# data[].attributes.attachment_link.description
EduPolonista, Toruń. 3,015 likes · 605 talking about this. Education website

# data[].attributes.body
https://sites.google.com/view/zagrajwpolski

# data[].attributes.attachment_link.description
Witaj w moim miejscu w sieci! Co tu znajdziesz?
Mam nadzieję, że znajdziesz tutaj inspirację. Porcję pomysłów na atrakcyjne i nowoczesne zajęcia. Zapraszam :)

# data[].attributes.body
Karolina Strógarek

# data[].attributes.attachment_link.description
Już opadły emocje związane z tygodniowym szaleństwem zwanym w skrócie LAIP. Z inicjatywy Irminy Żarskiej - Rysunkowy język polski i Katarzyny Drausal poloniści z całej Polski mieli okazję podzielić się swoimi pomysłami i czerpać inspiracje do pracy w nadchodzącym roku szkolnym. Dziękuję wszystkim prelegentom za edukacyjną przygodę, entuzjazm i motywację.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Etapy życia i twórczości Adama Mickiewicza składają się na typową romantyczną biografię pokolenia i wyznaczają drogi polskiego romantyzmu.

Czytaj dalej Adam Mickiewicz

Życie to jednak potrafi zaskoczyć. Planowaliśmy pracę, naukę, wyjazdy i co tam jeszcze, a tu kwarantanna. Zamiast w klasie, siedzę na kanapie z laptopem na kolanach i próbuję robić sobie jakiś porządek w głowie. Dochodzę do coraz ciekawszych wniosków na swój temat.

Czytaj dalej No to się porobiło!
To będzie osobisty wpis i dość brawurowy, bo się w nim co nieco obnażę. Pewnie narażam się na ocenę, a może nawet na śmiech i niezrozumienie. Ale co mi tam!

Otóż mało kto wie, że czasem jestem niby Hermenegilda Kociubińska -młoda poetka drukowana w odrodzeniu - i piszę wiersze.

Czytaj dalej Radosna twórczość

Konstrukcja świata przedstawionego w „Quo vadis"

Świat przedstawiony każdej powieści składa się z kilku elementów. Są nimi czas, miejsca wydarzeń, bohaterowie i wydarzenia wokół nich osnute. Akcja „Quo vadis" rozgrywa się w czasach panowania cesarza Nerona (63-68r.) w Rzymie. Bohaterowie pochodzą z dwóch skontrastowanych ze sobą światów: pogańskiego i chrześcijańskiego. Wydarzenia przedstawiają narodziny chrześcijaństwa oraz upadek pogańskiego Rzymu. Na tym tle Sienkiewicz przedstawia losy miłości Winicjusza i Ligii.

Czytaj dalej Quo vadis? Dokąd idziesz?
Eseju „Czuły narrator" wygłoszonego w Akademii Szwedzkiej przez Olgę Tokarczuk słuchałam wczoraj z uwagą, dumą, wzruszeniem, ale także z nutką niepokoju i goryczy. Ta mowa noblowska jest niesłychanie trafnym i mądrym komentarzem rzeczywistości, który jednak dotrze do nielicznych i niestety niedługo utonie w szumie świata. Wybaczcie ton wynikający ze szczerego poruszenia, ale o ileż lepsi, zdrowsi i piękniejsi mogliby być ludzie, gdyby tak każdy umiał przefiltrować przez siebie z uwagą i czułością słowa naszej noblistki! Ten artykuł składa się z fragmentów przemówienia noblowskiego, moich komentarzy i refleksji. Z całą pewnością warto samemu wysłuchać lub przeczytać całość eseju, który jest dostępny w internecie.

Czytaj dalej "Czuły narrator" - mowa noblowska Olgi Tokarczuk

# data[].attributes.attachment_link.description
Etapy życia i twórczości Adama Mickiewicza składają się na typową romantyczną biografię pokolenia i wyznaczają drogi polskiego romantyzmu. Czytaj dalej Adam Mickiewicz Życie to jednak potrafi zaskoczyć. Planowaliśmy pracę, naukę, wyjazdy i co tam jeszcze, a tu kwarantanna. Zamiast w klasie, siedzę na kanapie z laptopem na kolanach i próbuję robić sobie jakiś porządek w głowie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Blog na temat narzędzi technologii informacyjno-komunikacyjnej oraz możliwości ich wykorzystania na języku polskim

# data[].attributes.attachment_link.description
Widziane oczami nauczyciela, Piotrków Trybunalski. 8,013 likes · 66 talking about this. W szkole dzieje się zawsze COŚ :)

# data[].attributes.body
Myśli i słowa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Jesteśmy ludźmi i każdy ma prawo do szczęścia i do wolności..." - tymi słowami Krystyna Budnicka zakończyła wczorajszą rozmowę z Mikołajem Grynbergiem. Powyższe memento nabiera szczególnego wymiaru w kolejną, już 78 rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Świadectwo ocalałej z Zagłady na długo pozostaje w pamięci, nie pozwala przejść obojętnie, skłania do refleksji.

W odpowiedziach Krystyny Budnickiej wielokrotnie powtarza się imperatyw mówienia - przekazania prawdy o Holocauście. Jest on czymś częstym u osób, które przeżyły. Nie u wszystkich oczywiście, trauma z przeszłości nieraz nie pozwala mówić, mechanizm wyparcia jest silniejszy od potrzeby wyznania/wypowiedzenia - to też trzeba zrozumieć.

Są rozmowy, które pozostają z nami na zawsze. I tak na pewno będzie w tym przypadku. Krystyna Budnicka niby porusza tematy znane - pisali o nich najważniejsi pisarze Zagłady - Henryk Grynberg, Bogdan Wojdowski, Adolf Rudnicki, Stanisław Wygodzki, Hanna Krall. A jednak - każde Jej słowo trafia bardzo głęboko, każe wyjść ze strefy komfortu. Człowiek słucha, nie dowierza, a zarazem chce chłonąć więcej, bo ma poczucie, że uczestniczy w czymś ważnym, wyjątkowym, niepowtarzalnym...

Żywa lekcja historii... wypada mieć nadzieję, że dotrze ona do jak największej ilości osób, zwłaszcza młodych, na czym również zależy pani Krystynie. Przecież to one zaniosą w świat owy pomnik pamięci.

O taki wymiar historii należy walczyć w szkołach, o historię, która rzeczywiście przemawia i porusza, a nie jest zbiorem wyświechtanych czy zastygłych w sztucznej pozie postaci. Trudna to misja, lecz jedyna słuszna...

To właśnie rozmowa Mikołaja Grynberga z Krystyną Budnicką powinna być lekturą obowiązkową dla naszej kochanej młodzieży.

# data[].attributes.attachment_link.description
„Jesteśmy ludźmi i każdy ma prawo do szczęścia i do wolności..." - tymi słowami Krystyna Budnicka zakończyła wczorajszą rozmowę z Mikołajem Grynbergiem. Powyższe memento nabiera szczególnego wymiaru w kolejną, już 78 rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Świadectwo ocalałej z Zagłady na długo pozostaje w pamięci, nie pozwala przejść obojętnie, skłania do refleksji.

# data[].attributes.body
Bogusia Grabiec

# data[].attributes.attachment_link.description
Przerwa na polski. 2,319 likes · 12 talking about this. Przerwa na polski to strona, na której umieszczam moje pomysły na lekcje języka polskiego, notatki kreatywne, samodzielnie tworzone karty pracy...

# data[].attributes.body
Szymon Waliczek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kliknij, aby wejść!

Znajdziecie tu spis wszystkich testów oraz quizów do szybkiej powtórki materiału. Takie „sprawdziany" to również ciekawa zabawa z językiem polskim. Z drugiej strony egzamin ósmoklasisty za pasem, warto więc odświeżyć sobie pamięć. Ponieważ wiele rzeczy szybko zapominamy, lepiej tu wracać.

Zapraszam więc do zabawy i życzę samych dobrych wyników

Lektury 4-6

Rafał Kosik: Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi,

Jan Brzechwa: Akademia Pana Kleksa,

J. R. R. Tolkien: Hobbit... cz. 1.

L. M. Montgomery: Ania z Zielonego Wzgórza,

Lektury 7-8
Charles Dickens: Opowieść wigilijna Aleksander Fredro: Zemsta Antoine de Saint-Exupéry: Mały Książę Adam Mickiewicz: Pan Tadeusz
Teoria literatury
Klasa 6 - Powieść i jej odmiany (rozpoznawanie cech)
Gramatyka

Klasa 4
Gra - powtórka z czasownika, rzeczownika, przymiotnika, przyimka oraz spójnika.
Klasa 5
Liczebnik - rozpoznawanie
Klasa 6
Powtórzenie wiadomości z czasownika - dla klasy 6. Części zdania

# data[].attributes.attachment_link.description
Znajdziecie tu spis wszystkich testów oraz quizów do szybkiej powtórki materiału. Takie „sprawdziany" to również ciekawa zabawa z językiem polskim. Z drugiej strony egzamin ósmoklasisty za pasem, warto więc odświeżyć sobie pamięć. Ponieważ wiele rzeczy szybko zapominamy, lepiej tu wracać.

# data[].attributes.body
Monika Gawerek

# data[].attributes.attachment_link.description
Log into Facebook to start sharing and connecting with your friends, family, and people you know.

# data[].attributes.body
Klaudia Jeznach

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Film w edukacji polonistycznej odgrywa bardzo ważną rolę, zwłaszcza w czasach, kiedy obraz tak mocno przemawia do młodego odbiorcy. Techniki audiowizualne okazują się kluczem do porozumienia. Dzięki takim lekcjom język polski nie tylko stanie się bliższy uczniom, lecz także pozwoli im wcielić się w rolę twórcy, pobudzi ich kreatywność, utrwali wiadomości i nauczy pracy w grupach. Jak powiedział Alfred Hitchcock „Film to życie, z którego wymazano plamy nudy". W tych słowach tkwi esencja doskonałości nauczania. Jeżeli powstrzymamy nudę i skupimy się na nauczaniu, które będzie bliskie współczesnemu uczniowi, osiągniemy sukces.

Film odsłania czytelnikowi pewien obraz świata, mówi do nas językiem niewerbalnym. Często, posługując się frazeologizmem, mówimy o „języku filmu" nadając mu funkcję tekstu.

Jest on [film - przyp. W.B.] językiem uniwersalnym nie tylko dlatego, że droga ekspresji wizualnej i bezpośredniej wyraża wszystkie uczucia ludzkie. Odnawia on pismo. (...) Nowy, młody, nieokreślony język filmu szuka swoich głosek i słów. Prowadzi on nas na powrót, razem z całą naszą nabytą złożonością psychologiczną, do wielkiego, prawdziwego, pierwotnego

Bobiński, Teksty w lustrze ekranu. Okołofilmowa strategia kształcenia literacko-kulturowego,universitas, Kraków 2011

W nauczaniu literatury ważnym ogniwem jest film i jego ekranizacja. Wierne przeniesienie tekstu pisanego na ekran może przyczynić się do poznania dzieł sztuki, z którymi widz nigdy by się nie zetknął lub sprawić, że przeczytana książka stanie się bardziej zrozumiała, gdy czytelnik zobaczy ją w lustrze ekranu. Lekcje, na których wykorzystamy ekranizację lektury, mogą stać się inspiracją do dyskusji na temat przekładu intersemiotycznego i operowania różnymi kodami językowymi.

FILM POKLATKOWY I ŚWIAT "MAŁEGO KSIĘCIA"

Poniżej przedstawiam wam naszą wersję filmu poklatkowego:

A teraz kilka słów o tym, jak on powstał:

Zgodnie z wcześniejszym założeniem, każdy uczestnik projektu lekturowego, przyniósł do szkoły niezbędne rekwizyty. Były to: naklejki, figurki, plastelina, artykuły papiernicze, a nawet model samolotu. Z klasopracowni geograficznej pożyczyliśmy globusy, które stały się dla nas makietami planet. Owinięte w bibułę i przyozdobione, stanęły na tle ściany, która przypominała galaktykę. Wszyscy byliśmy przygotowani do pracy nad filmem, chociaż wiedzieliśmy, że to nie lada wyzwanie. Mieliśmy do dyspozycji klasopracownie języka polskiego i 2 lekcje po 45 minut. Szybko zabraliśmy się do pracy. Zorganizowaliśmy w klasie punkty warsztatowe, na których pracowali poszczególni uczniowie. Każdy punkt miał na ławce zapisane hasło, które musiał zilustrować, a następnie sfotografować.

1. Planeta Małego Księcia

9. Spotkanie Małego Księcia ze Żmiją

Uczniowie wybrali swoje stanowiska i przystąpili do działania. W trakcie projektu młodzi ludzie dzielili się swoimi pomysłami, wzajemnie sobie doradzali, a nawet zamieniali się miejscami pracy po to, aby całość była spójna, przemyślana i na najwyższym poziomie.

Po wykonaniu projektów i zdjęć przyszedł czas na wybór najlepszych ujęć. Wszystkie zdjęcia zrzuciliśmy na komputer i wyświetlaliśmy na tablicy interaktywnej. Autorzy zdjęć wyjaśniali grupie, dlaczego wykonali takie, a nie inne ujęcia i co chcieli przez to przekazać. Wspólnie wybraliśmy najlepsze zdjęcia i za pomocą programu Movie Maker stworzyliśmy film. Wystarczyło poukładać fotografie na pasku zadań, ustalić czas wyświetlania jednego klipu i gotowe! Ze względu na to, że podczas pracy towarzyszyła nam, grająca w tle muzyka klasyczna, uczniowie zdecydowali, że dźwiękiem wykorzystanym w filmie będzie Spring Waltz Chopina. Ta piosenka najbardziej trafiła w ich gust i doskonale wpisała się w sens omawianego utworu. Na zakończenie projektu młodzi twórcy, oglądając stworzony przez siebie film, opracowali podpisy do poszczególnych fragmentów. Całość stała się połączeniem tekstu, muzyki i obrazu i znakomicie włączyła w tematykę myślenia wizualnego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Film w edukacji polonistycznej odgrywa bardzo ważną rolę, zwłaszcza w czasach, kiedy obraz tak mocno przemawia do młodego odbiorcy. Techniki audiowizualne okazują się kluczem do porozumienia. Dzięki takim lekcjom język polski nie tylko stanie się bliższy uczniom, lecz także pozwoli im wcielić się w rolę twórcy, pobudzi ich kreatywność, utrwali wiadomości i nauczy pracy w grupach.

# data[].attributes.body
Anna Foks

# data[].attributes.body
Karolina Strógarek

# data[].attributes.attachment_link.description
Już opadły emocje związane z tygodniowym szaleństwem zwanym w skrócie LAIP. Z inicjatywy Irminy Żarskiej - Rysunkowy język polski i Katarzyny Drausal poloniści z całej Polski mieli okazję podzielić się swoimi pomysłami i czerpać inspiracje do pracy w nadchodzącym roku szkolnym. Dziękuję wszystkim prelegentom za edukacyjną przygodę, entuzjazm i motywację.

# data[].attributes.body
Joanna Niewiadomska-Serafinko

# data[].attributes.body
Pomysły do LO
Magdalena Fijarczyk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
@MAGDAEF

Znajdą tu miejsce moje pomysły na uczenie (się) języka polskiego, ale nie tylko - podcasty, które spróbuję robić, a także filmy nagrywane dla celów edukacyjno - rozrywkowych.

P

W

Ś

C

P

S

N

1

2

3

4

5

6
7
8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

# data[].attributes.attachment_link.description
@MAGDAEF Znajdą tu miejsce moje pomysły na uczenie (się) języka polskiego, ale nie tylko - podcasty, które spróbuję robić, a także filmy nagrywane dla celów edukacyjno - rozrywkowych.

# data[].attributes.attachment_link.description
LearnPolish. 1,206 likes · 5 talking about this. Ucz się polskiego z nami! Learn Polish with us! Вивчіть польську мову разом з нами!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Możesz przyjść z partnerem, siostrą, koleżanką, teściem... jeśli tylko poziom Waszej znajomości polskiego jest podobny. Możesz zgłosić się indywidualnie, wtedy to to ja znajdę dla Ciebie "parę" ;)

# data[].attributes.attachment_link.description
Możesz przyjść z partnerem, siostrą, koleżanką, teściem... jeśli tylko poziom Waszej znajomości polskiego jest podobny. Możesz zgłosić się indywidualnie, wtedy to to ja znajdę dla Ciebie "parę" ;)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szanowni Państwo, Lada moment ruszymy z nowymi webinariami na naszym portalu. Uprzejmie prosimy o wypełnienie krótkiej ankiety, w której mogą Państwo zaproponować tematy naszych spotkań. Ankieta jest całkowicie anonimowa, a Państwa zdanie jest dla nas kluczowe przy organizacji szkoleń. Serdecznie zapraszamy też do śledzenia naszych poprzednich spotkań on line. Link do kanału na YT, na którym zarejestrowane są nasze poprzednie webinaria, [...]
Czytaj więcej...

# data[].attributes.attachment_link.title
POLSKI I KROPKA - MATERIAŁY, SZKOLENIA, PODRĘCZNIKI DO JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO I DRUGIEGO - Agnieszka Jasińska

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal "Polski i kropka" przedstawia nowy podręcznik. „Polski dla nas 1" to zbiór zadań do gramatyki języka polskiego uczących się ze Wschodu. Autorka książki dr Dominika Izdebska - Długosz to doświadczona nauczycielka i badaczka specjalizująca się w nauczaniu tej właśnie grupy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Polish podcast - Listen and learn with Hello Polish!

# data[].attributes.attachment_link.description
HelloPolish! is a free Polish podcast for learning Polish language at different levels. HelloPolish! podcast uses authentic Polish language.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
językpolski nauka nauczycielka polski liceum podstawówka matura lekcje

# data[].attributes.attachment_link.description
Witam serdecznie na moim kanale! Nazywam się Danuta Motwicka. Jestem nauczycielką języka polskiego. Zamierzam publikować tutaj krótkie filmy, wyjaśniające na...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kolejna prezentacja, którą warto uważnie przenalizować. Tym razem o samym Kochanowskim. Co to znaczy, że był człowiekiem renesansu?
https://view.genial.ly/.../presentation-jan-kochanowski-renes...

# data[].attributes.attachment_link.description
Mikser egzaminacyjny. 1,302 likes · 54 talking about this. Mikser egzaminacyjny to MIKS tego wszystkiego, co Ósmoklasista powinien wiedzieć na egzaminie z języka polskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oto poprawa wczorajszych błędów:

1a. Nie przyszłam, ponieważ bolała mnie głowa.
(ponieważ = dlatego że = bo)
1b. Nie przyszłam z powodu bólu głowy. ...
2. W tym parku jest dużo wiewiórek.
3. Ludzie często o to pytają.
4. Uwielbiam zwiedzać muzea.
5. Pracuję od 8.00 do 16.00.

# data[].attributes.attachment_link.description
Oto poprawa wczorajszych błędów: 1a. Nie przyszłam, ponieważ bolała mnie głowa. (ponieważ = dlatego że = bo) 1b. Nie przyszłam z powodu bólu głowy. ... 2. W tym parku jest dużo wiewiórek. 3. Ludzie często o to pytają. 4. Uwielbiam zwiedzać muzea. 5. Pracuję od 8.00 do 16.00.

# data[].attributes.attachment_link.description
O polskim po polsku. 2.6K likes. Zachęcam do zainspirowania się moimi pomysłami :)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przypominamy - do dziś czekamy na zgłoszenia osób, które chcą podjąć studia podyplomowe nauczanie języka polskiego jako obcego. Istotną zmianą jest przeniesienie weekendowych zjazdów do Polski (Ostróda/Olsztyn). Wszystkie potrzebne informacje dotyczące wymagań, opłat oraz terminów uzyskacie Państwo pod adresem studia.njpjo@gmail.com.

http://odnswp.pl/oferta-studiow-podyplomowych-nauczanie-je.../

http://odnswp.pl/nauczanie-jezyka-polskiego-jako-obcego-re.../

# data[].attributes.attachment_link.description
Przypominamy - do dziś czekamy na zgłoszenia osób, które chcą podjąć studia podyplomowe nauczanie języka polskiego jako obcego. Istotną zmianą jest przeniesienie weekendowych zjazdów do Polski (Ostróda/Olsztyn). Wszystkie potrzebne informacje dotyczące wymagań, opłat oraz terminów uzyskacie Państwo pod adresem studia.njpjo@gmail.com. http://odnswp.pl/oferta-studiow-podyplomowych-nauczanie-je.../ http://odnswp.pl/nauczanie-jezyka-polskiego-jako-obcego-re.../

# data[].attributes.body
polski dla obcokrajowców

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zaczął się sezon na kleszcze. Te małe stworzenia przenoszą niebezpieczne choroby, takie jak W Europie borelioza przenoszona przez kleszcze występuje najczęściej olejek różany, go
borelioza czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Na tę pierwszą chorobę nie ma szczepionki, leczy się ją antybiotykami. Jest natomiast szczepionka przeciwko zapaleniu opon mózg.-rdzeniowych.
w krajach Europy Środkowej, w Polsce natomiast największa liczba zachorowań jest w północnej części kraju, tj. w województwie podlaskim, warmińsko-mazurskim, zachodniopomorskim. Ale jeśli ktoś ma pecha i słabo się ochroni, może złapać kleszcza wszędzie. Oczywiście nie każdy kleszcz jest zakażony, ale ryzyko jest zawsze.
Co zrobić by uchronić się przed kleszczem?
Omijanie lasów nie zawsze wystarczy. Moje dzieci przyniosły kleszcza z ogrodu i z placu zabaw.
Najbardziej popularnym odstraszaczem są repelenty zawierające substancję DEET. Jest to związek chemiczny, który powstał na potrzeby armii. Są one skuteczne, ale jeśli stosuje się je często i w dużych ilościach, moga być szkodliwe. Nie zaleca się ich stosowania np. kobietom w ciąży i małym dzieciom.
Oprócz (albo zamiast) repelentów ze sklepu, można zastosować naturalne metody. Np. wymieszać około 10 kropel olejku eterycznego z 5 łyżkami oliwy lub oleju i mamy naturalny odstraszacz kleszczy i komarów.
Są przeróżne olejki eteryczne, których zapachu kleszcze nie lubią:

Także suszone zioła mogą pomóc. Kleszcze nie lubią zapachu szałwii, kocimiętki, melisy, mięty, rozmarynu i innych ziół. Nie znoszą też czosnku - można go jeść lub się nim smarować, lub jedno i drugie. Są także ultrad więkowe odstraszacze kleszczy. ździkowy, lawendowy, z trawy cytrynowej, eukaliptusowy, z drzewa herbacianego, tymiankowy, paczulowy, z mięty pieprzowej.
Kleszcze lubią natomiast zapach potu, perfumy i perfumowane kosmetyki.

