# data[].attributes.attachment_link.description
Klaar om een eigen verhalend ontwerp te maken?
Laat je inspireren door de ideeën voor verhalende ontwerpen
die we over hebben gehouden na eigen brainstorm-sessies
en uit de ontwerpcursussen voor leraren. Zwembad de Watertoren
Zwembad “De Watertoren” wordt met sluiting bedreigd. De verbouwing is…

# data[].attributes.body
De zweetvoetenman - Lemniscaat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Romeinen dragen natuurlijk heel andere kleding dan jij tegenwoordig. Maar dragen de mannen nou serieus een rok? Of is het een jurk? En al die ingewikkelde namen. Maar als je goed kijkt zie je dat de Romeinse kleding eigenlijk best handig bedacht was.
Sandalen en andere schoenen. De Romeinen zijn heel beroemd om hun legersandalen, maar vergis je niet! De burgers dragen hele andere schoenen. Soms zijn het handig in elkaar gevouwen leren schoenen of dichte laarsjes. Die zijn wel het deftigst. Het makkelijkst en goedkoopst zijn leren zolen die met wat veters om je voet zitten, als een soort slippers.

Buidel. Omdat de toga en tunica geen jas- of broekzakken hebben, moet je je geld en kleine spullen in een leren tas of een leren buidel bewaren. Die kun je aan je riem hangen, maar dan moet je wel oppassen dat een dief hem niet stiekem los snijdt. Als je je toga handig vouwt kun je daar trouwens wel je buidel in leggen.

Clavi. De strepen op Romeinse herenkleding (op de tunica en de rand van de toga) noem je clavi. Oorspronkelijk dienen die om status aan te geven. Met rode en purperen clavi van verschillende breedte op de toga's en tunica's kun je verschillende rangen of status aangeven. Twee smalle rode clavi op je tunica betekenen bijvoorbeeld dat je eques ("ridder") bent. Twee brede purperen clavi op je tunica en een purperen rand op je toga betekenen dat je senator bent. Op den duur gaan echter ook steeds meer gewone mensen clavi dragen in verschillende kleuren. In de laat-Romeinse tijd komen daar allemaal versieringen bij.

Dameskleding. De Romeinse damesjurk is eigenlijk gewoon een tunica, maar dan tot op de grond en vaak met een ietwat wijde kraag. Sommige dames dragen over hun lange jurk nog een tweede, dunnere en lossere jurk heen, die stola genoemd wordt. In plaats van een toga draagt een deftige dame een soort omslagdoek die palla heet. Een deftige getrouwde dame met een gezin draagt soms ook een sluier of een hoofddoek.

Dameshaar. De meeste Romeinse dames dragen hun haar in een kegelvormig knotje. Wie wat deftiger haar wil laat een iets ingewikkelder kapsel maken. Bijvoorbeeld met krullen, vlechtjes en nog veel meer. De stijl kan verschillen per periode. De Romeinen houden van blonde vrouwen dus is het ook populair om een pruik te dragen of je haar te bleken. Los haar is uit den boze, want dat staat heel erg losbandig en absoluut niet netjes!

- Purper was een erg dure kleur in de Romeinse tijd! Het werd gemaakt door zeeslakjes zoals de brandhoren uit te persen. Voor één pond purper moest je wel 30.000 slakken opduiken en fijn persen. Vandaar de hoge status die aan de kleur verbonden werd.

- Echt purper was erg moeilijk te krijgen, maar er waren ook Romeinen van mindere status die nep-paars gebruikten. Sommige centurio's bijvoorbeeld. Dan zag je er toch stiekem een beetje deftiger uit.

- Sommige Romeinen waren zo rijk dat ze zich helemaal in het purper kleedden. Dat werd wel gezien als arrogant en smakeloos. Sommige keizers werden er bovendien erg boos om, want volgens de traditie mochten alleen zij in volledig purper. Keizer Nero liet op een feest de gastvrouw de kleren van het lijf scheuren omdat ze purper droeg. Maar toen keizer Julianus een man met purperen kleren ontmoette stuurde hij hem vrolijk nog twee purperen schoenen op.

- De eerste tunica's waren net een hele grote, rechthoekige kussensloop die zo breed was dat hij tot je ellebogen kwam. Door een band om je middel leek het dan net of je hele wijde mouwen had. Vanaf de eerste eeuw kwamen er ook smallere tunica's met korte mouwen eraan. Daarna kwamen lange mouwen, wat in koudere landen wel fijn was.

- Een broek hoorde je als Romeinse man niet te dragen, want dat was niet beschaafd en dus ook niet mannelijk. Broeken vonden de Romeinen maar een barbaars kledingstuk, van de Galliërs en Germanen. Als je echt keurig wilde zijn moest je als man echter geen harige benen hebben, dus die moest je ook scheren!

