# data[].attributes.attachment_link.title
Markten opgaven Archives - Economielokaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 Op het Krimpenerwaard College werken in 2020 in totaal 90 docenten. Bij een volle baan moet een docent 25 lesuren (per week) geven. In totaal worden er op de school 1.375 lessen per week gegeven. a

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 Onderstaande gebeurtenissen hebben invloed op vraag en/of aanbod op de arbeidsmarkt: De overheid besluit om via de toeslagenwet de kinderopvang voor mensen met een lager inkomen goedkoper te maken. Door verdergaande automatisering in de bankwereld sluiten steeds meer bankkantoren hun deuren. De Nederlandse export van varkensvlees wordt zwaar getroffen door de Russische boycot.

# data[].attributes.body
lorenzcurve gini-coef

# data[].attributes.attachment_link.description
Inkomens zijn niet gelijk verdeeld. Dat is niet erg. Het heeft zelfs positieve effecten. Het kunnen verdienen van een hoger inkomen stimuleert mensen om een studie te volgen, een bedrijf te beginnen, enz. Maar uit recent onderzoek blijkt dat samenlevingen met grote inkomensverschillen op allerlei maatschappelijke thema's meer problemen te kennen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoals we in dit hoofdstuk al eerder zagen, maken werkgever en werknemer afspraken over het brutoloon. Werkgevers hebben echter te maken met loonkosten die hoger zijn. Werknemers krijgen een nettoloon dat lager ligt. Het verschil wordt veroorzaakt door de wig.

# data[].attributes.body
belasting betalen je ontkomt er niet aan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Loonheffing De loonheffing is het bedrag dat de werkgever alvast aan de belastingdienst betaalt namens de werknemer. De loonheffing bestaat uit loonbelasting en de premie's voor volksverzekeringen, zoals de AOW. De loonheffing wordt dus door de werkgever overgemaakt aan de belastingdienst, maar wel uit het brutoloon van

# data[].attributes.body
De Amerikaanse politiek ziet het goed...de (wereld)economie stevent af op een grote recessie. Groot steunpakket moet de VS economie op de been houden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Amerikaanse Congres is het woensdag na dagenlang onderhandelen eens geworden over een economisch steunpakket ter waarde van 2 biljoen dollar (1,85 biljoen euro). Het pakket is nodig om de impact van het coronavirus op de Amerikaanse economie te verzachten. Twee eerdere pogingen om tot een akkoord te komen mislukten.

Het pakket bestaat onder meer uit geld dat vrijelijk uitgeleend kan worden aan bedrijven en directe betalingen aan Amerikaanse gezinnen. Ook wordt geld vrijgemaakt voor werkloosheidsuitkeringen.

Zo is er een bedrag van 500 miljard dollar vrijgemaakt om grote bedrijven een financiële injectie te geven via het Amerikaanse stelsel van centrale banken. Voor het midden- en kleinbedrijf is 367 miljard dollar gereserveerd. Het geld is bedoeld voor bedrijven die als gevolg van het coronavirus moeilijk lonen kunnen uitbetalen.

Een ander onderdeel van het pakket is een directe betaling aan Amerikaanse burgers. Volwassenen die tot 75.000 dollar per jaar verdienen, kunnen een cheque van maximaal 1.200 dollar in de brievenbus verwachten.

Ook maakt de Amerikaanse regering 130 miljard dollar vrij voor ziekenhuizen. Daarnaast komt er een stimuleringsfonds ter waarde van 150 miljard voor staten en gemeentebesturen.
Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.

# data[].attributes.attachment_link.title
Amerikaans Congres stemt derde keer wel in met steunpakket van 2 biljoen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Amerikaanse Congres is het woensdag na dagenlang onderhandelen eens geworden over een economisch steunpakket ter waarde van 2 biljoen dollar (1,85 biljoen euro). Het pakket is nodig om de impact van het coronavirus op de Amerikaanse economie te verzachten. Twee eerdere pogingen om tot een akkoord te komen mislukten.

# data[].attributes.body
Een uitlegfilmpje

# data[].attributes.body
voor meer stabiliteit in de Eurozone

# data[].attributes.headline
Voor je broodnodige training ...alleen door opgaven te maken....en fouten leer je!

# data[].attributes.subject
Voor je broodnodige training ...alleen door opgaven te maken....en fouten leer je!

# data[].attributes.body
Via deze site kun je per domein opgaven maken

# data[].attributes.body
Voor samenvatting van de verschillende lesbrieven verwijs ik naar de site van mijn collega Hamers https://www.fhamers.nl/de-methode-van-het-lweo/ succes de komende tijd!!!

# data[].attributes.attachment_link.description
De kandidaat kan, binnen de contexten van gezinshuishoudingen, bedrijfshuishoudingen en overheidshuishoudingen, analyseren dat ruil niet alleen op één moment in de tijd plaatsvindt, maar ook over de tijd. De prijs die deze intertemporele ruil coördineert is de rente. Checklist exameneisen Checklist exameneisen (vanaf 2023)

# data[].attributes.attachment_link.description
De kandidaat kan in contexten analyseren dat, wanneer belangen van individuele actoren conflicteren, samenwerken en onderhandelen meer oplevert voor (markt)partijen dan vertrouwen op individuele acties. Centralisatie, waarbij (collectieve) dwang het middel is om acties tot stand te brengen, kan een alternatief coördinatiemechanisme zijn voor keuzes. Checklist exameneisen

# data[].attributes.attachment_link.description
De kandidaat kan in contexten analyseren wat op nationaal en op mondiaal niveau de oorzaken zijn van economische groei en van de verdeling van inkomen en welvaart. Keuzes op microniveau werken door op macroniveau in elke economie die gekenmerkt wordt door wederzijds afhankelijke markten. Checklist exameneisen

# data[].attributes.attachment_link.description
De kandidaat kan in contexten analyseren waarom er sprake is van korte termijn schommelingen in economische activiteiten en welke mogelijkheden en grenzen er zijn voor conjunctuurbeleid. Markten laten zich niet gemakkelijk reguleren mede door toedoen van rigiditeiten. Checklist exameneisen Conjunctuur en arbeidsmarkt Met

# data[].attributes.body
Smaken verschillen natuurlijk, maar of we na deze crisis nog coronabier zullen drinken is de vraag. De naam Corona zal gekoppeld worden aan de crisis die het veroorzaakte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
BN DeStem en Krant.nl maken onderdeel uit van DPG Media. Onze sites gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën ('cookies') onder andere om je een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en deze informatie toevoegen aan bezoekersprofielen.
Cookies kunnen worden gebruikt om advertenties te tonen en artikelen aan te bevelen op de websites en apps van DPG Media die aansluiten op jouw interesses. Ook derden kunnen jouw internetgedrag volgen. Cookies kunnen gebruikt worden om op sites van derden relevante advertenties te tonen. Cookies van derde partijen maken daarnaast mogelijk dat je informatie kunt delen via social media zoals Twitter en Facebook.