Należy jak najszybciej usunąć go np. pęsętą. Nie wolno smarować go tłuszczem, ponieważ kleszcz dusząć się, będzie zwracał w miejscu, gdzie ukąsił. Jeśli po kilku lub kilkunastu dniach od złapania kleszcza pojawi się u nas gorączka, rumień, bóle głowy, wtedy trzeba koniecznie pójść do lekarza. Co zrobić, jeśli złapiemy kleszcza?

https://pl.wikipedia.org/wiki/Borelioza

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kleszcze_(paj%C4%99czaki)

https://etermed.pl/jak-chronic-sie-przed-kleszczami-naturalne-sposoby/

# data[].attributes.attachment_link.description
Zaczął się sezon na kleszcze. Te małe stworzenia przenoszą niebezpieczne choroby, takie jak W Europie borelioza przenoszona przez kleszcze występuje najczęściej olejek różany, go borelioza czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Na tę pierwszą chorobę nie ma szczepionki, leczy się ją antybiotykami. Jest natomiast szczepionka przeciwko zapaleniu opon mózg.-rdzeniowych.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Autorki bloga: Wioletta Gurdak (Polish Lang Labs, polishlanglabs.com); Dorota Kowalik - Wolińska (nr. tel.607 315 492)

# data[].attributes.attachment_link.description
tu) na pewno dowiecie się, że słowopieniądze w języku polskim występuje najczęściej w liczbie mnogiej. Zresztą, któż z nas nie woli mieć ich w większej grupie? :) Oczywiście istnieje też liczba pojedynczapieniądz, ale używamy go rzadziej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Polonistka utkana z miłości do języka i literatury

# data[].attributes.attachment_link.description
Polonistka utkana z miłości do języka i literatury. 1,544 likes · 11 talking about this. Strona polonistki, zawiera jej myśli, cytaty z książek i ich fragmenty, obserwacje językowe i literackie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nudny_nauczyciel. 3,710 likes · 95 talking about this. Personal Blog

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W 7 klasie zapoznawaliśmy się z periodyzacją literatury.

Mimo że nauczanie języka polskiego w szkole podstawowej to nie regularny kurs historii literatury, postanowiłam moim uczniom pokazać pewne zależności, a przede wszystkim ciągłość zjawisk literackich.
Przygotowałam lekcję, której temat brzmiał: Wszystko da się poukładać. Nadrzędnym celem było poznanie nazw epok literackich, ułożenie ich w porządku chronologicznym oraz podział wszystkich epok na dwie grupy, czyli stworzenie sinusoidy Krzyżanowskiego.

Lekcja przebiegała w następujących fazach:

1. Stacje- każda stacja to inna epoka. QR kod ukrywał tekst, film lub grafikę- a uczniowie mieli za zadanie odnaleźć w materiale tylko nazwę epoki i ramy czasowe .Wpisywali je do karty pracy- prostej tabeli z 3 rubrykami: epoka, ramy czasowe i cechy epoki.

2. Kolejny krok w pracy: klasę podzieliłam na małe grupki; każda otrzymała zestaw krótkich notek nt epok; Uczniowie wewnątrz grupy mieli podzielić się pracą w taki sposób, aby każdy członek grupy musiał pracować! Celem było wyodrębnienie najważniejszych informacji o epokach (odnalezienie głównej idei, hasła, powiedzenia,myśli filozoficznej, nastroju, motywu); na znak nauczyciela (wyłączenie muzyki) ekspert przekazywał grupie zdobyte informacje nt swojej epoki/ epok.
3. W trzecim kroku członkowie poszczególnych grup mieli znaleźć klucz do podziału wszystkich epok na dwie grupy. O dziwo, większość poradziła sobie nieźle, dzieląc epoki literackie na grupę kierującą się sercem i wiarą oraz rozumem i filozofią. Szczególnie ucieszyło moich uczniów, gdy powiedziałam im, że dokonali odkrycia takiego, jak Julian Krzyżanowski 💪😊
4. Sinusoida Krzyżanowskiego- rysnotka wykonana na tablicy i w zeszytach to ostatni etap tej lekcji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mimo że nauczanie języka polskiego w szkole podstawowej to nie regularny kurs historii literatury, postanowiłam moim uczniom pokazać pewne zależności, a przede wszystkim ciągłość zjawisk literackich. Przygotowałam lekcję, której temat brzmiał: Wszystko da się poukładać. Nadrzędnym celem było poznanie nazw epok literackich, ułożenie ich w porządku chronologicznym oraz podział wszystkich epok na dwie grupy, czyli stworzenie sinusoidy Krzyżanowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dzisiejsza ilustracja miała być bonusem na 1500 polubień, ale zostałam miło zaskoczona o wiele większą ilością. :^) Dziękuję wszystkim za miłe komentarze!
5 września odbyło się Narodowe Czytanie, w tym roku czytamy "Balladynę" Juliusza Słowackiego, ale wiem, że w szkołach nadal Narodowe Czytanie trwa, dlatego dziś dołączam Goplanę. Alina i Balladyna jest już w postach. :^)

Today's illustration was supposed to be a bonus for 1500 likes, but I was pleasantly surprised by much more. :^) Thank you all for your kind comments! On September 5, the National Reading took place, this year we are reading Juliusz Słowacki's ′′ Balladdin ′′ but I know that the National Reading continues in schools, so today I'm joining Goplana. Alina and Balladdin are already in posts. :^) #Goplana #Balladyna #JuliuszSłowacki

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzisiejsza ilustracja miała być bonusem na 1500 polubień, ale zostałam miło zaskoczona o wiele większą ilością. :^) Dziękuję wszystkim za miłe komentarze! 5 września odbyło się Narodowe Czytanie, w tym roku czytamy "Balladynę" Juliusza Słowackiego, ale wiem, że w szkołach nadal Narodowe Czytanie trwa, dlatego dziś dołączam Goplanę.

# data[].attributes.body
Tom Fijałkowski

# data[].attributes.attachment_link.description
Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

# data[].attributes.headline
Z obrazem w tle. Sztuczki ze sztuką i językiem.

# data[].attributes.subject
Z obrazem w tle. Sztuczki ze sztuką i językiem.

# data[].attributes.body
Agnieszka Hliwa

# data[].attributes.body
Katarzyna Majchrowicz

# data[].attributes.attachment_link.description
Blog poświęcony nauczaniu języka polskiego

# data[].attributes.body
Sylwia Oszczyk

# data[].attributes.attachment_link.description
Sylwia Oszczyk - Polski jak malowany. 2,849 likes · 404 talking about this. Education Website

# data[].attributes.body
Radosława Górska

# data[].attributes.attachment_link.description
język polski, pomysły na uczenie (się), materiały metodyczne, opracowania metodyczne

# data[].attributes.body
Mariola Kędzierska

# data[].attributes.attachment_link.description
Nauczyciel, staż... I co? I ciągle niespokojny duch, chcę się rozwijać, poszukuję, uczę się, bliska mi jest myśl nieznanej osoby: "Jeśli myślisz, że przygoda jest niebezpieczna, spróbuj rutyny. Ona jest zabójcza". Miłośniczka oceniania kształtującego i myślenia krytycznego. Wielbicielka myślenia wizualnego. Trenerka liderów edukacji.

# data[].attributes.body
Anna Foks

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak w tytule bloga - jestem nauczycielem dyplomowanym z ponad 20-letnim stażem. Może to niezbyt wiele, ale pewne refleksje na temat swojej pracy już mam i postanowiłam się nimi podzielić. Na tym blogu znajdziecie też różne przydatne w pracy polonisty i wychowawcy materiały. Przyjemnego przeglądania:)

# data[].attributes.body
Magda Krajewska,
Beata Gwizdała

# data[].attributes.attachment_link.description
Log into Facebook to start sharing and connecting with your friends, family, and people you know.

# data[].attributes.body
Marzena Buszka

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Projekt "Zaproś mnie na swoją lekcję" jest niesamowity Codziennie odwiedzam inne szkoły. W sobotę znalazłam się w... Londynie Poznaję różne dzieci, różnych nauczycieli, staram się odpowiadać na pytania, których nie da się przewidzieć A ile przy tym sama się nauczę... Jeśli ktoś jeszcze nie zna tego ruchu (bo to już chyba pospolite ruszenie, a nie tylko projekt), zachęcam do dołączenia do grupy "Zaproś mnie na swoją lekcję" na FB.

Akademia Wzorowej Wymowy - Polski Logopeda

Akademia Wzorowej Wymowy - Polski Logopeda

Grupowe sobotnie lekcje języka polskiego ( nadal online) 13 czerwca 2020

Dzisiaj mieliśmy ogromną przyjemność gościć na naszych zajęciach Panią Marzenę Buszkę -... nauczycielkę - ze Śląska
To było niezwykłe spotkanie.
Pani Marzena zabrała nas w podróż na Śląsk, aby zapoznać nas z gwarą, gòrnictwem, tradycjami i kuchnią śląską.

Dzięki temu spotkaniu pogłębiliśmy swoją wiedzę o niezwykłym polskim regionie, który słynie z kopalni, bo jak powiedział nasz gość " Śląsk bez gruby to nie Śląsk" ( gruba - w gwarze śląskiej to kopalnia). Mieliśmy możliwość posłuchania mowy uczniów w gwarze śląskiejA zupki chlebowej na pewno spróbujemy
Dziękujemy, za przyjęcie naszego zaproszenia. Dziękujemy za wspaniałą lekcję pełną pasji i kreatywności
Jak się okazuje zdalne lekcje wcale nie muszą być nudne

Group Saturday Polish language lessons (still online) June 13, 2020 Today we had a great pleasure to host Mrs. Marzena Buszka - a teacher - from Silesia in our classes 😊 It was an extraordinary meeting. Mrs. Marzena took us on a trip to Silesia to introduce us to the dialect, gòrnictwem, traditions and Silesian cuisine. Thanks to this meeting, we deepened our knowledge of the extraordinary Polish region, which is famous for its mine, because as our guest said ′′ Silesia without fat is not Silesia ′′ (thick - in Silesian dialect it's a mine). We had the opportunity to listen to students's speech in Silesian dialect 😊 And we will definitely try bread soup 😃❤ Thank you for accepting our invitation. Thank you for a wonderful lesson full of passion and creativity 😘❤ As it turns out, remote lessons don't have to be boring 😉 #polonistailogopeda #zdalnelekcje #młodzieżdwujęzyczna #kochamuczyć #projektedukacyjny

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozwiąż język: obcy i ojczysty - blog o uczeniu

# data[].attributes.attachment_link.description
Projekt "Zaproś mnie na swoją lekcję" jest niesamowity Codziennie odwiedzam inne szkoły. W sobotę znalazłam się w... Londynie Poznaję różne dzieci, różnych nauczycieli, staram się odpowiadać na pytania, których nie da się przewidzieć A ile przy tym sama się nauczę...

# data[].attributes.body
K.Krywult-Krajewska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielkimi krokami zbliżał się egzamin gimnazjalny, a ja uświadomiłam sobie, że moi uczniowie nie pamiętają już treści, bohaterów czy problematyki poszczególnych dzieł, które omawialiśmy przez trzy lata, a trochę ich było:). Postanowiłam więc zadać im przygotowanie Księgi Lektur, w której mieli w ciekawy i zaskakujący sposób przypomnieć treść książki, podejmowaną problematykę, bohaterów, wskazać motywy oraz wypisać najciekawsze cytaty. Nie ukrywam, że efekt przeszedł moje oczekiwania. Dzięki tej samodzielnej, bardzo twórczej pracy lektury tuż przed egzaminem mieli już "w jednym palcu". Zachęcam do takiej formy powtórzenia.
A poniżej kilka zdjęć opracowań lektur moich uczniów

# data[].attributes.attachment_link.description
Uczniowie bardzo nie lubią się nudzić na lekcjach, a mnie zależy na tym, aby z chęcią przychodzili na zajęcia i aktywnie w nich uczestniczyli. Jak tego dokonać? Trzeba pamiętać o powiedzeniu Konfucjusza: „Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem."

# data[].attributes.attachment_link.description
blog edukacyjny, nauka przez zabawę, TIK, teksty dla nauczycieli, książki, scenariusze lekcji

# data[].attributes.attachment_link.description
Porady językowe, pytania i odpowiedzi eksperta, quizy językowe, pisownia, gramatyka, składnia, wymowa. Blog o poprawnej polszczyźnie Macieja Malinowskiego.

# data[].attributes.body
Agnieszka Puta

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
13 czerwca 2014 r. w sali lustrzanej Pałacu Poznańskiego odbyła się wielka gala podsumowująca XXVIII edycję Ruchu Innowacyjnego w Szkolnych Systemach Edukacji w... roku szkolnym 2013/2014.

Z radością informujemy, że przedstawicielki naszej szkoły zostały wyróżnione certyfikatami:
- pani dyrektor Elżbieta Jurek otrzymała tytuł Lidera w Edukacji
- pani Agnieszka Puta tytuł Nauczyciela Nowatora.

Uroczystość patronatami honorowymi objęli: Ministerstwo Edukacji Narodowej, Wojewoda Łódzki, Marszałek Województwa Łódzkiego, Prezydent Miasta Łodzi, Łódzki Kurator Oświaty, zaś opieką medialną: Radio Łódź, TVP Łódź, EduFakty - Uczę Nowocześnie, Głos Nauczycielski, DOBRE PRAKTYKI Innowacje w edukacji..

# data[].attributes.attachment_link.description
13 czerwca 2014 r. w sali lustrzanej Pałacu Poznańskiego odbyła się wielka gala podsumowująca XXVIII edycję Ruchu Innowacyjnego w Szkolnych Systemach Edukacji w... roku szkolnym 2013/2014. Z radością informujemy, że przedstawicielki naszej szkoły zostały wyróżnione certyfikatami: - pani dyrektor Elżbieta Jurek otrzymała tytuł Lidera w Edukacji - pani Agnieszka Puta tytuł Nauczyciela Nowatora.

# data[].attributes.body
Małgorzata Górka

# data[].attributes.body
Monika Rokicka

# data[].attributes.attachment_link.description
Życie zmusiło nas do przeniesienia szkoły do sieci. Nie wiem, jak wy, ale ja dawno tak dużo nie pracowałam. Skoro i tak dziergam rozmaite scenariusze i materiały, postanowiłam się nimi podzielić także tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Sowia Wiedza" Sebastiana Sowy - profil edukacyjny z języka polskiego :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Blog poświęcony edukacji - Naszemu ojczystemu językowi polskiemu. Prowadzony przez Sebastiana Sowę ;)

# data[].attributes.body
Monika Iwanowska

# data[].attributes.attachment_link.description
Staram się, aby każdy uczeń, przystępując do redagowania opowiadania egzaminacyjnego, świadomie spełniał wszystkie kryteria. Oto kilka prostych sposobów na pierwsze zmagania z tą formą wypowiedzi pisemnej: KROK 1.:...

# data[].attributes.body
Olga Woźniak

# data[].attributes.attachment_link.title
Język polski: matura, gramatyka, literatura, wypracowania

# data[].attributes.attachment_link.description
Język polski: matura, egzamin, sprawdzian - główna strona wortalu Język-polski.pl

# data[].attributes.body
Tomasz Filipowicz

# data[].attributes.body
Irmina Żarska

# data[].attributes.body
Maja Mark

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliża się koniec roku szkolnego. Dla wielu uczniów to ostateczne pożegnanie ze szkołą podstawową. Na tę okoliczność przygotowałam w poprzednim roku dyplomy - przecież w końcu dobiegli oni do mety

Podobne dyplomy otrzymywali moi gimnazjaliści. W największą gwiazdę wpisywałam klasę, w prostokąt na koszulce - numer ucznia z dziennika (można umieścić też jego imię), na szarfie dodałam pełną nazwę szkoły, pod nią zaś datę. Na dole każdemu uczniowi dopisałam indywidualn... ie dobrany cytat czy dobre słowo na przyszłość.

Skorzystasz? Daj mi o tym znać: napisz , kliknij , udostępnij , by inni też mogli zobaczyć treści, które tworzę

Dyplomy możesz pobrać bezpośrednio stąd, a jeśli potrzebujesz wersji PDF do wydruku, poproszę o informację w komentarzu. Udostępnię Ci ją :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliża się koniec roku szkolnego. Dla wielu uczniów to ostateczne pożegnanie ze szkołą podstawową. Na tę okoliczność przygotowałam w poprzednim roku dyplomy - przecież w końcu dobiegli oni do mety Podobne dyplomy otrzymywali moi gimnazjaliści. W największą gwiazdę wpisywałam klasę, w prostokąt na koszulce - numer ucznia z dziennika (można umieścić też jego imię), na szarfie dodałam pełną nazwę szkoły, pod nią zaś datę.

# data[].attributes.body
Anna Konarzewska

# data[].attributes.body
Małgorzata Zachajczuk

# data[].attributes.body
Justyna i Magdalena Zaryczańskie

# data[].attributes.body
Anna Lemke

# data[].attributes.body
Dorota Kujawa- Weinke

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uczniowie otrzymali zadanie wcielenia się w Rejenta lub Cześnika. Pracując w parach, mieli wyobrazić sobie, że Rejent i Cześnik redagują gazety w swojej części zamku. Każda para miała też wymyślić tytuł gazety. Oto zadania, które otrzymali: Grupa Rejenta miała napisać: - informację na temat poczynań Cześnika (10 zdań), - ogłoszenie, - zawiadomienie o ślubie Klary i Wacława, - podziękowanie dla mularzy rannych podczas naprawy muru (akt III, scena 1), - artykuł na temat: "Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba," - uzasadnienie postanowienia sądu w sprawie poszkodowanych mularzy (Cześnik jest niewinny), - rubryka "Z ostatniej chwili"- list otwarty do mieszkańców zamku o zgodzie z Cześnikiem.
Grupa Cześnika pisała: - informację na temat poczynań Rejenta (10 zdań), - ogłoszenie, - zawiadomienie o ślubie Klary i Wacława, - podziękowanie dla Dyndalskiego za pomoc w pisaniu listu ( akt IV, scena 5), - artykuł na temat: "A bezbożny ty języku!...

Na czytanie "Dziadów" umówiłam się z uczniami pod koniec października o godz. 18 na małym protestanckim cmentarzu, w cichej części miasta. Czytanie rozpoczęłam od wyjaśnienia obrzędu i jego znaczenia dla ludzi czasów Mickiewicza. Uczniowie zabrali ze sobą świeczki i latarenki i nimi przyświecali sobie śledząc tekst, bo na głos mieli czytać partie Chóru. Do mnie należało czytanie i wyjaśnianie pozostałego tekstu. Emocji było co niemiara.

Cel jaki postawiłam do cyklu lekcji to: Czy aby być człowiekiem należy zaznać goryczy, być empatycznym i poświęcać się?
Kryteria sukcesu:
- wiem co to jest obrzęd dziadów,
- wskazuję winę i karę duchów,
- układam plan wydarzeń,
- dokonuję podziału bohaterów,
- tworzę krótkie formy wypowiedzi związane z wydarzeniami,
- poznaję cechy dramatu i wskazuję je w "Dziadach,"
- rozumiem system wartości pokazany w utworze.

Kolejny dzień spędziliśmy na grze RPG autorstwa Polikarmy- Pauliny Rausch. Polecam jej stronę: https://m.facebook.com/p...

Grzybość Gdybym nie była człowiekiem, byłabym grzybem. Grzybem obojętnym, nieczułym, o zimnej, śliskiej skórze, twardym i delikatnym zarazem. Rosłabym na przewróconych drzewach, mrocznie i złowrogo, zawsze w ciszy, rozczapierzonymi grzybowymi palcami ssałabym z nich resztki słońca. Rosłabym na tym, co umarło. Przenikałabym tę martwotę do czystej ziemi- tam moje grzybowe palce by się zatrzymywały. Byłabym mniejsza od drzew i krzaków, ale wyrastałabym ponad jagodniki. Byłabym nietrwała, lecz jako człowiek też przecież jestem nietrwała. Nie interesowałoby mnie słońce, nie wodziłabym za nim wzrokiem, nie czekałabym już nigdy, kiedy wzejdzie. Tęskniłabym tylko do wilgoci, wystawiałabym moje ciało do mgieł i deszczu, skraplałabym na sobie mokre powietrze. Nie odróżniałabym nocy od dnia, bo po co? Miałabym tą samą zdolność co wszystkie grzyby- chowania się przed wzrokiem ludzi. Przez wprowadzenie w ich płochliwe myśli zamętu. Grzyby są hipnotyzerami; dostały tę właściwość zamiast pazurów, szyb...

# data[].attributes.attachment_link.description
Uczniowie otrzymali zadanie wcielenia się w Rejenta lub Cześnika. Pracując w parach, mieli wyobrazić sobie, że Rejent i Cześnik redagują gazety w swojej części zamku. Każda para miała też wymyślić tytuł gazety.

# data[].attributes.body
Z chęci dzielenia się tym, co dobre. 😀

# data[].attributes.attachment_link.description
Log into Facebook to start sharing and connecting with your friends, family, and people you know.

# data[].attributes.body
Angelika Surosz

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Zanim sięgniesz po „Pana Tadeusza” – Zapiski polonistki

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona dedykowana moim uczniom, by dobrze wspominali lekcje języka polskiego w szkole podstawowej oraz tym, którzy szukają polonistycznych inspiracji.

# data[].attributes.body
Ala Podstolec

# data[].attributes.attachment_link.description
tutaj). Zapisałam na nim kilka motywów. Nasza praca miała kilka etapów. Najpierw kręciliśmy kołem (klik). Wskazana osoba formułowała temat, który miał zawierać wylosowany motyw, a później kolejno każdy z uczniów (a właściwie absolwentów) podawał jeden przykład literacki do wykorzystania przy realizacji takiego tematu.

# data[].attributes.body
Ela Lohrfink

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W 7 klasie zapoznawaliśmy się z periodyzacją literatury.

Mimo że nauczanie języka polskiego w szkole podstawowej to nie regularny kurs historii literatury, postanowiłam moim uczniom pokazać pewne zależności, a przede wszystkim ciągłość zjawisk literackich.
Przygotowałam lekcję, której temat brzmiał: Wszystko da się poukładać. Nadrzędnym celem było poznanie nazw epok literackich, ułożenie ich w porządku chronologicznym oraz podział wszystkich epok na dwie grupy, czyli stworzenie sinusoidy Krzyżanowskiego.

Lekcja przebiegała w następujących fazach:

1. Stacje- każda stacja to inna epoka. QR kod ukrywał tekst, film lub grafikę- a uczniowie mieli za zadanie odnaleźć w materiale tylko nazwę epoki i ramy czasowe .Wpisywali je do karty pracy- prostej tabeli z 3 rubrykami: epoka, ramy czasowe i cechy epoki.

2. Kolejny krok w pracy: klasę podzieliłam na małe grupki; każda otrzymała zestaw krótkich notek nt epok; Uczniowie wewnątrz grupy mieli podzielić się pracą w taki sposób, aby każdy członek grupy musiał pracować! Celem było wyodrębnienie najważniejszych informacji o epokach (odnalezienie głównej idei, hasła, powiedzenia,myśli filozoficznej, nastroju, motywu); na znak nauczyciela (wyłączenie muzyki) ekspert przekazywał grupie zdobyte informacje nt swojej epoki/ epok.
3. W trzecim kroku członkowie poszczególnych grup mieli znaleźć klucz do podziału wszystkich epok na dwie grupy. O dziwo, większość poradziła sobie nieźle, dzieląc epoki literackie na grupę kierującą się sercem i wiarą oraz rozumem i filozofią. Szczególnie ucieszyło moich uczniów, gdy powiedziałam im, że dokonali odkrycia takiego, jak Julian Krzyżanowski 💪😊
4. Sinusoida Krzyżanowskiego- rysnotka wykonana na tablicy i w zeszytach to ostatni etap tej lekcji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mimo że nauczanie języka polskiego w szkole podstawowej to nie regularny kurs historii literatury, postanowiłam moim uczniom pokazać pewne zależności, a przede wszystkim ciągłość zjawisk literackich. Przygotowałam lekcję, której temat brzmiał: Wszystko da się poukładać. Nadrzędnym celem było poznanie nazw epok literackich, ułożenie ich w porządku chronologicznym oraz podział wszystkich epok na dwie grupy, czyli stworzenie sinusoidy Krzyżanowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przed nami majowe święta, tym razem spędzimy je w domu. Zachęcam do rodzinnej aktywności i podrzucam kilka pomysłów.

