoord 1: Nee, Bernardo was onder die indruk die takbokke speel al klaar in die water en het gedink as hy hulle met water sal spuit, hy dan saam speel.
Antwoord 2: Ja, ‘n mens kan nie net sommer iets aan ander doen sonder om toestemming te kry nie.
Antwoord 3: Nee, Bernardo het dit as 'n grappie gedoen - hy het dalk nie geweet die baba takbok kan nie swem nie.

5. Verduidelik in jou eie woorde wat met Bernardo gebeur het toe hy die Saterdagoggend in die veld gaan stap het?

Antwoord: Bernardo het in die veld gaan stap om gras te eet. Dit is waar hy homself gewond het met die dorings.

6. Waarom was dit vir Bernardo moeilik om die dorings self uit te trek?

Antwoord 1: Dit was te seer om dit self te doen.
Antwoord 2: Bernardo se pote kon nie self die dorings uittrek nie.

7. Hoekom dink julle wou die diere nie vir Bernardo help nie?
Antwoord 1: Die diere was kwaad vir Bernardo.
Antwoord 2: Bernardo het hulle almal seergemaak. Almal was kwaad vir hom gewees.

8. Sou jy vir Bernardo gehelp het om sy dorings uit te trek en motiveer jou antwoord?
Antwoord 1: Nee, hy was lelik met die ander gewees so ek gaan nie iemand help wat lelik is met ander maatjies nie.
Antwoord 2: Ja, mens moet maatjies vergewe en help - almal maak foute.

9. Watter twee reëls het Justin, die wyse aap, vir Bernardo geleer?

Antwoord 1: Justin het eerste vir Bernardo geleer om nooit weer iemand seer te maak nie.
Antwoord 2: Tweedens het Justin vir Bernardo geleer om ander te help wanneer hulle hulp benodig.

10. Som die storie op in vyf sinne.
Antwoord: Bernardo die olifant respekteer nie ander diere nie. Hy gooi hulle met klippe en water. Bernardo gaan loop in die bos, waar hy in dorings trap. Bernardo is desperaat vir hulp, maar niemand wil hom help nie. Die wyse aap help Bernardo met die vereiste dat Bernardo belowe om nooit weer iemand seer te maak nie, en ander te help.

# data[].attributes.body
1. Praat met ander met respek. Dit beteken om woorde soos “asseblief” en “dankie” te gebruik. Om nie op ander te skree nie, en nie oor mense te praat nie, bv. Om jou hand op te steek en jou beurt af te wag wanneer jy iets in die klas wil sê.

2. Om jammer te se wanneer jy ‘n fout gemaak het, bv. Sannie het vir Pietie per ongeluk gestamp pouse. Sannie het toe die respekvolle ding gedoen en erken dat sy vir Pietie gestamp het, en sy het vir hom jammer gesê.

3. Luister na ander met respek. Dit beteken om vir iemand in die oë te kyk wanneer hulle met jou praat, en aandagtig te luister na wat die persoon sê, bv. As juffrou in die klas met hulle praat dat julle met julle werk stop en eers na juffrou luister.

4. Voer instruksies en takies uit wat van jou gevra word, bv. Wanneer mamma vir jou vra om jou bed op te maak. Wanneer jy die instruksie uitvoer, toon jy respek teenoor jou Ma. As juffrou vir  julle vra om saggies na julle bank toe te loop en almal loop raserig bank toe, toon julle nie respek teenoor my nie.

5. Maak agter jouself skoon, bv. As jy ‘n pakkie lekkers kla geëet het moet jy die papier in die drom gooi, eerder as wat jy dit op die speelgrond los.

6. Respekteer en gee om oor jou eie eiendom.  Jy toon respek vir jou eiendom wanneer jy dit goed op pas, bv. Om jou sokkies en skoene uit te trek wanneer jy by die huis kom en nie met jou wit sokkies in die modder te gaan speel of op die teer, waar dit gate kan inkry nie.

7. Volg die reëls. Reëls ontstaan om almal gelukkig en veilig te hou. Om reëls te volg respekteer ons onsself, die omgewing en ander! Bv. Om nie op die huis se banke te spring nie. Deur die reël uit te voer respekteer ons ons omgewing (ons beskadig nie die banke nie), onsself (ons kry nie seer nie) en ons ouers omdat ons hulle instruksies en reëls volg.

8. Respek beteken ook om te kan “nee” sê! Dit is een van die wyses hoe onsself kan respekteer, bv. As ek baie hard vir ‘n toets geleer het en ‘n maatjie vra vir my ‘n antwoord mag ek nee sê. / As ek al heeldag uitsien om ‘n kollewyntjie te eet wat my ma vir my ingepak het vir pouse en ‘n ander maatjie wil dit hê, mag ek nee sê.

9. Kyk na jouself, bv. Om jou liggaam skoon te hou deur te bad/stort en jou tande te borsel. Ons moet nie net fisies na ons self kyk nie, maar ook emosioneel, bv. Om trots op jouself te wees nadat jy baie hard vir ‘n toets geleer het en ‘n goeie punt gekry het. Ons moet lief wees vir onsself, en vir onsself die nodige prys en waardering gee wat ons verdien.