BN DeStem deelt de informatie die zij verkrijgt middels het gebruik van cookies en vergelijkbare technieken, waaronder ook persoonsgegevens, in een samenwerkingsverband genaamd NLProfiel met Sanoma, DPG Media, Telegraaf Media Groep en RTL Nederland, om gezamenlijke groepsprofielen op te stellen. Door op 'Ja, ik accepteer cookies' te klikken, ga je akkoord met de verstrekking van jouw (persoons)gegevens aan deze Nederlandse uitgevers voor de totstandkoming van gezamenlijke groepsprofielen, welke dit zijn kan je lezen op www.nlprofiel.nl.

Meer informatie hierover vind je in ons cookie-statement.

Om artikelen op BN DeStem te kunnen lezen, dien je de cookies te accepteren door op 'Ja, ik accepteer cookies' te klikken.

De serviceafdeling is te bereiken op telefoonnummer 088 - 013 9920. De servicepagina kun je hier vinden. Klik hier om direct de Krant.bndestem.nl te lezen.

# data[].attributes.attachment_link.description
BN DeStem en Krant.nl maken onderdeel uit van DPG Media. Onze sites gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën ('cookies') onder andere om je een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en deze informatie toevoegen aan bezoekersprofielen.

# data[].attributes.body
Hopelijk heb je geen last van het Coronavirus. Zonder lessen kun je je natuurlijk ook voorbereiden op het CSE (en herkansingstoetsen). Succes!!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 Marco wil een bedrijfje beginnen. Voordat hij start verzamelt hij alle gegevens, zodat hij met een break-even-analyse de risico's kan inschatten: De consumentenprijs van zijn product is € 29,98 (inclusief 21% BTW). De inkoopprijs van dit product is € 8,50 (excl.

# data[].attributes.body
.Stof uit de eerste periode....komt altijd terug in het centraal examen....of de herkansing van periode 1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Marktvorm en opbrengsten

De omstandigheden op een markt kunnen sterk verschillen. Soms zijn er veel producenten, soms slechtst één. Soms vinden de consumenten de producten van verschillende producenten identiek, soms vinden consumenten dat er duidelijk verschil is tussen de producten van concurrerende bedrijven. Al die omstandigheden waarmee een bedrijf te maken heeft op zo'n markt noemen we de marktvorm.

Voor een bedrijf is de marktvorm bepalend voor haar invloed op de prijs.

Zo'n marktvorm wordt beoordeeld op de volgende kenmerken:
Aantal aanbieders - hoeveel producenten maken dit (type) product?

We spreken in dit geval van "veel aanbieders" als elke individuele aanbieder de marktprijs niet kan beïnvloeden, en dus als een gegeven moet beschouwen.

We spreken van "enkele aanbieders" als een paar bedrijven meer dan 80% van de markt in handen hebben.

We spreken van "één aanbieder" als zo'n bedrijf meer dan 80% van de markt in handen heeft.

Aantal vragers - hoeveel vragers zijn er voor het product?

We spreken in dit geval van "veel vragers" als elke individuele vrager geen invloed kan uitoefenen op de prijs van het product.

Aard van het product - gaat het om een homogeen of heterogene producten?

Homogeen = als consumenten de producten van de verschillende aanbieders als identiek beschouwen; de consument heeft geen voorkeur en stapt dus moeiteloos van de ene naar de andere aanbieder over. Hierdoor kan er ook geen prijsverschil ontstaat tussen de verschillende aanbieders (anders zouden immers alle klanten over stappen naar de goedkoopste).

Heterogeen = als de consument vindt dat er verschil is tussen de producten van de verschillende aanbieders. Hierbij gaat het niet alleen om het product zélf, maar ook allerlei factoren die ermee samenhangen (bijvoorbeeld: sfeer in de winkel, spaaracties, enz).

We kunnen de verschillende marktvormen als volgt samen vatten:

* Op een markt met slechts enkele aanbieders (oligoplie) zullen producenten uit angst voor een prijzenoorlog elkaar niet graag beconcurreren met de prijs. Zij zullen op allerlei manieren de consument ervan proberen te overtuigen dat hún product het beste is: op deze wijze wordt het product automatisch heterogeen.

De marktvorm bepaalt het verloop van de opbrengsten

De marktvorm is bepalend voor de manier waarop een onderneming moet omgaan met de prijs van het product. We maken daarbij onderscheid tussen volkomen concurrentie en onvolkomen concurrentie (monopolie, oligopolie, monopolistische concurrentie).
Opbrengst begrippen: P, GO, MO
P = prijs - de prijs die de producent ontvangt voor zijn product
GO = gemiddelde opbrengst - het bedrag dat een producent gemiddeld ontvangt voor zijn product (= prijs)
MO = marginale opbrengst - het bedrag waarmee de totale opbrengst verandert als de producent één extra product produceert (en verkoopt).

Opbrengsten bij volkomen concurrentie

Zoals we al zagen zijn er zo veel vragers en zo veel aanbieders dat geen van de individuele aanbieders (en dat geldt ook voor de individuele vrager) invloed kan uitoefenen op de prijs.
De prijs wordt door de vrije werking van vraag en aanbod bepaald. Door dit marktmechanisme ontstaat een evenwichtsprijs.

Totale markt
De totale vraag en het totale aanbod bepalen de hoogte van de (evenwichts)prijs op deze markt.

Individuele producent
De prijs staat dus vast en is niet afhankelijk van de omvang van de productie van één producent. Deze prijs zal dan ook het bedrag zijn dat de producent ontvangt voor zijn producten.
Als hij één extra product zal verkopen, zal hij één keer de prijs extra verdienen; de marginale opbrengst is dus ook gelijk aan de prijs.
Waardoor geldt: Prijs = GO = MO

De individuele producent moet dus de marktprijs overnemen en zijn productieomvang aanpassen aan de gegeven omstandigheden. Een producent op deze markt wordt dan ook wel een hoeveelheidsaanpasser genoemd.

