# data[].attributes.headline
Samsam: het slavernijverleden in Suriname

# data[].attributes.subject
Samsam: het slavernijverleden in Suriname

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wesley woont in Paramaribo. Hij ontmoet daar de zanger Damaru en samen onderzoeken ze het slavernijverleden van Suriname. Ze praten samen bij het standbeeld van Kwaku over hun verleden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het slavernijverleden in Suriname met Wesley en zanger Damaru

# data[].attributes.attachment_link.description
Wesley woont in Paramaribo. Hij ontmoet daar de zanger Damaru en samen onderzoeken ze het slavernijverleden van Suriname. Ze praten samen bij het standbeeld van Kwaku over hun verleden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op jacht naar meer land en rijkdom, voerde Nederland in de zeventiende eeuw oorlog tegen de Spanjaarden en Portugezen. Zeevaarder Piet Hein veroverde de Spaanse zilvervloot en Nederland pakte slavenfort Elmina in Ghana af van Portugal. Daarna namen Nederlanders de macht over in delen van Brazilië en in koloniën zoals Suriname, Aruba, Bonaire en Curaçao. In Afrika handelden ze eerst in goud en andere grondstoffen. Later kochten ze goedkope arbeidskrachten die op de plantages in hun koloniën moesten werken. De tot slaaf gemaakten verbouwden hier tabak, koffie, suiker, katoen en cacao.

Hoe lang duurde de slavernij?

De slavernij duurde zo'n tweehonderd jaar en in die tijd werden meer dan 12 miljoen Afrikanen uit hun land verscheept naar Curaçao, Suriname en Brazilië. Om te vergelijken: Nederland heeft 17 miljoen inwoners. In de geschiedenisboeken staat deze periode bekend als de Gouden Eeuw omdat Nederland heel rijk werd door de opbrengsten van de plantages. Maar door de slavenhandel noemen veel mensen deze tijd juist een zwarte bladzijde in de geschiedenis.

Verzet

Er gebeurden de meest gruwelijke dingen met de tot slaaf gemaakten. Hun meesters waren vaak streng en gewelddadig. Niet alle tot slaaf gemaakten legden zich neer bij hun situatie en kwamen in verzet. De grootste opstand was in 1795 op Curaçao onder leiding van Tula. Hij stierf tijdens deze actie.

Waarom was er slavernij?

Tot slaaf gemaakten gebruiken als goedkope arbeidskrachten en de handel in hen kon alleen omdat mensen vonden dat mensen met een donkerdere huidskleur minder waard waren. Sommigen vonden zelfs dat ze geen 'echte' mensen waren. Nog steeds worden mensen gediscrimineerd op basis van hun huidskleur.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op jacht naar meer land en rijkdom, voerde Nederland in de zeventiende eeuw oorlog tegen de Spanjaarden en Portugezen. Zeevaarder Piet Hein veroverde de Spaanse zilvervloot en Nederland pakte slavenfort Elmina in Ghana af van Portugal. Daarna namen Nederlanders de macht over in delen van Brazilië en in koloniën zoals Suriname, Aruba, Bonaire en Curaçao.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Clipphanger - Wat is Keti Koti?

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 1 juli staan we stil bij twee eeuwen slavernij en verdeeldheid. Tot slaaf gemaakte Afrikanen worden tot 1863 door Hollandse handelaren verscheept naar Suriname en Curaçao. Op 1 juli 1863 komt er officieel een eind aan deze slavernij en dat vieren we met Keti Koti.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Nederlandse slavernij - Een zwarte bladzijde in onze geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.description
Gelijke rechten voor zwarte en witte mensen. Het lijkt zo gewoon in Nederland. Toch is het nog helemaal niet lang geleden dat Nederlanders in slaven handelden...

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Wat is Keti Koti? - Het herdenken en vieren van het einde van de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 1 juli gaan veel Surinaamse Nederlanders in kleurrijke kleding de straat op. Ze vieren dan dat de slavernij voorbij is. Er is een herdenking, er zijn optredens en er is natuurlijk veel Surinaams eten. Maar voor Tess is het broodje bakkeljauw iets te pikant.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fort Elmina
Portugezen stichten in de vijftiende eeuw de eerste Europese kolonies gebaseerd op slavernij: in suikerplantages langs de Afrikaanse kust en later ook op grote schaal in Brazilië. Andere Europese landen nemen dit voorbeeld over. Langs de Afrikaanse kust worden forten gesticht om handel te drijven met koninkrijken in Afrika. Het belangrijkste Nederlandse fort is Elmina, in het huidige Ghana. Hier wordt gehandeld met het koninkrijk van Ashanti, dat mensen rooft of krijgsgevangen maakt in oorlogen. De Nederlandse handelaren ruilen deze mensen in Elmina voor textiel, metaal, sieraden, alcohol, buskruit en wapens.