Do wykonania gry potrzebne są: - kartki koloru białego i czerwonego, - flamastry, - taśma klejąca, - kredki. Sposób przygotowania: - z kartek wycinamy części tułowia stonogi i nóżki, - rysujemy wesołą buźkę w kapeluszu, - łączymy poszczególne części stonogi za pomocą taśmy klejącej. Zasady gry można ustalić według własnego pomysłu, ale najprostszym sposobem będzie ułożyć pytania związane ze świętami majowymi lub dowolne dotyczące naszego kraju, albo regionu. Po wyrzuceniu odpowiedniej liczby oczek na kostce, gracz przesuwa pionek, a kiedy stanie na oznaczonym polu odpowiada na pytanie. Rundy można powtarzać.

Oto przykłady :
1. Wymień państwa sąsiadujące z Polską. 2. Podaj liczbę województw w naszym kraju. 3. Kto był pierwszym królem Polski? 4. Z liter wyrazu "niepodległość" ułóż 4 rzeczowniki. Warto pamiętać, żeby dostosować trudność do wieku dzieci, można zaangażować starsze do tego, aby ułożyły zadania dla młodszego rodzeństwa.

- porozmawiajmy o konstytucji, - jak mogłaby wyglądać konstytucja naszej rodziny, jakie zasady byłyby dla wszystkich najistotniejsze? - zaprojektujcie okładkę Konstytucji Rodziny - wspólnie lub indywidualnie, a później porównajcie efekty waszej pracy. Inspiracje z
3 maja 📖
Tata Śpiewa / Psychologia dziecka gdzie znajdziecie również wiele ciekawostek, gier i fantastycznych piosenek.

# data[].attributes.attachment_link.description
Witaj na stronie Iskierek w Edukacji.Znajdziesz tutaj sprawdzone pomysły do wykorzystania podczas pracy i zabaw z dziećmi, jak również ciekawe propozycje spotkań i warsztatów dla rodziców oraz wychowawców. Jestem polonistką, a Iskierkami są dla mnie zarówno uczniowie, nauczyciele jak i rodzice-mają w sobie ogień, który zagrzewa do działania!!!

# data[].attributes.body
Agata Karolczyk-Kozyra

# data[].attributes.attachment_link.description
Blog o aktywnym nauczaniu, zgodnym z ideą Konfucjusza: "Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem." Autorka bloga to nauczyciel dyplomowany języka polskiego w I Liceum Ogólnokształcącym z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Tomasza Zana we Wschowie. Pasjonatka teatru, literatury, dobrego kina i podróży.

# data[].attributes.body
Izabella Bartol

# data[].attributes.attachment_link.description
blog edukacyjny dla polonistów, edukatorów, pasjonatów nauczania

# data[].attributes.body
Samanta Dryja-Zabielska

# data[].attributes.body
Natalia Bielawska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Małgosia o Kasi

Trochę rozważna, trochę romantyczna... Całe swoje dzieciństwo mieszkała w szkole i na lekcje docierała w kilka sekund. Kim mogła zostać? Oczywiście nauczycielką, ale nie taką zwykłą nauczycielką, tylko pasjonatką teatru i znawczynią kultury popularnej. To ona, pracując z dziećmi i młodzieżą, założyła szkolne koło „POPkulturalne rozmowy...", by śledzić zmiany jakie następują wokół w dziedzinie języka, mediów i sztuki. Nie opuszcza ze swoimi uczniami żadnej premiery w poznańskich teatrach. Współpracując ze swoim ukochanym wydziałem - Filologią Polską i Klasyczną na UAM, pokazuje swoim uczniom poważne oblicze humanistyki, a studentom jak ciekawie i efektywnie uczyć młodych ludzi.

Nauczyciel zaprzeczający tezie o spoczywającym na laurach nauczycielu dyplomowanym. Wszystkie jej pomysły realizowane są w sposób przemyślany, a niestandardowe projekty dopięte na ostatni guzik. Wymagająca i cierpliwa, ironiczna i empatyczna. Zwolenniczka podmiotowego traktowania ucznia, oczytana w nowoczesnych metodach nauczania. Opiekun gazety „EksPress szkolny" i Samorządu Uczniowskiego, zainicjowała akcje „Wielki powrót książek do biblioteki" oraz czytanie bajek wśród najmłodszych. Prywatnie mama dwóch córek, miłośniczka scrapbookingu i wypoczynku na kamienistych chorwackich plażach.

Jesteśmy nauczycielkami w Zespole Szkół z Oddziałami Sportowymi nr 1 w Poznaniu.

Od początku wspólnej pracy tworzymy zgrany duet, realizując wspólne projekty i pomysły, m. in. koordynując współpracę z WFPiK UAM, tworząc szkolną gazetę oraz organizując niestandardowe imprezy szkolne.

Nasza praca jest naszą pasją, którą chcemy się z Państwem podzielić :-)

# data[].attributes.attachment_link.description
Małgosia o Kasi Trochę rozważna, trochę romantyczna... Całe swoje dzieciństwo mieszkała w szkole i na lekcje docierała w kilka sekund. Kim mogła zostać? Oczywiście nauczycielką, ale nie taką zwykłą nauczycielką, tylko pasjonatką teatru i znawczynią kultury popularnej. To ona, pracując z dziećmi i młodzieżą, założyła szkolne koło „POPkulturalne rozmowy...", by śledzić zmiany jakie następują wokół w dziedzinie języka, mediów i sztuki.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Strona dla każdego, dla kogo sposób, w jaki się wyraża czy w jaki pisze, jest ważny, jak również dla tych, którzy mają jakiś językowy dylemat i nie wiedzą, gdzie mogą znaleźć jego rozwiązanie. Piszcie do nas, a my na pewno w tym pomożemy. Autorami tekstów na stronie są Paweł Pomianek, gospodarz i właściciel serwisu, oraz jego współpracownicy.

Zadaj pytanie

Najnowsze wpisy

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (73)

Liczebnik oboje. Wybór formy orzeczenia

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (72)

Na VHS-ie czy w VHS-ie?

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (71)

Zarażony czy zakażony? Sprawdź poprawne nazewnictwo!

„Stan zagrożenia epidemicznego" czy „stan zagrożenia epidemiologicznego"?

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (70)

Ucha, fochy, tarapaty - recenzja

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (69)

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (68)

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (67)

Czy warto korzystać z wyrazów i określeń obcojęzycznych?

Czy odmieniać w polszczyźnie wyrazy obcojęzyczne

Czy wiesz, że... Ciekawostki językowe (66)

# data[].attributes.attachment_link.title
Językowe Dylematy - dla każdego, kto ceni poprawną polszczyznę

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona dla każdego, dla kogo sposób, w jaki się wyraża czy w jaki pisze, jest ważny, jak również dla tych, którzy mają jakiś językowy dylemat i nie wiedzą, gdzie mogą znaleźć jego rozwiązanie. Piszcie do nas, a my na pewno w tym pomożemy.Autorami tekstów na stronie są Paweł Pomianek, gospodarz i właściciel serwisu, oraz jego współpracownicy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Chyba jakąś bajkę pani nam tu serwuje! Do szkoły trzeba chodzić i trzeba się uczyć, za naszych czasów uczyliśmy się i było dobrze. Nie obawiając się takich komentarzy, o tym, jak zapoznać i zachęcić rodziców do OK".

# data[].attributes.attachment_link.description
"Chyba jakąś bajkę pani nam tu serwuje! Do szkoły trzeba chodzić i trzeba się uczyć, za naszych czasów uczyliśmy się i było dobrze. Nie obawiając się takich komentarzy, o tym, jak zapoznać i zachęcić rodziców do OK".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W celu powtórzenia treści związanych z życiem i twórczością Jana Kochanowskiego, przygotowałam moim siódmoklasistom quiz kahoot. Oczywiście, spotkał się on z wielką owacją (ku mojej uciesze). Quiz jest dostępny tu. W tak atrakcyjny sposób nawet uczeń, który przespał lekcje z Kochanowskiego, odświeży swoją pamięć ;).

# data[].attributes.attachment_link.description
W celu powtórzenia treści związanych z życiem i twórczością Jana Kochanowskiego, przygotowałam moim siódmoklasistom quiz kahoot. Oczywiście, spotkał się on z wielką owacją (ku mojej uciesze). Quiz jest dostępny tu. W tak atrakcyjny sposób nawet uczeń, który przespał lekcje z Kochanowskiego, odświeży swoją pamięć ;).

# data[].attributes.body
Agnieszka Kochan

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
poniedziałek, 20 stycznia

Historia pewnej rodziny, czyli o częściach zdania pojedynczego

To wszystko już wiemy, czyli podręcznik str. 100

Przydawka - każde określenie dowolnego rzeczownika w zdaniu. Odpowiada na pytania: jaki? który? czyj?

Okolicznik - określenie orzeczenia, uściślające okoliczności. Pytania: jak? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? jak bardzo?

Dopełnienie - określenie orzeczenia, odpowiadające na pytania przypadków zależnych rzeczownika (poza M i W)

1.Kto? co?- ot, na przykład pies.

Wyraz pies podmiotem jest.

2. Co się z nim dzieje? Co robi?- służy.

To orzeczenie. Nie wiesz? Wstyd duży.

3. Jaki? lub: który? ile? czyj? czego?

Dobry. Przydawka jest to, kolego.

4. Gdzie? kiedy? Odkąd? Jak? Czemu? Po co?

To okolicznik: dniem (oraz) nocą.

5. Kogo? Lub: czego? Komu? Lub: czemu?

To dopełnienie: panu (swemu).

Gdy jeden wyraz przy drugim stanie,

Z wszystkich tych słówek powstanie zdanie:

,,Dobry pies służy panu dniem i nocą''.

Funkcje składniowe poszczególnych części zdania

1. Na podstawie podręcznika (str. 101 i 102) sporządź notatkę na temat części mowy w różnych rolach w zdaniu. Wymyśl własne przykłady.

2. Zadanie 1 ze str. 103.

Drugi stopień wtajemniczenia

a) orzeczenie czasownikowe (co robi? co się z nim dzieje?) - Mało kto nie potrafi odnaleźć w zadaniu wyrazu nazywającego czynność lub stan. Orzeczenie czasownikowe jest wyrażone czasownikiem osobowym ( wyjątek - zdania bezpodmiotowe), a czasownik osobowy to taki, do którego pasuje jakiś zaimek osobowy (idę - ja, śpisz - ty, zrobił - on, zaśpiewała -ona, powiedziało - ono, znajdziemy - my, wiecie - wy, skończyli - oni, będą grały - one). Wczoraj wygraliśmy konkurs. Pies szczeka na przechodnia.
b) orzeczenie imienne (jaki jest podmiot? kim/czym jest podmiot?) - I tu zaczynają się schody. Ten rodzaj orzeczenia nazywa bowiem nie czynność, ale cechę lub status podmiotu i bardzo łatwo pomylić je z dopełnieniem lub przydawką.
W skład orzeczenia imiennego wchodzą dwa wyrazy:
a) - forma osobowa czasownika: być, stać się, zostać (czyli: jest, byliśmy, zostaniesz itp.) Zwróćcie uwagę, że wszystkie te czasowniki mają bardzo zbliżone znaczenie. (np. będę lotnikiem = zostanę lotnikiem = stanę się lotnikiem)
b) - dowolna część mowy, najczęściej rzeczownik lub przymiotnik
Jeżeli w zdaniu zobaczysz czasownik taki jak łącznik, natychmiast szukaj orzecznika, czyli wyrazu określającego kim lub czym podmiot - jest, był, będzie, staje się, stał się, stanie się, zostaje, został czy zostanie. (Janek jest uczniem. Marek był harcerzem. Zosia będzie nauczycielką. Puszysty szczeniak staje się wielkim psem. albo jest, był, będzie, staje się, stał się, stanie się, zostaje, został czy zostanie. (Nauczyciel jest wymagający. Pies był nieposłuszny. Po wycieczce uczniowie będą zmęczeni. Po serii treningów zawodnik staje się lepszy. itp.)
UWAGA! Nie doszukujcie się na siłę orzeczenia imiennego tam, gdzie go nie ma. Czasowniki „być", „stać się", „zostać" funkcjonują również jako zwykłe orzeczenia czasownikowe, jeśli odpowiadają na inne pytania, np. Mama jest (gdzie?) w ogrodzie. Marcin będzie (kiedy?) o piątej. Tato został (gdzie?) w pracy (do kiedy?) do wieczora. I wtedy stał się (co?) cud.

a) podmiot gramatyczny (kto?co?) - najprostszy do zidentyfikowania: jest nim najczęściej rzeczownik odpowiadający na pytanie Mianownika, np. W pewien sobotni poranek odwiedził nas dawno niewidziany (kto?co?) syn cioci Karoliny.

b) podmiot logiczny (kogo?czego?) - tu trzeba użyć właśnie logiki, żeby odkryć, o kim lub o czym mówi zdanie. No bo jeśli w zdaniu: Na półce leżą (kto?co?)książki. mówi o książkach, to przez analogię zdanie: Na półce nie ma (kogo?czego?)książek. też o nich mówi. Ten rodzaj podmiotu zależy od orzeczenia. Jeśli orzeczenie brzmi: nie ma, zabrakło, ubyło, przybyło, to podmiot automatycznie przybierze formę Dopełniacza. W sklepie nie ma (kogo?czego?)bułek. Zabrakło mi (kogo?czego?)czasu. Z wiekiem ubywa (kogo?czego?)włosów. W rzece przybyło dużo (kogo?czego?)wody. Na formę podmiotu ma tez wpływ liczebnik go określający, np. W misce leży pięć (kogo? czego?) pomidorów.

c) podmiot domyślny - niby go nie ma, bo żaden wyraz nie pełni jego funkcji, ale możemy bez trudu określić osobę, w której występuje czasownik. Jedziemy na wycieczkę. - Kto jedzie? My. (On)Zrobił to na złość mamie. Kto tak niegodziwie postąpił? On. (Ty)Znajdź sobie jakieś zajęcie! Kto ma zejść z oczu nadawcy tego komunikatu? Ty.

a) przydawka przymiotna (jaki?) zimna woda, piękny widok, zupa ogórkowa
b) przydawka rzeczowna (w tym samym przypadku) złodziej kieszonkowiec, sportowiec amator, Smerf Mądrala, lekarz pediatra
c) przydawka dopełniaczowa (kogo?czego?czyj?) torebka mamy, koszyk malin, wiersz Mickiewicza
d) przydawka liczebna (ile?) pięć zeszytów, dwunastu braci
e) przydawka przyimkowa (z czego?) sweter z wełny, serwis z porcelany, potrawka z kurczaka

4. Rodzaje dopełnień
a) dopełnienie bliższe (kogo?co?) - Żeby je wskazać, trzeba coś wiedzieć o stronie czynnej i biernej czasownika. Tato ogląda (co?) mecz. To zdanie jest w stronie czynnej, bo podmiot (czyli tato) jest wykonawcą czynności. Opowiedzmy teraz nie o tacie, a o meczu. Co się z nim dzieje? Ano: Mecz jest oglądany przez tatę. Treść ta sama, tylko podmiot i dopełnienie zamieniły się rolami. W stronie biernej bohaterem zdania (podmiotem) został który w stronie czynnej był zaledwie dopełnieniem - właśnie dopełnieniem bliższym. Dopełnienie bliższe w stronie biernej staje się podmiotem. (Ogrodnik zasadził (co?) kwiaty. Kwiaty zostały zasadzone... Brat prasuje (co?) koszulę. Koszula jest prasowana... Lekarz odwiedził (kogo?) chorego. Chory został odwiedzony...)
b) dopełnienie dalsze - każde inne 🙂
5. Rodzaje okoliczników
a) okolicznik czasu (kiedy? od kiedy?do kiedy?)przyjechał wczoraj, będzie do niedzieli,
b) okolicznik miejsca (gdzie?dokąd?którędy?)poszedł ( droga) prowadziła przez las
c) okolicznik sposobu (jak? w jaki sposób?)pisze starannie, mówi po angielsku
d) okolicznik celu (po co? w jakim celu?)biegnie po zwycięstwo, popisuje się dla poklasku- działa,żeby coś osiągnąć w przyszłości
e) okolicznik przyczyny (dlaczego?)poczerwieniał z wysiłku, skakał z radości- bo już wcześniej nastąpił powód działania
f) okolicznik warunku (pod jakim warunkiem?) zatelefonuj w przypadku gorączki
g) okolicznik przyzwolenia (mimo czego?)wystąpił mimo choroby
h) okolicznik stopnia i miary (jak bardzo?) postąpił bardzo szlachetnie, przepisał wyjątkowo starannie

Sprawdź się!

Kapuściana gramatyka

Dokonaj rozbioru logicznego poniższych zdań:

1. Na grządce mojej babki rośnie wielka kapusta.

2. Mała Julka idzie do sklepu po dużą kapustę.

3. Ostatnio bardzo polubiłam czerwoną kapustę z marchewką.

4. Janusz biznesu co miesiąc zarabia dużo kapusty.

5. Tadeusz chętnie gra w piłkę nożną kapustą.

6. Babcia Marka kupiła wczoraj dobrą kapustę w sklepie prowadzonym przez rodzinną firmę należącą do koleżanki kuzynki mojego pierwszego męża.

7. Kapusta hodowana przez moją rodzinę od pokoleń w przydomowym ogródku jest dobra, ale ciężkostrawna.

8. Zepsuta kapusta długo leży na moim kuchennym stole.

9. Kapusta jest dużym warzywem zawierającym wszystkie niezbędne składniki odżywcze potrzebne młodemu i rozwijającemu się organizmowi.

10. Kapusta włoska rośnie w ogródku na zielonej trawce.

Turniej składniowy

1. Podaj tytuł dowolnego utworu będący zdaniem z podmiotem domyślnym.

2. Ułóż zdanie bezpodmiotowe.

3. Dokończ, używając dopełnienia dalszego: „Kupiliśmy..."

4. Wykres zdania z punktu 3.

5. Zdanie z czasownikiem w roli podmiotu.

6. Zdanie z tym samym czasownikiem w roli przydawki.

7. Zastosuj w jednym zdaniu trzy różne rodzaje przydawek i podpisz je.

8. Przedstaw dwukrotnie tę samą sytuację: w jednym zdaniu użyj orzeczenia czasownikowego, w drugim imiennego.

9. Co strasznego zdarzyło się wczoraj? Użyj jak najwięcej różnych okoliczników i określ ich typ.

Jego Wysokość Przecinek, czyli o interpunkcji w zdaniu pojedynczym i złożonym

Przecinkiem w zdaniu pojedynczym oddzielamy wyrazy odpowiadające na to samo pytanie.

Moja starsza siostra kupiła sobie wczoraj duży, niebieski, nieprzemakalny namiot.

W zdaniu złożonym przecinkami rozdzielamy wszystkie zdania składowe, np.

Kupiłam dom, który stoi na skraju lasu.

UWAGA!

Przecinków nie stawiamy przed spójnikami: i , oraz, ani, lub, albo, czy.

UWAGA! Jeśli te spójniki się powtarzają w zdaniu, przed każdym kolejnym powtórzeniem pojawi się przecinek, np.

Nie przepadam ani za racuchami, ani za wątróbką.

# data[].attributes.attachment_link.description
poniedziałek, 20 stycznia Historia pewnej rodziny, czyli o częściach zdania pojedynczego Przydawka - każde określenie dowolnego rzeczownika w zdaniu. Odpowiada na pytania: jaki? który? czyj? Okolicznik - określenie orzeczenia, uściślające okoliczności. Pytania: jak? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? jak bardzo? Dopełnienie - określenie orzeczenia, odpowiadające na pytania przypadków zależnych rzeczownika (poza M i W) 1.Kto?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy macie czasem dość konkursów opierających się tylko na wiedzy albo takich gdzie należy wykonać plakat tematyczny/rysunek? Ja tak. Na samo słowo "plakacik" przechodzi mnie nieprzyjemny dreszcz.
Jaka alternatywa? Postawiłam na zdjęcie.
Zadaniem młodzieży było przebanie się za postać historyczną.
Postawiłam na takie kryteria sukcesu:
- uchwycenie jak największego podobieństwa między postacią przedstawianą a osobą przedstawiającą,
- właściwa scenografia,
- kreatywność,
- ciekawa, uzasadniająca wybór wypowiedź.
Prace, które napłynęły, zachwyciły mnie, zaskoczyły pomysłowością, a wypowiedzi uzasadniające wybór - przemyśleniami.
Zdjęcia możesz obejrzeć TU.
Wyobrażam sobie podobny konkurs z każdego przedmiotu. Z języka polskiego chodzi mi już kilka po głowie, np. portret pisarza/pisarki.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy macie czasem dość konkursów opierających się tylko na wiedzy albo takich gdzie należy wykonać plakat tematyczny/rysunek? Ja tak. Na samo słowo "plakacik" przechodzi mnie nieprzyjemny dreszcz. Jaka alternatywa? Postawiłam na zdjęcie. Zadaniem młodzieży było przebanie się za postać historyczną.

# data[].attributes.body
Katarzyna Mikołajczak

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cieszę się, że trafiłeś na moją stronę. Prowadzę ja dla moich uczniów. To tutaj zamieszczam materiały na lekcje, przygotowuję plansze, gry różnego rodzaju, prezentacje. Jeżeli coś Ci się podoba, zabierz ze sobą. Będzie mi bardzo miło.

Kochani Uczniowie

To tutaj znajdziecie materiały, które pomogą Wam w nauce, poszerzą zainteresowania, może zafrapują lub zainteresują. Na pewno jednak pokierują Waszą nauką. Przed każdą lekcją znajdziecie dokładne informacje, dotyczące materiału, który trzeba opanować. Bo jest to strona z OKejem.

Dlatego zaglądajcie, korzystajcie, bawcie się dobrze, no i uczcie. Niech ten wspólnie spędzony czas zaowocuje.

Live Chat will appear. Click the "Edit Chat" button above it to open the POWr Editor. Note: To edit your Live Chat, log in to your account at powr.io. The "Edit" button will appear above your plugin when you are logged in.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tutaj zapraszam na stronę, na której opisuję już sprawdzone lekcje i projekty. Kliknij i korzystaj

# data[].attributes.attachment_link.description
Cieszę się, że trafiłeś na moją stronę. Prowadzę ja dla moich uczniów. To tutaj zamieszczam materiały na lekcje, przygotowuję plansze, gry różnego rodzaju, prezentacje. Jeżeli coś Ci się podoba, zabierz ze sobą. Będzie mi bardzo miło. Kochani Uczniowie To tutaj znajdziecie materiały, które pomogą Wam w nauce, poszerzą zainteresowania, może zafrapują lub zainteresują.

# data[].attributes.body
Agnieszka Zielińska

# data[].attributes.attachment_link.description
Blog o podróżach śladami pisarzy, poetów i bohaterów literackich. Oryginalne zdjęcia, krótkie, aczkolwiek treściwe komentarze polonistki-pasjonatki.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wyślij pocztą e-mail Wrzuć na bloga Udostępnij w usłudze Twitter Udostępnij w usłudze Facebook Udostępnij w serwisie Pinterest

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. Wiadomości ogólne. "Lalka" to jedna z najsłynniejszych powieści polskiego pozytywizmu, wydana w Warszawie w 1890 r. (przedtem ukazywała się w odcinkach w "Kurierze Codziennym"). Jej treść była wielokrotnie cenzurowana ze względu na zawarte w niej elementy patriotyczne.

. Przyda się do kopiowania cytatów i szybkiego szukania potrzebnych fragmentów.
3. O czym to jest, czyli tematyka i problematyka "Lalki". Gdyby ograniczyć się do wątku głównego, byłaby to opowieść o starszawym (z punktu widzenia maturzysty) gościu, który zakochał się na zabój w 20 lat młodszej pannie arystokratycznego pochodzenia i stawał na głowie, żeby zdobyć jej uczucia. Sęk w tym, że nie tylko się jej nie podobał, ale do tego pochodził z innej sfery, co go zupełnie dyskwalifikowało. O tym, że nie jest to łzawe romansidło, decyduje cała otoczka głównego wątku oraz przesłanie ideowe utworu. Przebogata galeria postaci ze wszystkich szczebli społecznych, znakomite scenki rodzajowe, dużo humoru, sarkazmu i goryczy, opisy XIX-wiecznej Warszawy, obrazy świata odchodzącego, obecnego i nadchodzącego...