- Romeinen droegen ook al ondergoed. Zowel de mannen als de vrouwen droegen een soort slip of onderbroek, die subligar heet. De Romeinse vrouw kon ook een stevige band om haar buste dragen, als een soort bh.

- Het is moeilijk om Romeinse kleding terug te vinden, dus om erover te leren moeten we veel kijken naar afbeeldingen. Maar die zijn soms niet zo betrouwbaar, omdat je elke bevolkingsgroep meteen moest herkennen. Zo zie je soldaten heel zwaar werk doen in een harnas en alle Germanen in hun blote bast lopen. Dat is niet logisch, maar waarschijnlijk gedaan zodat je meteen ziet wie ze voorstellen.

- De meeste Romeinse kleding was van wol of linnen. Alleen de rijkste mensen konden zijde betalen, want deze stof kwam helemaal uit China.

- Gekleurde kleding kostte extra veel geld, dus veel gewone mensen deden dat niet. Wel werd veel stof gebleekt met ammoniak. Hoe witter de kleding, hoe meer het dus gebleekt was en hoe meer geld het had gekost. En weet je hoe de Romeinen aan die ammoniak kwamen? Die zat in urine!

- Helemaal zuiver witte kleding betekende dat je verkiezingskandidaat was. Je liet zien dat je helemaal rein was. Het meeste wit was dus gebroken wit. Zwarte en donkergrijze kleding betekende dat je in de rouw was, omdat je liet zien dat je wel wat anders aan je hoofd had dan je uiterlijk.

- Zwarte kleding hoorde alleen als je in de rouw was. Het was immers een hele sombere kleur. Mensen in de rouw droegen vaak ook hun haar slordig en mannen schoren zich ook niet. Dat was om te laten zien dat je wel wat anders aan je hoofd had dan je uiterlijk. Als je heel veel verdriet had bij het rouwen om iemands overlijden, liet je dat merken door met je vuisten op je borst te slaan en te jammeren, maar ook door aan je haren te trekken en je rouwkleding te scheuren.

- Rouwkleding droeg je niet per se alleen als er iemand dood was. Mensen die werden aangeklaagd voor de rechtbank droegen dit soms ook, als ze wilden laten zien dat ze de aanklacht oneerlijk vonden. De senator Cato de Jongere liep op het laatst altijd in rouwkleding, volgens hem omdat de idealen van de Romeinse republiek dood waren gegaan.

- Veel filmmakers en tekenaars weten niet hoe een toga zat en gooien alles door elkaar. De toga zat altijd over de linkerarm en onder de rechterarm! Ook halen veel mensen de namen van de toga, tunica en mantel door elkaar.

- Wij vinden Romeinen met mantels nu erg stoer, maar eigenlijk gebruikten de rijkste Romeinen alleen een mantel als reiskleding. Tenzij ze hoge legerofficieren waren, want die droegen soms ook een siermantel.

- De kleuren van de Romeinse kleding in veel films en strips klopt niet. Vaak zie je een witte tunica met een toga in een willekeurige kleur. In het echt waren ze meestal allebei wit, soms nog met een gekleurd bandje, dat meestal rood of purper was. Ook de gewone mensen droegen tunica's niet in allerlei felle kleuren want dat kostte geld.

- In sommige films en strips zie je Romeinse dames met loshangend haar. D at zou toch vreemd zijn, want dat was absoluut niet netjes! Het betekende eigenlijk dat je prostituee was. Dames mochten om dezelfde reden nooit een toga dragen! Dat was een echt mannenkledingstuk.

- Haarmode en kledingstijl kloppen soms ook niet helemaal in de films en strips. Omdat de Romeinen eeuwenlang bestaan hebben, veranderde er natuurlijk vaak genoeg wat.

- Romeinen droegen geen moderne sandalen met gespen! Hun schoenen en sandalen zaten dicht met veters.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Romeinen dragen natuurlijk heel andere kleding dan jij tegenwoordig. Maar dragen de mannen nou serieus een rok? Of is het een jurk? En al die ingewikkelde namen. Maar als je goed kijkt zie je dat de Romeinse kleding eigenlijk best handig bedacht was. Sandalen en andere schoenen.

# data[].attributes.attachment_link.title
De NEEhoorn, Marc-Uwe Kling | 9789021422954 | Boeken | bol.com

# data[].attributes.attachment_link.description
De NEEhoorn (Hardcover). In het Heerlijke Hartenwoud wordt een kleine poezelige eenhoorn geboren. Hoewel iedereen hem ontzettend li-la-lief vindt en hem...