West-Indische Compagnie
Onder leiding van gouverneur-generaal Johan Maurits van Nassau-Siegen, de gouverneur-generaal van Nederlands-Brazilië, wordt de Republiek een steeds belangrijkere speler binnen de mensenhandel. De West-Indische Compagnie verliest in 1654 de kolonie Brazilië en daarmee een groot deel van de afzetmarkt. De WIC gaat echter door met de mensenhandel, vooral naar Engelse en Spaanse kolonies. Curaçao wordt hiervoor het knooppunt in het Caribisch gebied. De Republiek groeit zo voor korte tijd uit tot de grootste slavenhandelaar van de wereld. In Azië verhandelen Nederlanders eveneens honderdduizenden mensen.

Na 1750 is de trans-Atlantische slavenhandel het omvangrijkst. De Nederlandse rol in de slavenhandel neemt af, maar de door slaven gemaakte producten worden belangrijker voor de economie. Rond 1770 wordt maar liefst 19 procent van de importgoederen door tot slaaf gemaakte mensen geproduceerd en bestaat ruim 5 procent van de Nederlandse economie uit slavernijgerelateerde activiteiten. Tussen de vijftiende en negentiende eeuw vervoeren Europese slavenhandelaren in totaal zo'n twaalf miljoen slaven over de Atlantische Oceaan, van wie 600.000 op Nederlandse schepen.

Op slavernij gebaseerde samenlevingen zijn extreem ongelijk en gewelddadig. De slavenhouders hebben de wet aan hun kant en passen terreur toe om met een kleine minderheid de controle te houden. Er is voortdurend klein en groot verzet. Op het Surinaamse platteland wordt zo'n 95 procent van de bevolking als slaaf gehouden. Een deel weet te vluchten naar de bossen, waar ze zich schuilhouden. Vanuit hier voeren ze langdurig strijd tegen de kolonisten. Deze gevluchten en hun nakomelingen worden marrons genoemd. Enkele marrongroepen, zoals de Saamaka, Aluku en Okanisi, bestaan nog steeds.

In 1795 vindt op Curaçao een opstand plaats onder leiding van verzetsstrijder Tula. Hij eist met mede-opstandelingen de vrijheid, geïnspireerd door de idealen van de Franse Revolutie en de succesvolle slavenopstand op Saint-Domingue (het huidige Haïti en destijds een Franse kolonie). De Nederlandse koloniale machthebbers slaan Tula's opstand in hetzelfde jaar neer. Hij en zijn medestrijders worden gemarteld en geëxecuteerd.

Afschaffing
Eind achttiende eeuw neemt de verontwaardiging over de slavenhandel toe. Na de geslaagde opstand op Saint-Domingue besluiten de Fransen de slavernij af te schaffen. De Engelsen verbieden de slavenhandel in 1808 en zetten koning Willem I in 1814 onder druk om de slavenhandel ook te verbieden. Afschaffing van de slavernij volgt pas in 1860 voor Nederlands-Indië en op 1 juli 1863 in de Atlantische kolonies.

Jaarlijks wordt in Nederland op 1 juli met het bevrijdingsfeest Keti Koti - Surinaams voor 'Ketenen gebroken' - de afschaffing van de slavernij herdacht en gevierd.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
lara en rebecca. in de schaduw van het gelehuis (15+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kind aan de ketting : opgroeien in slavernij toen en nu

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tula : de slavenopstand van 1795 op curaçao

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slaven en schepen in het atlantisch gebied

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
alles voor de vrede : de brieven van boston band tussen…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
over ‘natuurgetrouwen’ en ‘onwillige honden’ : beeldvorming…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
‘een ondernemend volkje’ : hoe nederland zich wereldwijd op…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
decolonizing the mind : een fundamentele kritiek op het…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
met eigen ogen : een hedendaagse kijk op de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slavernij en de memorie / carel de haseth

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
lorrendrayen op africa : de illegale goederen- en slavenhandel…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
op zoek naar de stilte : sporen van het…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
zwartboek van nederland overzee : wat iedere nederlander moet…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dagen van gejuich en gejubel : 1 juli 1863: afschaffing van de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
liefde in slavernij : een familiegeschiedenis in het achttiende

