# data[].attributes.attachment_link.title
KONWENCJE LITERACKIE by alakrawczyk.br on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about KONWENCJE LITERACKIE ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat:

Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka...Ignacy Krasicki Żona modna.

Przygotowała: Anna Stasiak

Zapoznajcie się z utworem autorstwa Ignacego KrasickiegoPodręcznik str.143 - 147

Plan wydarzeń:

W XVIII wieku małżeństwa często zawierano z powodów majątkowych. Kobieta niezamężna nie miała żadnych praw.

Ustalcie, jakimi motywami kierowali się bohaterowie utworu, gdy decydowali się na małżeństwo.

motywy pana Piotra

Chęć zdobycia majątku, żona wnosiła w posagu ziemię i wioski.

motywy żony

Chęć umocnienia swojej pozycji społecznej.

Jak wyobrażali sobie życie po ślubie Piotr oraz jego żona? Czego oczekiwali od małżeństwa?

Zapiszcie

Wyobrażenia Piotra i jego żony dotyczące małżeństwa były skrajnie różne. Małżonkowie niewiele o sobie wiedzieli. Nie znali swoich zainteresowań, tymczasem szczęśliwy związek wymaga dobrego poznania się jeszcze przed ślubem, wielu rozmów, ustaleń, reflœeksji i przemyśleń.

Odtwórzcie informacje związane z pierwszymi dniami wspólnego życia małżonków na wsi. Wypiszcie w punktach zmiany, jakie żona wprowadziła w domu pana Piotra.

Ustalcie, jaki był cel wprowadzanych zmian.

Jaki był ich efekt?

Zmiana modelu życia zgodnie z wzorami cudzoziemskimi, zdobycie uznania w oczach sąsiadów, umocnienie pozycji społecznej.

Wielkie koszty, bankructwo, pożar.

Porównajcie bohaterów.

WNIOSEK

Zapiszcie

Obie postawy: zachłannego męża i modnej żony zostały w satyrze ocenione jednakowo krytycznie.

Jakie cele przyświecały Krasickiemu, gdy pisał Żonę modną?

Autor chciał ukazać ludzkie wady i niewłaściwe relacje, na przykład:* krytyka postaw życiowych ludzi;* krytyka stylu życia naśladujacego cudzoziemską modę;* obnażenie niewłaściwych relacji międzyludzkich.

Na co zwraca uwagę tytuł utworu Żona modna? Uzasadnijcie odpowiedź, odwołując się do kontekstu powstania utworu.

Tytuł jest wieloznaczny: w warstwie dosłownej jest to wyrażenie pozytywne, określenie żony Piotra - kobiety atrakcyjnej, dobrze ubranej. W znaczeniu szerszym to określenie negatywnego zjawiska społecznego: bezmyślnego naśladowania obcych wzorów i lekceważenia własnej tradycji.

Satyra-

gatunek synkretyczny, łączący elementy różnych rodzajów literackich. Zabarwiony humorystycznie utwór ośmiesza i piętnuje przedstawione zachowania, postawy, poglądy, obyczaje i stosunki społeczne. Często posługuje się ironią, karykaturą i przejaskrawieniem opisywanych elementów.

Ułóżcie w kolejności informacje na temat saytyry tak, by powstała spójna informacja.

Ćwiczenie do wydruku

Jak rozumiecie sens powiedzenia, którym pan Piotr kończy swoją wypowiedź: Próżny żal po szkodzie?

Puenta ośmiesza zachłanność męża, który zorientował się, że małżeństwo przyniosło mu zamiast spodziewanych zysków same straty i szkody.

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka...Ignacy Krasicki Żona modna. Przygotowała: Anna Stasiak Zapoznajcie się z utworem autorstwa Ignacego KrasickiegoPodręcznik str.143 - 147 Plan wydarzeń: W XVIII wieku małżeństwa często zawierano z powodów majątkowych. Kobieta niezamężna nie miała żadnych praw. Ustalcie, jakimi motywami kierowali się bohaterowie utworu, gdy decydowali się na małżeństwo.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
START

Temat:

Przygotowała: Anna Stasiak

Co już wiemy o twórczości Ignacego Krasickiego?

DALEJ

WRÓĆ

Przypomnijcie sobie, co już wiecie na temat poety i tworzonych przez niego dzieł polskiej literatury.

DALEJ

WRÓĆ

satyra

POZNANE UTWORY

bajki

WRÓĆ

Bajki

gatunek

krótki utwór epicki

charakter dydaktyczny, wychowawczy

bohaterowie: zwierzęta, rośliny, ludzie, zjawiska przyrody lub przedmioty

alegoria - postać mająca poza znaczeniem dosłownym jednoznaczny sens przenośny (bohater uosabia ustaloną cechę: sowa - mądrość, osioł - upór itd.)

morał - pouczenie przekazujące ważną życiową prawdę

„Szczur i kot"

Pycha, głupota i nadmierna pewność siebie bywają przyczyną zguby.

„Potok i rzeka"

Nie wolno wyśmiewać tych, którym gorzej się wiedzie, ponieważ nie znamy własnego losu.

„Syn i ojciec"

Zarówno młodość, jak i starość mają swoje wady i zalety.

„Kałamarz i pióro"

Istnieją ludzie, którzy lubią przypisywać sobie zasługi innych.

„Lis i osieł"

Przyjazne zachowanie sprzyja znalezieniu przyjaciół.

„Lis i wilk"

Osoby podejrzliwe i fałszywe nie budzą zaufania.

te bajki poznaliście w kl. 6

WRÓĆ

Satyra

gatunek

utwór epicki, wierszowany (z elementami dramatycznymi: dialogami i monologami)

krytyka zachowań i obyczajów

rzeczywistość w krzywym zwierciadle

charakter wychowawczy, moralizatorski

tematyka obyczajowa i polityczna

bohaterowie to ludzie o wyrazistych cechach: np. obłudnicy, modnisie, osoby rozrzutne lub nadużywające alkoholu

środki wyrazu: komizm, humor, żart, drwina, karykatura

„Żona modna"

Utwór krytykuje pazerność Piotra oraz rozrzutność i egocentryzm jego żony. Ma także wymowę społeczną: krytykuje bezmyślne naśladowanie przez polską szlachtę obcego (głównie francuskiego) modelu życia - mody i obyczajów. Satyra wyolbrzymia wady bohaterów. Fabuła jest przedstawiona w sposób humorystyczny, zawiera elementy komiczne, operuje drwiną, żartem, dowcipem.

DALEJ

WRÓĆ

Rozwiążcie krzyżówkę utrwalającą wiedzę na temat twórczości Ignacego Krasickiego.

1. Krasicki był jego królewskim kapelanem.

2. Znajduje się w nich klasycystyczny pałac Na Wodzie.

3. Gatunek literacki ukazujący świat w krzywym zwierciadle.

4. Polskie czasopismo propagujące idee oświecenia.

5. Dzieło obejmujące wiadomości ze wszystkich dziedzin wiedzy.

6. Tytuł Krasickiego w hierarchii kościelnej.

7. Epoka, do której nawiązywała sztuka oświecenia.

8. Postulat realizowany przez Krasickiego w bajkach: ..., bawiąc.

9. Wnioski z bajki.

10. „... poetów polskich" - nazywano tak Krasickiego.

11. W każdy czwartek u króla.

12. Element świata przedstawionego, który poza znaczeniem dosłownym ma stały sens przenośny. W bajkach funkcję tę pełnią często zwierzęta.

13. Kierunek w sztuce nawiązujący do wzorów kultury starożytnej.

14. Miasto, w którym studiował Krasicki.

Krzyżówka do wydruku

Poniatowski

Łazienki

satyra

Monitor

encyklopedia

biskup

antyk

uczyć

morał

książę

obiad

alegoria

klasycyzm

Rzym

WRÓĆ

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.description
START Temat: Przygotowała: Anna Stasiak Co już wiemy o twórczości Ignacego Krasickiego? DALEJ WRÓĆ Przypomnijcie sobie, co już wiecie na temat poety i tworzonych przez niego dzieł polskiej literatury.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Konrad wallenrod"

Mickiewicz pisał "Konrada Wallenroda" w latach 1825-1827, przebywając na zesłaniu w Rosji. Nie uszło to jednak czujności carskiej cenzury. Senator Nowosilcow w tajnym raporcie dotyczącym utworu pisał, że jest to tekst niebezpieczny dla imperium rosyjskiego, dąży bowiem do „rozpłomienienia gasnącego patriotyzmu, żywienia niezgody i przygotowania przyszłych wydarzeń, do nauczenia obecnego pokolenia, jak być teraz lisem, a z czasem zmienić się w lwa".

geneza

Macie bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia... trzeba być lisem i lwem Niccolo Machiavelli, "Książę".

MOTTO

+ info

METODA LISA

opiera się przede wszystkim na sprycie i przebiegłości

+ info

METODA LWA

odwołuje się do takich cech jak: odwaga, siła, budzenie strachu wśród przeciwników

WIĘC:

WIĘC:

Muszą znaleźć inną metodę

Nie mają szans w otwartej walce

Litwini nie mają tak mocnej armii jak Niemcy

Zwycięstwo Litwinów w otwartej walce (metoda lwa) jest niemożliwe. Działając podstępnie (metoda lisa), Walter Alf wyrzeka się miłości, rodziny, szczęścia, ojczyzny, nazwiska.

dotknij maski

Przyjęcie metody lisa, wymusza na bohaterze działanie pod przykryciem. Walter zakłada maskę - odtąd będzie działał pod imieniem Konrad.

KONTEKST LITERACKI

GustawvelKonrad

Odtrącony przez ukachaną, zmienia imię, by stać się bojownikiem sprawy narodowej.

Andrzej KmicicvelBabinicz

Jacek Soplicavelks. Robak

Szlachcic, który został zmanipulowany i stał się zdrajcą - zmienia imię, by odzyskać reputację

Szlachcic - awanturnik, który zakłada habit, zmienia imię i staje się emisariuszem Napoleona

Znasz bohaterów, którzy postąpili podobnie? Ich imiona ukryte są pod maskami

Jak do tego doszło? Przypomnij sobie treść utworu

Konrad popełnia samobójstwo.