# data[].attributes.body
Een banaan is slechts een voorbeeld...

# data[].attributes.attachment_link.title
Uitgeverij De Fontein - Prachtige verfilming van populair prentenboek Samen hier

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 17 april verschijnt op Apple TV+ een film van Samen hier, het prachtige prentenboek gemaakt door Oliver Jeffers.

# data[].attributes.body
Een blog, het gaat vooral om het 'oude' geld

# data[].attributes.attachment_link.title
Heb jij vreemd en oud geld in huis rondslingeren? Lions zamelen het in

# data[].attributes.attachment_link.description
Heb jij vreemd en oud geld in huis rondslingeren? Lions zamelen het in via verzamelzuilen en zetten het heel slim om in ‘zicht’! Doe je mee?

# data[].attributes.body
Waarom kan dit lesmateriaal zijn?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat laatste weten wij omdat hij in 1607 op de veiling van schilderijen van zijn leraar Pieter Isaacks (1569-1625) wordt vermeld als 'de stom tot Pieter Isacqs'. In 1614 verhuist hij met zijn familie naar Kampen - waar zijn vader en broer stadsapotheker werden - en daar wordt hij in een contract vermeld als 'Hendrick Avercamp de Stomme'.

Ondanks zijn handicap maakte Avercamp als schilder een goede carrière. Zoals zovelen zocht hij in de sterk groeiende markt naar een niche, en vond die in het winterlandschap. Daarbij leunde hij op het werk van Vlaamse landschapsschilders als Van Coninxloo en Vinckboons, maar vooral op dat van Pieter Breughel de Oudere. Bij Avercamp 'vernederlandst' dat fantasierijke landschap, de horizon daalt, en er ontstaat een beeld van Nederland dat door Esaias van de Velde en Jan van Goyen verder zal worden ontwikkeld.
Die winterlandschappen zijn meesterlijk. Ten eerste om Avercamps voortreffelijke gevoel voor de atmosfeer van een winterdag, met zijn grijs-oranje licht en de suggestie van vorst die in de lucht hangt. Ten tweede om de breugheliaanse detaillering, met talloze figuurtjes van allerlei rang en stand. Op Avercamps ijs komt de hele wereld tezamen. Elegante dames spelen kolf, paartjes zwieren, stijve heren schaatsen waardig, en in de marge dondert er altijd wel iemand op zijn kont, of er zit iemand een potje te schijten. Iconografen mogen er graag een beeld in zien van de egalitaire samenleving die de jonge republiek was; anderen zagen er een verbeelding in van 'de glibberigheid des levens', die iedereen, rijk en arm, te grazen kon nemen.

Er is niet zo veel bekend over de positie van stommen (en doofstommen) in de Republiek. Makkelijk kan die niet geweest zijn, maar het feit dat Avercamp in contracten optreedt is er een aanwijzing voor dat hij niet handelingsonbekwaam was. Avercamps familie behoorde tot de betere burgerij en was redelijk welgesteld. Maar in haar testament vermeldt zijn moeder dat zij zich zorgen maakt om haar stomme zoon, die niet getrouwd is, en ongelukkig. Ze stipuleert dat hij behalve zijn rechtmatig deel ook een jaartoelage van honderd gulden zal krijgen.
Ik zou niet weten of er onder schilders verhoudingsgewijs vaker stommen en doofstommen voorkwamen. Er is nog een voorbeeld, dat toevallig ook uit Kampen stamt. In 1770 vestigde de Amsterdamse weduwe Remmers zich met haar doofstomme zoon Pieter (geboren in 1744) in Kampen, in het Gasthuis. Wie die Pieter was, en hoe het hem na moeders dood is vergaan, is onbekend: als doofstomme stond hij waarschijnlijk onder curatele, en liet zelf geen documenten na. Maar in het Rijksmuseum Amsterdam en in een aantal Overijsselse archieven en musea berusten tekeningen, meestal stadsgezichten, die gesigneerd zijn met 'P. Remmers'. Betekent dat dat de doofstomme Remmers emplooi had gevonden in de schilderkunst, zoals blinden vroeger geld verdienden met stoelenmatten? Was dat de nagedachtenis van Avercamp?

Hendrick Avercamp: IJspret. Rijksmuseum Amsterdam, t/m 15 februari.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat laatste weten wij omdat hij in 1607 op de veiling van schilderijen van zijn leraar Pieter Isaacks (1569-1625) wordt vermeld als 'de stom tot Pieter Isacqs'. In 1614 verhuist hij met zijn familie naar Kampen - waar zijn vader en broer stadsapotheker werden - en daar wordt hij in een contract vermeld als 'Hendrick Avercamp de Stomme'.