Opbrengsten bij onvolkomen concurrentie

De producent kan nu zelf de prijs van zijn product bepalen (hij is een prijszetter), maar moet er wel rekening mee houden dat consumenten bij een hogere prijs minder zullen kopen.
Hoe de consumenten reageren op een prijsverandering en hoeveel zij zullen vragen bij een bepaalde prijs wordt weergegeven door de vraagfunctie van het betreffende product. De vraagfunctie geeft dus aan welke afzetmogelijkheden er voor de producent(en) zijn bij een bepaalde prijs (prijs-afzetlijn = collectieve vraaglijn)

Van links naar rechts heeft de consument steeds minder mogelijkheden om over te stappen bij een prijsverandering. Dit is in de grafiek weergegeven: de rode lijn geeft een identieke prijsverlaging weer, de blauwe lijn laat zien hoeveel extra afzet een producent hierdoor kan verwachten.

Bij volkomen concurrentie is de producent te klein om invloed op de prijs te kunnen hebben;
Bij monopolistische concurrentie zijn er veel alternatieven, zodat er heel veel klanten overstappen (ondanks kleine verschillen tussen de producten) als een producent zijn prijs verlaagt;
Bij een oligopolie is het aantal alternatieven beperkt en zijn mensen vaak iets merkvaster, zodat de reactie op een prijsverlaging beperkter is;
Bij een monopolie is er geen (goed) alternatief. Het is het enige product. De consument kan alleen overstappen naar een substitutiegoed , wat meestal niet aantrekkelijk is. De reactie op een prijsverlaging (of verhoging) zal in dit geval het kleinst zijn.

Opbrengsten bij een monopolie

De producent kan zelf de prijs bepalen. De consumenten bepalen hoeveel producten zij bij deze prijs zullen afnemen. Het is voor de producent dus belangrijk om te weten hoe consumenten reageren op de hoogte van de prijs (de collectieve vraagfunctie).

De collectieve vraag naar het product, bepaalt voor deze producent zijn afzetmogelijkheden.

Voor de marginale opbrengst geldt dat deze altijd twee keer zo snel daalt dan de GO-lijn, zodat de MO-lijn altijd halverwege de horizontale as snijdt (t.o.v. de GO).
Dus als de GO-lijn bij een hoeveelheid van 20 miljoen producten 0 bedraagt, zal de MO-lijn bij 10 miljoen producten 0 bedragen.

# data[].attributes.attachment_link.description
De omstandigheden op een markt kunnen sterk verschillen. Soms zijn er veel producenten, soms slechtst één. Soms vinden de consumenten de producten van verschillende producenten identiek, soms vinden consumenten dat er duidelijk verschil is tussen de producten van concurrerende bedrijven.

# data[].attributes.headline
Maak ook gebruik van economielokaal...opdrachten en uitleg!

# data[].attributes.subject
Maak ook gebruik van economielokaal...opdrachten en uitleg!

# data[].attributes.attachment_link.description
Economielokaal voor havo! De inhoud van havo.economielokaal.nl is vooral bedoeld voor havo-leerlingen in klas 4 en 5. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de havo-exameneisen. vwo BECO Posters voor in het

# data[].attributes.body
Voor samenvatting van de verschillende lesbrieven verwijs ik naar de site van mijn collega Hamers https://www.fhamers.nl/de-methode-van-het-lweo/ succes de komende tijd!!!

# data[].attributes.body
Beste studenten,
Helaas kunnen er tot 6 april geen lessen verzorgd worden. Hoe alles gaat lopen de komende weken is nu nog onduidelijk ..... Wat je natuurlijk wel kunt doen is je voorbereiden op je examen🤓 Heb je behoefte aan oefenmateriaal, uitleg ...of allebei..stuur me dan een mailtje naar pdewaal@scalda.nl  De site van economielokaal kent bovendien een apart onderdeel examenvoorbereiding (training) waarbij naast de uitleg van de stof je toegang hebt tot verschillende examenopgaven(zie onderstaande link). Het gebruik van een papieren examenbundel voor economie is ook aan te  raden. De komende dagen zal ik in deze padlet nog meer materiaal voor jullie zetten. Blijf gezond en hopelijk tot snel!
Hartelijke groet,
Peter en Peter

# data[].attributes.attachment_link.description
Economielokaal voor havo! De inhoud van havo.economielokaal.nl is vooral bedoeld voor havo-leerlingen in klas 4 en 5. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de havo-exameneisen. vwo BECO Posters voor in het

# data[].attributes.body
Het Corona-virus leidt tot veel ellende. De economische gevolgen lijken vooralsnog groot te zijn.

# data[].attributes.attachment_link.description
Binnenkort kijk je het NOS Journaal en Studio Sport terug op NPO Start. Je vindt daar de NOS-uitzendingen, meer nieuws en achtergronden én alles van NPO.

# data[].attributes.attachment_link.description
De meeste markten zijn niet perfect. Er is geen sprake van volkomen concurrentie, omdat de meeste markten in de praktijk niet aan alle kenmerken kunnen voldoen. Op deze markten ontstaat een vorm van onvolkomen concurrentie.

# data[].attributes.body
actuele tekst over de rol van de overheid binnen onze economie.

# data[].attributes.attachment_link.description
De meeste markten werken niet perfect. Zolang de nadelen niet te groot worden accepteren we dat als maatschappij, maar er zijn ook situaties waar we het gerechtvaardigd vinden dat de overheid actie onderneemt. Voldoende concurrentie Perfecte markten leren ons dat meer concurrentie leidt tot lagere prijzen.

# data[].attributes.body
maar wat dan wel ...wisselkoersen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bilal besluit op 1 mei 2013, na meer dan veertig jaren werken in Nederland, terug te keren naar zijn vaderland Turkije. Van zijn spaargeld in Nederland wil hij een appartement van 200.000 Turkse lira kopen aan de westkust. De sleuteloverdracht van het appartement is op 1 september 2013. Op die datum vindt ook de betaling plaats. Toch besluit hij al op 1 mei 2013 euro's om te wisselen in de benodigde 200.000 Turkse lira.
Bron 1 koers US dollar in Turkse lira en koers euro in US dollar (1 mei - 1 september 2013)

# data[].attributes.attachment_link.description
uit een krant (mei 2013): Turkije is een belangrijke handelspartner van de eurozone. De Turkse export heeft de afgelopen jaren dan ook veel hinder ondervonden van de economische krimp in de landen van de eurozone, met als gevolg dat de koers van de

# data[].attributes.body
Oefening met valuta en koersen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nu wil Saskia weten wat er in de periode tussen 2002 en 2012 is gebeurd met de peso en welke maatregelen er zijn genomen om een verdere koersdaling te voorkomen. Na een literatuuronderzoek schrijft ze de volgende passage:

"Na de ontkoppeling van de dollar eind 2002 ging de koers van de overgewaardeerde peso dalen. Daardoor verbeterde het saldo op de lopende rekening van de betalingsbalans. Maar in de loop van 2003 stegen de binnenlandse prijzen weer explosief met 20% tot 30%. Deze inflatie verklaart de stijgende binnenlandse vraag naar waardevaste dollars, met een verdere koersdaling van de peso als gevolg. Om de kapitaalvlucht in dollars te stoppen, maakte de Argentijnse regering het aankopen van dollars moeilijk. Het gevolg daarvan is dat dollars op de zwarte markt momenteel erg duur zijn en de Argentijnen op zoek gaan naar een andere 'veilige' belegging zoals luxe auto's."