Konrad doprowadza do klęski Krzyżaków.

Wojska krzyżackie zagrażają Litwie. Walter przedostaje się do Krzyżaków i przyjmuje imię jednego z nich.

Bohater bierze ślub z Aldoną.

Podczas wojny Walter wraca na Litwę razem z Halbanem, który przypomina mu o jego pochodzeniu.

Bohater jako dziecko zostaje uprowadzony przez wojska krzyżackie. Przyjmuje imię Walter Alf

PRZEBIEG AKCJI

sytuacja, w której bohater stoi przed wyborem pomiędzy dwoma równorzędnymi racjami, wybór którejkolwiek skończy się tragicznie

Tragizm -

Konrad Wallenrod jako bohater tragiczny

SKUTEK

WYBÓR

utrata honoru, zdrada

utrata szansy na wyzwolenie narodu

Jako Litwin powinien walczyć z wrogiem ojczyzny

Jako rycerz i chrześcijanin powinien być wierny narodowi, który go wychował

Konrad

Konrad Wallenrod jako bohater tragiczny

KONTEKST LITERACKI

Antygona

Edyp

Antyczna bohaterka, która musi wybrać między prawem boskim a ludzkim

Antyczny bohater, który walczy z Fatum, ale jego los musi się wypełnić

Znasz bohaterów, którzy mieli podobne dylematy? Ich imiona ukryte są pod maskami

- postawa, którą cechuje uciekanie się do nieetycznych metod po to, by osiągnąć szczytny cel

WALLENRODYZM

SPRAWDŹ POD PUNKTAMI INTERAKTYWNYMI

Konrad Wallenrod jest typowym bohaterem romantycznym,bo

Działa niemoralnie, wykorzystuje wiedzę o zakonie, co daje mu przewagę

Postępuje wbrew etosowi rycerskiemu

Wie, że od jego decyzji zależy przyszłość Litwy

Doświadcza rorterek wewnętrznych

Poświęca szczęście osobiste dla ojczyzny

ZDRAJCA

PATRIOTA

Konrad Wallenrod - patriota czy zdrajca?

ZDRAJCA

PATRIOTA

Konrad Wallenrod - patriota czy zdrajca?

Aldona

dotknij maski

Aldona to także bohaterka zakładająca maskę. Czytelnik poznaje ją jako pustelniczkę, dopiero później dowiaduje się, że kobieta z wieży to Aldona - żona Waltera Alfa, córka Kiejstuta.

Jeśli zostanie w wieży, pozbawi się szansy na normalne życie

jeśli zostanie na Litwie, będzie tęsknić za mężem - nie będzie szczęśliwa

Wieża

Litwa

Aldona - bohaterka tragiczna?

Przeczytaj fragment utworu, który znajdziesz pod zdjęciem i odpowiedz, dlaczego Aldona decyduje się pozostać w wieży? Swoją tezę potwierdź argumentem i zilustruj odpowiednim przykładem z tekstu.

Halban

Wajdelota - kapłan niższego rzędu w przedchrześcijańskiej Litwie; wajdeloci składali ofiary, zajmowali się wróżbami, oznaczali dni świąteczne, prawdopodobnie także leczyli; wieszcz, śpiewak.

ROLA HALBANA W UTWORZE

To on jest strażnikiem historii Konrada Wallenroda - jako jedyny zna całą prawdę o bohaterze.

Jest opiekunem i wychowawcą Konrada Wallenroda - nie pozwala mu zapomnieć o jego pochodzeniu, wychowuje go poprzez patriotyczne treści.

Bo jest mąż wielki, żywy, niedaleki... O nim zaśpiewam: uczcie się Litwini!

Płomień rozgryzie malowane ǳieje, Skarby mieczowi spustoszą złoǳieje, Pieśń ujǳie cało!

W tobie lud składa broń swego rycerza, Swych myśli przęǳę i swych uczuć kwiaty!

O wieści gminna! Ty arko przymierza Mięǳy dawnymi i młodszymi laty

poezja jest sposobem opiewania wielkich bohaterów

poezja jest niezniszczalna

poezja jest orężem w walce i wyrazicielką ludzkich emocji

poezja ocala od zapomnienia, ponieważ jest łączniczką między przeszłością a współczesnością

ROLA POEZJI

Przemyśl znaczenie podanych fragmentów. Interpretację znadziesz po najechaniu kursorem na żółte pole.

dotknij maski

Jednym z zadań wajdeloty jest opisywanie zasług rycerza. Zastanów się... może znasz takiego bohatera z literatury fantasy lub choćby z serialu Netflixa?

Tak, to Jaskier :) Przypomnij sobie jego rolę w dziejach wiedźmina Geralta i porównaj z Halbanem. Z czego wynikają różnice w przedstawieniu bohaterów?

a) budowanie nastroju - tajemnica, groza, przeczucia śmierci, b) miejsce akcji - gotycki zamek, ruiny, opuszczony cmentarz, c) przeniesienie czasu akcji do średniowiecza.

GOTYCYZM - nawiązania w literaturze do świata średniowiecznego gotyku

OBRAZ ŚREDNIOWIECZA W UTWORZE

+ info

+ info

+ info

+ info

Przypomnij sobie pojęcie archaizmu i archaizacji.

Ustal, gdzierozgrywają się wydarzenia

JĘZYK

Zainteresowanie średniowieczem i gotykiem widać w następujących warstwach utworu:

MIEJSCE AKCJI

CZAS AKCJI

TYTUŁ

Ustal, kiedy rozgrywają się wydarzenia

Przeczytaj pełny tytuł powieści

Mickiewicz, pisząc o beznadziejnej sytuacji Litwy nękanej przez Krzyżaków, ukazuje ówczesną Polskę, która znajduje się pod zaborami. Widzimy zatem, że średniowiecze jest jedynie pretekstem, by poruszyć problematykę współczesną, o której - ze względu na cenzurę - nie można mówić otwarcie.Nazywamy to KOSTIUMEM HISTORYCZNYM

oprac. Justyna Dudzik

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.description
"Konrad wallenrod" Mickiewicz pisał "Konrada Wallenroda" w latach 1825-1827, przebywając na zesłaniu w Rosji. Nie uszło to jednak czujności carskiej cenzury. Senator Nowosilcow w tajnym raporcie dotyczącym utworu pisał, że jest to tekst niebezpieczny dla imperium rosyjskiego, dąży bowiem do „rozpłomienienia gasnącego patriotyzmu, żywienia niezgody i przygotowania przyszłych wydarzeń, do nauczenia obecnego pokolenia, jak być teraz lisem, a z czasem zmienić się w lwa".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Młodzi Przyjaciele

Romantyk

ADRESAT:

NADAWCA:

Kowno, 1820 r.

Młodzi Przyjaciele !

Przyszło nam zyćw świecie, którym rządzą starzy ludzie - klasycy "bez serc, bez ducha".Sa tak ograniczeni, ze nie widza, jak ten świat moze sie zmienić! Nie chcaze soba współpracować - "to samoluby"!

,

,

,

,

.

.

.

Dostrzegamy tu konflikt pokoleń literackich.Mickiewicz pokazał klasyków jako pokolenie, które nie będzie się już rozwijać, bo tworzą je ludzie leniwi, egoistyczni i krótkowzroczni. Nie dostrzegą tego, co młodzi romantycy (przypomnij sobie postać Starca z "Romantyczności").

Ten swiat, który stworzyli jest juz martwy!Ziemia to "obszar gnusnosci zalany odmetem".Ona zginie, jesli czegos nie zrobimy...

,

,

,

,

.

,

Świat rządzony przez starych ludzi też jest stary - Mickiewicz nazywa go "martwym".

"Młodosci ! Dodaj mi skrzydła !"One pomoga mi wzniesc sie ponad ten swiat,w obszary piekniejsze, dajace nadzieje na lepsze jutro.

,

,

,

,

,

,

,

,

,

Skrzydła są symbolem wolności - oznaczają brak ograniczeń. Mickiewicz ukazuje tu kontrast między starymi (klasykami, którzy widzą niewiele) a młodymi (romantykami, którzy w wyższej perspektywy dostrzegą znacznie więcej).

Zwracam sie do Was - młodych ludzi. Razem dokonamy wielkiego dzieła - zmienimy swiat!Musimy tylko działac wspólnie, bo "w szczesciu wszystkiego sa wszystkich cele".Wiem, ze nie bedzie łatwo, bo nasza misja wymaga poswiecen, ale jestesmy silni !

,

,

,

,

,

,

,

,

,

,

.

Podmiot liryczny nawołuje do współpracy. Twierdzi, że w przeciwieństwie do klasyków, romantycy stanowią siłę, gdyż działają razem.Przywołuje symbol łańcucha, który jest silny - nierozerwalny, choć tworzą go małe, słabe ogniwa.Pojawia się tu kontekst mitologiczny - młodzi ludzie są silni jak Herkules, który już jako dziecko odznaczał się nadludzką siłą.Istotny jest też kontekst historyczny - kraj jest pod zaborami, stąd przekonanie o konieczności walki i poświęcenia.

"Dalej, bryło, z posad swiata!Nowymi cie pchniemy tory,az oplesniałej zbywszy sie kory,zielone przypomnisz lata."Nasz cel jest prosty - na gruzach starego swiatapowstanie nowy, a z nimdo naszej ojczyznyzawita "jutrzenka swobody".

,

,

,

,

,

.

Romantycy są zdania, że należy zburzyć stary świat i stworzyć nowy - pojawia się tu kontekst biblijny: "stań się" (Bóg stworzył świat ex nihilo).Jednocześnie wierzą, że pomoże to Polsce odzyskać niepodległość.

Wierze, ze nam sie uda, bo prowadzi nas ogromna moc, która nazywa sie MLODOSC !!!

,

,

,

,

.