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'pannemuziek' pag. 101-104 in: van tijd tot tijd: nederlandse geschiedenis in…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het slavenschip leusden : slavenschepen en de west indische…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de koppige : het verzet van hindoestanen tegen…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de slavernij : mensenhandel van de koloniale tijd tot nu

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rosemarijn hoefte en clazien medendorp (samenst.)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland in de zeventiende en achttiende eeuw

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slaaf" : nederlandse visies op de wereld rond…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vrijheid én gelijkheid (pagina 218 t/m 227) in:over vroeger…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
grijs slavernijverleden : over zwarte milities en redimoesoegedrag

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de slavenhaler : van elmina naar paramaribo

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dichter in de jungle: john gabriel stedman (1744-1797)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tussen honger en zwaard : nederlands atlantische rijk in de zeventiende eeuw

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slavenopstand op de neptunus : kroniek van een wanhoopsdaad

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ketens en banden : suriname en nederland sinds 1600

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
reize naar surinamen : dagboek van john gabriel stedman

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geschiedenis van de nederlandse slavenhandel

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'trouw aan de blanken' : quassie van nieuw timotibo

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
twist en strijd in de 18de eeuw in suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mijn opa woont in de javastraat (pagina 28-29) in: de oma van de oma van mijn oma (10+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de kolonieman : johannes van den bosch (1780-1844)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de slavernij in oost en west : het amsterdam-onderzoek

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bloed in de rivier : het onbekende verhaal van de massale slavenopstand in een nederlandse kolonie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
daar werd wat gruwelijks verricht : slavernij in nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ivoor en slaven : scheepvaart en handel van de tweede westindische compagnie op afrika

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
sporen van het slavernijverleden in groningen : gids voor stad en ommeland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wandelgids sporen van slavernij in utrecht

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geschiedenis van de amsterdamse slavenhandel : over de belangen van amsterdamse regenten bij de trans-atlantische slavenhandel

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de trans-atlantische slavenhandel : 25 maart - international day of remembrance of the victims of slavery and the transatlantic slave trade

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het zwart-witdenken voorbij  een bijdrage aan de discussie over kolonialisme

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voorafgegaan door de tekst van de johan de wittlezing

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
door de auteur in dordrecht uitgesproken op 26 oktober 2017

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de vrije negerin elisabeth : gevangene van kleur

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
sporen van het slavernijverleden in fryslân : met wandel- en fietsroutes

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de geschiedenis van de nederlandse slavernij in een notendop

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
walcherse ketens : de trans-atlantische slavenhandel en de economie van walcheren

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de mensen van vossenburg en wayampibo : twee surinaamse plantages in de slaventijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
eigendomsstrijd : de geschiedenis van slavernij en emancipatie in suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de dageraad : waar het verhaal van sonny boy begon

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dof goud : ghana en nederland sinds 1593

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
20 vragen en antwoorden over het nederlandse slavernijverleden en haar erfenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kleurrijke tragiek : de geschiedenis van slavernij in azië onder de voc

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
1814-2014 : de herdenking van de afschaffing van de slavenhandel in nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het kasteel van elmina : in het spoor van de nederlandse slavenhandel in afrika

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
god is niet wit : ons slavernijverleden; wat doen we ermee?

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slavernij & vrijheid op curaçao : de dynamiek van een achttiende-eeuws atlantisch handelsknooppunt

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hoe diep zit de pijn : wat heeft 150 jaar afschaffing van de slavernij ons gebracht?

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
meerstemmig verleden : persoonlijke verhalen over het nederlandse slavernijverleden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
"gij zijt blank en wij zijn zwart" : gedragspatronen en een slavenmaatschappij (suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederlands slavernijverleden : historische inzichten en het debat nu

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fortuna's kinderen : een trans-atlantische familiekroniek

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slavernij en beschaving : geschiedenis van een paradox

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de doorsons : het geslacht doorson: tweehonderd jaar leven en overleven

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het slavenschip : een verhaal over mensen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
met hollandse bedaardheid : hoe nederland tussen 1800 en 1873 slavernij in de koloniën afschafte

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
matthijs kuipers en remco raben (redactie)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het koloniale en slavernijverleden van hofstad den haag

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
doni en de kracht van de blauwe veer (7+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
witte schuld : de opstand op de plantages van demerara in 1823 en de erfenis van de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de grootste slavenhandelaren van amsterdam : over jochem matthijs en coenraad smitt

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hoe ik mijn vrijheid kocht : in makkelijke taal

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
gouden handel : roman over de slavernij in suriname en op curaçao

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dienstbaar aan de keten? : de nederlandsche bank en de laatste decennia van de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
landskinderen van curaçao : historische verhalen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
op de rug van bigi kayman : een verhaal over afi en kofi en de grote kaaiman...