# data[].attributes.body
Digitaal in te zien

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ontstaan uit een ware atlassenwedloop

Vraag een willekeurig persoon aan wie hij of zij denkt als het gaat over oude kaarten: tien tegen één dat de naam van Blaeu valt. De atlassen en kaarten die in de zeventiende eeuw zijn gedrukt in het Amsterdamse bedrijf van de familie Blaeu zijn wereldberoemd. Niet voor niets is Blaeus wereldatlas Atlas maior met zijn superieure typografie opgenomen in de Canon van Nederland. De Universiteitsbibliotheek Utrecht bezit twee fraaie Nederlandstalige edities van de Atlas maior.

Ga naar de digitale versie

Ten tijde van Blaeu groeide Amsterdam uit tot het centrum van internationale handel, overzeese expansie en rijkdom. In zo'n stad bestonden de internationale contacten, de financiële middelen én de afzetmarkt om een bloeiende uitgeverij van kaarten en atlassen te beginnen. Niet alleen waren er voldoende zeelieden en kooplieden die behoefte hadden aan betrouwbare navigatiemiddelen, ook bleken tal van welgestelde burgers nieuwsgierig naar de wereld achter de horizon. Zij waren bereid veel geld uit te geven aan luxueus uitgevoerde atlassen en fraaie aard- en hemelglobes.

De eerste schreden van Blaeu

Willem Jansz. Blaeu (circa 1571-1638) speelde in op deze trend, met kennis van zaken en een goed zakelijk instinct. Na een leertijd bij de beroemde Deense astronoom Tycho Brahe, vestigde hij een eigen drukkerij en uitgeverij in Amsterdam. Vanaf zijn allereerste gedrukte kaarten (die uit 1604 dateren) viel hij op door kwaliteit en vernieuwingen. Blaeu ging er niet zelf op uit om metingen te doen. Hij ontwierp zijn kaarten op basis van bestaand kaartmateriaal, aangevuld met kennis die hij haalde uit bijvoorbeeld reisverslagen en gesprekken met zeelieden. Met zijn kaarten en atlassen verwierf Blaeu internationale reputatie.

Blaeu was tot dan toe alleen actief geweest op het gebied van globes en maritieme publicaties. In de loop van de zeventiende eeuw stagneerde de handel in dit soort uitgaven. Met de koperplaten van Jodocus Hondius junior was Blaeu in staat om de in zijn ogen verouderde gangbare wereldatlas van Janssonius uit de markt te prijzen. In 1630 publiceerde hij de Atlantis appendix sive pars altera met zestig kaarten, waarvan er 37 waren gedrukt met Hondius' koperplaten. Janssonius en Henricus Hondius reageerden vervolgens in 1630 en 1631 met 'nieuwe' atlassen, voorzien van kaarten die gekopieerd waren naar die van Blaeu.

Een complete beschrijving van landen, steden, oceanen en hemel

De concurrentiestrijd tussen Blaeu en Janssonius mondde op den duur uit in de publicatie van een Atlas maior of 'grote atlas'. Janssonius was de eerste die zo'n atlas op de markt bracht en wel in de Duitse taal: de tien- tot elfdelige Novus Atlas absolutissimus. Deze grote atlas van Janssonius bleek echter weinig homogeen en was vooral samengesteld uit bestaande delen van de Atlas novus. Maar veel kaarten waren het wel, 500 tot 550, en samen met de hemelatlas van Cellarius en de stedenboeken in acht banden bereikte Janssonius als enige het zestiende-eeuwse concept van Mercator: een complete beschrijving van de landen, steden, oceanen en hemel.

Het antwoord van Blaeu

Natuurlijk zat Joan Blaeu niet stil en ook hij vatte het plan op voor een grote atlas als onderdeel van een kosmografie. In 1662 kwam aldus in elf delen en met circa 600 kaarten de Latijnse editie van Blaeus Atlas maior uit. In de jaren daarop volgden Franse en Nederlandse edities in respectievelijk twaalf en negen banden. Een Spaanse editie bleef onvoltooid, terwijl een echte Duitse uitgave nooit is geproduceerd. Puur afgaande op het aantal kaarten in de Atlas maior had Blaeu zijn concurrent Janssonius overtroefd. En ook commercieel was het een groter succes. Mede door de superieure typografie werd de Atlas maior van Blaeu al snel een statussymbool voor rijke burgers. Met 350 gulden voor een niet-ingekleurde en 450 gulden voor een ingekleurde versie was de atlas het kostbaarste boek van de zeventiende eeuw!