,

,

Wasz przyjacielRomantyk

oprac. Justyna Dudzik

APOTEOZA (pochwała) młodości

# data[].attributes.attachment_link.description
Młodzi Przyjaciele Romantyk ADRESAT: NADAWCA: Kowno, 1820 r. Młodzi Przyjaciele ! Przyszło nam zyćw świecie, którym rządzą starzy ludzie - klasycy "bez serc, bez ducha".Sa tak ograniczeni, ze nie widza, jak ten świat moze sie zmienić! Nie chcaze soba współpracować - "to samoluby"! , , , , . . .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z jakiej lektury pochodzi cytat?

Poruszaj lupą i sprawdź, jak szybko odgadniesz ;)

Szukałeś wzroku mego, teraz go unikasz,Szukałeś rozmów ze mną, dziś uszy zamykasz,Jakby w słowach, we wzroku mym była trucizna!Dobrze mi tak, wiedziałam, kto jesteś! Mężczyzna!

Szukałeś wzroku mego, teraz go unikasz,Szukałeś rozmów ze mną, dziś uszy zamykasz,Jakby w słowach, we wzroku mym była trucizna!Dobrze mi tak, wiedziałam, kto jesteś! Mężczyzna!

"Pan Tadeusz"

(..) wszedłszy raz w niewłaściwą sień na niewłaściwe schody, dostawało się zazwyczaj w prawdziwy labirynt obcych mieszkań, ganków, niespodzianych wyjść na obce podwórza i zapominało się o początkowym celu wyprawy

(..) wszedłszy raz w niewłaściwą sień na niewłaściwe schody, dostawało się zazwyczaj w prawdziwy labirynt obcych mieszkań, ganków, niespodzianych wyjść na obce podwórza i zapominało się o początkowym celu wyprawy

"Sklepy cynamonowe"

Bo Sędzia w domu dawne obyczaje chował I nigdy nie dozwalał, by chybiano względu Dla wieku, urodzenia, rozumu, urzędu; "Tym ładem, mawiał, domy i narody słyną, Z jego upadkiem domy i narody giną".

Bo Sędzia w domu dawne obyczaje chował I nigdy nie dozwalał, by chybiano względu Dla wieku, urodzenia, rozumu, urzędu; "Tym ładem, mawiał, domy i narody słyną, Z jego upadkiem domy i narody giną".

"Pan Tadeusz"

Tak, by nam się serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy.A tu pospolitość skrzeczy...

Tak, by nam się serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy.A tu pospolitość skrzeczy...

"Wesele"

Wyście sobie, a my sobie, każden sobie rzepkę skrobie.

Wyście sobie, a my sobie, każden sobie rzepkę skrobie.

"Wesele"

Dziś dla nas, w świecie nieproszonych gości, W całej przeszłości i w całej przyszłościJedna już tylko jest kraina taka,W której jest trochę szczęścia dla Polaka:Kraj lat dziecinnych!On zawsze zostanieŚwięty i czysty jak pierwsze kochanie.

Dziś dla nas, w świecie nieproszonych gości, W całej przeszłości i w całej przyszłościJedna już tylko jest kraina taka,W której jest trochę szczęścia dla Polaka:Kraj lat dziecinnych!On zawsze zostanieŚwięty i czysty jak pierwsze kochanie.

"Pan Tadeusz"

Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór:czapkę wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur,

Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór:czapkę wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur,

"Wesele"

We mnie jest dwu ludzi, jeden zupełnie rozsądny, drugi wariat. Który zaś zwycięży?

We mnie jest dwu ludzi, jeden zupełnie rozsądny, drugi wariat. Który zaś zwycięży?

"Lalka"

Gdyż nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę, a przed człowiekiem schronić się można jedynie w objęcia innego człowieka.

Gdyż nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę, a przed człowiekiem schronić się można jedynie w objęcia innego człowieka.

"Ferdydurke"

Trzeba było poznawać kobiety nie przez okulary Mickiewiczów, Krasińskich albo Słowackich, ale ze statystyki, która uczy, że każdy biały anioł jest w dziesiątej części prostytutką.

Trzeba było poznawać kobiety nie przez okulary Mickiewiczów, Krasińskich albo Słowackich, ale ze statystyki, która uczy, że każdy biały anioł jest w dziesiątej części prostytutką.

"Lalka"

Wielka poezja, będąc wielką i będąc poezją, nie może nie zachwycać nas, a więc zachwyca.

Wielka poezja, będąc wielką i będąc poezją, nie może nie zachwycać nas, a więc zachwyca.

"Ferdydurke"

O wiosno! kto cię widział wtenczas w naszym kraju, Pamiętna wiosno wojny, wiosno urodzaju!O wiosno! kto cię widział, jak byłaś kwitnącaZbożami i trawami, a ludźmi błyszcząca,Obfita we zdarzenia, nadzieją brzemienna!

O wiosno! kto cię widział wtenczas w naszym kraju, Pamiętna wiosno wojny, wiosno urodzaju!O wiosno! kto cię widział, jak byłaś kwitnącaZbożami i trawami, a ludźmi błyszcząca,Obfita we zdarzenia, nadzieją brzemienna!

"Pan Tadeusz"

Pamiętaj, nikt nie wymaga od Ciebie, byś znał na pamięć każdą lekturę. Tytuł rozpoznaszpo treści lub formie tekstu.

# data[].attributes.attachment_link.title
powtórka - cytaty by Justyna Dudzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Z jakiej lektury pochodzi cytat? Poruszaj lupą i sprawdź, jak szybko odgadniesz ;) Szukałeś wzroku mego, teraz go unikasz,Szukałeś rozmów ze mną, dziś uszy zamykasz,Jakby w słowach, we wzroku mym była trucizna!Dobrze mi tak, wiedziałam, kto jesteś! Mężczyzna! Szukałeś wzroku mego, teraz go unikasz,Szukałeś rozmów ze mną, dziś uszy zamykasz,Jakby w słowach, we wzroku mym była trucizna!Dobrze mi tak, wiedziałam, kto jesteś!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowała:Anna Stasiak

Temat:

Czy fraszki są lekkie jak piórka?

MOTTO

Wymyśl hasło lub zdanie, które mogłoby być Twoim życiowym mottem.

Jan Izydor Sztaudynger

Poeta, satyryk. Ukończył studia filologiczne i pedagogiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Następnie pracował jako nauczyciel i wykładowca. Zajmował się też popularyzowaniem teatru lalkowego. Tworzył wiersze dla dzieci i dorosłych oraz fraszki i aforyzmy, zebrane m.in. w tomach "Piórka" (1954), "Puch ostu" (1958).

Jan Izydor Sztaudynger(1904-1970)

Wyjaśnijcie, jakie prawdy życiowe zostały przedstawione w utworach.

FortunaFortuna toczy się kołem,Pod kołem to pojąłem.

Podręcznik, str. 77

Zapoznajcie się z wierszami Jana Sztaudyngera "Piórka".

ZmarszczkiKażda zmarszczka ma historię swą,Każda rzeźbiona uśmiechem lub łzą.

LustroRaz cię lustro zasmuci,Raz cię zauroczy.Niełatwo z sobą samymZostać w cztery oczy

RadaNie narzucaj światuSwojego formatu.

Głos w telefonieHallo? - tu sumienie,Czy pan zamówił budzenie?

Fraszka - utwór niewielkich rozmiarów, najczęściej pisany wierszem rymowanym, zwięzły i zawiera puentę.

Przypomnijcie sobie, czym jest fraszka. Jakie cechy fraszki można dostrzec w utworach ze zbioru "Piórka"?

fraz. w cztery oczy - zostać z kimś na osobności, bez świadków

Do jakich związków frazeologicznych nawiązują utwory "Głos w telefonie" oraz "Lustro"?W jaki sposób poeta wykorzystał frazeologizmy?

fraz. mieć wyrzuty sumienia

Fraszki Sztaudyngera zaskakują: - błyskotliwością kompozycji;- oryginalnością w ujęciu opisywanego zjawiska; - dosadnym i ironicznym językiem; - doskonałą znajomością natury człowieka; - dowcipem słownym i grą słów;- uniwersalnością, czyli ponadczasowością.

Notatka

ZDALNE NAUCZANIE

Za co cenicie tę formę przekazu?

czym są MEMY?

Korzystając z darmowego generatora memów, utwórz mem oddający treść wybranego utworu Jana Sztaudyngera. Możesz też sam narysować mema lub storzyć go w dowolnym programie graficznym.

Praca domowa

Dziękujęza uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowała:Anna Stasiak Temat: Czy fraszki są lekkie jak piórka? MOTTO Wymyśl hasło lub zdanie, które mogłoby być Twoim życiowym mottem. Jan Izydor Sztaudynger Poeta, satyryk. Ukończył studia filologiczne i pedagogiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Następnie pracował jako nauczyciel i wykładowca. Zajmował się też popularyzowaniem teatru lalkowego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Matura 2023

Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną?

Przykład

OpracowałaRadosława Górska

Część 3Redagowanie pracy

Klasyczne wzorce literatury staropolskiej i oświeceniowej. Rozważ, jaki wpływ na twórczość Jana Kochanowskiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Ignacego Krasickiego miały wzorce zaczerpnięte ze starożytności. Uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do znanych utworów literackich, tekstów kultury oraz kontekstów.

Wypowiedź argumentacyjna

Matura2023

Temat:

Dokonania starożytnych Greków i Rzymian stanowią nieprzebrane źródło kultury europejskiej.We wszystkich epokach literackich artyściw rozmaity sposób nawiązywali do tego dziedzictwa. Najwyraźniejszy wpływ klasycznych wzorców widać w literaturze i sztuce renesansu oraz oświecenia, ale znajdziemy go także w dziełach barokowych. Odwołania do kultury starożytnych Rzymiani Greków polegały na zaczerpnięciu antycznego ideału piękna z jego harmonią, umiarem, równowagąi spokojem.W staropolskiej i oświeceniowej literaturze wpływ ten przejawiał sięw czerpaniu inspiracji z nurtów filozoficznych antyku, gatunków literackich, odwoływaniu siędo postacii motywów mitologicznychoraz dążeniu do perfekcji formy utworu i jego dydaktycznej funkcji.