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
denken over de trans-atlantische slavernij en racisme : de drie gezichten van nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de zanzibardriehoek : een slavernijgeschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de geschiedenis van de slavernij : van mesopotamië tot moderne mensenhandel

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de voormoeders : een verborgen nederlandse-indische familiegeschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
keti koti : waarom we de afschaffing van de slavernij moeten herdenken en vieren

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
matthias van rossum en urmin vyent (redactie)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
staat en slavernij : het nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
boerenkool met rijst : het caribisch gebied 1798-2004

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de reis van syntax bosselman : een verhaal over de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wie zijn mijn voorouders : tien persoonlijke zoektochten naar de doorwerking van de koloniale tijd en het slavernijverleden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
en toch zal ik : marten douwes teenstra en zijn strijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slaven zijn net kippen : 18 verhalen en gedichten over slavernij in de cariben

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rekenschap : het koloniale verleden van nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ongemak : zes caribische eilanden en nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de afschaffing van de slavernij 1863 : de emancipatieproclamatie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de afschaffing van slavernij op het eiland sumbawa

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de west-indische compagnie (wic) wordt opgericht

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland schaft de slavernij officieel af

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de republiek verkent west-indië 1600-1700

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slavernij 1800-1900 - afschaffing van de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
berg en dal (bij nijmegen): afrika museum

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
boei om tot slaaf gemaakten aan elkaar te ketenen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
brandmerk voor het tot slaaf maken van mensen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
suikerplantage waterlant in suriname: een rooskleurig beeld van de harde realiteit

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
plantage in suriname door dirk valkenburg

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de huydecopers: nederlandse patriciërs met nazaten in afrika

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
d'keulse galy. schip gebouwd voor de slavenhandel

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fokke & sukke weten niet hoe ze ze moeten noemen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip slaven op onze plantages

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip nederland stopt de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het speuren naar het slavernijverleden via muziek: www.doremixmax.org

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de website keti koti rotterdamgeeft veel informatie over het slavernijmonument…

# data[].attributes.attachment_link.description
De Nederlandse kolonisten in Azië en het Atlantische gebied verhandelen vanaf de zeventiende eeuw mensen om te werken op plantages, in mijnen en in huishoudens. Deze slaven krijgen geen loon en...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Anton de Kom wordt geboren in Paramaribo, de hoofdstad van Suriname, op dat moment een kolonie van Nederland. Zijn vader werd vlak voor de afschaffing van de slavernij in 1863 geboren als slaaf op de plantage Molhoop. Anton haalt zijn boekhouddiploma in Suriname, maar hij kan door het racistische beleid geen goede baan krijgen. Hij vertrekt naar Nederland om daar zijn geluk te beproeven.

In 1921 arriveert De Kom in Nederland. In Den Haag vindt hij een baan bij een handelaar in koffie en thee. Hier leert hij Petronella Borsboom kennen. In 1926 trouwen ze. Zo'n gemengd huwelijk wordt in die tijd nog als ongewoon beschouwd in het overwegend witte Nederland. Anton en Nel krijgen vier kinderen.

Naast zijn werk ontwikkelt hij zich tot schrijver en dichter. Uit ongenoegen dat er in Nederland zo weinig bekend is over de geschiedenis van Suriname en het slavernijverleden geeft hij hierover lezingen. Geïnspireerd door de strijd tegen racisme in de Verenigde Staten en de gelijkheidsidealen van communistische organisaties in Nederland publiceert hij kritische politieke artikelen. Hij krijgt communistische vrienden en voelt zich verwant met Indonesische studenten die streven naar de onafhankelijkheid van Nederlands-Indië.

Als zijn moeder eind 1932 op sterven ligt, vertrekt hij met zijn gezin naar Suriname. Hier zet hij zijn politieke activiteiten voort. Zijn lezingen worden door de autoriteiten verboden. Hij richt een adviesbureau op. Veel Surinamers met verschillende etnische achtergronden weten De Kom hier te vinden en al snel krijgt hij de bijnaam 'papa De Kom'. Omdat de autoriteiten het verzet vrezen dat De Kom met zijn activiteiten aanwakkert, wordt hij gevangengezet. Op 7 februari 1933 verzamelt zich voor de gevangenis een grote menigte om steun aan De Kom te betuigen. Soldaten openen het vuur en er vallen twee doden en 22 gewonden. Om verder oproer te voorkomen, wordt De Kom verbannen uit Suriname en moet hij terugkeren naar Nederland.