Najważniejsze problemy poruszane w "Lalce" to między innymi:
- diagnoza polskiego społeczeństwa XIX w. poprzez ocenę realizacji haseł pozytywistycznych,
- rozliczenie z ideałami romantycznymi i pozytywistycznymi,
- obraz polskich idealistów na tle społecznego rozkładu,
- dramat polskiego społeczeństwa, które nie dorosło do nowoczesności,
- obraz kapitalizmu, kariery i awansu społecznego

Prus bardzo ostro i pesymistycznie podsumowuje realizację postulatów pozytywistycznych w społeczeństwie polskim - za to między innymi powieść została przyjęta chłodno przez ówczesną krytykę.
Obecnie " Lalka" uznawana jest za najdoskonalszą artystycznie, najgłębszą intelektualnie i najbardziej europejską powieść, jaka powstała w Polsce. Józef Bachórz nazywa ją "zaproszeniem czytelnika do odpowiedzialności za przyszłość".
4. Jakie idee pozytywistyczne zawiera "Lalka"? Powieść ukazuje polskie społeczeństwo z końca XIX w. właśnie z perspektywy idei pozytywistycznych. Prus krytykuje realizację tych idei na gruncie rodzimym poprzez przykłady losów poszczególnych bohaterów:
a) praca organiczna - społeczeństwo ukazane jako organizm, którego właściwie każda część wymaga uzdrowienia: zdegenerowana arystokracja (np. Łęccy, Starski, Krzeszowski), podzielona ideowo inteligencja (studenci), zdeklasowana szlachta (Wirski, Maruszewicz), żyjący w nędzy margines społeczny (Marianna, Wysocki). Najlepsza nawet inicjatywa szlachetnych jednostek to za mało, żeby stworzyć nowoczesne społeczeństwo oraz podnieść poziom gospodarczy i ekonomiczny kraju.
b) praca u podstaw - realizacja negatywna: fałszywa filantropia, doraźne akcje charytatywne służące głównie rozrywce arystokracji (np. kwesta wielkanocna); realizacja pozytywna: działalność prezesowej Zasławskiej w jej majątku (ochronka dla dzieci, dom starców, godziwe życie chłopów), dzialalność Wolkulskiego (pomoc Mariannie i Wysockim)
c) równouprawnienie kobiet - na przykładzie Heleny Stawskiej, zmuszonej do samodzielnego życia i utrzymania córki po ucieczce męża za granicę. Kobieta boryka się z problemami finansowymi, gdyż jej praca jest opłacana bardzo nisko, a stabilizacje zapewnić jej może jedynie spadek (po Wokulskim) i małżeństwo (z Mraczewskim).
d) asymilacja Żydów - na przykładzie Henryka Szlangbauma - Polaka, patrioty, uczestnika powstania styczniowego i zesłańca na Sybir - prześladowanego przez innych subiektów jedynie z powodu żydowskiego pochodzenia.
e) postęp nauki i techniki - reprezentują: Geist, Julian Ochocki, Paweł Szuman a częściowo i Stanislaw Wokulski. To jednostki wybitne o szerokich horyzontach, tymczasem społeczeństwo traktuje ich jak nieszkodliwych dziwaków, lekceważąc ich wynalazki i plany.

5. Wyjaśnienie tytułu. Pierwotnie powieść miała nosić tytuł "Trzy pokolenia", co oddawałoby jej treść, ponieważ ukazuje odchodzące pokolenie romantycznych idealistów (Rzecki), istniejące współcześnie pokolenie przejściowe; takie rozdarte między ideami romantyzmu i pozytywizmu (Wokulski) i pokolenie przyszłości - pozytywistycznych idealistów naukowych (Ochocki).

Tytuł "Lalka" związany jest z epizodyczną sceną procesu o kradzież dziecięcej zabawki, którą Prus stworzył w oparciu o autentyczną historię przeczytaną w prasie, a ta z kolei podsunęła mu zarys fabuły całej powieści. Wg autora tytułowa "lalka" nie ma nic wspólnego z postacią Izabeli, choć czytelnicy są skłonni przyrównywać bohaterkę do pięknej i nieczułej kukły.

znajduje się rozdział poświęcony procesowi o kradzież lalki, rzeczywistej lalki dziecinnej. Otóż taki proces miał miejsce w Wiedniu. A ponieważ fakt ten wywołał w moim umyśle skrystalizowanie się, sklejenie się całej powieści, więc przez wdzięczność użyłem wyrazu lalka za tytuł. Powieść, o której mówię, powinna mieć tytuł: "Trzy pokolenia". Może nawet byłaby lepiej rozumiana z takim nazwiskiem". ( Krystyna Tokarzówna, Stanisław Fita: Bolesław Prus 1847-1912. Kalendarz życia i twórczości.)

Akcja "Lalki" zaczyna się w marcu 1878 r. przyjazdem Wokulskiego, a kończy w październiku 1879 r. śmiercią Rzeckiego. Toczy się głównie w Warszawie, ale również w Paryżu, Zasławku i przez moment w Skierniewicach.

Wydarzenia fabularne zaczynają się ok. 40 lat wcześniej (młodość Rzeckiego, historia Minclów) i dotyczą dodatkowo takich krajów, jak: Rosja, Bułgaria (historia Wokulskiego) Węgry, Turcja (historia Rzeckiego).

8. "Lalka" w pigułce - najważniejsze wydarzenia w poszczególnych rozdziałach:

Rozmowy na temat losów Stanisława Wokulskiego.

Wokulski powraca zza granicy i spotyka się z Rzeckim.

Podczas wspólnej podróży do Krakowa Wokulski przekonuje się o niewierności narzeczonej i chce popełnić samobójstwo.

Rzecki opisuje zmiany w zachowaniu H. Szlangbauma, nasilające się nastroje antysemickie oraz swoje próby udania się w podróż.

Powieść najpierw ukazywała się w odcinkach w gazecie, następnie w trzytomowym wydaniu książkowym, obecnie jest wydawana w dwóch tomach. Wydarzenia opisano z punktu widzenia wszechwiedzącego narratora 3-osobowego, ale wiele miejsca zajmuje też subiektywna narracja pamiętnikarska jednego z głównych bohaterów, Rzeckiego (9 rozdziałów). Jest też wiele monologów wewnętrznych w tzw. mowie pozornie zależnej oraz wypowiedzi bohaterów charakteryzujących i oceniających postacie i wydarzenia.

Poniższy podział dotyczy podanej w linku wersji internetowej. W nawiasach numeracja zgodna z "papierowym" wydaniem trzytomowym, a w nawiasie kwadratowym numeracja z tabeli (p.8 "Lalka" w pigułce...).

Rozdział pierwszy (T1/I): Jak wygląda firma J. Mincel i S. Wokulski przez szkło butelek? (1)

Bohaterowie drugoplanowi: radca Węgrowicz, fabrykant powozów Deklewski i ajent handlowy Szprot dyskutują w warszawskiej jadłodajni położonej w okolicach Krakowskiego Przedmieścia o niejakim S. Wokulskim, charakteryzując tego bohatera jeszcze przed jego pojawieniem się na kartach powieści. Zwróćcie uwagę - to nie narrator wprowadza głównego bohatera, tylko inne postacie.

Z ich rozmowy wnioskujemy, że:

- Powieść zaczyna się na początku 1878 r. (Pokój w San Stefano kończący wojnę rosyjsko-turecką podpisano 2 marca 1878 r., w następnym rozdziale mowa o flocie angielskiej, która wpłynęła na Dardanele - połowa lutego 1878.)"W początkach roku 1878, kiedy świat polityczny zajmował się pokojem san-stefańskim, wyborem nowego papieża albo szansami europejskiej wojny, warszawscy kupcy tudzież inteligencja pewnej okolicy Krakowskiego Przedmieścia niemniej gorąco interesowała się przyszłością galanteryjnego sklepu pod firmą J. Mincel i S. Wokulski".

- Wokulski urodził się w latach trzydziestych, czyli obecnie ma ponad 40 lat. " Było to w roku 1860... (...)Wokulski był wtedy u Hopfera subiektem i miał już ze dwadzieścia parę lat. (...)W handlu win i delikatesów (...)"

- W 1862 r. studiował w warszawskiej Szkole Głównej (działała ona w latach 1862-69). "Przerzucił się (...) do Szkoły Przygotowawczej, a potem do Szkoły Głównej. (...) Wtedy wszystkim paliło się we łbach, a on nie chciał być gorszym od innych. W dzień służył gościom przy bufecie i prowadził rachunki, a w nocy uczył się...Poszedł i nawet zdał egzamin do Szkoły Głównej. No, ale (...) zamiast wytrwać przy nauce do końca, niespełna w rok rzucił szkołę..."

- Brał udział w powstaniu styczniowym 1863 r. i trafił na Syberię (Irkuck). Ponieważ w czasie zaborów powstanie było tematem tabu - macie tu klasyczny przykład "Gotował wraz z innymi piwo, które do dziś dnia pijemy, i sam w rezultacie oparł się aż gdzieś koło Irkucka".

- Po powrocie do Warszawy w 1870 r. ożenił się w 1872 r. z bogatą wdową po kupcu galanteryjnym Minclu. "W roku 1870 wrócił do Warszawy z niewielkim fundusikiem. Przez pół roku szukał zajęcia, z daleka omijając handle korzenne, których po dziś dzień nienawidzi, aż nareszcie przy protekcji swego dzisiejszego dysponenta, Rzeckiego, wkręcił się do sklepu Minclowej, która akurat została wdową, i - w rok potem ożenił się z babą grubo starszą od niego".

- Małżeństwo trwało (ponad) cztery lata. W 1876 r. Wokulski został wdowcem i bogatym człowiekiem - odziedziczył 30 tys. rubli. "Półtora roku temu baba objadła się czegoś i umarła, a Wokulski po czteroletniej katordze został wolny jak ptaszek, z zasobnym sklepem i trzydziestu tysiącami rubli w gotowiźnie, na którą pracowały dwa pokolenia Minclów".

- Posiadany kapitał zainwestował w interesy związane z wojną rosyjsko-turecką (1877-1878) "(...) rzucił wszystko i pojechał robić interesa na wojnie. Milionów mu się zachciało (...) (...)w Turcji znajdzie jeszcze bogatszą babę aniżeli nieboszczka Minclowa?"

Rozdział kończy się prezentacją kolejnego głównego bohatera: subiekta Ignacego Rzeckiego. "Ani jednak ciekawość ogółu, ani fizyczne i duchowe zalety trzech subiektów, ani nawet ustalona reputacja sklepu może nie uchroniłaby go od upadku, gdyby nie zawiadował nim czterdziestoletni pracownik firmy [w firmie od 40 lat], przyjaciel i zastępca Wokulskiego, pan Ignacy Rzecki".

Rozdział drugi (T1/II): Rządy starego subiekta (2)

Szczegółowy opis pokoju Rzeckiego, w którym mieszka od 25 lat: skromne umeblowanie, gitara, jednooki pudel Ir. Życie subiekta całkowicie związane ze sklepem, o czym świadczy stały rozkład zajęć: pobudka o 6.00 - toaleta i śniadanie, 6.30 - przegląd towarów w sklepie, administrowanie sklepem od 8.00 do 20.00 z godzinną przerwą na obiad, po 20.00 obliczanie utargu i planowanie następnego dnia; w niedzielę planowanie wystaw okiennych na tydzień.

Wprowadzenie postaci trzech subiektów: Klejn - mizerny, socjalista, Lisiecki - gburowaty, antysemita, Mraczewski - dwudziestoletnipiękniś, lekkoduch i bawidamek.

Rozdział trzeci (T1/III): Pamiętnik starego subiekta - fragm.1 (3)

Zawiera opis dzieciństwa Rzeckiego i jego przekonania polityczne odziedziczone po ojcu - obaj byli bonapartystami, czyli zwolennikami Napoleona Bonaparte i jego dynastycznych następców (Napoleona III - bratanka cesarza i Napoleona IV - syna Napoleona III).

"Ojciec mój był za młodu żołnierzem, a na starość woźnym w Komisji Spraw Wewnętrznych. Trzymał się prosto jak sztaba, miał nieduże faworyty i wąs do góry; szyję okręcał czarną chustką i nosił srebrny kolczyk w uchu. Mieszkaliśmy na Starym Mieście z ciotką, która urzędnikom prała i łatała bieliznę. Mieliśmy na czwartym piętrze dwa pokoiki (...)"

"Na ścianach u ciotki wisieli sami święci; ale jakkolwiek było ich sporo, nie dorównali jednak liczbą Napoleonom, którymi ojciec przyozdabiał swój pokój. Był tam jeden Napoleon w Egipcie, drugi pod Wagram, trzeci pod Austerlitz, czwarty pod Moskwą, piąty w dniu koronacji, szósty w apoteozie. Gdy zaś ciotka, zgorszona tyloma świeckimi obrazami, zawiesiła na ścianie mosiężny krucyfiks, ojciec, ażeby - jak mówił - nie obrazić Napoleona, kupił sobie jego brązowe popiersie i także umieścił je nad łóżkiem".

"Często przychodzili do nas dawni koledzy ojca: pan Domański, także woźny, ale z Komisji Skarbu, i pan Raczek, który na Dunaju miał stragan z zieleniną. Prości to byli ludzie (nawet pan Domański trochę lubił anyżówkę), ale roztropni politycy. Wszyscy, nie wyłączając ciotki, twierdzili jak najbardziej stanowczo, że choć Napoleon I umarł w niewoli, ród Bonapartych jeszcze wypłynie".

- śmierć ojca Rzeckiego i pół roku później rozpoczęcie przez Ignacego terminu w sklepie Jana Mincla.

"Sklep Mincla znałem od dawna, ponieważ ojciec wysyłał mnie do niego po papier, a ciotka po mydło. Zawsze biegłem tam z radosną ciekawością, ażeby napatrzeć się wiszącym za szybami zabawkom. O ile pamiętam, był tam w oknie duży kozak, który sam przez się skakał i machał rękoma, a we drzwiach - bęben, pałasz i skórzany koń z prawdziwym ogonem.

Wnętrze sklepu wyglądało jak duża piwnica, której końca nigdy nie mogłem dojrzeć z powodu ciemności. Wiem tylko, że po pieprz, kawę i liście bobkowe szło się na lewo do stołu, za którym stały ogromne szafy, od sklepienia do podłogi napełnione szufladami. Papier zaś, atrament, talerze i szklanki sprzedawano przy stole na prawo, gdzie były szafy z szybami, a po mydło i krochmal szło się w głąb sklepu, gdzie było widać beczki i stosy pak drewnianych.

Nawet sklepienie było zajęte. Wisiały tam długie szeregi pęcherzy naładowanych gorczycą i farbami, ogromna lampa z daszkiem, która w zimie paliła się cały dzień, sieć pełna korków do butelek, wreszcie wypchany krokodylek, długi może na półtora łokcia".

"Sklep nasz był kolonialno - galanteryjno - mydlarski. Towary kolonialne wydawał gościom Franc Mincel, młodzieniec trzydziestokilkoletni, z rudą głową i zaspaną fizjognomią. Ten najczęściej dostawał dyscypliną od stryja, gdyż palił fajkę, późno wchodził za kontuar, wymykał się z domu po nocach, a nade wszystko niedbale ważył towar. Młodszy zaś, , który zawiadywał galanterią i obok niezgrabnych ruchów odznaczał się łagodnością, był znowu bity za wykradanie kolorowego papieru i pisywanie na nim listów do panien". Franc i Jan Minclowie byli bratankami Jana Mincla-seniora.

(odegrał później znaczącą rolę w życiu Rzeckiego) pracujący przy mydle, nie ulegał żadnym surowcowym upomnieniom".

1846 - R zecki zostaje subiektem. "W roku 1846 doszły nas wieści o ucieczce Ludwika Napoleona z więzienia. Rok ten był dla mnie ważny, gdyż zostałem subiektem, a nasz pryncypał, stary Jan Mincel, zakończył życie (...)

1850 - Jan Mincel (młodszy) przenosi się na Krakowskie Przedmieście: "Przez kilka lat po śmierci stryja synowcy prowadzili wspólnie sklep na Podwalu i dopiero około 1850 roku podzielili się w ten sposób, że Franc został na miejscu z towarami kolonialnymi, a Jan z galanterią i mydłem przeniósł się na Krakowskie, do lokalu, który zajmujemy obecnie. W kilka lat później Jan ożenił się z piękną Małgorzatą Pfeifer, ona zaś (niech spoczywa w spokoju) zostawszy wdową oddała rękę swoją Stasiowi Wokulskiemu, który tym sposobem odziedziczył interes prowadzony przez dwa pokolenia Minclów".

Rozdział czwarty (T1/IV): Powrót (4)

Niedziela marcowa 1878 - Stanisław Wokulski odwiedza Rzeckiego po ośmiomiesięcznej nieobecności. Pomnożył swój majątek do 300 tys. rubli.

"Grosz ten zarobiłem uczciwie, nawet ciężko, bardzo ciężko. Cały sekret polega na tym, żem miał bogatego wspólnika i że kontentowałem się cztery i pięć razy mniejszym zyskiem niż inni. Toteż mój kapitał ciągle wzrastający był w ciągłym ruchu. - No - dodał po chwili - miałem też szalone szczęście... Jak gracz, któremu dziesięć razy z rzędu wychodzi ten sam numer w rulecie. Gruba gra?... prawie co miesiąc stawiałem cały majątek, a co dzień życie".

"Mincle i zawsze Mincle!... Dziś niech mnie porównają z Minclami. Sam jeden przez pół roku zarobiłem dziesięć razy więcej aniżeli dwa pokolenia Minclów przez pół wieku. Na zdobycie tego, com ja zdobył pomiędzy kulą, nożem i tyfusem, tysiąc Minclów musiałoby się pocić w swoich sklepikach i szlafmycach. Teraz już wiem, ilu jestem wart Minclów, i jak mi Bóg miły, dla podobnego rezultatu drugi raz powtórzyłbym moją grę! Wolę obawiać się bankructwa i śmierci aniżeli wdzięczyć się do tych, którzy kupią u mnie parasol, albo padać do nóg tym, którzy w moim sklepie raczą zaopatrywać się w waterklozety..."

Wokulski zwierza się przyjacielowi z dojmującej tęsknoty towarzyszącej mu za granicą, a także dopytuje się o Łęckich, szczególnie zaś o piękną pannę Izabelę. Rzecki jest przekonany, że Staś działa z pobudek patriotycznych, jak w 1863 r.

- Przed piętnastoma". (znowu mamy przykład języka ezopowego - mowa o roku 1863 - powstanie styczniowe)

"- Znowu swoje - roześmiał się Wokulski. - Zawsze ten sam!

- I tyś ten sam. Za pomyślność twoich zamiarów... Jakiekolwiek są, wiem jedno, że muszą być godne ciebie. A teraz - milczę..."

Rozdział piąty (T1/V): Demokratyzacja pana i marzenia panny z towarzystwa (5)

Treść rozdziału dotyczy rodziny Łęckich oraz ich dawnej i obecnej sytuacji majątkowej. Opisana jest też piękna panna Izabela, jej wychowanie pod szklanym kloszem, jej przekonania, marzenia i oczekiwania. Nie zamieszczę wszystkich cytatów, bo musiałabym skopiować cały rozdział. Tym, którzy będą później zarzucać Izabeli oziębłość, zwrócę uwagę, jak ważną rolę w jej życiu odgrywa posąg Apollina - częsty temat wypracowań dotyczących oniryzmu w "Lalce".

"Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina, który na niej zrobił tak silne wrażenie, że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie. Przypatrywała mu się całymi godzinami, myślała o nim i... kto wie, ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?... I stał się cud: pieszczony przez kochającą kobietę głaz ożył. A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła, nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej w laurowym wieńcu na głowie, jaśniejący mistycznym blaskiem. Siadł na krawędzi jej łóżka, długo patrzył na nią oczyma, z których przeglądała wieczność, a potem objął ją w potężnym uścisku i pocałunkami białych ust ocierał łzy i chłodził jej gorączkę.

Odtąd nawiedzał ją coraz częściej i omdlewającej w jego objęciach szeptał on, bóg światła, tajemnice nieba i ziemi, jakich dotychczas nie wypowiedziano w śmiertelnym języku. A przez miłość dla niej sprawił jeszcze większy cud, gdyż w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi, którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie.

Raz był podobnym do odmłodzonego jenerała-bohatera, który wygrał bitwę i z wyżyn swego siodła patrzył na śmierć kilku tysięcy walecznych. Drugi raz przypominał twarzą najsławniejszego tenora, któremu kobiety rzucały kwiaty pod nogi, a mężczyźni wyprzęgali konie z powozu. Inny raz był wesołym i pięknym księciem krwi jednego z najstarszych domów panujących; inny raz dzielnym strażakiem, który za wydobycie trzech osób z płomieni na piątym piętrze dostał legię honorową; inny raz był wielkim rysownikiem, który przytłaczał świat bogactwem swojej fantazji, a inny raz weneckim gondolierem albo cyrkowym atletą nadzwyczajnej urody i siły.

Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli, każdemu poświęcała najcichsze westchnienia rozumiejąc, że dla tych czy innych powodów kochać go nie może, i - każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci, w półrzeczywistych marzeniach".

Rozdział szósty (T1/VI): W jaki sposób nowi ludzie ukazują się nad starymi horyzontami (6)

Izabela coraz częściej słyszy nazwisko Wokulskiego, o którym wszyscy wypowiadają się z ciekawością, podziwem a nawet szacunkiem jako o bohaterze powstania, hojnym filantropie i silnym człowieku. Zaczyna kojarzyć, że ten mężczyzna interesował się nią już przed rokiem. Zwraca uwagę na jego czerwone ręce, które odmroził na Syberii. Czuje się osaczona, bo Wokulski kupił rodowy serwis i srebra Łęckich za zawyżoną sumę 5 tys. rubli, ofiarował ciotce Izabeli 1000 rubli na ochronkę, przegrywa z Łęckim w karty i chce wciągnąć go do spółki handlowej. Przeczuwa, że ten człowiek chce się zbliżyć do arystokracji, żeby ją zdobyć.

Nawet nie domyślasz się, jak ja dawno znam tego człowieka, a raczej - od jak dawna on mnie prześladuje. Teraz dopiero przypominam sobie, że przed rokiem nie było przedstawienia w teatrze, nie było koncertu, odczytu, na których bym go nie spotykała, i dopiero dziś ta... bezmyślna figura wydaje mi się straszną..."

"- Mówię na mocy moich przeczuć, które ostrzegają... wołają, że ten człowiek po to jeździł na wojnę, ażeby mnie zdobyć. I ledwie wrócił, już mnie ze wszystkich stron obsacza... Ale niech się strzeże!... Chce mnie kupić? dobrze, niech kupuje!... przekona się, że jestem bardzo droga... Chce mnie złapać w sieci?... Dobrze, niech je rozsnuwa... ale ja mu się wymknę, choćby - w objęcia marszałka... O Boże! nawet nie domyślałam się, jak głęboką jest przepaść, w którą spadamy, dopóki nie zobaczyłam takiego dna. Z salonów Kwirynału do sklepu... To już nawet nie upadek, to hańba..."