XVI-wieczny literat, Jan Kochanowski, tworzył w epoce zwanej odrodzeniem. Był czołowym poetą polskiego renesansu. We fraszkach i pieśniach propagował filozofię stoicyzmu i epikureizmu, zaczerpniętą ze starożytnych wzorców filozoficznych. Chętnie podążał za Horacym i szukał w życiu zasady złotego środka. Wychodził z założenia, że najłatwiej można osiągnąć szczęście, jeśli człowiek potrafi znaleźć równowagę wewnętrzną, nie ulega gwałtownym negatywnym ani pozytywnym emocjom, natomiast szuka wypośrodkowania. Nie zabierało to radości życia.

Jednak w trenach, pod wpływem tragicznych wydarzeń życiowych (śmierć utalentowanego, trzydziestomiesięcznego dziecka, poprzedzona odejściem starszego brata Kochanowskiego, a następnie śmierć drugiej córki) światopogląd poety został zachwiany. Artysta nie był w stanie odnaleźć złotego środka i zachować wewnętrznego spokoju wobec straty najbliższych. Świadomie sięgnął po starożytny gatunek, ale go twórczo rozwinął. Tren, krótki utwór żałobny, wywodzący się ze starożytności, poświęcony był wybitnym osobom, aby uczcić ich dokonania. Wyrażał żal po śmierci króla, dowódcy czy znaczącego dostojnika, wychwalał ich zasługi, akcentował wielkość straty, a w fazie końcowej prowadził do ukojenia i pouczenia. Jan Kochanowski poświęcił Urszulce dziewiętnaście liryków ułożonych w cykl o konstrukcji wzorcowego trenu.

W Trenie I mistrz z Czarnolasu nawiązuje do dwóch antycznych postaci: Heraklita z Efezu i Symonidesa z Keos. Pierwszy był filozofem przekonanym o tragicznym losie człowieka, głosił, że wszystko przemija, nie jesteśmy w stanie zatrzymać czasu i przywołać straconych chwil. Drugi natomiast był poetą, twórcą trenów. Przywołanie jego postaci jest wyraźną wskazówką, aby patrzeć na cykl jako na dialog z dziedzictwem starożytności. Obu przywołuje Jan Kochanowski, by pomogli mu opłakiwać ukochaną córeczkę. Styl utworu również nawiązuje do antyku. W wierszu pojawia się rozbudowane porównanie homeryckie:,,(...)Tak więc smok, upatrzywszy gniazdo kryjome,Słowiczki liche zbiera, a swe łakomeGardło pasie; tym czasem matka szczebieceUboga, a na zbójcę co raz sie miece.Prózno, bo i na samę okrutnik zmierza,A ta nieboga ledwe umyka pierza (...)''.

Czarnoleski poeta znalazł wiele sposobów na nawiązywanie do antyku. Korzysta zarówno ze spuścizny filozoficznej, jak i literackiej. Sięgapo gatunki znane już w starożytności, przysposabia polszczyźnie stosowaneprzez klasyków środki stylistyczne. Nie stroni od żywej dyskusji z poglądami ulubionych filozofów i wypracowuje własną koncepcję, łącząc starożytne wpływyz przekonaniami chrześcijańskimi.

Śmierć porównana została do smoka napadającego na gniazdo. Matka walczy o swoje pisklęta, ale jest bezsilna wobec brutalności potwora. Tak samo bezradny czuje się poeta po śmierci Urszulki. Uprzedzając rady, by nie rozpaczać i tłumaczenia, że "próżno płakać", mówi: ,,Wszystko próżno". Nie ma na świecie żadnej wartości, która mogłaby liczyć się w życiu. Utwór kończy wyznanie, że życie ludzkie jawi mu się jako błądzenie i sam już nie wie, czy lepiej poddać się rozpaczy, czy na siłę mocować się z bólem i traumą:,,Nie wiem, co lżej: czy w smutku jawnie żałować,Czyli sie z przyrodzeniem gwałtem mocować.''.W ten sposób poeta wprowadza filozoficzną rozprawę ze stoicyzmem, toczoną w Trenach IX i XI.

Inaczej do antyku nawiązuje sztuka barokowa. Obraz Anthony'ego Van Dycka „Kupidyn i Psyche" ukazuje historię boga miłości Kupidyna i śmiertelnej dziewczyny Psyche. Amor zafascynowany urodą dziewczynki i przekonany przez jej rodziców, postanawia ją poślubić. Psyche mieszkała w pięknym zamku, lecz bożek odwiedzał ją tylko w nocy, gdy panowała całkowita ciemność. Zazdrosne siostry namówiły dziewczynę, by zapaliła świecę i przyjrzała się twarzy mężczyzny. Między małżonkami doszło do kłótni. Kobieta pozostawiona sama sobie próbowała odnaleźć sposób na pogodzenie się z mężem, dopóki nie spotkała Wenus. Bogini nie chciała dopuścić do kontynuacji tego związku, więc oszukała Psyche. Na obrazie Van Dyck postanowił ukazać moment spotkania małżonków po długiej rozłące. Kupidyn przedstawiony został jako jasnowłosy młodzieniec z wyrzeźbionym ciałem oraz wyrastającymi z pleców śnieżnobiałymi skrzydłami. Dziewczyna jest jeszcze pogrążona w śnie. Spoczywa na błękitnej tkaninie pod dwoma konarami drzew. Jeden konar jest bogato pokryty zielonymi liśćmi, drugi ma suche i jałowe gałęzie. Drzewa mają nawiązywać do życia i śmierci i wskazywać na Psyche, która uśpiona pozornie tylko pozbawiona jest życia. Amor ukazany został w ruchu. Właśnie zleciał z nieba do swej ukochanej, jego czerwona szata powiewa na wietrze. Podlatuje do ukochanej i głaszcze jej delikatną twarz, lewa dłoń trzyma jeszcze łuk, ale kołczan ze strzałami miłości zostaje już porzucony na ziemię. Czerwono-niebieskie szaty służą do rozróżnienia mężczyzny i kobiety. Są to najjaśniejsze elementy obrazu, tło natomiast jest monotonne. Brązowo-złote barwy drzew komponują się w harmonii z ziemią oraz kamieniami.

Barok lubił niezwykłe zestawienia, ruch, niepokój, toteż sięgając do tradycji grecko-rzymskiej wybierał dramatyczne zdarzenia mitologiczne i wykorzystywał je do ukazywania niepewności losu ludzkiego, namiętności, jakie targają ludźmi. Niezwykły koncept wierszy Jana Morsztyna zaskakiwał czytelników i sprawiał, że zachwycała ich perfekcyjna forma liryków.

W poezji barokowej możemy spotkać niezwykłe połączenia wątków mitologicznych, na przykład wątku Erosa, bożka miłości, i Tanatosa, bożka śmierci. Miłość barokowa ociera się nieustannie o śmierć. Utwory kunsztownej liryki miłosnej wypełnione są przedśmiertnymi westchnieniami oraz płaczem kochanków rażonych ognistymi, przenikającymi spojrzeniami swych wybranek i kochanków, ranionych złotymi pociskami Kupidyna. Motyw ten znajdziemy w sonecie Jana Andrzeja Morsztyna "Do trupa". Podmiot liryczny w tym liryku porównuje siebie do trupa (złamane serceporównuje do umierania). Paradoksy zawarte w wierszu mają dowieść, że w korzystniejszej sytuacji znajduje się trup niż człowiek nieszczęśliwie zakochany.

Klasycyzm w okresie oświecenia jest dominującym nurtem artystycznym. W budownictwie pałacowym pojawił się wówczas tzw. palladianizm, polegający na naśladownictwie twórczości późnorenesansowego włoskiego architekta Andrei Palladia. Styl ten charakteryzowały symetria, kolumnowe portyki i elewacje bocznych galerii. Przykładem takiego pałacu może być Belweder w Warszawie, obecna siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej. Jest to położona na wzgórzu budowla ogrodowa, z której roztacza się niesamowity widok na kompozycję ogrodu. Przed wejściem znajdują się kolumny, na którym oparty jest tympanon, co sprawia wrażenie ogromnego ładu i harmonii.

Klasycyzm jako nurt literacki zwracał szczególną uwagę na uporządkowany sposób myślenia, prostotę formy, jasność języka i charakterystyczny kunszt, którym powinien cechować się utwór. Z trzech zadań poezji wyznaczonych jeszcze przez Horacego: uczyć, bawić, poruszać, za najważniejsze obrał pierwsze dwa. Uczyć, bawiąc było wymogiem epoki, potrzebą chwili. Temu celowi świetnie służyły satyry.

W mitologii greckiej satyrami nazywano śmiertelnych bogów związanych z lasem i płodnością, a wchodzących w skład orszaku Dionizosa. Przedstawiano ich jako istoty o mieszanej budowie: górną część ciała miały ludzką (ale też: spłaszczony nos, spiczaste uszy, włosy przypominające sierść), dolną zaś - koźlą. Satyrami określano również specyficzne utwory literackie, atakujące postawy albo osoby, wyolbrzymiające w sposób komiczny lub karykaturalny obiekt krytyki. Ich cechą wspólną jest „mieszanie", czyli łączenie: u bogów było to łączenie zewnętrznych cech zwierzęcych z ludzkimi, w utworach - kojarzenie elementów typowych dla różnych rodzajów literackich oraz karykaturalne wyolbrzymianie.

Księciem poetów polskich w okresie oświecenia był Ignacy Krasicki, którego satyry czerpały swoją formę ze źródeł antycznych. Jednak poeta twórczo je zmodyfikował. Jak sam pisał:"Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka,czci urząd, wielbi króla, lecz sądzi człowieka''.

Ignacy Krasicki zupełnie inaczej niż poeci wcześniej omówieni nawiązywał do antyku. Wybierał z niego te elementy, które mogły służyć realizacji programu reform upadającego państwa. Nieprzypadkowo sięgał po gatunki dydaktyczne: bajkę i satyrę, dbał o precyzję wypowiedzi, jasność przekazu, umiar i stosowność języka. Tworzył więc według klasycznych wzorców, ale nie odwoływał się do postaci czy scen mitologicznych.