Wij slaven van Suriname
In Nederland komt hij niet meer aan het werk. Wel blijft hij schrijven. Hij publiceert in 1934 zijn boek Wij slaven van Suriname, het eerste geschiedenisboek over Suriname door een Surinamer. Hij eindigt met een hoofdstuk over zijn verbanning. De Koms boek past in een tijd waarin meer internationale antikoloniale en antiracistische werken verschijnen, zoals The Black Jacobins van C.L.R. James. De beroemde laatste zinnen van Wij slaven van Suriname luiden:

Sranang mijn vaderland.
Eenmaal hoop ik u weer te zien.
Op den dag waarop alle ellende uit u weggewischt zal zijn.

Tweede Wereldoorlog
De Kom zou Suriname echter niet meer terugzien. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland sluit hij zich aan bij het verzet. Hij schrijft onder meer voor de Haagse illegale communistische krant De Vonk, voor de bezetters reden om hem op 7 augustus 1944 te arresteren. Via verschillende kampen komt hij uiteindelijk terecht in concentratiekamp Sandbostel, waar hij op 24 april 1945 omkomt. Pas in 1960 wordt zijn lichaam in een massagraf geïdentificeerd.

In de jaren zestig herontdekken studenten zijn boek. Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 wordt De Kom steeds meer vereerd als held. Zijn boeken en zijn gedachtegoed zijn zowel in Nederland als Suriname nog steeds een inspiratiebron.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een waardig monument op een waardige plek : onderzoek naar de totstandkoming van het anton de kom-monument

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
avonturen aan de wilde kust : de geschiedenis van suriname met zijn buurlanden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
van priary tot en met de kom : de geschiedenis van het verzet in suriname 1630-1940

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tegen de stroom : over mensen en ideeën die hoop geven in benarde tijden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wij slaven van suriname. (in makkelijke taal) (12+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mijn opa woont in de javastraat (pagina 28-29) in: de oma van de oma van mijn oma (10+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hoe wij hier ook samen kwamen : een pleidooi voor menselijkheid

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nieuwsgierigheid en de verbindende kracht van verhalen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de suriname-monologen : kopstukken uit de surinaamse geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
antonlogie : verhalen over het gedachtegoed van anton de kom

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
anangsieh tories : verhalen van de spin uit suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de diamant van banjarmasin - hoofdstuk anton en het monster

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
volksoproer door arrestatie anton de kom

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
trouwfoto van anton de kom en petronella borsboom

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verslag over anton de kom in surinaamse krant

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
graf van anton de kom op erebegraafplaats loenen (gld)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vandaag schijnt de zon. verhaal van anton de kom

# data[].attributes.attachment_link.description
Anton de Kom is een Surinaamse antikoloniale schrijver, activist en verzetsheld. In 1934 publiceert hij zijn boek Wij slaven van Suriname, een aanklacht tegen racisme, uitbuiting en koloniale...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De vrijheidsstrijder, schrijver en verzetsman Anton de Kom (1898-1945) is de eerste Surinamer die is opgenomen in de Canon van de Nederlandse geschiedenis. Wie was Anton de Kom? Wat dreef hem? En welke rol speelde hij in de strijd tegen het kolonialisme en tijdens het verzet in de Tweede Wereldoorlog? Een korte biografie van Anton de Kom.
Hoewel Anton de Kom in Suriname was geboren, zou hij het grootste deel van zijn leven in Nederland doorbrengen. Zijn reputatie wisselde: hij is in zijn tijd gelabeld als verzetsheld, vrijheidsstrijder tegen de slavernij, als imposant literator en schrijver - met als belangrijkste werk Wij slaven van Suriname uit 1934 -, maar ook (met name door de toenmalige Nederlandse autoriteiten) als een aanhanger van het communisme en een oproerkraaier.

Een mooie korte en treffende typering van Anton de Kom (die naar de beginletters ook wel 'Adek' werd genoemd) geeft E.K. Marshall in Ontstaan en ontwikkeling van het Surinaams nationalisme (2003), vrij geciteerd:

"Anton de Kom was de voorloper, of wellicht de fakkeldrager, van het Surinaamse politiek nationalisme."