Rozdział siódmy (T1/VII): Gołąb wychodzi na spotkanie węża (7)

Wielka Środa - 17 kwietnia 1878 - Izabela odwiedza sklep Wokulskiego, żeby okazać kupcowi swoją pogardę. Zaczyna się huśtawka uczuć bohatera:

"Widocznie przez rok ulegałem częściowemu obłąkaniu" - myślał Wokulski. - Nie było niebezpieczeństwa, nie było ofiary, której nie poniósłbym dla tej osoby, i ledwiem ją zobaczył, już nic mnie nie obchodzi.

A jak ona rozmawiała ze mną. Ile tam było pogardy dla marnego kupca..." Zapłać temu panu!..." Paradne są te wielkie damy; próżniak, szuler, nawet złodziej, byle miał nazwisko, stanowi dla nich dobre towarzystwo, choćby fizjognomią zamiast ojca przypominał lokaja swej matki. Ale kupiec - jest pariasem... Co mnie to wreszcie obchodzi; gnijcie sobie w spokoju!"

Rozdział ósmy (T1/VIII): Medytacje (8)

Upokorzony Wokulski wychodzi ze sklepu, krąży po ulicach Warszawy i rozmyśla nad swoją trudną sytuacją z przeszłości.

"Kiedy dzieckiem będąc, łaknął wiedzy - oddano go do sklepu z restauracją. Kiedy zabijał się nocną pracą, będąc subiektem - wszyscy szydzili z niego, zacząwszy od kuchcików, skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu - prześladowano go porcjami, które niedawno podawał gościom".

Odetchnął dopiero na Syberii. Tam mógł pracować, tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich, Czekanowskich, Dybowskich. Wrócił do kraju prawie uczonym, lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia, zakrzyczano go i odesłano do handlu..."

Wspomina też początki swojej fascynacji Łęcką oraz plan zbliżenia się do niej:

"Traf zdarzył, iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu, a znowu zbliżył się do książek. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem, gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli".

Wtedy przekonał się, że między jego znajomymi nie ma człowieka, który mógłby go wprowadzić do domu Łęckich. Co gorsze: pan Łęcki i panna byli klientami jego sklepu, lecz taki stosunek, zamiast ułatwić, utrudniał raczej znajomość.

Stopniowo sformułował sobie warunki zapoznania się z panną Izabelą. Ażeby mógł nic więcej, tylko szczerze rozmówić się z nią, należało:

Latem (w lipcu?) 1877 r. wyjeżdża do Bułgarii dorobić się na dostawach wojskowych.

"Z majątkiem było znacznie trudniej; w tym przecie dopomógł mu los. W początkach wojny wschodniej przejeżdżał przez Warszawę bogaty moskiewski kupiec, Suzin, przyjaciel Wokulskiego jeszcze z Syberii. Odwiedził Wokulskiego i gwałtem zachęcał go do przyjęcia udziału w dostawach dla wojska.

- Zbierz pieniędzy, Stanisławie Piotrowiczu, ile się da - mówił - a uczciwe słowo, zrobisz okrągły milionik!..."

"Żal mu było opuścić miasto, w którym przynajmniej widywał pannę Izabelę. Ale gdy w czerwcu ona wyjechała do ciotki, a Suzin począł naglić go depeszami, Wokulski zdecydował się (...)"

Przed wyjazdem do Bułgarii Wokulski odwiedza przyjaciela - żydowskiego doktora Michała Szumana (dziwak, stary kawaler, badał włosy osobników różnych ras), który uświadamia kupcowi, że w wieku 45 lat dopadła go miłość.

------------------------------------------------------------------------

W dzielnicy biedoty nad Wisłą Wokulski spotyka furmana Wysockiego, któremu na Nowy Rok padł koń, więc już nie dowozi towaru do sklepu i żyje w nędzy. Kupiec pomaga mu finansowo oraz obiecuje załatwić jego bratu powrót z Częstochowy na dawną posadę dróżnika w Skierniewicach:

"Masz tu - rzekł - dziesięć rubli na święta. Jutro w południe przyjdziesz do sklepu i dostaniesz kartkę na Pragę. Tam u handlarza wybierzesz sobie konia, a po świętach przyjeżdżaj do roboty. U mnie zarobisz ze trzy ruble na dzień, więc dług spłacisz łatwo. Zresztą dasz sobie radę".

"Wysocki!... - zawołał. - A twemu bratu jak na imię?

- Kasper - odpowiedział człowiek wracając pędem.

- Przy jakiej mieszka stacji?

- Przy Częstochowie, panie.

- Idź do domu. Może Kaspra przeniosą do Skierniewic".

Oglądając nędzę Powiśla, Wokulski zastanawia się nad sednem prawdziwej filantropii - jego 10 rubli zrobiło dziś więcej dobrego niż nie wiadomo jak wykorzystane tysiąc rubli ofiarowane Towarzystwu Dobroczynności. Myśli o pomocy potrzebującym, ale mimo wyrzutów sumienia, nie zamierza wyrzekać się szczęścia osobistego. Jednocześnie zdaje sobie sprawę z przepaści społecznej dzielącej kupca od polskiej arystokratki.

"I tobież to wzdychać do motyla, głupi?... I dziwić się, że ma wstręt do ciebie?... Jakiż łącznik może istnieć między mną i nią?..

No, gąsienica jest także podobna do robaka, póki nie zostanie motylem. Ach, więc to ty masz zostać motylem, kupcze galanteryjny?... Dlaczegóż by nie? Ciągle doskonalenie się jest prawem świata, a ileż to kupieckich rodów w Anglii zostało lordowskimi mościami.

W Anglii!... Tam jeszcze istnieje epoka twórcza w społeczeństwie; tam wszystko doskonali się i wstępuje na wyższe szczeble. Owszem, tam nawet ci wyżsi przyciągają do siebie nowe siły. Lecz u nas wyższa warstwa zakrzepła jak woda na mrozie i nie tylko wytworzyła osobny gatunek, który nie łączy się z resztą, ma do niej wstręt fizyczny, ale jeszcze własną. martwotą krępuje wszelki ruch z dołu. Co się tu łudzić: ona i ja to dwa różne gatunki istot, naprawdę jak motyl i robak. Mam dla jej skrzydeł opuszczać swoją norę i innych robaków?... To są moi - ci, którzy leżą tam na śmietniku, i może dlatego są nędzni, a będą jeszcze nędzniejsi, że ja chcę wydawać po trzydzieści tysięcy rubli rocznie na zabawę w motyla. Głupi handlarzu, podły człowieku!..."

Po powrocie do sklepu Wokulski zastaje w nim skłócone arystokratyczne małżeństwo - baronostwo Krzeszowskich, daleko spokrewnionych z Mraczewskim. Pod wpływem impulsu zwalnia Mraczewskiego, który rano mizdrzył się do Izabeli, mimo że wszyscy wstawiają się za subiektem, a następnego dnia oboje Krzeszowscy proszą go o zmianę decyzji. Mraczewskiego zastępuje niejaki Zięba - trzydziestoletni konformista.

Rozdział dziewiąty (T1/IX): Kładki, na których spotykają się ludzie różnych światów (9)

W Wielki Piątek i Wielką Sobotę Izabela z ciotką Joanną kwestują w kościele. Po wielu wahaniach Wokulski idzie tam w sobotę i przynosi w datku 25 złotych półimperiałów (ok.200 rubli). Po rozmowie z paniami decyduje się dać Mraczewskiemu posadę w Moskwie, zwłaszcza że Izabela wyraziła się o subiekcie lekceważąco. Hrabina zaprasza Wokulskiego do siebie na śniadanie wielkanocne. Kupiec postanawia nauczyć się angielskiego i kupić powóz, co go zbliży do arystokracji. Po odejściu z ukrycia obserwuje Izabelę i widzi, jak kokietuje ona innych mężczyzn.

Przed grobem Chrystusa Wokulski zauważa piękną kobietę z małą córeczką Helą (później poznamy ją jako Helenę Stawską) oraz 19-letnią prostytutkę, której pomaga zejść ze złej drogi.

W niedzielę Wokulski odwiedza salon hrabiny Joanny, wzbudzając w arystokracji mieszane uczucia. Okazuje się, że kupiec dobrze zna najważniejsze osobistości Warszawy, pragnące ubijać z nim interesy, ale on rozgląda się tylko za Izabelą. Hrabina zapoznaje go z prezesową Zasławską, która niegdyś była zakochana w stryju Wokulskiego, również Stanisławie, jednak musieli się rozstać z powodu różnic społecznych. Zasławska chce postawić na grobie ukochanego pomnik z połowy głazu, na którym niegdyś siadali, i wyryć na nim fragment wiersza Mickiewicza. Prosi Wokulskiego o pomoc w tym przedsięwzięciu.

Izabela zastanawia się nad fenomenem Wokulskiego. Jej towarzyszka, Florentyna, nazywa go bohaterem sezonu.

Rozdział dziesiąty (T1/X): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 2 (10)

- Początek rozdziału dotyczy spraw aktualnych, czyli otwarcia nowego sklepu Wokulskiego.

"...Mamy tedy nowy sklep: pięć okien frontu, dwa magazyny, siedmiu subiektów i szwajcara we drzwiach. Mamy jeszcze powóz błyszczący jak świeżo wyglancowane buty, parę kasztanowatych koni, furmana i lokaja - w liberii. I to wszystko spadło na nas w początkach maja, kiedy Anglia, Austria, a nawet skołatana Turcja uzbrajały się na łeb na szyję!"

- Później Rzecki wspomina swój udział w Wiośnie Ludów (1848-1849), gdy wraz z Augustem Katzem wyjechali na Węgry bić Austriaków pod wodzą gen. Józefa Bema. Opisuje jedną ze zwycięskich bitew, po której następowały już same klęski, aż do tej ostatecznej - pod Vilagos (13 sierpnia 1849), kiedy to powstanie węgierskie upadło.

"Było to bodaj czy nie ostatnie nasze zwycięstwo. Od tej chwili sztandary z trzema rzekami częściej chodziły przed nieprzyjacielem aniżeli za nieprzyjacielem, dopóki wreszcie pod Vilagos nie opadły z drzewców jak liście na jesieni.

Dowiedziawszy się o tym Katz rzucił szpadę na ziemię (byliśmy już obaj oficerami) i powiedział, że teraz tylko sobie w łeb strzelić".

- W drodze do Turcji Katz, który stracił wiarę w dziejową sprawiedliwość, popełnia samobójstwo, strzelając sobie w skroń.

"- Węgry!... już nie ma Węgier! - mruczał Katz. - Równość... nigdy nie było równości!... Sprawiedliwość... nigdy jej nie będzie... Świnia wykąpie się nawet w bagnie; ale człowiek z sercem!... Darmo, panie Mincel, już ja u ciebie nie będę krajać mydła... (...) Spojrzałem. Katz leżał na barłogu skurczony, z wystrzelonym pistoletem w ręku".

- Rzecki przez kolejne dwa lata tuła się po Europie, tęskniąc za krajem.

"W parę dni po śmierci Katza weszliśmy do Turcji, a przez dwa lata następne ja, już sam, tułałem się po całej Europie. Byłem we Włoszech, Francji, Niemczech, nawet w Anglii, a wszędzie nękała mnie bieda i żarła tęsknota za krajem."

- W grudniu 1851 r. Rzecki przedostaje się przez Galicję do Tomaszowa, a stamtąd do Zamościa, gdzie przebywa rok. Komunikuje się z Janem Minclem, który pomaga mu wrócić do kraju.

"Zdaje się jednak, że Jaś Mincel zrobił inną rzecz, choć nie wspomniał o niej do śmierci i nawet nie lubił o tym rozmawiać. Oto chodził on do różnych jenerałów, którzy odbyli węgierską kampanię, i tłumaczył im, że przecież powinni ratować kolegę w nieszczęściu. No i uratowali mnie, tak że już w lutym 1853 roku mogłem jechać do Warszawy. Zwrócono mi nawet patent oficerski, jedyną pamiątkę, jaką wyniosłem z Węgier nie licząc dwu ran: w piersi i w nogę".

- List Mincla do Rzeckiego:

"Mój kochany Ignacy! Posyłam ci dwieście złotych na drogę, to się później obrachujemy. Zajedź wprost do mego sklepu na Krakowskim Przedmieściu, a nie na Podwal, broń Boże! bo tam mieszka ten złodziej Franc; niby mój brat, któremu nawet pies porządny nie powinien podawać ręki. Całuję cię, Jan Mincel. Warszawa, d. 16 lutego r. 1853. Ale, ale!... Stary Raczek, co się z twoją ciotką ożenił, to wiesz - umarł, a i ona także, ale pierwej. Zostawili ci trochę gratów i parę tysięcy złotych. Wszystko jest u mnie w porządku, tylko salopę ciotki mole trochę sponiewierały, bo bestia Kaśka zapomniała włożyć bakuniu. Franc kazał cię ucałować. Warszawa, d. 18 lutego r. 1853."

- Zabawny opis podróży do Warszawy na żydowskiej furmance, którą jechało mnóstwo krewnych woźnicy.

"Przez cztery dni zdawało mi się, że siedzę w przenośnej bożnicy. Na każdym popasie jakiś pasażer ubywał, inny zajmował jego miejsce. Pod Lublinem zsunęła mi się na plecy ciężka paka; istny cud, żem nie stracił życia. Pod Kurowem staliśmy parę godzin na szosie, gdyż zginął czyjś kufer, po który furman jeździł konno do karczmy. Przez całą wreszcie drogę czułem, że leżąca na moich nogach pierzyna jest gęściej zaludniona od Belgii".

- Charakterystyka braci Minclów:

"Jan Mincel był romantyk i entuzjasta, Franc spokojny i zgryźliwy; Jan był gorącym bonapartystą, Franc republikaninem i specjalnym wrogiem Napoleona III. Nareszcie Franc Mincel przyznawał się do niemieckiego pochodzenia, podczas gdy Jan uroczyście twierdził, że Minclowie pochodzą ze starożytnej polskiej rodziny Miętusów, którzy kiedyś, może za Jagiellonów, a może za królów wybieralnych osiedli między Niemcami".

- Dywagacje Rzeckiego nad powodem dziwnego zachowania Wokulskiego - stary subiekt podejrzewa przyczyny polityczne.

Miał po śmierci żony spokojny kawałek chleba, więc po co pojechał do Bułgarii? Zdobył tam taki majątek, że mógłby sklep zwinąć: po co zaś rozszerzył . go? Ma przy nowym sklepie pyszne dochody, więc po co tworzy jeszcze jakąś spółkę?...

Po co wynajął dla siebie ogromne mieszkanie? Po co kupił powóz i konie? Po co pnie się do arystokracji, a unika kupców, którzy mu tego darować nie mogą?

A w jakim celu zajmuje się furmanem Wysockim albo jego bratem, dróżnikiem z kolei żelaznej? Po co kilku biednym czeladnikom założył warsztaty? Po co opiekuje się nawet nierządnicą, która choć mieszka u magdalenek, mocno szkodzi jego reputacji?..."

- Przeprowadzka do nowego sklepu i nowego mieszkania; Rzecki jest wzruszony, bo na polecenie Wokulskiego jeden z pokoi wiernie odtwarza jego dotychczasowe lokum

"W początkach maja wprowadziliśmy się do nowego sklepu, który obejmuje pięć ogromnych salonów. W pierwszym pokoju, na lewo, mieszczą się same ruskie tkaniny: perkale, kretony, jedwabie i aksamity. Drugi pokój zajęty jest w połowie na te same tkaniny, a w połowie na drobiazgi do ubrania służące: kapelusze, kołnierzyki, krawaty, parasolki. W salonie frontowym najwykwintniejsza galanteria: brązy, majoliki, kryształy, kość słoniowa. Następny pokój na prawo lokuje zabawki tudzież wyroby z drzewa i metalów, a w ostatnim pokoju na prawo są towary z gumy i skóry".

"Boże miłosierny!... ależ ten drugi pokój to mój pokój, w którym mieszkałem od lat dwudziestu pięciu. Okna zakratowane, zielona firanka, mój czarny stół... A pod ścianą naprzeciw moje żelazne łóżko, dubeltówka i pudło z gitarą..."

- Rzeckiego zastanawia, czemu Wokulski się nie żeni, skoro jest tyle zainteresowanych nim kobiet. N iepokoją go też kontakty Stacha z dziwnymi ludźmi: Wiliamem Colinsem - nauczycielem języka angielskiego i tajemniczą panią Meliton. Ich wizyty kojarzy z wydarzeniami politycznymi i spekuluje, że Stach prowadzi jakąś działalność konspiracyjną.

- Opis stosunków między siedmioma subiektami w nowym sklepie, szczególnie kwestia prześladowania Żyda Henryka Szlangbauma, towarzysza Wokulskiego z Sybiru,którego ten osobiście bierze w obronę:

"- Panie... panie Lisiecki! Pan Henryk Szlangbaum był moim kolegą wówczas, kiedy działo mi się bardzo źle. Czybyś więc pan nie pozwolił mu kolegować ze mną dziś, kiedy mam się trochę lepiej?..."

- Rzecki opisuje też rosnącą niechęć do Żydów.

"W ogóle, może od roku, uważam, że do starozakonnych rośnie niechęć; nawet ci, którzy przed kilkoma laty nazywali ich Polakami mojżeszowego wyznania, dziś zwą ich Żydami. Zaś ci, którzy niedawno podziwiali ich pracę, wytrwałość i zdolności, dziś widzą tylko wyzysk i szachrajstwo."

- Opis wizyty Mraczewskiego i jego socjalistycznych poglądów.

- Marzenia Rzeckiego o ożenieniu Wokulskiego z piękną nieznajomą wdową, która ma córeczkę Helunię. (Ją właśnie Wokulski obserwował w kościele).

- Opis uroczystości poświęcenia nowego sklepu.

"Wracam do ceremonii poświęcenia. Główna uroczystość, czyli obiad, odbyła się w wielkiej sali Hotelu Europejskiego. Salę ubrano w kwiaty, ustawiono ogromne stoły w podkowę, sprowadzono muzykę i o szóstej wieczór zebrało się przeszło sto pięćdziesiąt osób. Kogo bo tam nie było!... Głównie kupcy i fabrykanci z Warszawy, z prowincji, z Moskwy, ba, nawet z Wiednia i z Paryża. Znalazło się też dwu hrabiów, jeden książę i sporo szlachty. O trunkach nie wspominam, gdyż naprawdę nie wiem, czego było więcej : listków na roślinach zdobiących salę czy butelek. Kosztowała nas ta zabawa przeszło trzy tysiące rubli, ale widok tylu jedzących osób był zaiste okazały".

- Mraczewski sugeruje Rzeckiemu, że Wokulski robi wszystko dla zdobycia Izabeli Łęckiej. Ten nie wierzy i wypytuje Szumana o powody dziwnego zachowania przyjaciela:

"- Powiedz mi, doktorze, ale szczerze, co myślisz o Stachu?... Bo on mnie niepokoi. Widzę, że od roku rzuca się na jakieś po prostu awantury... Ten wyjazd do Bułgarii, a dziś ten magazyn... spółka... powóz... Jest dziwna zmiana w jego charakterze...

- Nie widzę zmiany - odparł Szuman. - Był to zawsze człowiek czynu, który, co mu przyszło do głowy czy do serca, wykonywał natychmiast. Postanowił wejść do uniwersytetu i wszedł, postanowił zrobić majątek i zrobił. Więc jeżeli wymyślił jakieś głupstwo, to także się nie cofnie i zrobi głupstwo kapitalne. Taki już charakter.

- Z tym wszystkim - wtrąciłem - widzę w jego postępowaniu wiele sprzeczności...

- Nic dziwnego - przerwał doktór. - Stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed roku sześćdziesiątego i pozytywista z siedemdziesiątego . To, co dla patrzących jest sprzeczne, w nim samym jest najzupełniej konsekwentne".

Rozdział jedenasty (T1/XI): Stare marzenia i nowe znajomości (11)

Przedstawienie postaci pani Meliton (swatki), droga jej życia i kulisy znajomości z Wokulskim. To właśnie ona, oczywiście za odpowiednim wynagrodzeniem, informuje kupca o wszelkich sprawach dotyczących rodziny Łęckich, a przede wszystkim kiedy i gdzie może on spotkać pannę Izabelę. Wtedy Wokulski rzuca wszystko i idzie choćby ukłonić się ukochanej z daleka. Ma przy tym ambiwalentne uczucia - od zachwytu panną do obojętności a nawet niechęci do niej.

"Zresztą panna Izabela jest sobie piękna panna, przypuśćmy, że nawet niezwykle piękna, ale tylko panna, nie nadprzyrodzone zjawisko. Tysiące równie ładnych chodzi po świecie, a ja też nie myślę czepiać się zębami jednej spódnicy. Odepchnie mnie?... Dobrze!... Z tym większym rozmachem padnę w objęcia innej..."

Nie może jednak oprzeć się chęci widzenia Izabeli, choć czasem musi zrezygnować ze swoich planów, ot, choćby wtedy, gdy książę zaprasza go znienacka do siebie, aby omówić sprawy spółki. Spółka jest ważna, bo pozwoli wejść Wokulskiemu w świat arystokracji i zwiększyć szanse zdobycia panny.

"Wokulski doznał takiego wrażenia jak człowiek, który spadł z wysokości i uderzył piersiami o ziemię. Pomieszanie jego nie uszło uwagi księcia, który uśmiechnął się przypisując to radości z jego wizyty i zaprosin. Przez głowę mu nawet nie przeszło, że dla Wokulskiego może być ważniejszym spacer do Łazienek aniżeli wszyscy książęta i spółki".

Charakterystykę księcia, jego stosunek do nierówności społecznych i działalność publiczną narrator podsumowuje tym krótkim stwierdzeniem:

"Czuł i myślał, pragnął i cierpiał - za miliony. Tylko - nic nigdy nie zrobił użytecznego. Zdawało mu się, że ciągłe frasowanie się całym krajem ma bez miary wyższą wartość od utarcia nosa zasmolonemu dziecku".

Rozdział dwunasty (T/1XII): Wędrówki za cudzymi interesami (12)

Rozdział trzynasty (T1/XIII): Wielkopańskie zabawy (13)

Rozdział czternasty (T1/XIV): Dziewicze marzenia (14)

Rozdział piętnasty (T2/I): W jaki sposób duszę ludzką szarpie namiętność, a w jaki rozsądek (15)

Rozdział szesnasty (T2/II): "Ona" - "on" - i ci inni (16)

Rozdział siedemnasty (T2/III): Kiełkowanie rozmaitych zasiewów i złudzeń (17)

Rozdział osiemnasty (T2/IV): Zdumienia, przywidzenia i obserwacje starego subiekta (18)

Rozdział dziewiętnasty (T2/V): Pierwsze ostrzeżenie (19)

Rozdział pierwszy (T2/VI): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 3 (20)
Ten rozdział zawiera wiele informacji z pierwszej ręki o przeszłości Wokulskiego.

Rzecki wspomina, ze Wokulski dwa tygodnie temu wyjechał do Paryża z przyczyn, jak sądzi, politycznych. Przedtem zlecił subiektowi administrowanie kupioną kamienicą. Spotkany na dworcu doktor Szuman wyjaśnia Rzeckiemu, że Stach jest zakochany. Zwraca też uwagę na niebezpieczeństwo późnej miłości: Gdyby Wokulski kochał się przez całe życie co tydzień w innej, wyglądałby jak pączek, miałby swobodną myśl i mógłby zrobić wiele dobrego na świecie. Ale on, jak skąpiec, gromadził kapitały sercowe, no i widzimy skutek tej oszczędności. Miłość jest wtedy piękną, kiedy ma wdzięki motyla; ale gdy po długim letargu obudzi się jak tygrys, dziękuję za zabawę!... Co innego człowiek z dobrym apetytem, a co innego ten, któremu głód skręca wnętrzności...