Jego utwory miały więc napiętnować wady ludzkie, ale nie atakować konkretne jednostki. Książę biskup Ignacy Krasicki nie znosił pijaństwa i nałóg ten z całą mocą piętnował w wielu swoich utworach. Haniebnej słabości poświęcił także jedną ze swoich satyr,,Pijaństwo''. To rozmowa dwóch przyjaciół, z których jeden opowiada historię kilkudniowego pijaństwa, narzekając na opłakane skutki tego wyczynu, a drugi jest abstynentem, zachwalającym trzeźwość. Poeta bezlitośnie wypunktował w utworze okazje, przy których szlachta piła na umór, nie zważając na konsekwencje opilstwa: grubiaństwo, bijatyki, utrata majątku, szacunku do innych i samego siebie oraz przejmujący ból głowy. Satyrę kończysmutna puenta, że pijak niczego nie zrozumiał i poszedł napić się wódki. Utwór piętnuje jedną z najpopularniejszych wad Polaków, ponieważ literatura oświeceniowa stawiała sobie cele dydaktyczne.

Przeanalizowane przeze mnie przykłady dowodzą, że kultura staropolska i oświeceniowa chętnie korzystała z dziedzictwa antyku. Każda epoka miała sobie właściwy sposób nawiązywania do starożytności. Renesans szukał w niej przede wszystkim wzorców filozoficznych i estetycznych, a także wzbogacał polszczyznę o gatunki literackie wywodzące się z antyku. Barok przede wszystkim wykorzystywał motywy mitologiczne, które chętnie zestawiał w nowej konfiguracji, natomiast oświecenie starało się wprowadzić w życie ideał dobra, piękna i cnoty.

Autorką pracy jest Natalia Kusiak. Temat opracowano na zajęciach indywidualnych.

Radosława Górska

Dziękuję za współpracę.

Skontaktuj się ze mną, podziel się swoimi spostrzeżeniami:

radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną? 3 by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Matura 2023 Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną? Przykład OpracowałaRadosława Górska Część 3Redagowanie pracy Klasyczne wzorce literatury staropolskiej i oświeceniowej. Rozważ, jaki wpływ na twórczość Jana Kochanowskiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Ignacego Krasickiego miały wzorce zaczerpnięte ze starożytności. Uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do znanych utworów literackich, tekstów kultury oraz kontekstów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Matura 2023

Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną?

Przykład

OpracowałaRadosława Górska

Część 2Budowanie planu pracy

Klasyczne wzorce literatury staropolskiej i oświeceniowej. Rozważ, jaki wpływ na twórczość Jana Kochanowskiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Ignacego Krasickiego miały wzorce zaczerpnięte ze starożytności. Uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do znanych utworów literackich, tekstów kultury oraz kontekstów.

Wypowiedź argumentacyjna

Matura2023

Temat:

Wstęp

Wprowadzenie w temat

Teza

Dokonania starożytnych Greków i Rzymian stanowią nieprzebrane źródło kultury europejskiej.We wszystkich epokach literackich artyści w rozmaity sposób nawiązywali do tego dziedzictwa. Najwyraźniejszy wpływ klasycznych wzorców widać w literaturze i sztuce renesansu i oświecenia, ale znajdziemy go także w dziełach barokowych. Odwołania do kultury starożytnych Rzymiani Greków polegały na zaczerpnięciu antycznego ideału piekna z jego harmonią, umiarem, równowagą i spokojem.W staropolskiej i oświeceniowej literaturze wpływ ten przejawiał sięw czerpaniu inspiracji z nurtów filozoficznych antyku, gatunków literackich, odwoływaniu siędo postacii motywów mitologicznychoraz dążeniu do perfekcji formy utworu i jego dydaktycznej funkcji.

1. Klasycyzm utworów Jana Kochanowskiego

a) Stoicyzm i epikureizm Pieśni Jana z Czarnolasu jako kontekst filozoficzny do omówienia Trenu I.

c) Trenjako gatunek zaczerpnięty ze starożytności.

d) Tren I - nawiązania do antyku - przywołanie Heraklita z Efezu i Simonidesa z Keos, posłużenie się porównaniem homeryckim.

Wniosek uogólniający:Czarnoleski poeta znalazł wiele sposobów na nawiązywanie do antyku. Korzysta zarówno ze spuścizny filozoficznej, jak i literackiej. Sięgapo gatunki znane już w starożytności, przysposabia polszczyźnie stosowaneprzez klasyków środki stylistyczne. Nie stroni od żywej dyskusji z poglądami ulubionych filozofów i wypracowuje własną koncepcję, łącząc starożytne wpływyz przekonaniami chrześcijańskimi.

b) Kontekst biograficzny - tragedie w życiu poety (śmierć starszego brata, Urszulki i Hanny) - załamanie się wiary w moc stoicyzmu , załamanie psychiczne poety.

Plan argumentacji

Tekst literacki

Nawiązania do antyku

Konteksty

Wniosek

2. Nawiązania w wierszach Jana Andrzeja Morsztyna

Kontekst historyczno-literacki - cechy barokowej wrażliwości estetycznej; wpływy antyku i prądów współczesnych

Eros i Tanatos w wierszach poety: analiza sonetu Do trupa

Wniosek uogólniający.Barok lubił niezwykłe zestawienia, ruch, niepokój, toteż sięgając do tradycji grecko-rzymskiej wybierał dramatyczne zdarzenia mitologiczne i wykorzystywał je do ukazywania niepewności losu ludzkiego, namiętności, jakie targają ludźmi. Niezwykły koncept wierszy Jana Morsztyna zaskakiwał czytelników i sprawiał, że zachwycała ich perfekcyjna forma liryków.

Kontekst kulturowy - tekst kultury: Antoon van Dyck, Kupidyn i Psyche

Plan argumentacji

Konteksty

Tekst kultury

Nawiązania do antyku

Wniosek

3. Klasycyzm Ignacego Krasickiego

a) Kontekst historyczno-kulturowy; klasycyzm jako dominujący styl epoki.

b) Belweder jako przykład architektury klasycystycznej.

c) Klasycyzm w satyrach Ignacego Krasickiego: dbałość o prostotę i precyzję języka, realizacja horacjańskich zasad poezji.

d) Analiza satyry Pijaństwo - poezja ma uczyć, bawiąc.

Wniosek uogólniający:Ignacy Krasicki zupełnie inaczej niż poeci wcześniej omówieni nawiązywał do antyku. Wybierał z niego te elementy, które mogły służyć realizacji programu reform upadającego państwa. Nieprzypadkowo sięgał po gatunki dydaktyczne: bajkę i satyrę, dbał o precyzję wypowiedzi, jasność przekazu, umiar i stosowność języka. Tworzył więc według klasycznych wzorców, ale nie odwoływał się do postaci czy scen mitologicznych.

Plan argumentacji

Konteksty

Tekst kultury

Nawiązania do antyku

Wniosek

Podsumowanie

Przeanalizowane przeze mnie przykłady dowodzą, że kultura staropolska i oświeceniowa chętnie korzystała z dziedzictwa antyku. Każda epoka miała sobie właściwy sposób nawiązywania do starożytności. Renesans szukał w niej przede wszystkim wzorców filozoficznych i estetycznych, a także wzbogacał polszczyznę o gatunki literackie wywodzące się z antyku. Barok przede wszystkim wykorzystywał motywy mitologiczne, które chętnie zestawiał w nowej konfiguracji, natomiast oświecenie starało się wprowadzić w życie ideał dobra, piękna i cnoty.

Radosława Górska

Dziękuję za współpracę.

Skontaktuj się ze mną, podziel się swoimi spostrzeżeniami:

radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną? 2 by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Matura 2023 Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną? Przykład OpracowałaRadosława Górska Część 2Budowanie planu pracy Klasyczne wzorce literatury staropolskiej i oświeceniowej. Rozważ, jaki wpływ na twórczość Jana Kochanowskiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Ignacego Krasickiego miały wzorce zaczerpnięte ze starożytności. Uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do znanych utworów literackich, tekstów kultury oraz kontekstów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Matura 2023

Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną?

Przykład

OpracowałaRadosława Górska

Część 1Rozpoznanie zagadnienia

Klasyczne wzorce literatury staropolskiej i oświeceniowej. Rozważ, jaki wpływ na twórczość Jana Kochanowskiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Ignacego Krasickiego miały wzorce zaczerpnięte ze starożytności. Uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do znanych utworów literackich, tekstów kultury oraz kontekstów.

Wypowiedź argumentacyjna

Matura2023

Temat:

Wstęp

Dziedzictwo antyku.

Klasycyzm literatury staropolskiej - w jaki sposób twórcy nawiązywali do starożytności: filozofia, gatunki literackie, motywy i postacie mitologiczne.

Teza:

Klasycyzm Jana Kochanowskiego

Stoicyzm i epikureizm Pieśni Jana z Czarnolasu.

Treny jako utwór ukazujący przemiany filozoficzne poety, odrzucenie stoicyzmu na rzecz dojrzałego humanizmu.

Tren I - nawiązania do antyku - gatunek, przywołanie Heraklita z Efezu i Simonidesa, posłużenie się porównaniem homeryckim.

Wniosek uogólniający.

Kontekst biograficzny - śmierć Urszulki, załamanie psychiczne poety.

Klasycyzm w wierszach Jana Andrzeja Morsztyna

Kontekst historyczno-literacki - cechy barokowej wrażliwości estetycznej; wpływy antyku i prądów współczesnych

Eros i Tanatos w wierszach poety: analiza sonetów Do trupa i Cuda miłości.

Nawiązania do filozofii Pitagorasa w Nagrobku Perlisi.

Wniosek uogólniający.

Kontekst kulturowy - tekst kultury: Antoon van Dyck, Kupidyn i Psyche

Klasycyzm Ignacego Krasickiego

Kontekst historyczno-kulturowy; klasycyzm jako dominujący styl epoki.