Jonge jaren van Anton de Kom (1898-1917)

Cornelis Gerhard Anton de Kom zag het levenslicht in Paramaribo, Suriname, op 22 februari 1898, in een volkswijk waar hoofdzakelijk creolen woonden. Hij was het tweede kind van Adolf Damon de Kom, een kleine boer en gouddelver, en diens vrouw Judith Jacoba Dulder. Het gezin was religieus gezien rooms-katholiek en is door Anton de Kom aangemerkt als een warm en veilig milieu om in op te groeien.

Anton de Kom liet al op jonge leeftijd merken dat hij erg leergierig was. Hij was met name geïnteresseerd in de verhalen over slavernij op de plantages, waarvan hij kennis nam door oudere mensen te bevragen die de slaventijd nog mee hadden gemaakt. In deel 8 van het Biografisch Woordenboek van het Socialisme (2001) lezen we:

"Zijn vader was nog in slavernij geboren. De familienaam is volgens de familie afgeleid van Mok, de naam van een vroegere plantage-eigenaar."

Na het afronden van het basisonderwijs, ging De Kom naar de MULO en behaalde hij een diploma boekhouden. Hij leerde meerdere talen. Zo was hij vloeiend in Engels, kende hij de Duitse taal en kon hij converseren in het Frans. De talen en dialecten die in en rond Suriname en op de Antillen gesproken werden, beheerste hij eveneens, zoals het 'Neger-Engels' en het Papiamento.

Actief als kantooremployé (1917-1920) & naar Nederland (1920-1932)

Tijdens de Eerste Wereldoorlog begon Anton de Kom zijn loopbaan als kantoormedewerker voor de Balata Compagnieën 'Suriname' en 'Guyana'. Op 29 juli 1920 diende De Kom vrijwillig zijn ontslag in en vertrok kort erna naar Nederland. Tijdens de overtocht verdiende hij bij als werkend passagier. Op 1 oktober 1920 kwam hij aan in Amsterdam, maar vertrok na een maand richting de hofstad Den Haag. Daar ging hij vanaf januari 1921 vrijwillig in militaire dienst, om precies te zijn bij het tweede regiment Huzaren. Kort hierna ging hij ook aan de slag als vertegenwoordiger bij de koffiebranderij en theehandelaar Reuser en Smulders.

Op de werkvloer van de koffiebranderij ontmoette hij Petronella (Nel) Borsboom, met wie hij op 6 januari 1926
in het huwelijksbootje stapte. Het echtpaar kreeg samen vier kinderen, namelijk Ad (1926), Cees (1928), Ton (1929) en Judith (1931).

In het voorjaar van 1927 was De Kom aanwezig bij het openingscongres van de Liga tegen Imperialisme en Koloniale Onderdrukking in Brussel, waar hij Indonesische leiders als Mohammed Hatta en anderen opriep om samen met Suriname tegen het kolonialisme te strijden. Gedurende de jaren 1920 en de crisisjaren 1930 raakte De Kom verder betrokken bij diverse socialistische organisaties, waaronder Indische studentenclubs die zich tegen het kolonialisme verzetten en bij de in 1930 opgerichte organisatie 'Links Richten'. Links Richten was een arbeiders-schrijverscollectief dat sympathie had voor het communisme, dat sinds de Russische Revolutie van 1917 in Rusland ingevoerd was.

Terug naar Suriname, arrestatie & verbanning (1932-1933)

Eind 1932 besloot Anton de Kom weer naar Suriname te gaan, om zijn zieke moeder te bezoeken. Daar kwam hij op 4 januari 1933 aan. Hij kreeg een warm onthaal, maar op de achtergrond waren de autoriteiten gealarmeerd met de waarschuwing dat Anton de Kom een gevaarlijke communistische revolutionair en antikoloniale relschopper zou zijn. Bij zijn aankomst stonden er drie rechercheurs in het publiek, die De Kom nauwlettend in de gaten hielden.

Het enige dat nog moest gebeuren, was een aanleiding vinden om De Kom te arresteren. Die kwam er. De Kom, geschokt door de armoede die hij om zich heen zag, besloot bij zijn woning in Paramaribo een adviesbureau te starten om Surinaamse arbeiders te adviseren over hun basisrechten. Bij de opening op 31 januari 1933 kwamen er honderden mensen, met name Javaanse contractarbeiders, af op het festijn. Toen De Kom aangaf dat hij de gouverneur wenste te spreken, pakten ordehandhavers hem op. Op beschuldiging van een revolutiepoging belandde De Kom op 1 februari van dat jaar in Fort Zeelandia, waar hij uiteindelijk drie maanden lang gevangen gehouden zou worden. De arbeiders in Paramaribo protesteerden kort na de arrestatie, op 7 februari 1933, bij het gerechtsgebouw tegen De Koms veroordeling, maar dit protest werd met geweervuur beëindigd. Er vielen 2 doden en 22 zwaargewonden (onder wie 8 Creolen, 8 Javanen en 6 Hindoestanen).