# data[].attributes.attachment_link.description
uit een krant, mei 2012: Elke valutacrisis kent behalve veel verliezers ook winnaars. Zo ook in Argentinië waar de nationale munteenheid, de peso, momenteel opnieuw een crisis doormaakt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met de pagina's 'Vooraf: kennen en kunnen' ga je eerst je basiskennis en basisvaardigheden van economie testen.

Beantwoord alle vragen op papier, zonder hulp van boek of schrift.
Als je bij het nakijken fouten tegen komt, of dingen hebt open gelaten, kun je via de knop van deze vraag naar de bijbehorende theorie. Bestudeer die dan, want dit stukje was blijkbaar een probleem!

Pas als je voldoende basiskennis en basisvaardigheden hebt, heeft het zin om deze te gaan toepassen door het maken van oude examens.

Succes!!
Deze pagina's zijn gemaakt met het materiaal dat ontwikkeld is door mijn collega Liesbeth Reijerkerk.
Mijn dank hiervoor.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met de pagina's 'Vooraf: kennen en kunnen' ga je eerst je basiskennis en basisvaardigheden van economie testen. Beantwoord alle vragen op papier, zonder hulp van boek of schrift. Als je bij het nakijken fouten tegen komt, of dingen hebt open gelaten, kun je via de knop van deze vraag naar de bijbehorende theorie.

# data[].attributes.headline
Kennen en kunnen samenwerken en onderhandelen

# data[].attributes.subject
Kennen en kunnen samenwerken en onderhandelen

# data[].attributes.body
onder andere speltheorie vormt onderdeel van dit domein

# data[].attributes.attachment_link.title
Nakijken KK - Samenwerken en Onderhandelen

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga bij fouten of ontbrekende antwoorden naar de bijbehorende theorie. Gebruik daarvoor de rode knop voor elke vraag. Bekijk deze theorie voordat je verder gaat. Kennen 1 Een negatief extern effect is een onbedoelde bijwerking van productie of consumptie die

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Verzonken kosten zijn kosten die alleen op de vooraf bedoelde manier kunnen worden terugverdiend.

In dat kader wordt ook wel gesproken van specifieke kosten/een specifieke investering.
Enkele eenvoudige voorbeelden:

Je hebt in januari een kaartje gekocht voor een concert in augustus.
Op de dag van het concert wordt je echter ziek. De kosten van het kaartje kun je niet meer terug krijgen, je kunt het kaartje niet meer doorverkopen, enz..
Alleen door te gaan heeft het kaartje nog waarde voor je.

Een werknemer van een bedrijf volgt een cursus voor het gebruiken van een computerprogramma dat speciaal voor dit bedrijf ontwikkeld is. De kennis die de werknemer opdoet kan alleen gebruikt worden als hij bij dit bedrijf in deze functie blijft werken.
Alle kosten, inclusief de tijd, die samenhangen met de cursus zijn verzonken kosten.

Een verzekeringsmaatschappij onderhandelt al maanden met een medicijnfabrikant over het vergoeden van een nieuw medicijn.
Alle onderhandelingskosten zijn verzonken kosten. Als er geen 'deal' gesloten wordt, zijn alle gemaakte kosten voor niets geweest.

Een kleine gemeente in de Alpen wil een nieuwe skigebied aanleggen als economische impuls voor de regio.

Een slimme ondernemer begint alvast met de bouw van een groot hotel en de aanleg van een eigen skilift.
Hotel en skilift zijn specifieke investeringen. Ze kunnen alleen worden terugverdiend als de gemeente het skigebied ontwikkelt.

Bij deze specifieke investering is de ondernemer afhankelijk van de gemeente.
Als de gemeente de plannen van het skigebied stopzet, kan de ondernemer de gemaakte investeringen niet meer terug verdienen. Hij wordt als het ware 'beroofd' van zijn geplande opbrengsten.

De gemeente zou de ondernemer zelfs kunnen 'dwingen' om mee te betalen aan de aanleg van het skigebied door te dreigen met het stopzetten van de ontwikkeling van het gebied. Omdat de ondernemer al zoveel geld als verzonken kosten heeft uitgegeven, kan hij wellicht beter meebetalen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Verzonken kosten zijn kosten die alleen op de vooraf bedoelde manier kunnen worden terugverdiend. In dat kader wordt ook wel gesproken van specifieke kosten/een specifieke investering. Enkele eenvoudige voorbeelden: Je hebt in januari een kaartje gekocht voor een concert in augustus. Op de dag van het concert wordt je echter ziek.

# data[].attributes.body
van het domein risico en informatie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met de pagina's 'Vooraf: kennen en kunnen' ga je eerst je basiskennis en basisvaardigheden van economie testen.

Beantwoord alle vragen op papier, zonder hulp van boek of schrift.
Als je bij het nakijken fouten tegen komt, of dingen hebt open gelaten, kun je via de knop van deze vraag naar de bijbehorende theorie. Bestudeer die dan, want dit stukje was blijkbaar een probleem!

Pas als je voldoende basiskennis en basisvaardigheden hebt, heeft het zin om deze te gaan toepassen door het maken van oude examens.

Succes!!
Deze pagina's zijn gemaakt met het materiaal dat ontwikkeld is door mijn collega Liesbeth Reijerkerk.
Mijn dank hiervoor.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met de pagina's 'Vooraf: kennen en kunnen' ga je eerst je basiskennis en basisvaardigheden van economie testen. Beantwoord alle vragen op papier, zonder hulp van boek of schrift. Als je bij het nakijken fouten tegen komt, of dingen hebt open gelaten, kun je via de knop van deze vraag naar de bijbehorende theorie.

# data[].attributes.headline
oefenen met de begrippen van risico en informatie

# data[].attributes.subject
oefenen met de begrippen van risico en informatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Neem onderstaande zinnen helemaal over en maak ze af. Door het opschrijven van de hele zin zul je het beter kunnen onthouden. Kennen 1 Er is sprake van asymmetrische informatie als ____________________ .