10. Moenie ander boelie nie. Respekteer ander se uniekheid. Elkeen van ons is verskillend, maar tog ook uniek, spesiaal en waardevol. Hanteer elke persoon met vriendelikheid, en respekteer hulle opinies, gevoelens en welstand. Bv. Leerders in die klas spot ‘n maatjie en noem hom “Vet-vark-Fanie”. Dit laat vir Fanie baie hartseer voel, en nou wil Fanie nie nie meer skool toe kom nie.

# data[].attributes.body
1. Hoe sal jy respek demonstreer indien die juffrou na pouse vir al die leerders vra om by hulle lessenaars te gaan sit, maar jy wil eintlik nog verder speel?

Ek sal vir die juffrou luister en by my tafel gaan sit.

2. Hoe sal jy respek demonstreer indien jy ‘n hokkiewedstryd speel en julle verloor die toernooi. Jy is baie ontsteld, en nou is dit tyd om vir die ander span geluk te wens met hulle wen en hulle hand te skud?

Ek sal die ander span se hand skud en hulle geluk wens met hulle oorwinning.

3. Hoe sal jy respek demonstreer indien jou ma vir jou gevra het om eers jou huiswerk te doen voordat jy by jou maatjie kan gaan speel, maar jy wil nie nou jou huiswerk doen nie.

Ek sal vir my ma luister en eers my huiswerk doen.

4. Hoe sal jy respek demonstreer indien ‘n klasmaat besig is om ‘n mondeling te praat en ‘n fout maak terwyl hulle praat, wat vir jou baie snaaks klink.

Ek sal stil bly en verder luister na my klasmaat se mondeling.

5. Hoe sal jy respek demonstreer indien jou ma vir jou ‘n boksie sap ingepak het vir pouse wat jy nou klaar gedrink het, maar daar waar julle speel is baie ver van die drom af. Jy wil graag verder speel en nie die boksie gaan weggooi nie.

Ek sal die boksie in die drom gaan weggooi.

6. Hoe sal jy respek demonstreer indien jy saam met ‘n maatjie popspeel, en sy wil graag met jou nuutste pop speel wat jy laas week vir jou verjaarsdag gekry het. Hierdie maatjie het al vantevore jou speelgoed gebreek.

Ek sal vir die maatjie sê dat ek graag self met die pop wil speel, maar sy kan maar een van my ander poppe kies om mee te speel.

# data[].attributes.body
R-E-S-P-E-K

Ons moet mekaar respekteer
Oh ja-ja-ja

Waar ook al ons mag gaan
Oh-ja-ja-ja

Hanteer ander soos wat jy graag-
sal wil hanteer word
Respek oh-ja-ja-ja

###

R-E-S-P-E-K

Ons hanteer almal met respek
oh-ja-ja-ja

Ons is elkeen uniek en spesiaal
maar ons respekteer die verskille van mekaar
Respek oh-ja-ja-ja

###

R-E-S-P-E-K

Ek moet myself respekteer
Oh ja-ja-ja

Waar ook al ek mag gaan
Oh-ja-ja-ja

Ek hanteer myself met liefde, omgee en waardering
Respek oh-ja-ja-ja

###

R-E-S-P-E-K

Ek moet my omgewing respekteer
Oh ja-ja-ja

Waar ook al ek mag gaan/ wees
Oh-ja-ja-ja

Deur my vullis/ rommel te herwin,
en water te bespaar
Respek oh-ja-ja-ja

# data[].attributes.attachment_link.description
Flipgrid is where social and emotional learning happens! The leading video discussion platform for millions of PreK to PhD educators, students, and families.

# data[].attributes.body
Om respekvol te wees, is om ander te behandel soos jy behandel wil word. Jy moet jouself aanvaar en lief hê. Jy moet ook die omgewing respekteer en bewaar.

Bernardo die olifant het vinnig geleer om ander af te knou is nie die regte ding om te doen nie. Die dag toe Bernardo seergekry het, wou niemand hom help nie as gevolg van sy gedrag teenoor sy maatjies. Justine het vir Bernardo twee goue reëls van respek geleer:

1)  Om niemand seer te maak nie, en

2.) Om ander te help indien hulle hulp benodig.

Die storie van Bernardo die olifant het ons geleer hoe hy in die moeilikheid beland het, omdat hy nie die diere rondom hom gerespekteer het nie. Net soos Bernardo, moet ons ook respek toepas in ons alledaagse lewe.

‘n Goeie voorbeeld van respek vir ander by die skool is:

Tydens pouse speel julle aan-aan. Jy is op die oomblik “aan” en een van die ander leerders gly en val op die grond. ‘n Goeie manier om teenoor jou maatjie respek te toon sal wees om die speletjie te stop, hulle op te help en te hoor of hulle seergekry het. Om op die manier op te tree sal die leerder belangrik en geliefd laat voel, en hierdie maatjie sal volgende keer heel moontlik vir jou ook in jou nood help.

# data[].attributes.body
1. Omkring die prente wat respekvolle gedrag uitbeeld.
2. Waar of vals.
3. Hoe lyk respek? Skryf 'n sin by elke aspek van respek.
4. Teken 'n prent wat respekvolle gedrag uitbeeld.

# data[].attributes.body
https://forms.gle/LkMKzpgti1xGmwCG7

# data[].attributes.attachment_link.description
Kom ons kyk hoeveel jy in die klas geleer het vandag oor respek! Voltooi die vragies en kyk hoeveel jy korrek kan beantwoord!