Op 10 mei 1933 kwam De Kom weer op vrije voeten. Meteen zette men hem op het schip SS Renselaer uit naar Nederland.

Opnieuw in Nederland: schrijver van de 'Negerhut van De Kom' & verzetsman (1933-1940)

Op 27 mei 1933 kwam Anton de Kom aan in Nederland, in de haven van IJmuiden, waar hij als een held binnengehaald werd door communisten. De aanwezigen zongen de Internationale en riepen met gebalde vuist "Driewerf Rood Front". Hierop zou De Kom een speech houden, waarin hij het volgende zei:

"Kameraden, ik dank jullie voor jullie hartelijke ontvangst. Ik breng jullie een groet van jullie verdrukte, hongerende Surinaamse broeders. Jullie aanwezigheid beschouw ik niet als een persoonlijke hulde, maar als een bewijs van jullie solidariteit en jullie medeleven met hen. Veel heb ik geleden, veel leed mijn vrouw en veel leden mijn kinderen. Maar nu ben ik hier, en ik wil met jullie strijden tegen het imperialisme, dat de vijand is van blanke en bruine arbeiders. Ik roep jullie sympathie en daadwerkelijke solidariteit in voor het ongelukkige Surinaamse proletariaat. Strijdt samen met jullie broeders aan de overkant van de Oceaan voor een betere wereld, waarin recht, vrijheid en arbeid zal zijn voor iedereen. Ik heb gezegd en dank jullie!"

Kort hierna publiceerde De Kom een boek dat hem op lange termijn bekendheid verschafte, getiteld Wij slaven van Suriname (1934). Dit boekwerk bleef behoorlijk onopgemerkt in Nederland. De paar recensies die gepubliceerd werden hadden lovende woorden over voor De Koms werk. In haar geschiedwerk over de Nederlandse literatuur (2015), schreef Jacqueline Bel hierover:

"In Critisch Bulletin was Nico Rost positief over de 'negerhut' van De Kom, een verwijzing naar de wereldberoemde Amerikaanse emancipatieroman Uncle Tom's Cabin van Harriet Beecher Stowe. Hij schreef: "Een neger klaagt dus de blanken aan. Hij doet dit in een vorm die tevens literaire waarde bezit door zijn bloemrijke taal, welke in een merkwaardige tegenstelling staat tot de zakelijke feiten, die de auteur mededeelt." De redactie plaatste bij het sympathiserende stuk van Rost een kritische noot: "Daar dit artikel, evenals het behandelde boek het karakter van een requisitoir draagt, waarbij de andere partij niet gehoord wordt, moet de redactie de voorstelling der feiten voor rekening van den schrijver laten." (p.839)

Verzet, arrestatie, tuberculose & overlijden (1940-1945)

In mei 1940 trok nazi- Duitsland via een grote aanval op West- Europa die als Fall Gelb te boek staat, Nederland mee de Tweede Wereldoorlog in. Gedurende de oorlogsjaren raakte Anton de Kom betrokken bij het communistische verzet. De Kom schreef regelmatig teksten voor de illegale pers, zoals in de periodiek De Vonk en in het Revolutionair Socialistische blad.

Op 7 augustus 1944 werd De Kom echter verraden en voor zijn Haagse woning aan de Johannes Camphuysstraat in Bezuidenhout opgepakt. Na een gevangenschap in het Oranjehotel in Scheveningen en een periode in Kamp Vught, brachten de nazi's De Kom naar Oranienburg (concentratiekamp Sachsenhausen) en later naar het concentratiekamp Neuengamme. Daar moest hij dwangarbeid verrichten in de Heinkel-vliegtuigfabriek.

Op 24 april 1945, slechts twee weken vóór de Duitse capitulatie, overleed Anton de Kom in kamp Sandbostel (Neuengamme) aan tuberculose. Hij stierf in het opvangkamp Stalag X-B.