Rzeckiego odwiedza niewidziany od 15 lat Jan Machalski - dawny, kiper od Hopfera i towarzysz Ignacego z wyprawy na Węgry. Po nocach rozmawiają o przeszłości i tak rodzą się wspomnienia o początkach znajomości z Wokulskim, Pamiętam (był to rok 1857, może 58 ), zaszedłem raz do Hopfera, u którego pracował Machalski. (...) Zaszedłem do piwnicy. Patrzę, mój pan Jan przy łojówce ściąga lewarem wino z beczki do butelek, a we framudze majaczą jakieś dwa cienie: siwy starzec w piaskowym surducie, z pliką papierów na kolanach, i młody chłopak z krótko ostrzyżonym łbem i miną zbója. To był Stach Wokulski i jego ojciec. Machalski opowiada Rzeckiemu o Wokulskim: Stary ma pomieszane klepki, ale chłopak zdatny. Nazywa się Stanisław Wokulski. Bystra bestia!... On tu jest u nas ze cztery lata. Do sklepu albo do piwnicy nie bardzo... Ale mechanik!... Zbudował taką maszynę, co pompuje wodę z dołu do góry, a z góry wylewa ją na koło, które właśnie porusza pompę. Taka maszyna może obracać się i pompować do końca świata; ale coś się w niej skrzywiło, więc ruszała się tylko kwadrans. Stała tam na górze, w pokoju jadalnym, i Hopferowi zwabiała gości; ale od pół roku coś w niej pękło. (...) Był tu jeden profesor z gimnazjum realnego, obejrzał pompę i powiedział, że na nic się nie zda, ale że chłopak zdolny i powinien uczyć się. Od tej pory mamy sądny dzień w sklepie. Wokulski zhardział, gościom odmrukuje, w dzień wygląda, jakby drzemał, a za to uczy się po nocach i kupuje książki. Jego znowu ojciec wolałby te pieniądze użyć na proces o jakiś tam majątek po dziadku... (...) Mówi, że pojedzie do Kijowa, do uniwersytetu. Ha! niech jedzie - prawił Machalski - może choć jeden subiekt wyjdzie na człowieka. Ja mu tam nie przeszkadzam; kiedy jest w piwnicy, nie napędzamy go do roboty; niech sobie czyta. Ale na górze dokuczają mu subiekci i goście.

- A co na to Hopfer? - Nic - ciągnął Machalski zakładając nową łojówkę w żelazny lichtarz z rączką. - Hopfer nie chce go odstręczać od siebie, bo Kasia Hopferówna durzy się trochę w Wokulskim, a może chłopak odzyska majątek po dziadku?...
- I on durzy się w Kasi? - spytałem.
- Ani na nią spojrzy, dzika bestia! - odparł Machalski.

Rzecki wyjaśnia powód zaprzyjaźnienia się ze Stachem: Zaraz wówczas pomyślałem, że chłopak z tak otwartą głową, który kupuje książki i nie dba o dziewczęta, mógłby być dobrym politvkiem; więc jeszcze tego dnia zapoznałem się ze Stachem i od tej pory żyjemy ze sobą nie najgorzej... Stach był jeszcze ze trzy lata u Hopfera i przez ten czas porobił dużo znajomości ze studentami, z młodymi urzędnikami rozmaitych biur, którzy na wyścigi dostarczali mu książek, ażeby mógł zdać egzamin do uniwersytetu.

Spory fragment tekstu poświęcony jest niejakiemu Leonowi - młodziutkiemu (poniżej 20 lat) studentowi-idealiście, który wierzył w możliwość stworzenia nowego lepszego świata. (...) nie będzie już różnic między ludźmi. Szlachta i mieszczanie, chłopi i Żydzi, wszyscy będą braćmi...

Wokulski decyduje się na zdobywanie wykształcenia. W początkach roku 1861 Stach podziękował Hopferowi za miejsce. Zamieszkał u mnie (w tym pokoiku z zakratowanym oknem i zielonymi firankami), rzucił handel, a natomiast począł chodzić na akademickie wykłady jako wolny słuchacz. Tu następuje słynna symboliczna scena, kiedy to goście i obsługa dla kawału zabrali Wokulskiemu schodki do piwnicy, a on o własnych siłach wydobył się z niej na powierzchnię. mnie już wówczas przyszło na myśl, że to wydobywanie się z piwnicy jest symbolem jego życia, które upłynęło na wydzieraniu się ze sklepu Hopfera w szerszy świat. Proroczy wypadek!... bo i do dziś dnia Stach ciągle tylko wydobywa się na wierzch. I Bóg wie, co by dla kraju mógł zrobić taki jak on człowiek, gdyby na każdym kroku nie usuwano mu schodów, a on nie musiał tracić czasu i sił na samo wydzieranie się do nowych stanowisk.

U Rzeckiego Stach utrzymuje się z udzielania korepetycji głównie w domach żydowskich, chodzi na kursy przygotowawcze i po całych nocach się uczy. Wspomaga też finansowo ojca. Czas wolny od nauki poświęca na próby z balonami. Nie zwraca uwagi na zakochana bez pamięci Kasię Hopfer, która niemal codziennie odwiedza sklep Mincla. Za swatanie młodych bierze się Małgorzata Minclowa, która wkrótce sama zakochuje się w Wokulskim i zaczyna go kokietować. Już za trzecią wizytą pani Małgorzata przyjęła nas w szlafroczku (był to bardzo ładny szlafroczek, obszyty koronkami), a na czwartą ja wcale nie zostałem zaproszony, tylko Stach. Nie wiem, dalibóg, o czym gadali. To przecie jest pewne, że Stach wracał do domu coraz więcej znudzony, narzekając, że mu baba czas zabiera, a znowu pani Małgorzata tłomaczyła mężowi, że ten Wokulski jest bardzo głupi i że niemało jeszcze musi napracować się, nim go wyswata.

Żenującą sytuację przerwało pewne zebranie młodzieży u Machalskiego: (...) pan Leon mówi, jak zwykle, o potędze wiary, o upadku duchów i o potrzebie poświęcenia, czemu głośno wtórowali obecni. Zgodny chór jednakże osłabnął, gdy pan Leon zaczął tłomaczyć, że należałoby nareszcie wypróbować owej gotowości do czynu. Musiałem być bardzo nietrzeźwy, skoro przywidziało mi się, że pan Leon proponuje, ażeby kto z obecnych skoczył z Nowego Zjazdu na bruk idącej pod nim ulicy (...) Zgłosił się tylko Wokulski i od tej pory zajął się konspiracyjnymi przygotowaniami do powstania, co Rzecki opisuje bardzo oględnie, używając mowy ezopowej. O powstaniu, ze względu na cenzurę, nie pisze nic. Nareszcie pewnego dnia Stach Wokulski całkiem zniknął mi z oczu. Dopiero we dwa lata napisał do mnie list z Irkucka prosząc, abym mu przysłał jego książki. W jesieni, w roku 1870 (właśnie wróciłem od Jasia Mincla, który już leżał w łóżku), siedzę sobie w moim pokoju po wieczornej herbacie, nagle ktoś puka do drzwi.

Rozdział drugi (T2/VII): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 4 (21)

Rozdział trzeci (T2/VIII): Szare dnie i krwawe godziny (22)

Wokulski jak w amoku jedzie do Paryża. Oczekuje go Suzin, któremu przyjaciel ma służyć jako tłumacz z niemieckiego i francuskiego oraz doradca w jakichś tajemniczych interesach. Zarobi na tym 50 tys. rubli. Wokulski zwiedza miasto i podziwia jego rozmach i nowoczesność. Prześladuje go wspomnienie Izabeli. Kupiec w hotelu przyjmuje różnych dziwnych interesantów, którzy chcą od niego pieniędzy za pomysły, towary czy usługi. Jeden chce go oprowadzić po Paryżu, drugi sprzedać trzydziestokulowy karabin, trzeci - wyjawić system wygrywania w ruletkę, czwarty - sprzedać dyplom doktora filozofii, order lub dowolny tytuł. Najciekawszą postacią jest 4 0-letnia anonimowa baronowa, która za 20 tys. franków chce sprzedać jakąś ważną tajemnicę. Wokulski ponownie spaceruje po Paryżu. Miasto jego społeczeństwo stanowią ucieleśnienie wszystkich haseł pozytywizmu. Metropolia ma przemyślaną konstrukcję, a jej oś przypomina w kształcie gąsienicę. Wszystkie elementy służą zaspokojeniu potrzeb mieszkańców. Widać tu wielki postęp nauki i techniki. Domy mają po pięć pięter, funkcjonują windy, ulice są gładkie i szerokie, wszędzie widać dostatek i dbałość o estetykę. Paryżanie są szczęśliwi, żyją w kulcie nauki i pracy dla wspólnego dobra, nie znają hipokryzji. Wokulski stwierdza, że jego życie potoczyłoby się zupełnie inaczej, gdyby urodził się w Paryżu. Nie chce mu się wracać do Warszawy.

Jednym z interesantów jest prof. Geist - kiedyś bardzo szanowany w środowisku akademickim, obecnie uznany za dziwaka z powodu wynalazków uważanych za kuglarstwo. Wynalazł już metal cięższy od platyny, lżejszy od sodu oraz przezroczysty jak szkło. Teraz pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Chce sprzedać Wokulskiemu materiały wybuchowe, żeby pozyskać pieniądze na dalsze doświadczenia. Po chwilach niepewności (rozmowa z iluzjonistą Palmierim, który przekonuje Wokulskiego, że nie tak łatwo go zahipnotyzować) kupiec jest gotów zaangażować się w wynalazek Geista. Jednak otrzymuje od prezesowej Zasławskiej list z zaproszeniem na wieś i sugestią pogodzenia z Izabelą. To skłania Wokulskiego do powrotu do Polski. Przedtem zleca tajemniczej baronowej odszukanie męża Heleny Stawskiej (na prośbę Rzeckiego).

Rozdział piąty (T2/X): Człowiek szczęśliwy w miłości (24)

Rozdział dziewiąty (T3/I): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 5 (28)

Rozdział dziesiąty (T3/II): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 6 (29)

Rozdział jedenasty (T3/III): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 7 (30)

- Rzecki postanawia za wszelka cenę skojarzyć małżeństwo Wokulskiego z Heleną Stawską, mimo że sam się w niej kocha. Że Wokulski ożeni się z panią Stawską i że zrobi coś nadzwyczajnego, o tym już dziś nie mam najmniejszej wątpliwości. Jeszcze się, co prawda, nie zaręczył z nią, jeszcze się nawet nie oświadczył, zresztą... jeszcze nawet on sam sobie z tego nie zdaje sprawy. Ale ja już widzę... Jasno widzę, jak rzeczy pójdą, i głowę dam sobie uciąć, że tak będzie... Ja mam nos polityczny!

- Rzeckiego dziwi zachowanie Henryka Szlangbauma, który zaczyna poruszać się po sklepie jak właściciel. Szprot i Węgrowicz informują kolegę, że Wokulski sprzedał sklep Żydom. Subiekt chce porozmawiać o tym ze Stachem, ale najpierw spotyka się z Szumanem, który wtajemnicza go w sprawy nieszczęśliwej miłości ich przyjaciela. Tu chodzi o grubszą rybkę, o pannę Łęcką, w którą ten wariat wdeptał bez ratunku. Już zaczyna poznawać, jakie to ziółko, cierpi, gryzie się, ale oderwać się od niej nie może. Najgorsza rzecz spóźnione amory, osobliwie, kiedy trafią na takiego diabła jak Wokulski. (...) Piękna, rozpieszczona, ale bez duszy. Dla niej Wokulski tyle wart, o ile ma pieniądze i znaczenie: jest dobry na męża, naturalnie, w braku lepszego. Ale na kochanków to już ona wybierze sobie takich, którzy do niej więcej pasują. A tymczasem on - prawił Szuman - czy to w piwnicy Hopfera, czy to na stepie tak się karmił Aldonami, Grażynami, Marylami i tym podobnymi chimerami, że w pannie Łęckiej widzi bóstwo. On się już nie tylko kocha, ale uwielbia ją, modli się, padałby przed nią na twarz... Przykre go czeka zbudzenie!... Bo choć to romantyk pełnej krwi, jednak nie będzie naśladować Mickiewicza, który nie tylko przebaczył tej, co z niego zadrwiła, ale jeszcze tęsknił do niej po zdradzie, bal nawet ją unieśmiertelnił... Piękna nauka dla naszych panien: jeżeli chcesz być sławną, zdradzaj najgorętszych wielbicieli!... My, Polacy, jesteśmy skazani na głupców nawet w tak prostej rzeczy jak miłość...

- Nazajutrz Szuman wyjaśnia Rzeckiemu powód rozdrażnienia Wokulskiego: otóż książę wydaje bal, na który kupiec jeszcze nie otrzymał zaproszenia, choć inni dostali je dwa tygodnie temu. W ten sposób arystokracja pokazuje, że kupiec nie należy do ich sfery. Myślisz pan, że go zaproszą? - Och! Niezaproszenie kosztowałoby piętnaście procent rocznie od kapitału, który książę ma w spółce. Zaprosi go, zaprosi, gdyż, dzięki Bogu, Wokulski jest jeszcze rzeczywistą siłą. Ale pierwej, znając jego słabość dla panny Łęckiej, podrażni go, pobawi się nim jak psem, któremu pokazuje się i chowa mięso, ażeby nauczyć go chodzenia na dwu łapach. Nie bój się pan, oni go nie wypuszczą od siebie, na to są za mądrzy; ale go chcą wytresować, ażeby pięknie służył, dobrze aportował, a choćby i kąsał tych, którzy im nie są mili.

- Rzecki rozmawia ze Stachem, który potwierdza bliska finalizacje sprzedaży sklepu. Sprzedaje go Żydom, bo nikt inny nie ma takich pieniędzy (ok. 120 tys. rubli). Przedstawia też swoje stanowisko dotyczące obecnego pokolenia Żydów: - Będzie kiedyś awantura z tymi Żydami - mruknąłem. - Bywały już, trwały przez osiemnaście wieków i jaki rezultat?.. W antyżydowskich prześladowaniach zginęły najszlachetniejsze jednostki, a zostały tylko takie, które mogły uchronić się od zagłady. I oto jakich mamy dziś Żydów: wytrwałych, cierpliwych, podstępnych, solidarnych, sprytnych i po mistrzowsku władających jedyną bronią, jaka im pozostała - pieniędzmi. Tępiąc wszystko, co lepsze, zrobiliśmy dobór sztuczny i wypielęgnowaliśmy najgorszych.

- Wokulski, kierując się urażoną ambicją, drze zaproszenie od księcia, a Rzecki korzysta z okazji i namawia go na wizytę u pani Stawskiej w dniu balu. Kupiec do końca się waha, tym bardziej, że książę przysyła z przeprosinami Łęckiego, jednak rezygnuje z balu i spędza miły wieczór u Stawskiej. Rzecki ma nadzieję, że coś z tego wyniknie, ale po wizycie Stach idzie pod dom księcia i z tęsknotą patrzy w rozświetlone okna.

- Subiekt ustala z panią Misiewiczową, że ożenią Wokulskiego z Heleną, nawet gdyby okazało się, że jej mąż żyje (wtedy opłaci się rozwód). Oboje dochodzą do wniosku, że parę połączyła lalka. Wkrótce plotki o związku Stacha i Heleny docierają do wszystkich sąsiadów.

- Rządca Wirski opowiada zabawną historię o studentach wynajmujących pokój w kamienicy. Podczas egzekucji komorniczej udawali oni, że zgubili klucz od drzwi, więc ewakuowali się przez okno oraz mieszkanie Krzeszowskich. Zdenerwowana baronowa jest gotowa popłacić wszystkie długi męża i sprowadzić go do domu, gdyż nie daje rady bez męskiego wspomożenia. Ponadto Krzeszowska odwiedziła Stawską i przeprosiła za sprawę z lalką, a ona jej przebaczyła.

- Ostatni zapis dotyczy nadziei związanych z potomkiem Napoleona.

Rozdział dwunasty (T3/IV): Damy i kobiety (31)

Rozdział piętnasty (T3/VII): Tempus fugit, aeternitas manet (Czas ucieka, wieczność trwa) (34)

Rozdział szesnasty (T3/VIII): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 8 (35)

- Dywagacje na temat nadchodzącej wojny i nadziei związanych z Napoleonem IV.

- Rzecki wspomina o swoich kłopotach ze zdrowiem. Nie musi pracować, bo otrzymał od Stacha 1500 rubli miesięcznie dożywotniej pensji, ale życie bez pracy nie ma dla niego sensu.

- Potęgują się nastroje antyżydowskie, ludzie grożą nadchodząca awanturą. M y wiemy, do czego oni są zdolni, gdyby mieli siłę. Rzecki jest oburzony . I to ma być wiek, który nastąpił po XVIII, po tym XVIII wieku, co napisał na swoich sztandarach: wolność, równość, braterstwo?... Za cóż ja się, u diabła, biłem z Austriakami?... Za co ginęli moi kamraci?. Subiekt dostrzega jednak zmiany, jakie zaszły w Henryku Szlangbaumie odkąd stal się właścicielem sklepu. Uważałem Klejna za człowieka bardzo postępowego, może nawet zanadto postępowego, ale teraz myślę, że to jest wielki zacofaniec. Zresztą, co znaczą owe: m y - n a s?... Dawniej był potulny, dziś arogant i pogardliwy; dawniej milczał, kiedy go krzywdzono, dziś sam rozbija się bez powodu. Dawniej mianował się Polakiem, dziś chełpi się ze swego żydostwa. Dawniej nawet wierzył w szlachetność i bezinteresowność, a teraz mówi tylko o swoich pieniądzach i stosunkach. Może być źle!... Za to wobec gości jest uniżony, a hrabiom, a nawet baronom właziłby pod podeszwy. Ale wobec swoich podwładnych istny hipopotam: ciągle parska i depcze ludzi po nogach. To nawet nie jest pięknie...

- Rzecki marzy o podróży sentymentalnej na Węgry, ale kiedy Wirki załatwia mu paszport oraz kupuje kufer i pakuje rzeczy, subiekt rezygnuje z wyjazdu.

- Klejn, który mieszka w kamienicy Krzeszowskich, opowiada, jak los zemścił się na Maruszewiczu. Namówił on barona, aby wynajął komuś mieszkanie po studentach. Tymczasem nowymi lokatorami okazali się ci sami studenci, którzy tym razem za cel swoich żartów wzięli Maruszewicza i nie dają mu spokoju.

- Rzecki wspomina o wyjeździe Wokulskiego do Krakowa na miesiąc i jego niespodziewanym powrocie na drugi dzień. Stach poinformował przyjaciela, że to z powodu telegramu od Suzina. Szuman przeprowadził śledztwo, odkrył dziwne zachowanie Wokulskiego w Skierniewicach i domyślił się, że to z powodu zerwania z Izabelą.

- U Rzeckiego mieszka chwilowo Mraczewski, który regularnie kontaktuje się z Heleną Stawską i pomaga jej w urządzaniu sklepu. Wyznał jej miłość. Potwierdza on wersję Szumana, że Wokulski zerwał z Izabelą.

- Rzecki opowiada o swojej nieudanej podróży: Otóż i pojechałem... Kupiłem bilet do Krakowa, na Dworcu Warszawsko-Wiedeńskim siadłem do wagonu i kiedy już było po trzecim dzwonku, wyskoczyłem... Nie mogę ani na chwilę rozstać się z Warszawą i ze sklepem..., Żyć bym bez nich nie potrafił... Rzeczy odebrałem z kolei dopiero na drugi dzień, gdyż zajechały aż do Piotrkowa.

Rozdział siedemnasty (T3/IX): Dusza w letargu (36)

- Po powrocie ze Skierniewic Wokulski jest otępiały, nawet nie wie, jak znalazł się w domu. Zamyka się przed światem na kilka tygodni.Kilkakrotnie odwiedza go Szuman, próbując leczyć z nerwicy, lecz kupiec nie wierzy w skutki terapii, mówiąc: "- Chciałbym zapaść się pod ziemię, choć tak głęboko jak... studnia w zasławskim zamku... I jeszcze chciałbym, ażeby mnie zasypały gruzy, mnie i mój majątek, i nawet ślad tego, że kiedykolwiek istniałem. Oto moje pragnienia, owoc wszystkich poprzednich". Popada w coraz większą apatię, godzinami czyta "Don Kichota" i ogląda ilustracje. Dostrzega w nim analogie do swojego życia: "Przypomniał sobie tę dziwną historię człowieka, przez kilkanaście lat żyjącego w sferze poezji - tak jak on, który rzucał się na wiatraki jak on, był druzgotany - jak on, który zmarnował życie uganiając się za ideałem kobiety - jak on, i zamiast królewny znalazł brudną dziewkę od krów - znowu jak on!..."

- Pierwszego czerwca odwiedza go Szlangbaum z prośbą o zastawienie u niego 120 tys. rubli na 10%. Wokulski godzi się na to, aby Żyd obracał jego kapitałem do października, pod warunkiem, że zatrzyma w sklepie wszystkich pracowników, którzy zechcą pozostać. Tego samego dnia Wokulski otwiera leżący od kilku dni gruby list z Paryża. "Była to korespondencja od baronowej mającej dyplomatyczne stosunki, tudzież kilka urzędowych aktów. Przejrzał je i przekonał się, że są to dowody śmierci Ernesta Waltera, inaczej Ludwika Stawskiego, który zmarł w Algierze". Mimo wyrzutów sumienia kupiec nie ma siły powiadomić nikogo o tej sprawie.
- Apatia Wokulskiego trwa ok. 5 tygodni. W kolejnej rozmowie Szuman ostrzega go przed wycofaniem się ze spółki kupieckiej, bo przejmą ją ortodoksyjni Żydzi.
- Wokulskiego odwiedza też Rzecki, który wygląda na bardzo chorego. Przynosi wieści, ze Maleski, Patkiewicz i Klejn zostali aresztowani za prześladowanie Maruszewicza. On również ostrzega Wokulskiego przed przejmowaniem przez Żydów polskiego handlu. Stach przekazuje przyjacielowi list o śmierci Stawskiego, a ucieszony Ignacy namawia go do małżeństwa z Heleną Stawską zanim Mraczewski sprzątnie mu wdowę.

- Podczas kolejnej wizyty u Wokulskiego Szuman wyraża swój podziw dla sprytu Żydów i mówi, że wszedł w spółkę ze Szlangbaumem, co czyni z niego, jako przyszłego bogacza, interesującą partię nawet dla chrześcijanek. Kpi z wyobrażenia idealnej miłości, która omal nie doprowadziła Wokulskiego do samobójstwa: Chwytasz się za głowę, bo w twojej chorej wyobraźni ciągle jeszcze pokutuje chimera idealnej miłości, kobiety z anielską duszą... Takich jest ledwie jedna na dziesięć, więc masz dziewięć przeciw jednemu, że na taką nie trafisz. A chcesz poznać normę?..: więc rozejrzyj się w stosunkach ludzkich. Albo mężczyzna jak kogut uwija się między kilkunastoma kurami, albo kobieta, jak wilczyca w lutym, wabi za sobą całą zgraję ogłupiałych wilków czy psów... I powiadam ci, że nie ma nic bardziej upadlającego jak ściganie się w takiej gromadzie, jak zależność od wilczycy... W tym stosunku traci się majątek, zdrowie, serce, energię, a w końcu i rozum... Hańba temu, kto nie potrafi wydobyć się z podobnego błota!

- Wokulski odwiedza Rzeckiego, który szykuje się na śmierć. Jeszcze raz namawia przyjaciela do małżeństwa ze Stawską, ale Stach wybiera się do Moskwy a potem dalej, co wkrótce następuje. Wszystkie jego ruchomości, począwszy od sprzętów, skończywszy na powozie i koniach, nabył hurtem Szlangbaum za dosyć niską cenę.