Bronnen voor de atlaskaarten

Net als bij zijn eerdere cartografische uitgaven besteedde Blaeu voor de Atlas maior geen geld aan het laten opmeten en karteren van gebieden. Hij stelde zijn kaarten samen op basis van diverse bronnen, waaronder bestaand (soms wel honderd jaar oud) kaartmateriaal van andere binnen- en buitenlandse uitgevers. Hierdoor en ook vanwege de hevige concurrentiestrijd met Janssonius was van een evenwichtig samengestelde atlas bij Blaeu geen sprake. Een bovengemiddeld aantal kaarten was bijvoorbeeld toebedeeld aan de Britse Eilanden en aan het ontoegankelijke China. Hiervan had Blaeu simpelweg relatief veel en origineel bronnenmateriaal voorhanden.

Een miljoen koperplaatafdrukken

Dat Blaeu in staat bleek tot de uitgave van een megaproject als de Atlas maior kwam niet zomaar uit de lucht vallen. De firma had in zijn tijd de beschikking over de grootste drukkerij ter wereld. In de drukkerij aan de Bloemgracht, sinds 1637 in bedrijf, stonden negen boekdrukpersen en zes plaatdrukpersen. In een in 1667 geopende tweede drukkerij aan de Gravenstraat werden waarschijnlijk de meeste kaarten gedrukt. Met deze moderne en goed geoutilleerde drukkerijen kon Blaeu zijn enorme atlasproject tot stand brengen: van de Nederlandse uitgave met bijna 4.000 pagina's tekst en kaarten tot de Franse uitgave met ruim 5.300 pagina's!

Hoewel de exacte oplagecijfers van de Atlas maior niet bekend zijn, is op basis van het aantal overgeleverde exemplaren in bibliotheken berekend dat de oplage al naar gelang de editie ongeveer tussen de 200 en 650 exemplaren lag. Daaruit volgt een duizelingwekkend totaal aantal van bijna een miljoen koperplaatafdrukken en ruim vijf miljoen tekstpagina's!

De wereld binnen handbereik

De Atlas maior illustreerde hoe de kennis van de wereld door ontdekkingsreizen en handelscontacten was toegenomen. Tegelijkertijd was de atlas een gewild statussymbool en naar wens in te binden in kostbaar leer. De kaarten, die vaak al eerder waren gepubliceerd of overgenomen van andere uitgevers, waren prachtig uitgevoerd. Blaeu had met zijn Atlas maior de toenmalige wereld binnen handbereik gebracht, in de mooist denkbare uitvoering.

Subsidie

De digitalisering van deze atlassen was mede mogelijk dankzij een royale subsidie van het K.F. Hein Fonds.

Titelbeschrijving

J. Blaeus grooten atlas, oft, Werelt-beschryving, in welcke 't aertryck, de zee, en hemel, wordt vertoont en beschreven (Utrecht UB: MAG: AC 62-70 (Rariora)); [Amsterdam : Joan Blaeu, 1664-1665).

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag een willekeurig persoon aan wie hij of zij denkt als het gaat over oude kaarten: tien tegen één dat de naam van Blaeu valt. De atlassen en kaarten die in de zeventiende eeuw zijn gedrukt in het Amsterdamse bedrijf van de familie Blaeu zijn wereldberoemd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wil je meer weten over de ijstijden en prehistorie? Begin dan je ontdekkingstocht in het Hunebedcentrum in Borger. Je vindt hier een speciale Geopark-expositie over ijstijden en prehistorie. Je ontdekt hoe de hunebedbouwers duizenden jaren geleden leefden en woonden. In de expositie ontdek je het unieke verhaal van het Hondsruggebied. Vier 'ruggen' trekken kilometerslange rechte lijnen door het Drentse landschap. Je ontdekt hoe ijs en smeltwater de Hondsrug vormden. Hoe poolwinden het gebied in een ijskoude woestijn veranderden. Hoe later het veen tegen de Hondsrug omhoog groeide en het Hunzedal vulde.