Nagedachtenis & relevantie

Tijdens opgravingen in 1960 bij het Duitse kamp Sandbostel trof men in een massagraf stoffelijke resten aan die van Anton de Kom waren. Deze werden overgebracht naar Nederland en herbegraven op de Loenense erebegraafplaats. De Koms enige publicatie, Wij slaven van Suriname, werd in 1964 door de Surinaamse studente Rubia Zschüschen (1944-2002) herontdekt in de Leidse Universiteitsbibliotheek.

Februari 1973 werd in Nederland, vanwege de naderende onafhankelijkheid van Suriname die twee jaar later plaatsvond, een Anton de Kom-maand georganiseerd, waarbij aandacht werd besteed aan zijn gedachtegoed en werk. Later werd het jaar 1988 uitgeroepen tot Anton de Kom-jaar.

Toen Desi Bouterse op 25 februari 1980 met Roy Horb en veertien sergeanten (de 'Groep van 16') in Suriname een staatsgreep pleegde, haalde Bouterse als symbool tegen de onderdrukking de vrijheidsstrijder Anton de Kom aan. Tegelijk gebruikten prominente Nederlanders ook De Kom als voorbeeld, maar dan als personage om hun weerstand tégen het absolutisme onder Bouterse uit te spreken.

Op 2 mei 1981 hernoemde het stadsbestuur van Paramaribo de Pontewerfstraat in die stad in de Anton de Komstraat. Op 26 maart 1982 kreeg Anton de Kom postuum het Verzetsherdenkingskruis vanwege zijn strijd tegen de Duitse bezetter gedurende de Tweede Wereldoorlog. De Universiteit van Suriname werd op 17 oktober 1983 naar hem vernoemd en op 22 februari 1985 onthulde men een gedenksteen voor zijn geboortewoning in Paramaribo.

Op 24 februari 2009 droegen twee kinderen van Anton de Kom het literaire archief van hun vader over aan hoogleraar Michiel van Kempen van de Universiteit van Amsterdam. Op 22 juni 2020 verkreeg Anton de Kom een plek in de Canon van de Nederlandse geschiedenis, die gebruikt wordt als leidraad binnen het geschiedenisonderwijs op Nederlandse basisscholen. In opdracht van de gemeente Amsterdam maakte kunstenaar Jikke van Loon een standbeeld van Anton de Kom, dat in 2006 in Amsterdam-Zuidoost onthuld werd.

Ook interessant: George Maduro - Antilliaans-Joodse verzetsheld
...en: Lespakket basisonderwijs over De Kom
Boekentip: Geschiedenis van Suriname - Leo Dalhuisen & Maurits Hassankhan

Citaten & quotes van Anton de Kom

"Ik wil met jullie strijden tegen het imperialisme." - spreuk uit De Koms speech na terugkomst in Nederland, mei 1933

"Geen beter middel om het minderwaardigheidsgevoel bij een ras aan te kweken, dan geschiedenisonderwijs waarbij uitsluitend de zonen van een ander volk worden genoemd en geprezen." - uitspraak Anton de Kom uit 1934

Slavenbaron - luistert -
Wat gij van hem wilt maken
Zet het uit je hoofd.
U kunt dat alles nu maar staken
Zij denken en voelen zo als jij!
Gaan zich verzetten,
Breken nu jouw wetten,
Slaan stuk het middeleeuws huis
vol knevelarij, tirannie en gespuis!! - Gedicht uit 'Strijden ga ik' (postuum verschenen in 1969)

"En ineens weet ik, ik zal een adviesbureau oprichten en luisteren naar de klachten van mijn makkers (...). En misschien zal het mij lukken hen iets te doen gevoelen van al de hoop en moed die besloten liggen in dat ene machtige woord dat ik leerde in den vreemde: organisatie." - uit het boek Wij slaven van Suriname (1934)

"Hierboven hoort gij de kreet van de albatros, de zingende matrozen en het geruis der golven. Daaronder hoort gij het gejammer der slaven, de kreten van een vrouw in barensnood en de zweep die neersuist op de ruggen der zwarten." - over het leven aan boord van slavenschepen - fragment uit Wij slaven van Suriname (1934)

Video over Anton de Kom:

# data[].attributes.attachment_link.title
Anton de Kom - Surinaamse vrijheidsstrijder | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
De vrijheidsstrijder, schrijver en verzetsman Anton de Kom (1898-1945) is de eerste Surinamer die is opgenomen in de Canon van de Nederlandse geschiedenis. Wie was Anton de Kom? Wat dreef hem? En welke rol speelde hij in de strijd tegen het kolonialisme en tijdens het verzet in de Tweede Wereldoorlog?