Rozdział osiemnasty (T3/X): Pamiętnik starego subiekta - fragm. 9 (37)

- Rzecki czuje się coraz gorzej. Rozważa pogłoski o śmierci Ludwika Napoleona, syna cesarza, w Afryce.
- Henryk Szlangbaum wyprawia uroczystość przejęcia sklepu.
- Zdaniem Rzeckiego Wokulski wyjechał do Moskwy po pieniądze, które ma u Suzina ( pół miliona rubli).
- Mraczewski oświadczył się Stawskiej i został przyjęty.

Rozdział dziewiętnasty (T3/XI): ... ? ... (38)

Jego treść dotyczy przede wszystkim dywagacji o przypuszczalnych losach Wokulskiego po zniknięciu.

- Rzeckiniedomaga (serce) i wciąż rozmyśla o nieobecnym Stachu. Pewnego dnia odwiedzają go radca Węgrowicz i ajent Szprot. Przynoszą piwo oraz plotki o Wokulskim, który podobno zbankrutował, jak zapowiadali w marcu. (klamara! - sytuacja podobna jak w pierwszym rozdziale). Po chwili przychodzi dr Szuman i wygłasza swoją opinię o Wokulskim:

" Całe miasto mówi to samo, chociaż myli się tytułując Wokulskiego bankrutem, bo on jest tylko półgłówkiem z tego typu, który ja nazywam polskimi romantykami. (...) Wszakże ten człowiek ani razu w życiu nie działał przytomnie... Kiedy był subiektem, myślał o wynalazkach i o uniwersytecie; kiedy wszedł do uniwersytetu, zaczął bawić się polityką. Później, zamiast robić pieniądze, został uczonym i wrócił tu tak goły, że gdyby nie Minclowa, umarłby z głodu... Nareszcie zaczął robić majątek, ale - nie jako kupiec, tylko jako wielbiciel panny, która od wielu lat ma ustaloną reputację kokietki. Nie koniec na tym, już bowiem mając w ręku i pannę, i majątek, rzucił oboje, a dzisiaj - co robi i gdzie jest?... Powiedz pan, jeżeliś mądry?... Półgłówek, skończony półgłówek! - mówił Szuman machając ręką. - Czystej krwi polski romantyk, co to wiecznie szuka czegoś poza rzeczywistością..."

- Podczas kolejnej wizyty Szuman snuje domysły oparte na informacjach uzyskanych od Szlangbauma.

"Wyjechał do Odessy, stamtąd ma zamiar udać się do Indyj, z Indyj do Chin i Japonii, a później przez Ocean Spokojny do Ameryki... Rozumiem podróż, nawet naokoło świata, sam bym mu ją radził. Ale ażeby nie napisać słówka, zostawiając, bądź jak bądź, ludzi życzliwych i ze dwakroć sto tysięcy rubli w Warszawie, na to, dalibóg! trzeba mieć w wysokim stopniu rozwiniętą psychozę..."

- Następnie wizytę składa Ochocki, który przynosi wieści o śmierci Tomasza Łęckiego, za co wini swoją piękną kuzynkę. Izabela przyjęła oświadczyny starego marszałka, ale traktowała go po swojemu, więc ten zerwał zaręczyny, co doprowadziło ojca do udaru.

"(...)marszałek, zazdrosny o inżyniera, zaprzestał konkurów i wyniósł się na Litwę w sposób tak demonstracyjny, że panna Izabela i hrabina dostały spazmów, a poczciwy Łęcki nawet nie kiwnąwszy palcem umarł na apopleksję..."

"- Ależ to potwór!... - zawołał Rzecki.

Charakteryzuje też Izabelę jako wytwór sfery, w której żyła.

- Nie. Nawet niegłupia i niezła w gruncie rzeczy, tylko... taka jak tysiące innych z jej sfery.

- Niestety!... - westchnął Ochocki. - Wyobraź pan sobie klasę ludzi majętnych lub zamożnych, którzy dobrze jedzą, a niewiele robią. Człowiek musi w jakiś sposób zużywać siły; więc jeżeli nie pracuje, musi wpaść w rozpustę, a przynajmniej drażnić nerwy... I do rozpusty zaś, i do drażnienia nerwów potrzebne są kobiety piękne, eleganckie, dowcipne, świetnie wychowane, a raczej wytresowane w tym właśnie kierunku... Toż to ich jedyna kariera...

- I panna Izabela zaciągnęła się w ich szeregi?...

- To jest, właściwie zaciągnęli ją... Przykro mi to mówić, ale panu mówię, ażebyś wiedział, o jaką to kobietę potknął się Wokulski..."

Trafnie opisuje charakter Wokulskiego, nie zgadzając się ze zdaniem Szumana:

- Poznać go łatwo. Był to jednym słowem człowiek szerokiej duszy. (...) ludzie małej duszy dbają tylko o swoje interesa, nie sięgają myślą poza dzień dzisiejszy i mają wstręt do rzeczy nieznanych. Byle im było spokojnie i suto... Taki zaś facet jak on troszczy się interesami tysięcy, patrzy nieraz o kilkadziesiąt lat naprzód, a każda rzecz nieznana i nierozstrzygnięta pociąga go w sposób nieprzeparty. To nawet nie jest żadna zasługa, tylko mus. Jak żelazo bez namysłu rusza się za magnesem albo pszczoła lepi swoje komórki, tak ten gatunek ludzi rzuca się do wielkich idei i niezwykłych prac... - Szuman - rzekł (Rzecki)- mądry doktór Szuman mówi, że Stach jest wariat, polski romantyk.

- Głupi Szuman ze swoim żydowskim klasycyzmem!... - odparł Ochocki. - On nawet nie domyśla się, że cywilizacji nie stworzyli ani filistrowie, ani geszefciarze, lecz właśnie tacy wariaci... Gdyby rozum polegał na myśleniu o dochodach, ludzie do dzisiejszego dnia byliby małpami...

- W końcu września Szuman przynosi najświeższe plotki o Wokulskim:

"Pachciarz z Zasławka mówił Szlangbaumowi, że furman nieboszczki prezesowej widział niedawno Wokulskiego w lesie zasławskim. Opisywał nawet, jak był ubrany i na jakim koniu jechał... (...) prawie jednocześnie inny Żydek, handlujący węglami, widział znowu Wokulskiego w Dąbrowie... A nawet więcej, bo jakoby dowiedział się, że ów Wokulski kupił od jednego górnika, pijaczyny, dwa naboje dynamitowe...

- Wreszcie ujawnia się testament Wokulskiego.

" Oto w dniu pierwszego października jeden z rejentów zawezwał do siebie pana Ignacego i pokazał mu akt, zeznany przez Wokulskiego przed wyjazdem do Moskwy. Był to formalny testament; w którym Wokulski rozporządził pozostałymi w Warszawie pieniędzmi, z których siedemdziesiąt tysięcy rs leżały w banku, zaś sto dwadzieścia tysięcy rs. u Szlangbauma. Dla osób obcych rozporządzenie to było dowodem niepoczytalności Wokulskiego; Rzeckiemu jednak wydało się całkiem logiczne. Testator zapisał: ogromną sumę stu czterdziestu tysięcy rubli Ochockiemu, dwadzieścia pięć tysięcy rs. Rzeckiemu, dwadzieścia tysięcy rs. Helence Stawskiej. Pozostałe zaś pięć tysięcy rs. podzielił między swoją dawną służbę albo biedaków, którzy mieli z nim stosunki. Z tej sumy otrzymali po pięćset rubli: Węgiełek, stolarz z Zasławia, Wysocki, furman z Warszawy, i drugi Wysocki, jego brat, dróżnik ze Skierniewic. Wokulski rzewnymi słowami prosił obdarowanych, ażeby zapisy przyjęli jak od zmarłego; rejenta zaś zobowiązał do nieogłaszania aktu przed pierwszym październikiem".

Szuman zachodzi w głowę, kim jest dróżnik Wysocki, jeden ze spadkobierców. Ochocki chce natychmiast podjąć pieniądze zdeponowane u Szlangbauma.

- U Rzeckiego pojawia się też Mraczewski, aby wypytać go, dlaczego Wokulski zapisał pieniądze pani Stawskiej. Ten uspokaja go, że zrobił to z czystej sympatii do kobiety.

- Pod rządami Szlangbauma sklep traci swoją klasę: towar i obsługa są znacznie gorszej jakości. Rzecki myśli, czy by do spółki z panią Stawską nie założyć własnego sklepu. Podczas kolejnej wizyty Szuman przedstawia Rzeckiemu wyniki swojego śledztwa w sprawie Wysockiego - to dróżnik, który uratował Wokulskiemu życie, gdy ten chciał popełnić samobójstwo.

- W końcu października przychodzi list z Zasławia od Węgiełka, w którym opisuje on wybuch w ruinach zamku, który rozsadził na kawałki kamień i zasypał gruzem studnię. Węgiełek obawia się o życie Wokulskiego, ale przeszukał ruiny i nie znalazł ciała kupca. Jednak Szuman jest przekonany, że przyjaciel nie żyje.

"- Ależ zastanów się, panie Ignacy - mówił doktór, z trudnością hamując wzruszenie. -- Pomyśl tylko : widziano go w Dąbrowie, jak kupował naboje, potem widziano go w okolicach Zasławka, a nareszcie w samym Zasławiu. Myślę, że w zamku musiało coś kiedyś zajść między nim a tą... tą potępienicą. Bo nawet mnie raz wspomniał, że chciałby zapaść się pod ziemię tak głęboko jak studnia zasławska..."

"Stacha po prostu dręczyły wspomnienia tego zamku, więc chciał go zniszczyć, jak Ochocki zniszczył grecką gramatykę, kiedy się na niej przepracował. Jest to także odpowiedź dana tej pannie, która podobno co dzień jeździła tęsknić do tych gruzów..."

Szuman wygłasza swoją opinię na temat miejsca romantyków we współczesnym świecie:

- Romantycy muszą wyginąć, to darmo; dzisiejszy świat nie dla nich... Powszechna jawność sprawia to, że już nie wierzymy ani w anielskość kobiet, ani w możliwość ideałów. Kto tego nie rozumie, musi zginąć albo dobrowolnie sam ustąpić... Ale jaki to człowiek stylowy!... - zakończył. - Umarł przywalony resztkami feudalizmu. Zginął, aż ziemia zadrżała... Ciekawy typ, ciekawy...

- W sobotę wieczorem Rzeckiego spotyka straszna przykrość: układając towar na wystawie odkrywa, że jest śledzony przez subiekta, czy czegoś nie kradnie, bo właścicielowi nie mieści się w głowie, że ktoś chce pracować za darmo. Stary subiekt jest tym faktem bardzo poruszony. "Mnie zrobili złodziejem!... Stach powierzał mi krocie, a ten, bestia, lęka się o swoje tandeciarskie towary..." Silne emocje wywołują atak serca. Rzecki umiera w niedzielę przed południem. Przed śmiercią widzi całe swoje życie. O drugiej po południu odnajduje go służący Kazimierz.

- W tym samym czasie Szumana odwiedza Ochocki i opowiada, że właśnie odprowadził na pociąg Izabelę, która wyjechała za granicę, aby wstąpić do klasztoru. Chce też powiedziec coś o Wokulskim, ale przerywa mu przybycie Kazimierza.

- W mieszkaniu Rzeckiego są już Maruszewicz i Szlangbaum, którzy przyszli dopilnować swoich interesów oraz Węgrowicz i Szprot. Doktor jest poruszony śmiercią przyjaciela:

"- Przypatrz mu się pan... - rzekł doktór wskazując na zwłoki.- Ostatni to romantyk!... Jak oni się wynoszą... Jak oni się wynoszą... (...) Ochocki ujął zimną już rękę Rzeckiego i pochylił się, jakby chcąc mu coś szepnąć do ucha. Nagle w bocznej kieszeni zmarłego spostrzegł wysunięty do połowy list Węgiełka i machinalnie przeczytał nakreślone wielkimi literami wyrazy: Non omnis moriar...

- Masz rację... - rzekł jakby do siebie.

- Ja mam rację?... - zapytał doktór. - Wiem o tym od dawna.

1. Wokulski wraca do Warszawy 2. Izabela odwiedza sklep Wokulskiego 3. Wokulski spotyka furmana Wysockiego 4. Dymisja subiekta Mraczewskiego 5. Wielki Piątek - kwesta w kościele i rozmowa Wokulskiego z prostytutką Marianną. 6. Wielka Niedziela - śniadanie u hrabiny Karolowej; Wokulski poznaje prezesową Zasławską 7. Budowa nowego sklepu; przeniesienie pokoju Rzeckiego 8. Założenie spółki do handlu z Rosją; Wokulski poznaje Ochockiego 9. Wokulski odkupuje od Krzeszowskiej klacz Sułtankę 10. Wokulski decyduje się kupić kamienicę Łęckich za 90 tys., przepłacając 30 tys. 11. Wygrana Sułtanki na wyścigach i pojedynek z baronem Krzeszowskim 12. Wokulski otrzymuje list z zaproszeniem na obiad do Łęckich 13.Obiad u Łęckich; plany wspólnego wyjazdu do Paryża 14. Wokulski organizuje klakę dla aktora Rossiego 26. Izabela zastanawia się nad małżeństwem z Wokulskim; Stawska zakochuje się w Wokulskim 27. Zachwyt Łęckiej skrzypkiem Molinarim; Izabela przyjmuje oświadczyny Wokulskiego 28. Podczas wspólnej podróży do Krakowa Wokulski dowiaduje się, że narzeczona zdradza go ze Starskim; chce popełnić samobójstwo 29. Po rozstaniu z Izabelą Wokulski jest w depresji; rezygnuje ze spółki; Wąsowska próbuje pogodzić narzeczonych: 30. Plotki o Wokulskim Ochocki milczał".
10. Plan wydarzeń wątku głównego (akcja):
(rozdz. Powrót)
(rozdz. Gołąb wychodzi na spotkanie węża) (rozdz. Medytacje)
(rozdz. Medytacje)
(rozdz. Kładki, na których spotykają się ludzie różnych światów)
(rozdz. Kładki, na których spotykają się ludzie różnych światów)
(rozdz. Pamiętnik starego subiekta)
(rozdz. Stare marzenia i nowe znajomości)
(rozdz. Wędrówki za cudzymi interesami)
(rozdz. Wędrówki za cudzymi interesami)
(rozdz. Wielkopańskie zabawy)
(rozdz. W jaki sposób duszę ludzką szarpie namiętność, a w jaki rozsądek)
(rozdz."Ona" - „On" - i ci inni)
(rozdz. Zdumienia, przywidzenia i obserwacje starego subiekta)
15. Szlangabaum kupuje dla Wokulskiego kamienicę Łęckich(rozdz. Zdumienia, przywidzenia i obserwacje starego subiekta)
16. Pojawienie się Starskiego oraz chłodne potraktowanie przez Izabelę powoduje, że Wokulski wyjeżdża do Paryża. (rozdz. Pierwsze ostrzeżenie)
17. Rzecki administruje kamienicą(rozdz. Pamiętnik starego subiekta)
18. Zajęcia Wokulskiego w Paryżu; opis Paryża(rozdz. Szare dnie i krwawe godziny)
19. Wokulski poznaje prof. Geista i jego wynalazek(rozdz. Widziadło)
20. Wokulski jedzie do Zasławka na zaproszenie prezesowej(rozdz. Człowiek szczęśliwy w miłości)
21. Opis wzorowego gospodarstwa; Wąsowska flirtuje z Wokulskim(rozdz. Wiejskie rozrywki)
22. Przybycie do Zasławka Izabeli(rozdz. Pod jednym dachem)
23. Wspólne spacery Izabeli z Wokulskim i rozmowa przy ruinach zamku(rozdz. Lasy, ruiny i czary)
24. Rzecki opisuje proces o lalkę i historię studentów(rozdziały: Pamiętnik starego subiekta)
25. Wokulski zamierza sprzedać sklep Szlangbaumowi(rozdz. Pamiętnik starego subiekta)
(rozdz. Damy i kobiety)
(rozdz. W jaki sposób zaczynają otwierać się ludziom oczy)
(rozdz. Tempus fugit, aeternitas manet (Czas ucieka, wieczność trwa)
(rozdz. Dusza w letargu)
(rozdz....?...)
11. Jakie pytania mogą się znaleźć w sprawdzianie z treści książki? Znacie to? Wredne pytanka o szczegóły, sprawdzające znajomość lektury. A tymczasem nie wszystko zapadło w pamięć, a jeśli ktoś posiłkował się tylko opracowaniem, w ogóle sobie nie poradzi. Poniżej zestaw takich złośliwych szczególików, które mogą się pojawić na kartkówce:

Szczegóły dotyczące treści powieści:

1. Rzecki i jego ojciec byli bonapartystami.

2. Jan Mincel prowadził sklep kolonialno-galanteryjno-mydlarski na Podwalu.

3. W oknie sklepu Mincla wisiał ruchomy Kozak, a w drzwiach był bęben, pałasz i skórzany koń z prawdziwym ogonem.

4. Po śmierci brata ciotka Rzeckiego wyszła za mąż za pana Raczka.

5. Jan i Franc Minclowie byli bratankami starego Jana Mincla i razem z nim prowadzili sklep.

6. W sklepie Minclów pracował August Katz, który razem z Rzeckim uczestniczył w Wiośnie Ludów na Węgrzech i po jej klęsce popełnił samobójstwo.

7. Przyjacielem Rzeckiego był młody Jan Mincel, który po śmierci stryja przeniósł się ze swoją częścią sklepu na Krakowskie Przedmieście.

8. Wokulski pracował w piwiarni u Hopfera.

9. W Wokulskim kochała się córka Hopfera, Kasia.

10. Wokulski był uczestnikiem powstania styczniowego i przebywał za zesłaniu razem z Henrykiem Szlangbaumem. Na Syberii odmroził sobie ręce.

11. Wokulski ożenił się z Małgorzatą Pfeifer, wdową po Janie Minclu.

12. Wokulski po raz pierwszy zobaczył Izabelę w teatrze.

13. Izabela miała w sypialni posąg Apollina, w którym się platonicznie kochała.

14. Panną do towarzystwa Izabeli Łęckiej była Florentyna.

15. Pies Rzeckiego to pudel Ir.

16. Helenę Stawską i jej córkę, Helunię, Wokulski zobaczył po raz pierwszy w kościele podczas kwesty wielkanocnej.

17. Wokulski rozmawiał z Marianna w pokoju Rzeckiego.

18. Wokulski wyrzucił z pracy Mraczewskiego, który zbyt swobodnie zachowywał się wobec Izabeli i barona Krzeszowskiego.

19. Pani Meliton była swatką i informowała Wokulskiego o wszystkich sprawach Łęckich.

20. Żeby być godnym Izabeli Wokulski kupił powóz i zaczął uczyć się angielskiego.

21. Wokulski wykupił weksle Łęckich i srebra rodowe.

22. Wokulski kupił od baronowej Krzeszowskiej klacz wyścigową jej męża.

23. Sekundantami Wokulskiego w pojedynku z Krzeszowskim byli Szuman i Rzecki.

24. Pojedynek zakończył się wybiciem Krzeszowskiemu zębów zamkiem pistoletu, w który trafiła kula Wokulskiego.

25. Krzeszowski przesłał Izabeli na przeprosiny swój ząb.

26. Zdrobnienie imienia Izabeli Łęckiej to Bela.

27. Wokulski kupił kamienicę Łęckich za 90 tys. rubli (przepłacił 30 tys.) a potem sprzedał baronowej Krzeszowskiej za 100 tys. rubli.

28. W imieniu Wokulskiego kamienicę licytował Żyd Szlangbaum, ojciec Henryka.

29. Kamienica Łęckich to trzypiętrowy żółty budynek z oficyną przy Alejach Jerozolimskich.

30. Rossi to włoski aktor, idol Izabeli, grający w gościnnie w Warszawie w sztuce Szekspira "Makbet".

31. Włoski skrzypek, który zafascynował Izabelę, to Molinari.

32. W Paryżu Wokulski pomaga Suzinowi w rozmowach z budowniczymi okrętów.

33. Nieznajomy przechodzień ukradł Wokulskiemu w Paryżu srebrną papierośnicę.

34. Kamień w Zasławku przypominał dawną miłość prezesowej Zasławskiej i stryja Wokulskiego.

35. Napis na kamieniu wyrył rzemieślnik Węgiełek; był to fragment wiersza A. Mickiewicza: Do M. " Na każdym miejscu i o każdej dobie, / Gdziem z tobą płakał, gdziem się z tobą bawił, / Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie, / Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawił."

36. Dowodem niewinności Stawskiej w procesie i lalkę była metka z logo firmy Wokulskiego.

37. Studenci - lokatorzy w kamienicy - to Maleski, Patkiewicz i trzeci nieznany z nazwiska.

38. Matka Heleny Stawskiej to pani Jadwiga Misiewiczowa.

39. Helena Stawska na końcu powieści wychodzi za mąż za Mraczewskiego.

40. Sklep Wokulskiego jest wart ok. 120 tys. rubli.

Życiorys autora:
1. Prawdziwe nazwisko Bolesława Prusa to Aleksander Głowacki.
2. Prus chętnie przebywał w uzdrowisku Nałęczów.