Grootste hunebed
Het Hunebedcentrum in Borger op de Drentse Hondsrug brengt je naar de prehistorie. Naar de tijd waarin de eerste boeren zich in Drenthe vestigden. Deze boeren bouwden de indrukwekkende stenen grafmonumenten, die we hunebedden noemen. De restanten hiervan vind je nog steeds in het Drentse landschap. Er staan er nog 54. Het grootste hunebed staat direct naast het Hunebedcentrum.
Expositie
De expositie in het Hunebedcentrum laat je ervaren hoe de hunebedbouwers duizenden jaren geleden leefden en woonden. Zij verwelkomen je en leiden je rond door hun wereld. Ze tonen je hun dagelijks leven, nemen je mee naar hun eenvoudige boerenhuizen en naar het woeste land rondom hun akkers, waarin wolven, oerossen en beren leven. Via film, multimediaproducties, een reconstructie van een hunebed, landschapsmaquettes, een offermoeras en nog veel meer waan je je terug in de tijd van de hunebedbouwers, 5500 jaar geleden.
Oertijdpark
Ook in het Oertijdpark kom je in aanraking met de prehistorie. In ons prehistorisch dorp kun je ervaren hoe onze voorouders hebben geleefd. Er staan drie boerderijen uit de prehistorie, namelijk uit de steentijd, de bronstijd en de ijzertijd. Je ontdekt wat de sporen van de oudste bewoners van het Hondsruggebied ons vertellen. Hoe leefden deze mensen? Wat waren hun gewoontes en problemen?
Keientuin
Bij het Hunebedcentrum vind je ook de grootste keientuin van Nederland. Hier liggen heel veel voorbeelden van keien die hier in de Saale ijstijd als zwerfstenen door het landijs naartoe zijn getransporteerd. Bordjes geven uitleg over de herkomst en aard van de verschillende stenen. De keientuin in Borger
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag van 10:00 tot 17:00 uur Zaterdag, zondag en feestdagen van 11:00 tot 17:00 uur Gesloten op 25 december, 31 december en 1 januari Incidenteel: avondopenstellingen (raadpleeg de website) De Geopark-expositie is toegankelijk tijdens de openingsuren van het Hunebedcentrum. Wie een kaartje voor het Hunebedcentrum koopt, kan gratis de Geopark-expositie bezoeken. * In verband met de Corona maatregelen is de expositieruimte gesloten.
Hunebedcentrum Borger

Deel dit:

# data[].attributes.attachment_link.description
Wil je meer weten over de ijstijden en prehistorie? Begin dan je ontdekkingstocht in het Hunebedcentrum in Borger. Je vindt hier een speciale Geopark-expositie over ijstijden en prehistorie. Je ontdekt hoe de hunebedbouwers duizenden jaren geleden leefden en woonden. In de expositie ontdek je het unieke verhaal van het Hondsruggebied.

# data[].attributes.body
Waar gaat dit verhaal eigenlijk over?

# data[].attributes.attachment_link.description
Kikker en Eend spelen de hele dag samen. \n Ze willen altijd vrienden blijven. \n \n Een verhaaltje over Kikker voor de allerkleinsten.

# data[].attributes.body
seksuele voorlichting....

# data[].attributes.attachment_link.title
Nieuws over seksualiteit en seksuele vorming - Rutgers

# data[].attributes.attachment_link.description
Up-to-date blijven? Lees hier al het nieuws op het gebied van seksualiteit, seksuele rechten en seksuele gezondheid in Nederland.

# data[].attributes.body
Ter inspiratie hoe dit vorm gegeven wordt, er staat namelijk geen input op tule.slo

# data[].attributes.attachment_link.title
Week van de lentekriebels, wat is dat? - Seksuelevorming.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
De Week van de Lentekriebels is een nationale projectweek voor het speciaal- en basisonderwijs. Lees hier het doel en meer informatie

# data[].attributes.body
Bezoek (als het weer kan) of laat je inspireren door de feestkerk in de provincie Groningen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De methode

De Schoolkerk biedt uitdagende programma's, waarin leerlingen zélf aan zet zijn. We geven hun een stem, doen een beroep op hun empathie en verbeeldingskracht. Bij een bezoek aan de Schoolkerk faciliteren wij het groepsproces, we passen daarbij de I ASK-methode toe. Deze methode is ontwikkeld door het Joods Historisch Museum in Amsterdam. Werkend vanuit I ASK, beschouwen we de gedachten en opmerkingen van de bezoeker, de leerling, als materiaal om mee te werken. Daardoor gaan we écht in gesprek.

De Schoolkerk is een plek waar geschiedenis, cultuur en levensbeschouwing centraal staan. Hier is de geschiedenis in al haar facetten zichtbaar en tastbaar. Dwars door de eeuwen heen, vanaf de middeleeuwen tot nu. De tentoonstellingstoren voegt daar een actuele laag aan toe, met hedendaagse verbeeldingen van feesten in design en spannende architectuur. Zo biedt de Schoolkerk ruimte voor reflectie en dialoog.

Vanuit de rijke leeromgeving ontstaan nieuwe vragen. Hoe was het vroeger, hoe is het nu? Hoe kijken we vandaag naar het leven, en naar elkaar? Wat is belangrijk voor jezelf, en wat voor een ander? Hoe geven we samen de toekomst vorm?