# data[].attributes.headline
Nog enkele handige oefenonderdelen van de site van economielokaal

# data[].attributes.subject
Nog enkele handige oefenonderdelen van de site van economielokaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga bij fouten of ontbrekende antwoorden naar de bijbehorende theorie. Gebruik daarvoor de rode knop voor elke vraag. Bekijk deze theorie voordat je verder gaat. Kennen 1 Er is sprake van asymmetrische informatie als één van de partijen meer informatie

# data[].attributes.body
Loop eens langs de begrippen ...(her)ken je ze nog? Gebruik deze begrippenlijst om te controleren of je de stof (nog) beheerst. De stof wordt uitgebreider uitgelegd via een link in het rechter deel van de uitleg van ieder begrip!

# data[].attributes.attachment_link.description
Overzicht van de belangrijkste begrippen uit het havo examenprogramma economie. Vanuit hier kun je doorklikken naar pagina's met meer inhoud over dit begrip

# data[].attributes.body
De internationale geldstromen binnen de economie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De betalingsbalans is het overzicht van betalingen tussen ingezetenen van een land en alle andere landen over een bepaalde periode.
Het is geen echte balans waar bezittingen en schulden op staan, maar het is een overzicht van ontvangsten en uitgaven.

Opbouw van de betalingsbalans

De betalingsbalans is onderverdeeld in vijf rekeningen:

Rekening 1: De goederenrekening of Handelsbalans

Rekening 2: De dienstenrekening

Rekening 3: De inkomensrekening

Deze drie rekeningen samen worden de lopende rekening genoemd.

Rekening 4: De kapitaalrekening

Rekening 5: De goud- en deviezenrekening

De lopende rekening

De lopende rekening weerspiegelt het netto-inkomen van een land, met andere woorden ze beïnvloeden de hoogte van het nationaal inkomen.

De lopende rekening bestaat dus uit drie deelrekeningen:

1. De goederenrekening ofwel de handelsbalans. Op deze rekening worden in geld de invoer en uitvoer van goederen geregistreerd.

2. De dienstenrekening. Op deze rekening worden in geld de invoer en uitvoer van diensten zoals transport en toerisme geregistreerd.

3. De inkomensrekening. Op deze rekening worden in geld geregistreerd de primaire inkomens - loon, rente, winst en pacht - die ingezetenen van Nederland ontvangen voor het beschikbaar stellen van productiefactoren aan het buitenland en de primaire inkomens die aan het buitenland worden betaald.

Ook worden op deze rekening de inkomens in geld geregistreerd die aan of door het buitenland worden betaald zonder dat er een tegenprestatie tegenover staat: uitkeringen uit of naar het buitenland, ontvangsten en uitgaven aan de EU, schenkingen aan het buitenland vanwege rampen en ontwikkelingshulp. Voor inkomensoverdrachten hoeven geen productiefactoren opgeofferd te worden en is voornamelijk consumptief van aard.

Schema Lopende rekening

Als van deze drie deelrekeningen het saldo wordt bepaald spreken we over hetsaldo op de lopende rekening.

De kapitaalrekening

De kapitaalrekening laat de netto verandering van het nationale vermogen van een land zien. Een overschot op de kapitaalrekening in een land betekent dat er geld het land binnenstroomt, een tekort op de kapitaalrekening betekent dat er geld het land uitstroomt.

Materieel evenwicht

>De betalingsbalans is in materieel evenwicht als de totaaltellingen van de lopende rekening en de kapitaalrekening links en rechts gelijk zijn.

Formeel evenwicht

Is de betalingsbalans niet in materieel evenwicht dan wordt deze boekhoudkundig in evenwicht gebracht met de vijfde rekening van de betalingsbalans: de goud- en deviezenrekening.
Betalingsbalansoverschot / betalingsbalanstekort:
Is de totaaltelling debet groter dan de totaaltelling credit - de ontvangsten zijn groter dan de uitgaven - dan komt er per saldo geld uit het buitenland.

Is de totaaltelling debet kleiner dan de totaaltelling credit - de ontvangsten zijn kleiner dan de uitgaven - dan gaat er per saldo geld naar het buitenland.

Een voorbeeld

Gegevens: (alle bedragen in miljarden euro's)

Ontvangen kredieten/leningen: 10

Export van diensten: 6

Betaalde inkomens: 12

Export van goederen: 15

Ontvangen rente: 5

Verleende ontwikkelingshulp: 2

Betaalde rente: 3

Ontvangen inkomens: 10

Import van diensten: 5

Verleende kredieten/leningen: 12

Import van goederen: 9

De betalingsbalans ziet er dan als volgt uit

Er is dus geen materieel evenwicht op de betalingsbalans (de debet- en credittellingen zijn niet aan elkaar gelijk). Daarom moet de betalingsbalans formeel in evenwicht gebracht worden met behulp van de goud- en deviezenrekening.

De betalingsbalans is nu formeel in evenwicht.

Conclusie:

Per saldo komt er een bedrag van 3 het land in; de toename van de goud- en deviezenvoorraad is 3

Vraag en aanbod op de valutamarkt

Consumenten buiten Euroland die Nederlandse goederen en diensten willen kopen, moeten deze betalen met euro's. Ze zullen de euro's moeten kopen om de Nederlandse bedrijven mee te betalen. Zelfs als de Nederlandse bedrijven het goedvinden dat ze met hun eigen munten (bv. dollars) betalen dan zullen die Nederlandse bedrijven deze munten om gaan ruilen voor euro's omdat ze daarmee hun leveranciers (in Euroland) en hun personeel moeten betalen en die willen euro's. Export van goederen en diensten door Nederlandse bedrijven naar landen buiten euroland betekent dus vraag naar de euro.

Naast het exporteren van goederen en diensten wordt de vraag naar euro's ook door andere transacties beïnvloed. Een aantal voorbeelden zijn:

Nederlandse werknemers die voor een buitenlands bedrijf werken ontvangen hun salaris in vreemde valuta en zetten dat om in euro's.

Nederlandse bedrijven met vestigingen in het buitenland zetten hun in het buitenland behaalde winsten om in euro's.

Mensen met spaargeld in het buitenland of buitenlandse aandelen zetten de rente en winst om in euro's.

Mensen van buiten Euroland zetten hun geld hier op een spaarrekening, kopen hier aandelen of investeren in Nederland. Hiervoor zetten ze hun eigen valuta om in euro's. Dit wordt kapitaalimport genoemd.

Er zijn dus vier soorten transacties die leiden tot meer vraag naar euro's:

De export van goederen vanuit Eurolanden naar niet-Eurolanden.

De export van diensten vanuit Eurolanden naar niet-Eurolanden.

Het binnenkomen van inkomen (loon, rente, winst) vanuit niet-Eurolanden.