Klasycyzm Bajek Ignacego Krasickiego

Klasycyzm w satyrach

Analiza satyry Do króla

Wniosek uogólniający

Podsumowanie

Rekapitulacja omówionych sposobów nawiązywania do antyku.

Podobieństwa i różnice między stylem omówionych artystów.

Wniosek końcowy.

Radosława Górska

Dziękuję za współpracę.

Skontaktuj się ze mną, podziel się swoimi spostrzeżeniami:

radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną? by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Matura 2023 Jak przygotować wypowiedź argumentacyjną? Przykład OpracowałaRadosława Górska Część 1Rozpoznanie zagadnienia Klasyczne wzorce literatury staropolskiej i oświeceniowej. Rozważ, jaki wpływ na twórczość Jana Kochanowskiego, Jana Andrzeja Morsztyna i Ignacego Krasickiego miały wzorce zaczerpnięte ze starożytności. Uzasadnij swoje stanowisko. W argumentacji odwołaj się do znanych utworów literackich, tekstów kultury oraz kontekstów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Matura 2023

Jak przygotować wypowiedź na maturę ustną?

Pula zadań jawnych

OpracowałaRadosława Górska

Dziady cz. II

Drogi Czytelniku, Droga Czytelniczko,oddaję w Twoje ręce pierwsze opracowanie przeznaczone przede wszystkim dla uczniów. Chcę Wam pomóc w przygotowaniach do matury według formuły Matura 2023. Moim zamiarem jest przedstawienie możliwego sposobu pracy nad zagadnieniami egzaminacyjnymi z puli zadań otwartych na ustny egzamin maturalny 2023 ogłoszonych przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.Nie znajdziesz tu gotowej wypowiedzi, ale sugestie, jak można opracować każdy temat. Jedno (moim zdaniem najtrudniejsze) zadanie jest dokładnie opracowane. Informuję Cięo kolejnych krokach na drodze do konspektu pracy. Z kolejnym tematem postąpiłam inaczej. Proponuję Ci: analizę tematu, wypunktowanie treści z lektury, które, moim zdaniem, należy uwzględnić, podpowiedzi, z jakich kontekstów możesz skorzystać i gdzie szukać wiadomości

dodatkowych. Ostatni temat opracuj sam, sama. Zaczynam od lektur, które znasz ze szkoły podstawowej, ponieważ będą one również obowiązywały na egzaminie maturalnym. Dzięki temu możesz zacząć pracę już w pierwszej klasie. Ważne jest, abyś zachował, zachowała jej efekty, ponieważ w ostatnim roku możesz nie zdążyć wszystkiego ponownie opracować. Mam nadzieję, że takich jak to opracowań powstanie więcej, dlatego bardzo mi zależy na Twoich uwagach, pytaniach, sugestiach.

Życzę Ci powodzenia i satysfakcji

Autorka

1. Sprawiedliwość i moralność w kulturze ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.2. Relacje między światem realnym i fantastycznym. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.3. Kara za popełnione winy jako podstawa sprawiedliwości ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Tematy na maturę ustną 2023 opracowane przez CKEdotyczące II części Dziadów

2. Relacje między światem realnymi fantastycznym. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Do szczegółowego opracowania wybrałam temat:

Problem do omówienia

Lektura, do której musisz się odwołać

Wiadomości dodatkowe, które ułatwiają zrozumienie problemu lub odwołanie do innego utworu literackiego, tekstu kultury itp.

Zawsze zaczynamy od analizy problemu.Twoim zadaniem jest omówienie relacji między światem realnym a światem fantastycznym, musisz więc zastanowić się, w jaki sposób mogą odbywać się kontakty między ludźmi a bohaterami fantastycznymi. Jak mogą kształtować się wzajemne relacje?Dobrze jest zgromadzić synonimy do słowa kluczowego, co pozwoli uniknąć w wypowiedzi powtarzania, a także lepiej zrozumieć temat.Synonimy do słowa relacje: kontakty, więzi, więzy, wsparcie, stosunki, wpływy, związki, zależności.

Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w wypowiedzi do np.:1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu2) historii literatury3) teorii literatury4) charakteru epoki5) biografii autora6) filmu, spektaklu teatralnego7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego8) mitologii9) Biblii10) religii11) historii12) filozofii13) kwestii politycznych14) kwestii społecznych,wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego zagadnienia w szerszej perspektywie.Zdający powinien wykorzystać kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, tzn. trafnie ze względu na omawiane zagadnienie przywołać np. informacje, wydarzenia - kontekst nie musi pogłębiać ani rozwijać omawianego zagadnienia.

jacy bohaterowie utworu należeli do świata realnego,a jacy do świata fantastycznego;czy i w jaki sposób się między sobą kontaktowali;w jakim celu ludzie starali się nawiązać kontakt z duszami zmarłych;co wynikło z tych kontaktów;jakie nauki moralne zostały przekazane;czy i w jaki sposób ludzie mogli pomóc duchom.

Zagadnienie masz omówić na podstawieII części DziadówAdama Mickiewicza.

W takim razie musisz przypomnieć sobie:

W wypowiedzi masz odwołać się do jednego kontekstu.

Wobec tego trzeba się zastanowić, jakie konteksty mogą się przydać.

.Konteksty literackie:- utwory Adama Mickiewicza utrzymane w konwencji fantastyczne, np. ballady;- utwory innego romantyka kreujące świat relacji między realnością a fantastyką;- utwory z innych epok ukazujące wzajemne związki między światem realnym i fantastycznym;- wyjaśnienie motta do II części Dziadów i odwołanie się do Hamleta; wykazanie inspirującej roli dramatu Szekspira.

Kontekst historycznoliteracki:- charakterystyka założeń epoki dotyczących ludowości, sięgania do folkloru.

Świat fantastyczny

Świat realny

I to jeszcze nie wszystkie konteksty, jakimi można wzbogacić omówienie tematu, ale dla przykładu wystarczy.

Przypomnijmy treść II części Dziadów

Kontekst biograficzny:

- geneza Dziadów cz. II- związek Dziadów z Balladami i romansami;- fascynacja kulturą ludową.

Kontekst teoretycznoliteracki:

- Dziady cz. II jako przykład dramatu romantycznego;- gusła i obrzędy pogańskie w dramacie.

Kontekst filozoficzny:

- epistemologia romantyczna;- irracjonalizm.

Noc 31 X/1 XI

Kaplica cmentarna

GuślarzStarzecGromada wiejska

Aniołki - duchy Józia i Rózi, Widmo Złego Pana, Dziewczyna - duch Zosi; Widmo

Przyzywamy, zaklinamy.

Mówcie, komu czego braknie, Kto z was pragnie, kto z was łaknie.

Kądziel, kocioł wódki, wianek

Spalano je

Kądziel - by wezwać duchy lekkie , kocioł wódki - duchy ciężkie, wianek - duchy pośrednie

Obrzęd pogańsko-chrześcijański dla oddania czci zmarłym przodkom, których dusze przekazywały pouczenia moralne.

Nie zaznały cierpienia.

Dwa ziarna gorczycy.

Ludzie częstują aniołki ziarnami.

Kto nie doznał goryczy ni razu, Ten nie dozna słodyczy w niebie.

Okrutny dla poddanych, odpowiedzialny za ich śmierć w męczarniach.

Cierpi głód i pragnienie, męki fizyczne i psychiczne.

Nie może mu pomóc żaden człowiek. Ptaki odbiorą wszystko, co zdobędzie do jedzenia i picia.

Bo kto nie był ni razu człowiekiem, Temu człowiek nic nie pomoże.

Nie umiała kochać

Musi błąkać się między niebem a ziemią

Kara skończy się za 2 lata - informuje Guślarz

Kto nie dotknął ziemi ni razu, Ten nigdy nie może być w niebie

Uzupełnij notatki graficzne, przesuwając odpowiednio informacje.

Podsumujmy relacje między światem fantastycznym a światem realnym.

Ludzie pomagają aniołkom

Aniołki przekazują moralne pouczenie

Ludzie nie mogą pomóc bezdusznemu egoiście

Duch przekazuje pouczenie

Duchy dręczą ducha

Duch przekazuje pouczenie

Ludzie pomagają duchowi, informując o końcu kary.

Widmo milczy, bo nie jest duchem.

Wnioski:1. Możliwe są kontakty miedzy ludźmi i duszami zmarłych.2. Ludzie swoimi obrzędami i modlitwami mogą pomóc duszom zmarłych, jeśli za życia nie popełnili niewybaczalnych zbrodni.3. Nie można pomóc komuś, kto nigdy nie postępował po ludzku, krzywdził bliźnich.4. Dusze zmarłych pomagają ludziom, przekazując im nauki moralne.5. Jeśli ktoś nie umarł w sensie dosłownym, nie mógł się zamienić w ducha, nie można z nim nawiązać kontaktu.6. Relacje między dwoma światami kształtują warstwę fabularną utworu i wpływają na jego przesłanie.

Omówmy możliwe konteksty.

Do swojej wypowiedzi wybierasz jeden kontekst. Należy go wykorzystać funkcjonalnie, czyli informacje muszą być powiązane z omawianym problemem. Pogłębienie kontekstu, wykorzystyanie go do interpretacji utworu podniesie wartość Twojej wypowiedzi, ale nie jest niezbędne.

Konteksty literackie

1. Utwory Adama MickiewiczaTemat relacji między światem realnym a światem fantastycznym występuje w twórczości Adama Mickiewicza wielokrotnie. Widzimy go przede wszystkim w balladach: Świtezianka (nimfa i strzelec), Lilije (Pani i duch Męża), Pani Twardowska (Twardowski i Mefistofeles). Fantastyka służyła romantykom przede wszystkim do przedstawienia nowej, romantycznej wizji świata.Postaci i wydarzenia przełamujące codzienność ukazywały fascynację ludowościąi folklorem.