# data[].attributes.attachment_link.description
De Schoolkerk biedt uitdagende programma's, waarin leerlingen zélf aan zet zijn. We geven hun een stem, doen een beroep op hun empathie en verbeeldingskracht. Bij een bezoek aan de Schoolkerk faciliteren wij het groepsproces, we passen daarbij de I ASK-methode toe. Deze methode is ontwikkeld door het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

# data[].attributes.body
Wat kan jij hiermee in de klas?

# data[].attributes.body
link naar thema burgerschap

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Welkom op de pagina van het leergebied Burgerschap. Hier presenteren de leraren en schoolleiders van het ontwikkelteam Burgerschap hun voorstellen voor een herzien curriculum.

Bekijk hier de inhoud van het voorstel op hoofdlijnen en een schematische weergave van de inhoud.

De totale voorstellen van het leergebied, uitgewerkt in:

Visie op het leergebied

Essenties van het leergebied (grote opdrachten)

Bouwstenen uitgewerkt in kennis en vaardigheden

Hoe is het ontwikkelteam tot deze voorstellen gekomen?

Het ontwikkelteam heeft samengewerkt met ontwikkelscholen. Zij hebben gereflecteerd op het werk van het team en zijn aan de slag gegaan met ontwikkelingen binnen het leergebied. Hier vindt u twee ervaringen van ontwikkelscholen en een overzicht van alle scholen binnen dit leergebied.

Welke leraren en schoolleiders maken deel uit van het ontwikkelteam Burgerschap?

# data[].attributes.attachment_link.description
Welkom op de pagina van het leergebied Burgerschap. Hier presenteren de leraren en schoolleiders van het ontwikkelteam Burgerschap hun voorstellen voor een herzien curriculum. Bekijk hier de inhoud van het voorstel op hoofdlijnen en een schematische weergave van de inhoud.

# data[].attributes.body
Bijvoorbeeld KETI KOTI

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vind een locatie bij jou in de buurt

Er zijn tien verschillende tentoonstellingen en programma's over de feestdagen in Nederland en één in Suriname. Zo is er altijd wel eentje bij jou in de buurt.

Bekijk alle locaties

# data[].attributes.attachment_link.title
De tentoonstelling waar je alles ontdekt over de feestdagen - Feest - Weet wat je viert

# data[].attributes.attachment_link.description
Er zijn tien verschillende tentoonstellingen en programma's over de feestdagen in Nederland en één in Suriname. Zo is er altijd wel eentje bij jou in de buurt. Bekijk alle locaties

# data[].attributes.body
Alle tijdvakken in legopoppetjes

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
​Geschiedenis saai? Welnee! Met LEGO ® wordt alles leuk! Op deze website vind je 72 LEGO® minifiguren die jou meenemen door de wereldgeschiedenis. Op de volgende pagina kan je een minifiguur uitkiezen zodat je meer te weten kan komen over deze persoon. Alle figuren zijn ingedeeld volgens de tijdvakken die je vast al kent!
Click here for English!
Elke pagina heeft een stukje tekst, een belangrijke datum uit zijn of haar leven, een kaart met locatie en een filmpje met meer informatie! Bovendien, moet je eens kijken hoeveel de minifiguren op de echte personen lijken!
​Groetjes,
​Meester Daniël

# data[].attributes.attachment_link.description
​Geschiedenis saai? Welnee! Met LEGO ® wordt alles leuk! Op deze website vind je 72 LEGO® minifiguren die jou meenemen door de wereldgeschiedenis. Op de volgende pagina kan je een minifiguur uitkiezen zodat je meer te weten kan komen over deze persoon. Alle figuren zijn ingedeeld volgens de tijdvakken die je vast al kent!

# data[].attributes.body
Kinderboek over de ontwikkeling van Nederland

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bekroond met Vlag en Wimpel 2018

Wil je weten:
<>
Hoe een schipper duizenden levens redde?

Wat de gevaarlijkste vulkaan van Nederland is?

Hoe het komt dat wortels oranje zijn?

Waarom zoete drop zouter is dan zoute drop?

Hoe kleine dieren grote projecten tegenhouden?

Verbluffende weetjes en grappige feiten over het land van melk en water

# data[].attributes.attachment_link.description
Bekroond met Vlag en Wimpel 2018 Wil je weten: Hoe een schipper duizenden levens redde? Wat de gevaarlijkste vulkaan van Nederland is? Hoe het komt dat wortels oranje zijn? Waarom zoete drop zouter is dan zoute drop? Hoe kleine dieren grote projecten tegenhouden?