Het binnenkomen van kapitaal (voor de renteopbrengst of om te investeren) vanuit niet-Eurolanden.

De koers van de euro wordt bepaald door vraag en aanbod van de euro. Bij het aanbod van euro's gaat het om dezelfde factoren als bij de vraag naar euro's, maar dan in tegengestelde richting. De vraag naar euro's wordt groter door de export vanuit Nederland naar niet-Eurolanden, het aanbod wordt groter door meer import door Nederland vanuit niet-Eurolanden.

De betalingsbalans en koersveranderingen

Vraag en aanbod van een valuta zijn het gevolg van financiële transacties. En de omvang van alle internationale transacties staan soort bij soort op de betalingsbalans. Op deze manier is er dus een verband te zien tussen wat er op de betalingsbalans staat en de verandering van de wisselkoers.

Er zijn bijvoorbeeld internationale geldstromen als gevolg van de export van goederen door een land. Die zorgen voor de vraag naar de munt van het land. De omvang van de vraag naar de munt staat hiervan aan de linkerkant op de goederenrekening van de betalingsbalans van dat land (in de eigen munt) aan de andere kant van deze handelsbalans staat het bedrag (in de eigen munt genoteerd) waarvoor goederen zijn geïmporteerd en dat het totale aanbod van de munt weergeeft. En dit verhaal geldt voor zowel de lopende rekening als de kapitaalrekening.

Kortom: de linkerkant van de Betalingsbalans zorgt voor vraag naar de munt van dat land en de rechterkant van de Betalingsbalans zorgt voor aanbod van de munt van dat land. Als de inkomende geldstroom groter is dan uitgaande geldstroom, dan is de vraag naar de munt groter dan het aanbod van de munt en zal de koers daardoor stijgen.

Wisselkoersbewegingen

De prijs van het product en de wisselkoers samen bepalen of er internationaal gehandeld wordt of niet. Als de prijzen in Nederland harder stijgen dan in de VS, is de inflatie in Nederland is groter dan die in de VS. De Nederlandse producten worden duurder en de Amerikanen zullen dus minder bij ons kopen. De Nederlandse export daalt en hierdoor daalt de koers van de euro. Door die gedaalde koers van de euro worden de producten uit Nederland weer iets goedkoper voor de Amerikanen die weer iets meer naar onze producten gaan vragen.

In die landen of economische blokken waar de ondernemingen hun productieprocessen verbeteren om nog efficiënter te kunnen produceren zal de inflatie laag zijn. Deze ondernemingen kunnen internationaal hun producten beter kwijt, dat betekent meer vraag naar hun producten en dus ook naar hun munt, waardoor de koers van die munt stijgt.

In landen waar de lonen harder stijgen dan de arbeidsproductiviteit, worden de producten duurder. Daar gaat de inflatie dan harder dan in andere landen. De concurrentiepositie van de bedrijven in die landen verslechtert en dat leidt tot minder export, minder vraag naar de munt van die landen en een dalende koers voor die landen.

Een koersdaling ervoor zorgt dat de producten van die landen, die te duur waren in het buitenland, door de koersdaling weer wat goedkoper worden, zodat de export weer wat toeneemt.

Een koersstijging is dus niet per definitie goed voor de economie van een land net zomin als een koersdaling per definitie slecht is. Uit de praktijk blijkt wel dat het voor de economie van een land goed is als de koers stabiel is en niet steeds hevig schommelt. Koersschommelingen zorgen voor onzekerheid en maken bedrijven bang om contracten te sluiten omdat ze niet weten wat de koers zal gaan doen.

Het is ook niet goed voor de economie van een land als de koers voortdurend daalt. Buitenlandse consumenten en producenten verliezen dan het vertrouwen in die munt en willen die munt niet meer. Dat betekent dat het aanbod van die munt toeneemt en de vraag daalt zodat de koers nog verder daalt. De munt kan dan internationaal onbruikbaar worden en dan kan het land vrijwel geen handel meer drijven met het buitenland.

De ontwikkelingen rond de inflatie, de export en import en de wisselkoers hebben vooral betrekking op de langere termijn. Het kost even tijd voor er een nieuw evenwicht ontstaat.

Wisselkoersbewegingen op de korte termijn

Op de korte termijn spelen andere factoren een rol die van invloed zijn op de koers van een munt. Mensen en bedrijven zijn voortdurend bezig hun geld zo goed mogelijk te beleggen. Ze zijn op zoek naar het hoogste rendement, zoveel mogelijk rente of winst. En daarbij kijken ze ook over de grenzen heen.

Als de rente in de VS 6% is en in Nederland maar 4%, is het interessant om spaargeld om te zetten in dollars en op een Amerikaanse bank te zetten. Als dit omzetten op grote schaal gebeurd, betekent dit vraag naar dollars en de koers van de dollar stijgt. Ook het kopen van Amerikaanse aandelen door Europeanen leidt op deze manier tot meer vraag naar de dollar en een hogere koers. Grote pensioenfondsen of levensverzekeringsmaatschappijen hebben vanwege de grote bedragen waar zij mee werken invloed op de koers.

Renteverschillen tussen landen hebben dus invloed op de geldstromen tussen landen. Het land met de hoogste rente trekt beleggers aan en ziet de vraag naar zijn munt toenemen en daarmee de koers stijgen. Al deze transacties komen op de kapitaalrekening van de betalingsbalans terecht.

De laatste tientallen jaren is het effect van deze kapitaaltransacties op de koers erg groot geworden. De koers van een munt is dan meer het resultaat van kapitaalstromen die over de gehele wereld gaan dan van de goederenstromen. Deze kapitaalstromen reageren snel op veranderende situaties waardoor de koersen op de korte termijn flink kunnen schommelen.

Speculanten, mensen die proberen geld te verdienen door te gokken op toekomstige gebeurtenissen, weten hoe dit werkt. Als zij dus vermoeden dat de rente in Amerika wel eens zou kunnen gaan stijgen dan kopen zij vast dollars omdat die meer waard worden als de rente echt stijgt. Zo zal de stijging van de koers al plaatsvinden voordat de rente echt stijgt. Als die rente dan eenmaal stijgt dan zal de stijging van de koers niet meer zo groot zijn omdat de speculanten dan hun meer waard geworden dollars weer verkopen.

Samengevat kan gezegd worden dat de inflatie en de rente twee hele belangrijke factoren zijn die invloed hebben op internationale financiële transacties en daarmee de koers van een valuta. De inflatie heeft vooral invloed op de goederen en diensten en dus op de lopende rekening van de betalingsbalans en de rente vooral op de kapitaalstromen die op zoek zijn naar hoog rendement en op de kapitaalbalans genoteerd staan, dus: de kapitaalstromen hebben vooral invloed op de korte termijn en de goederen- en dienstentransacties vooral op langere termijn.