12. Kalendarium wydarzeń "Lalki"

Cyfry w nawiasach kwadratowych to numery rozdziałów z tabeli w p. 8 ("Lalka" w pigułce)

1814(?) - przypuszczalna data narodzin Tomasza Łęckiego (obecnie ma lat sześćdziesiąt kilka)
1820-25 - przypuszczalna data narodzin Ignacego Rzeckiego

- narodziny Stanisława Wokulskiego: w roku 1860 jako subiekt Hopfera miał lat dwadzieścia parę (rozmowa Węgrowicza z Deklewskim w jadłodajni rozdz. [1]), w roku 1861 lub 1862 ma wg Małgorzaty Minclowej "ze 28 lat" - rozdz. Pamiętnik starego subiekta [20]; w roku 1877 przed wyjazdem do Bułgarii ma 45 lat - rozmowa z Wokulskiego z Szumanem [8]

1840 - Rzecki po śmierci ojca zaczyna termin w sklepie Jana Mincla
1846 - Rzecki zostaje subiektem, Mincel-senior umiera
1848 (luty) - Ignacy Rzecki i August Katz wyjeżdżają na Węgry i biorą udział w Wiośnie Ludów
1850 - Jan Mincel-junior przenosi sklep galanteryjny na Krakowskie Przedmieście

1852 - narodziny Izabeli Łęckiej (w 1870 r., podczas oświadczyn Wiktora Emanuela, miała 18 lat)

1853 - Rzecki wraca z zagranicy
1853 - po Wielkanocy Jan Mincel żeni się z Małgorzatą Pfeifer
1853 lub 1854 - Wokulski zaczyna pracę w winiarni Hopfera
1856 - Franc Mincel umiera na karbunkuł (czyrak)
1857 lub 1858 - Rzecki poznaje w winiarni Hopfera Stanisława Wokulskiego, który pracuje tam od ok. 4 lat i będzie pracował jeszcze 3 lata. [20]
1861 - Wokulski rezygnuje z pracy i przenosi się do Rzeckiego; zaczyna chodzić na wykłady uniwersytetu jako wolny słuchacz, Małgorzata Minclowa swata go z Kasią Hopfer i sama się w nim zakochuje
1863 - Wokulski bierze udział w powstaniu styczniowym i trafia na Sybir
1864-70 - Wokulski przebywa w Rosji, gdzie zdobywa wykształcenie [20]
1870 - śmierć Jana Mincla [20]
1871 - Wdowa po Janie Minclu interesuje się Wokulskim.[20]
1872 - Wokulski żeni się z Małgorzatą Minclową i pomnaża majątek Minclów [20]
1876 - śmierć Małgorzaty Pfeifer/Mincel/Wokulskiej w piątym roku małżeństwa na zakażenie krwi wskutek natarcia się balsamem upiększającym [20]
1877 - (pół roku po śmierci żony) Wokulski widzi w teatrze Izabelę Łęcką i zakochuje się w niej
1877 (lipiec) - wyjazd Wokulskiego na wojnę krymską w interesach (ma wtedy 45 lat)
1878 (początek marca) - powrót Wokulskiego z zagranicy (przebywał tam osiem miesięcy)
1879 (lato) - śmierć Tomasza Łęckiego
1879 (październik) - śmierć Ignacego Rzeckiego

Tematy wypracowań z "Lalki":
1. Wolna wola człowieka albo siła, która determinuje jego życie, na podstawie "Lalki" Bolesława Prusa.
2. Kobiety upadłe. Analizując i interpretując podane fragmenty "Lalki" B. Prusa oraz "Zbrodni i kary" F. Dostojewskiego, scharakteryzuj bohaterki oraz przedstaw stosunek innych ludzi do nich. Wykorzystaj znajomość obu utworów.
3. Porównaj postawy życiowe Izabeli Łęckiej i Joanny Podborskiej ukazane w podanych fragmentach "Lalki" Bolesława Prusa i "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego. Odwołując się do znajomości utworów, zwróć uwagę na okoliczności, które miały wpływ na ukształtowanie osobowości bohaterek.
4. Stanisław Wokulski - "człowiek epoki przejściowej". Przedstaw temat, analizując podany fragment "Lalki" Bolesława Prusa oraz uwzględniając kontekst całej powieści.
5. Sen jako sposób prezentowania postaci literackiej. Analizując i interpretując podany fragment Lalki Bolesława Prusa, wyjaśnij, co marzenie senne mówi o bohaterce powieści i jej stosunku do ważnych w jej życiu osób - ojca i Wokulskiego.
6. Rozczarowania romantycznych kochanków - rozwiń temat w oparciu o „Lalkę", „Dziady" i inne wybrane utwory.
7. Motyw miłości - budująca i niszcząca siła miłości. Przedstaw problem na podstawie wybranych utworów literackich
8. Czy „Lalka" Bolesława Prusa może być obrazem współczesnego nam świata?
9. Obraz społeczeństwa polskiego w "Lalce" B. Prusa.
10. Bolesław Prus „Lalka" - „To chory kąt..." - analiza fragmentu „Lalki". Opinie o społeczeństwie wyrażone w powieści.
11. Stanisław Wokulski - romantyk czy pozytywista? Charakterystyka Wokulskiego.
12. Stanowisko Bolesława Prusa wobec haseł pozytywistycznych na podstawie „Lalki".
13. Trzy pokolenia idealistów w „Lalce" Bolesława Prusa - powieść o straconych złudzeniach.
14. Wyjaśnij, co powoduje, że „Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej kończy się happy endem, a „Lalka" Bolesława Prusa katastrofą.
15. "Lalka"jako powieść realistyczna.
16. „Lalka" Bolesława Prusa jako przykład powieści weryfikującej ideały pozytywistyczne i romantyczne.
17. Humor w powieści "Lalka" Bolesława Prusa

# data[].attributes.attachment_link.description
Jasne wytłumaczenie zawiłych tematów w wykonaniu doświadczonej polonistki. TO NIE JEST BLOG DLA URODZONYCH HUMANISTÓW. Raczej dla tych, którzy niespecjalnie kochają lekcje polskiego, ale zależy im na przyzwoitej ocenie. UWAGA! Na dole strony głównej znajdziecie listę najpopularniejszych postów. Skorzystajcie też z wyszukiwarki.

# data[].attributes.body
Mateusz Świstak

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Początkiem niefortunnej decyzji, jaką podjął przyszły garncarz była zwykła życiowa sytuacja. Kilka anegdot, które, prawdę powiedziawszy, w ogóle go nie dotyczyły. Ot zasłyszał je i zaczęły w jego głowie pracować. Ale zastanówmy się, czy owe wisielcze anegdoty naprawdę nie miały dla niego znaczenia? Opowiadali je przecież jego nauczyciele. Garncarze, z których chłopak pewnie czerpał jakiś przykład. Dla nich - dorosłych to były tylko głupie i zabawne opowiastki. Dla niego, być może przez to, kto opowiadał, stały się czymś więcej.

Wydaje mi się, że ważności tej on sam sobie nawet nie uświadamiał. Historyjki działały podprogowe i drążyły, drążyły, drążyły. Dzień mijał, pewnie przez jego większą część chłopak zajęty był pomocą w sprzedawaniu garnków, ale to, co usłyszał po drodze, pracowało. Pierwsza nauka, jaką można wyciągnąć z tej historii jest więc prosta jak ołówek: uważaj czym się karmisz, bo nie wiesz do czego cię to doprowadzi. A dalej - jeśli jesteś dla kogoś autorytetem, albo po prostu masz moc wpływania na kogokolwiek (a każdy ma) uważaj, co mówisz i jak mówisz.

Jedna strona medalu

Druga sprawa jest taka, że historie, które opowiadali garncarze były pewnie atrakcyjne. Mroczne opowieści wciągają, mają moc zajmowania masy przestrzeni w naszej głowie, rodzą niepokoje, każą nam jakoś zareagować. Błąd, w jakim pozostał chłopiec polegał pewnie na tym, że poza tą atrakcyjną warstwą, nie dostał żadnej innej. Dlatego właśnie wieszanie mogło go pociągać. Nikt nie powiedział mu, jakie konsekwencje ma takie wieszanie się - zarówno na na planie fizycznym, jak i na płaszczyźnie duchowej (napomknę tylko, że wisielcy nie mieli najlepszej reputacji w myśleniu ludowym). Było śmiesznie i ciekawie, i na tym niestety wiedza chłopaka się kończyła. To trochę tak, jak z komedią o wojnie. Może być zabawna, ale jeśli za tym śmiechem nie będzie świadomości całego koszmaru jakim wojna jest, dojdzie do wypaczenia i nikt nie będzie się jej obawiał. Wniosek drugi - w poznawaniu świata musi być balans. Jeśli jesteście rodzicami, pewnie rozumiecie to bez mojego gadania. Ale pamiętajcie, że to również dotyczy was, gdy słuchacie świata.

Bo to kolejna istotna kwestia - my nieustannie jesteśmy zarówno garncarzami, którzy mówią i muszą uważać na swoje słowa, jak i młodymi terminatorami, którzy słuchają i muszą uważać na to, czego słuchają. Świat cały czas do nas mówi, świat chce, żebyśmy to jego historii słuchali, a te historie są zazwyczaj smutne, złe i straszne - bo przecież takie historie sprzedają się najlepiej. I kiedy słuchamy, nie wiemy dokąd zaprowadzą nas te historie. Ku ocaleniu od epidemii (również temu moralnemu), czy może prosto na stryczek.

Nie da się uniknąć historii innych ludzi. Każdy coś będzie mówił - a to, że wybraliśmy studia do bani, a to, że nie ma sensu próbować tego, czy tamtego, a to, że ktoś jest bałwanem, albo służba zdrowia to sami partacze. To się do nas przyklei jak brud. I jak z brudu mogą się z tego rozwinąć choroby skóry, albo nieprzyjemny zapach. Dlatego niezwykle istotna jest higiena w tym zakresie. Zmienić temat, jeśli to możliwe, wyjść, albo zacząć dogłębniej analizować omawiany temat. To czasem wystarczy. Gdyby młodzieniec z naszej opowieści dopytał i dowiedział się, o co chodzi w tym całym wieszaniu, pewnie nigdy nie przyszłoby mu to do głowy samemu spróbować.

Przypomina mi się pewna wizyta w szpitalu. Moja żona miała zrobić siebie jakieś krótkie badanie, na które musieliśmy chwilę poczekać. Poza nami w poczekalni siedziała jeszcze jedna starsza pani, która postanowiła skorzystać z okazji i trochę do nas ponarzekać na lekarzy. Na szczęście jakoś tak pokierowaliśmy tematem, że zamiast wypluwać z siebie kalumnie na służbę zdrowia, zaczęła opowiadać nam ciekawe anegdotki ze swojego życia. A to jaka jest dumna z syna, a to jak mieszka. I wiecie co - to było naprawdę dobre życie. Wystarczyło tylko popchnąć rozmowę w odpowiednią stronę. I wiecie co jeszcze? Tamto spotkanie nastawiło nas pozytywnie na cały dzień.

To, co nas nie dotyczy...

I jeszcze dwie kwestie: niektóre sprawy nie są dla nas. Anegdotki o wisielcach być może potrafią zająć całą naszą uwagę, są kapitalne, śmieszna, albo przyprawiają o gęsią skórkę, ale ostatecznie - co wisielec ma wspólnego ze sprzedażą garnków? Chłopiec nie zadał sobie tego pytania. I my często także o nim zapominamy. Co mają sprawy, o których słuchamy na codzień wspólnego z naszym, życiem? I czy coś wspólnego mają? Niektóre będą nas dotyczyć, bo dotyczą zmian w świecie, inne pozornie podobne okażą się absolutnie nas nie dotyczyć. To dość trudne, ale warto zacząć od właśnie tego rozróżnienia. Które z zasłyszanych historii mają realny wpływ na moje życie, a które to tylko rakotwórczy szum? Można ten włos dalej dzielić, bo przecież to, co dziś nas nie dotyczy, jutro może być najważniejszą sprawą w naszym życiu, ale we wszystkim trzeba mieć umiar. i być może perspektywę...

Na koniec - nasz chłopiec sam sobie przygotował stryczek, sam się powiesił, sam odpowiedział na wysłuchane po drodze na targ historie. I to jest najważniejsza nauka z tej opowieści. Niezależnie od tego, co będzie się działo, jakie historie będą do nas docierać, mają one na nas realny wpływ jedynie wtedy, gdy sami zaczniemy nadawać im mocy sprawczej. Złe rzeczy na świecie dzieją się przede wszystkim naszymi rękami. Reszta, to niedogodności, wypadki i tyle.

Nie dajmy się złym historiom, słuchajmy się, bawmy nimi, ale mimo wszystko patrzmy zawsze w stronę światła i tego co dobre. W przeciwnym razie możemy skończyć, jak głupi uczeń garncarza i może się okazać, że nie ma obok kogoś, kto przetnie rzemień, na którym nieopatrznie sami się powiesiliśmy.

***

Książka, z której zaczerpnąłem dzisiejszą opowieść to: Anegdoty, bajki, opowieści garncarzy
autorstwa Dionizjusza Czubali i Marianny Czubaliny. Polecam nie tylko ze względu na historie, ale także ciekawy wstęp i ciekawe posłowie. I jeszcze pewnie nie raz do tej historii wrócę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Początkiem niefortunnej decyzji, jaką podjął przyszły garncarz była zwykła życiowa sytuacja. Kilka anegdot, które, prawdę powiedziawszy, w ogóle go nie dotyczyły. Ot zasłyszał je i zaczęły w jego głowie pracować. Ale zastanówmy się, czy owe wisielcze anegdoty naprawdę nie miały dla niego znaczenia? Opowiadali je przecież jego nauczyciele.

# data[].attributes.attachment_link.description
Edukacja filmowa i kulturalna, jpjo: zajęcia dla studentów i uczniów, materiały dla nauczycieli. Scenariusze, warsztaty, pomysły na ćwiczenia.

# data[].attributes.body
Agata Poręba

# data[].attributes.body
Agata Poreba

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wszystkim miłośnikom strony „Językowe rozważania młodego polonisty" składam życzenia pomyślności w nadchodzącym nowym roku. Niech sprzyja on spełnianiu Waszych marzeń i zamierzeń. Życzę satysfakcji w życiu zawodowym i szczęścia osobistego, a także niezliczonej ilości przeczytanych i zarazem inspirujących książek!

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszystkim miłośnikom strony „Językowe rozważania młodego polonisty" składam życzenia pomyślności w nadchodzącym nowym roku. Niech sprzyja on spełnianiu Waszych marzeń i zamierzeń. Życzę satysfakcji w życiu zawodowym i szczęścia osobistego, a także niezliczonej ilości przeczytanych i zarazem inspirujących książek!

# data[].attributes.body
Joasia K.

# data[].attributes.attachment_link.description
To blog stworzony głównie z myślą o moich uczniach jako "przypominajka" oraz źródło różnorodnych informacji.

# data[].attributes.body
Asia Heftowicz

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czyli krótka historia o tym, jak nauczać interdyscyplinarnie
Przeprowadzasz innowację pedagogiczną w szkole? A może szukasz nowych pomysłów na ciekawe lekcje? Chcesz skutecznie utrwalić materiał ze swoich lekcji? A gdyby tak nie ograniczać się tylko do jednego przedmiotu? Odpowiedzią na te pytania jest jedno słowo: tangram. Co to jest? Jak się nim posługiwać i jednocześnie ćwiczyć kilka umiejętności? Przeczytaj i zobacz, jak urozmaicić swoje zajęcia.
Tangram - chińska układanka
Najprościej mówiąc, tangram to układanka. Pochodzi z Chin i ma już 3000 lat. Może być papierowa lub drewniana, kolorowa albo jednolita. Powstała na bazie kwadratu, który rozcina się na 7 części (tanów) - geometrycznych kształtów. Są to: kwadrat, równoległobok i pięć trójkątów różnej wielkości.

Celem łamigłówki jest ułożenie konkretnego obrazka przy wykorzystaniu elementów układanki.

Ano to, że wzór obrazkowy nie jest podzielony na kształty. Mamy zatem jedynie zarys, a całą kombinację musimy obmyślić samodzielnie.

Sprytni Chińczycy tak podzielili figury, że tangram daje możliwość ułożenia niezliczonej liczby kombinacji.

Właściwie wszystko. Mogą to być kształty przedmiotów, zwierząt, sylwetki ludzi, litery i cyfry.

Co tylko wyobraźnia zapragnie!
Jak układać tangram? Najważniejsze zasady
Układanie tangramu jest dość proste. Oto kilka zasad:

Pomysły na wzory tangramu można czerpać, skąd tylko się da. To trochę jak rysowanie z natury - inspiracją może być nawet najmniejszy przedmiot codziennego użytku.

Jakie umiejętności ćwiczy tangram? Czyli innowacja pedagogiczna inaczej
Nic tak nie zabija porządnego nauczania, jak nuda. Dlatego wspólnie z Marcinem Michalikiem opracowałam innowację pedagogiczną, która zakłada wykorzystanie tangramów na lekcji języka polskiego. Zgodę współautora oczywiście uzyskałam.

Innowacja o nazwie Tangramy układamy, polonistyczne treści utrwalamy pomaga uczniom w zdobyciu lub utrwaleniu wiedzy. Chcemy, by została z nimi dłużej, niż do dzwonka :-)

Na zajęciach języka polskiego układanie tangramu utrwala treści literackie, gramatyczne lub ortograficzne.

Nasz pomysł zakłada, że powtarzanie materiału wychodzi najlepiej, kiedy mózg angażuje się na wielu płaszczyznach.

Dodatkowo wycinanie i układanie figur:

Tangram to świetne ćwiczenie wyobraźni, spostrzegawczości, koncentracji i pamięci.
Jak się robi tangram?
I co, gdyby myślenie matematyczne połączyć z wiedzą np. polonistyczną czy językową?

Przecież na pierwszy rzut tangram kształci kompetencje matematyczne - kojarzenie, rozumowanie, logiczne myślenie.

I właśnie tu wkracza nasz pomysł. Układanie tangramu z informacjami z języka polskiego łączy pracę obu półkul mózgowych. Uczeń po prostu lepiej, szybciej i na dłużej zapamięta konkretny dział. Doskonałym pomysłem jest także użycie tangramu w nauczaniu języków obcych.

Każdy tangram, który łączy kilka dziedzin, robi się oddzielnie. Mimo że w sieci istnieją generatory tangramów online, to umieszczanie w nich informacji słownych jest niemożliwe.

Kiedyś stworzenie jednej układanki oznaczało robotę zupełnie analogową; teraz (całe szczęście!) korzystam z narzędzi Google.

Sam proces tworzenia jest oczywiście tajemnicą, więc zdradzić jej nie mogę :-)

Powiem za to, że za każdym razem powstaje małe dzieło sztuki. A to dlatego, że tangram opowiada historię - tworzy w głowie ucznia graficzne odwzorowanie często trudnych do ogarnięcia tematów. I może być pretekstem do dyskusji lub wstępem do opowiadania.

A sam temat, stopień trudności czy właśnie kształt dobierać można do indywidualnych potrzeb i grupy wiekowej.

W zagadnieniach literackich lub kulturowych pole manewru jest nieograniczone - efekt układanki może nawiązywać do bohaterów, miejsc czy wydarzeń. I tak, np. kształt ryby będzie pomocny w omawianiu Quo vadis (jako znak chrześcijan), a kaplica pomoże w Dziadach.

Można więc powiedzieć, że układanie tangramów ma w sobie coś z mnemotechniki.
Tangram to gra terapeutyczna
Układanie tangramu można zaproponować zamiast puzzli - dzieciom i dorosłym.Szczególnie dobrze sprawdzi się jako trening pamięci u seniorów oraz w rozmaitych terapiach, np. Alzheimera. A w szkole - na rewalidacji.

Z takimi osobami można nie tylko układać wzory na podstawie obrazka, ale także sortować kolorami i wielkością, tworzyć ciągi i piramidy lub odrysowywać kształty.

Można pokusić się o stwierdzenie, że ta z pozoru prosta, chińska układanka nie bez powodu przetrwała tysiące lat. Jej twórcy (niektóre źródła podają, że byli to tybetańscy mnisi) doskonale wiedzieli, co robią :-)

A Ty jakie masz sposoby na zajęcia interdyscyplinarne? Podziel się nimi w komentarzu!

# data[].attributes.attachment_link.description
Czyli krótka historia o tym, jak nauczać interdyscyplinarnie Przeprowadzasz innowację pedagogiczną w szkole? A może szukasz nowych pomysłów na ciekawe lekcje? Chcesz skutecznie utrwalić materiał ze swoich lekcji? A gdyby tak nie ograniczać się tylko do jednego przedmiotu? Odpowiedzią na te pytania jest jedno słowo: tangram. Co to jest?

# data[].attributes.headline
Utkane z codziennych doświadczeń szkolnych

# data[].attributes.subject
Utkane z codziennych doświadczeń szkolnych

# data[].attributes.body
Wioletta Rafałowicz

# data[].attributes.attachment_link.title
Utkane z codziennych doświadczeń szkolnych

# data[].attributes.attachment_link.description
Lekcje zdalne. Metody dydaktyczne. Język polski. Nowe technologie. Pomysły na lekcje języka polskiego i lekcje z wychowawcą.

# data[].attributes.body
Katarzyna Polak

# data[].attributes.attachment_link.description
pomysły, inspiracje, lekcyjne szaleństwa pewnej polonistki

# data[].attributes.body
Magdalena Góra

# data[].attributes.body
Joanna Waszkowska

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielu nauczycieli przeraża temat fake-newsów i sztucznej inteligencji nie dlatego, że nigdy nie spotkali się z tymi zjawiskami, bo, jak wielu sądzi, boomerzy nie rozumieją współczesnego świata. Wbrew obiegowym opiniom współcześni 40-latkowie znają świat mediów masowych od podszewki. W końcu na oczac…

# data[].attributes.body
Agata Zakrzewska - Okrojek

# data[].attributes.attachment_link.title
POLSKI NA CZASIE - Szkoła Języka Polskiego w Pabianicach

# data[].attributes.attachment_link.description
© 2020 POLSKI NA CZASIE SZKOŁA JĘZYKA POLSKIEGO W PABIANICACH.

# data[].attributes.body
Monika Czerkas

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zapraszam klasę 6a i 6b na spotkania ze mną od wtorku.
Zaczniemy od przypomnienia zasad interpunkcji.

WTOREK: zasady interpunkcji w zdaniu pojedynczym - kiedy stawiamy przecinek,
ćwiczenia s.97.

ŚRODA: rodzaje słowników, ćwiczenie s .98;

CZWARTEK: wyrazy poza związkami w zdaniu, ćwiczenia s.101.

PIĄTEK: dedykacje i podziękowania, ćwiczenia s. 103.

Do zobaczenia

# data[].attributes.attachment_link.description
Zapraszam klasę 6a i 6b na spotkania ze mną od wtorku. Zaczniemy od przypomnienia zasad interpunkcji. WTOREK: zasady interpunkcji w zdaniu pojedynczym - kiedy stawiamy przecinek, ćwiczenia s.97. ŚRODA: rodzaje słowników, ćwiczenie s .98; CZWARTEK: wyrazy poza związkami w zdaniu, ćwiczenia s.101. PIĄTEK: dedykacje i podziękowania, ćwiczenia s. 103.

# data[].attributes.body
Karolina Starnawska (Jędrych)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
To nie będzie typowa recenzja. Dlaczego? Ponieważ powieść Łowy Emilii Kiereś ma duży potencjał dydaktyczny i bardzo żałuję, że nie znałam jej wcześniej, gdyż na pewno fragmenty Łowów pojawiłyby się na moich lekcjach. Powieść została wydana przez Akapit Press w 2012 roku, więc już jakiś czas temu, a ja nie wiedziałam nawet, co się w [...]

Zanim zacznę, zaznaczę, że wpis nie jest sponsorowany, chyba że przez Rzeczpospolitą Polską, która finansowała moje wykształcenie. Tytuł wpisu trochę barokowy, ale dziś wyjątkowo postaram się być konkretna. Porządek wypowiedzi: Smutna historia bohatera Dżumy Krótka historia pt. „Górski szpej i ja" Dewiza Pani Swojego Czasu Piosenka chóru Gospel Sound Tekst będzie o tym, że warto [...]

Kiedy w 2016 roku postanowiłam przystąpić do poszukiwań swojego pierwszego mieszkania, nie miałam w głowie bardzo sprecyzowanego obrazu przyszłego własnego lokum. Powiem więcej - miałam zaledwie cztery kryteria, spośród których najważniejsze było kryterium ceny. Pierwszy wymarzony dom Karo Moje wymarzone mieszkanie miało: kosztować tyle, żebym nie musiała brać kredytu na miliony lat, być położne w [...]

# data[].attributes.attachment_link.description
To nie będzie typowa recenzja. Dlaczego? Ponieważ powieść Łowy Emilii Kiereś ma duży potencjał dydaktyczny i bardzo żałuję, że nie znałam jej wcześniej, gdyż na pewno fragmenty Łowów pojawiłyby się na moich lekcjach. Powieść została wydana przez Akapit Press w 2012 roku, więc już jakiś czas temu, a ja nie wiedziałam nawet, co się w [...]

# data[].attributes.body
Asia Krzemińska

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona kreatywnego nauczuciela języka polskiego. O nowoczesnym nauczaniu. Nie zawsze poważnie ;)

# data[].attributes.body
Marlena Kowalska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poetycki bigos zawsze sprawia frajdę. Tym razem powstał w oparciu o wiersze mówiące o zmartwychwstaniu.

Krótki przepis na wielkanocny bigos zawiera prezentacja:

A tutaj - Nasz bigos klasowy.

Polecam.

# data[].attributes.attachment_link.title
szkoła inaczej - widziane oczami nauczyciela...

# data[].attributes.attachment_link.description
Poetycki bigos zawsze sprawia frajdę. Tym razem powstał w oparciu o wiersze mówiące o zmartwychwstaniu. Krótki przepis na wielkanocny bigos zawiera prezentacja: A tutaj - Nasz bigos klasowy. Polecam.