# data[].attributes.body
Zelf een eiland besturen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Dit is echt het leukste spel ever.'
Seyar, 11 jaar

'Ik was meteen verkocht. Het spel brengt het gesprek op gang, dwingt je kritisch je wensen en mogelijkheden te bekijken en daagt je uit je in een ander te verplaatsen. Precies die vaardigheden die de samenleving ook van ons vraagt.'
- Marjolein Steffens-van de Water, wethouder Jeugd en Participatie Haarlemmermeer. Bron

'Dit is de kracht van Terra Nova: op een speelse manier denken de leerlingen na over onderwerpen als macht, leiding en inspraak. Dit is dan ook een prachtige opstap naar een klassengesprek. Hoe is in de wereld de macht verdeeld? Hoe vertaalt zich dat naar jouw eiland? Hoe denk jij hierover?' - Rudger Minnee, leerkracht groep 8 S.O. Mulock Houwerschool en oprichter Toekomstklas.nl, over Eilandvragen 1, 'Aan de Macht'. Bron

"Terra Nova is een burgerschapsspel dat de kinderen van Wittering.nl met veel betrokkenheid en plezier hebben gespeeld. Het spel past goed in onze kernconcepten macht en binding.
Met andere woorden, een spel met vele mogelijkheden waarbij de kinderen op een goede manier met elkaar leren overleggen en discussiëren. Als Terra Nova op de markt wordt gebracht zal Wittering.nl dit zeker willen aanschaffen!" - Marita van den Heuvel, regisseur basisschool Wittering.nl Rosmalen

"Wij geloven in Terra Nova. Dit is een goed doordacht concept dat echt iets kan beteken voor kinderen en hun omgeving. We willen Lisa ondersteunen om dit project verder te brengen." - The Beach, studio voor sociaal en duurzaam ontwerp

" Zoiets bijzonders kom je niet gauw tegen op een basisschool. De kinderen hebben zelf bijna niet door hoeveel ze aan het leren zijn! Elke keer als ik in mijn stageklas kom, vragen de kinderen of we weer Terra Nova gaan spelen." - Danny Wolfert, student Pabo Den Bosch

"Met Terra Nova kan je als docent ook veel uit de vragen halen om te koppelen aan de realiteit, aan dingen die interessant zijn voor jouw klas. Bij het thema 'Nieuwelingen' zou je bijvoorbeeld de vakinhoudelijke link kunnen maken met immigratie, of een meer pedagogische benadering voor als er een nieuwe leerling in de klas komt." - Imke Lucius, studente Pabo Den Bosch

Anton Bakker, Hogeschooldocent Aardrijkskunde Katholieke Pabo Zwolle, beveelt Terra Nova aan als methode voor het domein 'Oriëntatie op Jezelf en de Wereld', waar burgerschap onder valt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Burgerschapsspel Terra Nova Minimaatschappij - Lisa Hu

# data[].attributes.attachment_link.description
'Dit is echt het leukste spel ever.' Seyar, 11 jaar 'Ik was meteen verkocht. Het spel brengt het gesprek op gang, dwingt je kritisch je wensen en mogelijkheden te bekijken en daagt je uit je in een ander te verplaatsen. Precies die vaardigheden die de samenleving ook van ons vraagt.'

# data[].attributes.body
Duurzaamheid: De wereld van kleding

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het voorleesboek 'De wereld van kleding' is speciaal gemaakt voor de voorleesactie op de Dag van de Duurzaamheid voor het onderwijs op vrijdag 9 oktober 2020.

"Wat goed dat de nieuw juffen en meesters al deze verhalen over kleding hebben geschreven. Het Ministerie hoopt dat jullie hier in de klas, maar ook thuis met familie, over nadenken en praten. Misschien kijk je dan toch wat anders naar de kleren die je al hebt."

"We vonden het leuk om aan dit boek mee te werken. Het past heel erg bij Zeeman om zaken eenvoudig te houden. Dit boek legt uit hoe we op een zuinige manier omgaan met mens en milieu. En wat er allemaal komt kijken bij het maken van kleding. Zo laten we zien dat duurzaam niet duur hoeft te zijn."

"We laten kinderen graag zien hoe bijzonder elk kledingstuk is en hoe je hier zo goed mogelijk voor kunt zorgen, want elk fashion item is uniek! Er hebben veel mensen aan gewerkt en er worden allerlei bijzondere grondstoffen voor gebruikt. H&M vindt het belangrijk dat ook kinderen zich hiervan bewust zijn, zodat ze de waarde van hun kledingstukken inzien. Want hoe langer we met onze kleding doen, hoe beter het is voor de aarde."

# data[].attributes.attachment_link.title
De wereld van kleding - Voorleesboek voor de Dag van de Duurzaamheid 2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Het voorleesboek 'De wereld van kleding' is speciaal gemaakt voor de voorleesactie op de Dag van de Duurzaamheid voor het onderwijs op vrijdag 9 oktober 2020. "Wat goed dat de nieuw juffen en meesters al deze verhalen over kleding hebben geschreven. Het Ministerie hoopt dat jullie hier in de klas, maar ook thuis met familie, over nadenken en praten.

# data[].attributes.body
Website