Overheidsingrijpen

Een overheid kan in een markt ingrijpen als de uitkomst van de markt strijdig is met het "algemeen belang". Ook op de valutamarkt komt overheidsingrijpen voor.

Als de politieke meerderheid in een land vindt dat de koers van zijn munt te laag is voor de eigen economie, kan ze besluiten hier iets aan te doen. De centrale bank van dat land kan met de voorraad buitenlandse valuta die ze beheert de eigen munt gaan opkopen. Zo komt er meer vraag naar de eigen munt en stijgt de koers.

De centrale bank kan ook proberen de vraag naar de eigen munt te vergroten met het rente-instrument. De centrale bank kan de rente verhogen die de gewone banken moeten betalen voor een lening bij de centrale bank. Deze gewone banken rekenen hun klanten ook weer een hogere rente en geven ook een hogere rente voor spaargeld. Deze hogere rente lokt buitenlandse beleggers naar dit land, die eerst hun eigen munt omwisselen voor de munt van dit land. Zo ontstaat er meer vraag naar de munt van dit land en stijgt de koers.

De Nederlandse betalingsbalans 2011, 2012 en 2013

Alle bedragen in miljoenen euro's

Bron: DNB, 1 februari 2015 (uittreksel volgens de nieuwe berekeningswijze).
De Nederlandse economie is een erg open economie. Er vinden veel transacties plaats tussen Nederland en het buitenland. Er zijn een aantal voordelen voor de burgers van een land met een open economie. Een belangrijk voordeel is dat de burger uit een veel grotere verscheidenheid aan goederen en diensten kan kiezen. Daarnaast zijn deze goederen en diensten vaak goedkoper. Daarnaast hebben consumenten de mogelijkheid hun spaargeld buiten het eigen land te investeren. Zij beschikken dus over meer investeringsmogelijkheden.

Dat de economie van Nederland zo open is blijkt uit de exportquote: de exportwaarde van goederen en diensten in procenten van het BBP.

In 2010 was de exportquote: 360.150 ÷ 586.789 x 100% = 61,4%.

In 2011 was de exportquote: 395.205 ÷ 599.047 x 100% = 66%.

In 2012 was de exportquote: 418.513 ÷ 599.338 x 100% = 69,8%.

# data[].attributes.attachment_link.description
De betalingsbalans is het overzicht van betalingen tussen ingezetenen van een land en alle andere landen over een bepaalde periode. Het is geen echte balans waar bezittingen en schulden op staan, maar het is een overzicht van ontvangsten en uitgaven.

# data[].attributes.body
11 mrd meer inkomsten dan uitgaven......een buffer voor slechte tijden?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De overheid had in 2018 een begrotingsoverschot van 11 miljard euro. Dat is 1,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp), meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Het overschot is hoger dan verwacht. Op Prinsjesdag ging het kabinet nog uit van een begrotingsoverschot van 0,8 procent in 2018.

Door een goed draaiende economie en door hogere belastingtarieven kwam er meer belasting- en premiegeld binnen. Zo ontving de overheid meer btw, vennootschapsbelasting, loon- en inkomstenbelasting, dividendbelasting en tabaksaccijns. In totaal stegen de overheidsinkomsten met 4,7 procent naar 337 miljard.

De overheidsuitgaven stegen ook, met 4,1 procent naar 326 miljard. Maar dus minder hard dan de inkomsten. Er werd vooral meer uitgegeven aan de zorg en aan lonen van ambtenaren. Door de lagere werkloosheid werd er minder uitgegeven aan bijstands- en werkloosheidsuitkeringen.

Schikking ING

Een begrotingsoverschot wordt standaard gebruikt om de staatsschuld terug te brengen. Eind 2017 was de staatsschuld nog 57 procent van het bruto binnenlands product. Eind 2018 was dat gedaald naar 52,4 procent van het bbp. Dat is ruim 405 miljard euro, oftewel een schuld van ruim 23.000 euro per inwoner.

De schikking van ING met het Openbaar Ministerie leverde bijna 800 miljoen euro aan extra inkomsten op. De bank moest dat betalen omdat er onvoldoende was gecontroleerd op witwassen. In de Miljoenennota was het bedrag al meegerekend.

# data[].attributes.attachment_link.title
Begrotingsoverschot stijgt meer dan verwacht

# data[].attributes.attachment_link.description
De overheid had in 2018 een begrotingsoverschot van 11 miljard euro. Dat is 1,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp), meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het overschot is hoger dan verwacht. Op Prinsjesdag ging het kabinet nog uit van een begrotingsoverschot van 0,8 procent in 2018.

# data[].attributes.headline
Test jezelf via de site van Frank Hamers 

# data[].attributes.subject
Test jezelf via de site van Frank Hamers 

# data[].attributes.attachment_link.description
Indexcijfers en elasticiteiten zijn oefeningen in quizvorm waarbij je steeds 5 vragen uit een pool voorgelegd krijgt. Telkens als je een quiz opnieuw start krijg je een nieuwe serie van 5 vragen. Uiteraard mag je een quiz zo vaak starten als je wilt.

# data[].attributes.headline
Via economielokaal kun je alle domeinen van het vak economie bestuderen en oefenen

# data[].attributes.subject
Via economielokaal kun je alle domeinen van het vak economie bestuderen en oefenen

# data[].attributes.attachment_link.description
Markt Betalingsbereidheid Vraag en aanbod Marktevenwicht Veranderingsfactoren Elasticiteiten Substitutie en complementariteit Marginale eenheden Vaste en variabele kosten Volledige mededinging Monopolie en oligopolie Monopolistische concurrentie Prijsdiscriminatie Surplus Pareto en welvaartsverliezen Doelmatigheid Prijsregulering Belastingen en subsidies Concurrentiebeleid Subdomeinen Vraag en aanbod: over consumenten- en producentengedrag. Subdomein Marktstructuur: over volkomen

# data[].attributes.body
alle economische begrippen komen aan de orde

# data[].attributes.body
een stukje herhaling

# data[].attributes.attachment_link.title
Economie Eindexamen HAVO 2017 | ExamenOverzicht

# data[].attributes.attachment_link.description
Doe jij dit jaar Economie eindexamen? ExamenOverzicht biedt een samenvatting van de examenstof Economie, tips voor het examen en oefenexamens.

# data[].attributes.body
Loop eens langs de begrippen ...(her)ken je ze nog? Gebruik deze begrippenlijst om te controleren of je de stof (nog) beheerst. De stof wordt uitgebreider uitgelegd via een link in het rechter deel van de uitleg van ieder begrip!

# data[].attributes.attachment_link.description
Overzicht van de belangrijkste begrippen uit het havo examenprogramma economie. Vanuit hier kun je doorklikken naar pagina's met meer inhoud over dit begrip

# data[].attributes.headline
Voorlopig houdt supermario de rente laag

# data[].attributes.subject
Voorlopig houdt supermario de rente laag

# data[].attributes.body
Waarschijnlijk om de eurozone bij elkaar te houden.

# data[].attributes.body
Tja, voordat de rente bijna 0 was was dit een probleem....maar nu hebben we gratis geld...toch....?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) woensdag in een beleidsnotitie. Hoewel de recente stijging van de schuld economisch logisch was om de gevolgen van de crisis te dempen, is op termijn een verlaging gewenst, aldus het CPB.

Sinds het uitbreken van de crisis in 2007 is de overheidsschuld gestegen van 45 procent naar 71 procent van het bruto binnenlands product (bbp),

Boven een bepaald niveau kan de schuld de rente opdrijven en economische groei remmen. Voor eurolanden wordt geschat dat dat gebeurt als de schuld uitkomt boven een niveau van 80 tot 100 procent van het bbp.

Griekenland

Een te hoge staatsschuld kan leiden tot een plotselinge schuldencrisis waarbij de financiering van overheidstekorten ineens onmogelijk is, zoals recent het geval was in Griekenland. Ook niet als de overheid fors hogere rentes wil betalen. Beleggers vrezen in dat geval dat zij hun uitgeleende geld niet meer terugzien.

Volgens het CPB kan Nederland vanaf 2017 een aanvaardbaar niveau van de staatsschuld bereiken, als het kabinet alle voorgenomen maatregelen uit het regeerakkoord uitvoert. De overheidsschuld nam in 2012 toe met 34 miljard euro tot 428 miljard euro.

De Nederlandse overheid is op het moment ongeveer twee procent van het bbp, zo'n 12 miljard euro, kwijt aan reentebetalingen op de overheidsschuld. Voor dat geld zouden ook ieder jaar 50.000 huizen gebouwd kunnen worden.

Dit is echter niet alleen maar weggegooid geld, zo tekent het CPB aan. Tegenover de rentebetalingen vanwege de hogere schuld staan voor de belastingbetalers voordelen die met deze hogere schuld zijn gefinancierd.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Hoge staatsschuld kan problematisch worden'

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) woensdag in een beleidsnotitie. Hoewel de recente stijging van de schuld economisch logisch was om de gevolgen van de crisis te dempen, is op termijn een verlaging gewenst, aldus het CPB.

# data[].attributes.headline
Een beetje in balans blijven ....ook op het gebied van internationale handel.

# data[].attributes.subject
Een beetje in balans blijven ....ook op het gebied van internationale handel.

# data[].attributes.body
Het streven naar een evenwichtige betalingsbalans is een van de economische "wijsheden" die economen (en politici) zouden moeten nastreven.

# data[].attributes.body
Op de langere termijn kunnen we onze welvaart alleen verhogen door de arbeidsproductiviteit  te vergroten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ruilen over de TijdSparen en investeren Rendement Reële en nominale rente Tijdvoorkeur Intertemporele afweging Voorraad- en stroomgrootheden Kapitaal- versus omslagstelsel Overheidstekort Belastingspreiding Vermogen (eigen en vreemd) Schuld (privaat) Afschrijvingen Balans en

# data[].attributes.body
Voor je examen economie moet je over de volgende rekenvaardigheden beschikken.

# data[].attributes.body
Dit document vormt een deel van de examenbundel van economielokaal Havo.

# data[].attributes.headline
Ruilen over de tijd volgens het economielokaal 

# data[].attributes.subject
Ruilen over de tijd volgens het economielokaal 

# data[].attributes.attachment_link.description
Ruilen over de TijdSparen en investeren Rendement Reële en nominale rente Tijdvoorkeur Intertemporele afweging Voorraad- en stroomgrootheden Kapitaal- versus omslagstelsel Overheidstekort Belastingspreiding Vermogen (eigen en vreemd) Schuld (privaat) Afschrijvingen Balans en

# data[].attributes.attachment_link.description
Markt Betalingsbereidheid Vraag en aanbod Marktevenwicht Veranderingsfactoren Elasticiteiten Substitutie en complementariteit Marginale eenheden Vaste en variabele kosten Volledige mededinging Monopolie en oligopolie Monopolistische concurrentie Prijsdiscriminatie Surplus Pareto en welvaartsverliezen Doelmatigheid Prijsregulering Belastingen en subsidies Concurrentiebeleid Subdomeinen Vraag en aanbod: over consumenten- en producentengedrag. Subdomein Marktstructuur: over volkomen

# data[].attributes.headline
De volgende examenopgaven zijn  een goede oefening 2016-1 opgave 1. Schipperen naar Schierland; opgave 4. slaat accijns een deuk in een pakje boter;

# data[].attributes.subject
De volgende examenopgaven zijn  een goede oefening 2016-1 opgave 1. Schipperen naar Schierland; opgave 4. slaat accijns een deuk in een pakje boter;

# data[].attributes.body
2016-2 Opgave 2. De prijs van snelheid; Opgave 3 Roebel in de val; Opgave 5. Accijnsen de grens bereikt.

# data[].attributes.body
Loop eens langs de begrippen ...(her)ken je ze nog? Gebruik deze begrippenlijst om te controleren of je de stof (nog) beheerst. De stof wordt uitgebreider uitgelegd via een link in het rechter deel van de uitleg van ieder begrip!

# data[].attributes.attachment_link.description
Overzicht van de belangrijkste begrippen uit het havo examenprogramma economie. Vanuit hier kun je doorklikken naar pagina's met meer inhoud over dit begrip

# data[].attributes.body
Het domein goede tijden slechte tijden en ruilen over de tijd vormen de belangrijkste onderwerpen van vandaag

# data[].attributes.headline
Examentraining 1 Markt en ruilen over de tijd

# data[].attributes.subject
Examentraining 1 Markt en ruilen over de tijd

# data[].attributes.body
In deze eerste examentraining gaan we aan de slag met de concepten markt en ruilen over de tijd.

# data[].attributes.attachment_link.title
You searched for markt - Economielokaal havo

# data[].attributes.attachment_link.description
Met een krappe of ruime arbeidsmarkt geven we de schaarsteverhouding tussen het aanbod van arbeid (beroepsbevolking) en de vraag naar arbeid (werkgelegenheid) aan. Uitleg arbeidsmarkt Uitleg ruim/krap