Niekiedy elementy nadprzyrodzone pełniły także rolę moralizatorską i łączyły się z prezentowaniem systemu wartości. Postacie fantastyczne pilnowały odwiecznego ładu i porządku, przypominając, że nie ma zbrodni bez kary. Elementy fantastyczne odkrywały też często prawdę o wewnętrznym świecie przeżyć oraz doznań bohaterów.

Więcej

2. Utwór innego romantycznegoJuliusz Słowacki, Balladyna.W dramacie świat realny i fantastyczny są ze sobą mocno splecione i wzajemnie na siebie wpływają. Świat fantastyczny reprezentuje nimfa Goplana i dwa leśne duszki. To te postaci inicjują zdarzenia, jakie będą się rozgrywały w świecie bohaterów realnych. W finale tragedii tytułowa bohaterka trzykrotnie wyda na siebie wyrok śmierci za popełnione zbrodnie. Narzędziem boskiej sprawiedliwości stanie się piorun.

Więcej

Wróć

3. Utwór autora z innej epokiWesele Stanisława WyspiańskiegoW neoromantycznym Weselu Stanisława Wyspiańskiego obserwujemy konfrontację rzeczywistości z wyobrażeniami czy marzeniami. To zderzenie jest, jak się okazuje, bardzo bolesne. Kompromituje narodowe mity, wprawia w przygnębienie, odbiera wiarę, ale daje prawdziwą diagnozę społeczeństwa polskiego. Realistyczny charakter Aktu I, gdzie obserwujemy weselników, zmienia się w momencie, gdy Rachela zaprasza do izby chochoła, a to zaproszenie powtarzają państwo młodzi. To moment przełomowy, od którego następuje przemieszanie elementów rzeczywistych z fantastycznymi w kolejnych aktach. Kiedy w Akcie II wybija północ, magia, duchy i nadprzyrodzone zjawiska już na dobre wkraczają na scenę wydarzeń. Odtąd rzeczy dzieją się na dwóch płaszczyznach, realnej i fantastycznej, a w dodatku te płaszczyzny przenikają się wzajemnie.

Więcej

4. Motto II części Dziadów:"Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom"zaczerpnięte zostało z HamletaWilliama Szekspira. Słowa te wypowiada je tytułowy bohater - Hamlet, w momencie, kiedy ukazuje mu się duch zamordowanego ojca.Duch wyjawia brutalną prawdę o tym, że zamordował go własny brat, który teraz ożenił się z wdową po zmarłym królu. Pragnie zemsty, bowiem zło nie może zostać bezkarne.

Motto zapowiada zatem, że będziemy świadkami niezwykłych wydarzeń wykraczających poza sferę ludzkiego pojmowania, skoro nawet tak mądrzy ludzie, jak filozofowie, nie mogą sobie tego wyobrazić.Romantycy chętnie nawiązywali do twórczości Szekspira, którego uważali za swojego mistrza i którego dzieła ich inspirowały.

Dziady cz. II powstały prawdopodobnie w roku 1820. Mickiewicz mieszkał wówczas w Kownie, dokąd został skierowany po ukończeniu studiów, aby objąć posadę nauczyciela (lata 1819 - 1823). Odizolowany od przyjaciół z Towarzystwa Filomatów i Filaretów, poeta rozwijał się twórczo, szukając własnej indywidualnej romantycznej rzeczywistości oraz nowych form poetyckich. Dziady cz. II kontynuowały założenia tomiku Ballad i romansów, nawiązując do niego poprzez motto z Hamleta Williama Szekspira. Jednocześnie znacznie rozwijały problematykę moralną ballad, rozbudowaną i utrwaloną przez chór powtarzający sekwencje i nauki etyczne w dramacie. Mickiewicz w tej części Dziadów powołał do istnienia wspólnotę żywych i umarłych, złączonych starodawnym zwyczajem. Sam poeta przyznawał, że inspiracją były opowieści ludowe z dzieciństwa.Dziady cz. II to przede wszystkim dramat społeczny, a poeta główny temat zaczerpnął ze słowiańskiego obrzędu ku czci zmarłych przodków.

Kontekst biograficzny

Kontekst historycznoliteracki

Druga część Dziadów Adama Mickiewicza to dramat, który powstał na początku polskiego romantyzmu. Jest inspirowany ludowymi opowieściami, przesycony atmosferą grozy i tajemnicy. Elementy świata fantastycznego krzyżują się ze światem rzeczywistym.Romantycy czerpali natchnienie do swoich dzieł między innymi z ludowej wyobraźni. To właśnie z nią wiąże się tradycja pogańskiego obrzędu - wywoływania duchów zmarłych. II część Dziadów Adama Mickiewicza jest nie tylko dramatem - obrzędem, ale także swoistym rytuałem, z którym wiążą się zaklęcia, klątwy i wezwania. Z jednej strony nawiązuje on do tradycji świętej uczty (przygotowywania posiłków dla duchów zmarłych), z drugiej natomiast - rozmów, które prowadzono z duchami...

Wróć

Kontekst teoretycznoliteracki

Dramat romantyczny powstał jako nowy gatunek w romantyzmie, a inspirowany był dramatem szekspirowskim. Polski dramat romantyczny jako zjawisko wybitne istnieje przede wszystkim dzięki twórczości wielkich romantyków. W ich realizacji odsłania on także generalne cechy gatunkowe pozwalające mówić o dramacie romantycznym nie tylko jako o szeregu arcydzieł. Takim znaczącym wyróżnikiem jest metafizyczny lub tez fantastyczny charakter dramatu. Obok rzeczywistości realnej na równych prawach pojawiają się zjawiska z innego wymiaru, niedostępne normalnemu poznaniu ludzkiemu: widma, duchy diabły, anioły itp. Istnieją one nie tylko jako inna rzeczywistość dramatu, lecz zachodzi ścisła współzależność, rodzaj interakcji między ziemskim a metafizycznym wymiarem utworu. Świat realistyczny miesza się z fantastycznym.Romantyzm był epoką, w której doceniano nie tylko obyczaje, ale i „mądrość ludu".

W związku z tym, wracano do zainteresowania dawną, przedchrześcijańską kulturą.Dziady cz. II są więc dramatem romantycznym. W utworze wyrażono to poprzez: opis wierzeń i „pogańskiego" obrządku dziadów pojmowanie sprawiedliwości jako sądu wydawanego przez wiejską zbiorowość.Twórcy dramatów romantycznych lubili tworzyć nastrój tajemniczy oraz przeplatać go odrobiną „horroru". Typowe dla romantyzmu jest również występowanie postaci fantastycznych, czy sił nadprzyrodzonych. Jeśli chodzi o Dziady cz. II, są to wszystkie duchy (w utworze przedstawiono trzy rodzaje dusz czyśćcowych: duchy lekkie, duchy pośrednie oraz duchy ciężkie).Poza trzema duchami, które reprezentują trzy rodzaje grzechów, w dramacie Dziady cz. II na samym końcu zburzony jest porządek (trzy rodzaje grzechów i odpowiadające im trzy typy duchów)i pojawia się Upiór, który jakby „nie pasuje" do reszty. To „niedopasowanie" jest też charakterystyczne dla epoki.

Kontekst filozoficzny

Zbudujmy konspekt wypowiedzi. Pamiętaj, że ma ona trwać około 5 minut. To mało i dużo jednocześnie.

Romantycy zakwestionowali racjonalizm w sferze teorii poznania. Poznanie traktowali jako kreację możliwą dzięki intuicji, wyobraźni i uczuciu. Wypracowali koncepcję irracjonalizmu - poglądu głoszącego, że rzeczywistość jest niedostępna poznaniu racjonalnemu, przypisującego najwyższą wartość pozarozumowym środkom poznawczym (intuicji, wierze, instynktowi, przeczuciu). Konsekwencją takiej epistemologii był zwrot ku naiwnemu poznaniu ludowemu, wierze w duchy, zjawy, w możliwość wzajemnego oddziaływania na siebie świata realnego i nadprzyrodzonego. Romantycy uważali, że człowiek jest istotą zakorzenioną w kosmosie przez podświadomość, elementy irracjonalne. Powinien dążyć do odkrycia swej natury, odnaleźć tożsamość własnej duszy i ducha kosmosu.

Relacje między światem realnym i fantastycznym. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Na wstęp wypowiedzi świetnie nadaje się kontekst historycznoliteracki lub biograficzny. Można też wykorzystać kontekst literacki dotyczący motta dramatu.

W rozwinięciu warto skoncentrować się na wnioskach z analizy problemu i przy okazji podawać niektóre informacje o treści. Unikać należy prostego streszczenia. Kolejność przedstawionych spraw mogłaby być następująca:

Wróć

1. Możliwe są kontakty miedzy ludźmii duszami zmarłych.2. Ludzie swoimi obrzędami i modlitwami mogą pomóc duszom zmarłych, jeśli za życia nie popełnili niewybaczalnych zbrodni.3. Nie można pomóc komuś, kto nigdy nie postępował po ludzku, krzywdził bliźnich.4. Dusze zmarłych pomagają ludziom, przekazując im nauki moralne.5. Jeśli ktoś nie umarł w sensie dosłownym, nie mógł się zamienić w ducha, nie można z nim nawiązać kontaktu.

W podsumowaniu można zauważyć, że relacje między dwoma światami kształtują warstwę fabularną utworu i wpływają na jego przesłanie.

Jeśli we wstępie nie wykorzystasz kontekstu, można to zrobić tuż przed podsumowaniem. W tym miejscu świetnie będzie pasował kontekst literacki, filozoficzny czy teoretycznoliteracki. Wówczas musisz pamiętać, aby w podsumowaniu wyciągnąć wniosek uogólniający z analizy problemu i kontekstu.

1. Sprawiedliwość i moralność w kulturze ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Dokonajmy analizy tematu pierwszego:

Wskazujemy problem:Sprawiedliwość i moralność w kulturze ludowej.

Warto zastanowić się, jak prosty lud rozumioał pojęcia sprawiedliwości i moralności.Sprawiedliwość, w refleksji etycznej kardynalna cnota porządkująca wybory ludzkiej woli.Moralność - zbiór zasad (norm), które określają, co jest dobre, a co złe.

Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza.

Rreguły ludowej moralności zawarte w II części Dziadów:Największym grzechem jest okrucieństwo i brak ludzkich uczuć, obojętność wobec ludzkiego cierpienia i nieszczęścia. To grzech ciężki.Lekceważenie ludzkich uczuć i odrzucenie miłości jest złe. To grzech średni.Nawet życie pełne słodyczy i szczęścia, bez trudów i goryczy jest grzeszne. Ale to grzech lekki.

Ludowe poczucie sprawiedliwości:Przekroczenie praw moralnych ściąga na człowieka nieuchronną karę - nie musi ona zostać wykonana przez władzę lub człowieka. Za grzechy lekkie kara jest niewielka, dwa ziarna gorczycy wystarczą. Grzechy średnie muszą zostać ukarane karą dotkliwą, ale ograniczoną w czasie.

Więcej

Karą za grzechy ciężkie jest wieczne potępienie i męki. Ludzie nie mogą pomóc takiemu duchowi.

Konteksty literackie, np. Świtezianka, Lilije, Balladyna

Kontekst historycznoliteracki

Kontekst filozoficzny

Konspekt wypowiedzi:

Na wstęp nadaje się kontekst historycznoliteracki lub biograficzny lub rozważania na temat sprawiedliwości i moralności ludu.Kolejność przedstawionych argumentów:1. Reguły ludowej moralności.2. Ludowe poczucie sprawiedliwości w Dziadach.3. Kontekst literacki lub filozoficzny.Podsumowanie: Romantycy chętnie odwoływali się do ludowej mądrości. Prawdy o tym, czym jest dobro, a czym zło, za co należy nagradzać, a za co karać nie szukali w księgach oświeceniowych, a czerpali ją z wierzeń i intuicyjnego postrzegania świata w kulturze ludowej.

Kontekst biograficzny

W swojej wypowiedzi uwzględnij wybrany kontekst.

https://klp.pl/balladyna/a-5708.html

Temat 3

Kara za popełnione winy jako podstawa sprawiedliwości ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1FdNPe4A

Temat jest bardzo podobny do poprzedniego. Samodzielnie opracuj konspekt wypowiedzi, czylizaplanuj wstęp (napisz 2-3 zdania), wypunktuj kolejność omawianych, wybierz kontekst i podsumuj temat.

https://maszuwage.pl/wplyw-elementow-fantastycznych-na-przeslanie-utworu-na-przykladzie-wesela-s-wyspianskiego/

https://poezja.org/wz/interpretacja/3797/Moralno%C5%9B%C4%87_ludowa_w_Dziadach

Dziękuję za uwagę.

Żródła

Skontaktuj się ze mną, podziel się swoimi spostrzeżeniami:

radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Wypowiedź ustna Dziady II by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Matura 2023 Jak przygotować wypowiedź na maturę ustną? Pula zadań jawnych OpracowałaRadosława Górska Dziady cz. II Drogi Czytelniku, Droga Czytelniczko,oddaję w Twoje ręce pierwsze opracowanie przeznaczone przede wszystkim dla uczniów. Chcę Wam pomóc w przygotowaniach do matury według formuły Matura 2023.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Adam Mickiewicz

Dziady cz. II

Opracowanie lekturyRadosława Górska

Spis treści

Propozycja pierwsza

Propozycja druga

A gdyby jednak online ...

Wprowadzenie

Wprowadzenie

Wprowadzenie

Czytanie dramatu

Słuchowisko

W redakcji ...

Drama

Escape room

Czy prawdy moralne wynikające z Dziadów są aktualne?

Rozprawka - ćwiczenia redakcyjne

Rozprawka - ćwiczenia kompozycyjne i uspójniające

Jaką refleksję o człowieku i świecie prezentuje II część Dziadów?

Co to znaczy być człowiekiem?

Rozprawka - konspekt pracy

Wprowadzenie

Propozycja pierwsza

Ćwiczenie na pobudzenie wyobraźni

Przeczytaj wiersz, a następnie uzupełnij schematŚpieszmy sięŚpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzązostaną po nich buty i telefon głuchytylko co nieważne jak krowa się wleczenajważniejsze tak prędkie że nagle się stajepotem cisza normalna więc całkiem nieznośnajak czystość urodzona najprościej z rozpaczykiedy myślimy o kimś zostając bez niegoNie bądź pewny że czas masz bo pewność niepewnazabiera nam wrażliwość tak jak każde szczęścieprzychodzi jednocześnie jak patos i humorjak dwie namiętności wciąż słabsze od jednejtak szybko stąd odchodzą jak drozd milkną w lipcujak dźwięk trochę niezgrabny lub jak suchy ukłonżeby widzieć naprawdę zamykają oczychociaż większym ryzykiem rodzić się niż umrzećkochamy wciąż za mało i stale za późnoNie pisz o tym zbyt często lecz pisz raz na zawszea będziesz tak jak delfin łagodny i mocnyŚpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodząi ci co nie odchodzą nie zawsze powrócąi nigdy nie wiadomo mówiąc o miłościczy pierwsza jest ostatnią czy ostatnia pierwsząks. Jan Twardowski

Porozmawiajcie o tym, w jaki sposób czcimy zmarłych. Jakiezwyczaje panują w tym względzie?

Obejrzyj film o obrzędzie Dziadów i wynotuj, jakie zwyczaje towarzyszyły świętom poświęconym duchom przodków. Zwróć uwagę na symbolikę ognia. Jakie dzisiejsze zwyczaje mają swoje korzenie w słowiańskich obrzędach?

Przygotujcie się do przeczytania dramatu Adama Mickiewicza Dziady cz. II z podziałem na role. Przedyskutujcie, czy chcecie to zrobić w niecodziennej atmosferze, w nietypowym miejscu. Macie ochotę spotkać się wieczorem na cmentarzu? A może tak zaaranżujecie salę lekcyjną, by przypominała trochę przycmentarną kaplicę? Może wybierzecie najciemniejszy kąt w szkole? Co Wam będzie potrzebne? Zbierzcie pomysły metodą burzy mózgów. Zapisujcie każdy pomysł bez oceniania. Dopiero kiedy skończą się Wam pomysły, wybierzcie najciekawsze, ewentualnie przegłosujcie sporne. W zależności od wybranej opcji podzielcie się obowiązkami.

DziadyAdama Mickiewicza reprezentują dramat romantyczny. Dziady, część II oraz Dziady, część IV zostały wydane jako Dziady wileńsko‑kowieńskie w 1823 roku. Charakteryzuje je: wizyjność i fantastyka, akcentowanie roli tradycji ludowej i wiary ludu w siłę rytuałów i obrzędów oraz tematyka życia pozagrobowego (współistnienie świata ludzi ze światem duchów), szerzej -synkretyzm religijny, tj. łączenie obrzędów pogańskich z wyobrażeniami religii chrześcijańskiej. W dramacie pojawiają się trzy typy (kategorie) duchów reprezentujących trzy różne typy (kategorie) grzechów: dzieci - Józio i Rózia (grzechy lekkie), wiejska dziewczyna - Zosia (grzechy pośrednie), zły Pan (grzechy ciężkie). Ma to związek także z przeplataniem się dwóch poziomów świata: realnego i fantastycznego. Ów podział zwraca uwagę także na indywidualne i konkretne losy poszczególnych postaci, a jednocześnie uświadamia uniwersalizm i aktualność przywoływanych w utworze prawd etycznych.

Propozycja pierwsza

Czytanie dramatu z podziałem na role

Czytając, starajcie się oddać głosem emocje bohaterów.

Zaaranżujcie przestrzeń według ustalonego pomysłu. Stwórzcie atmosferę grozy i tajemniczości.

Podzielcie się rolami. Chór to wszyscy uczniowie. Chór ptaków nocnych również.

Propozycja pierwsza

W redakcji...

Wyobraźcie sobie, że tworzycie zespoły redakcyjne nowej gazety, w której będziecie publikować materiały związane z lekturami. Poszukajcie dla niej ciekawej nazwy. Możecie skorzystać z generatora nazw.

Ustalcie skład zespołu redakcyjnego i zakres obowiązków:redaktor naczelnyredaktor tematycznyredaktor tematycznykorektor językowyredaktor techniczny

Wasze zadanie polega na przygotowaniu serii artykułów na temat Dziadów, jakie odbyły się na pobliskim cmentarzu. Przydzielcie każdemu zespołowi redakcyjnemu temat, którym się ma zająć. Każdy tekst trzeba w sposób ciekawy zatytułować i opatrzyć leadem, który będzie mógł być umieszczony na pierwszej stronie. Teksty powinny obejmować następujące kwestie:- artykuł dotyczący obrzędu Dziadów i jego związek ze współczesnymi zwyczajami Zaduszków;- informacja o gromadzeniu się ludzi na cmentarzu - opis nastroju święta;- relacja z pojawienia się Rózi i Józia wraz z komentarzem reporterskim, przesłanie sceny;- relacja z pojawienia się Widma złego pana i chóru ptaków nocnych z komentarzem reporterskim, przesłanie sceny;- historia Kruka - informacja i komentarz reportera;- historia Sowy - informacja i komentarz; - relacja z pojawienia się ducha Zosi z komentarzem dotyczącym przesłania sceny;- wywiad z uczestnikami obrzędu o pojawieniu się Upiora, domysły na temat relacji łączących go z pasterką w żałobie.Teksty powinny być napisane komputerowo, czcionką Times New Roman 12, z odstępem między wersami 1,20 pkt. i marginesem 3 cm z obu stron.Redaktor naczelny koordynuje pracę zespołów, kontroluje czas, docenia zaangażowanie poszczególnych członków zespołów;Redaktorzy techniczni szukają właściwych grafik z legalnych źródeł, np.https://pixabay.com/pl/Korektorzy językowi gromadzą wyrazy bliskoznaczne do wyrazów, które mogą się często powtarzać, np.: obrzęd, cmentarz, duch, prośba, przesłanie itp.

Zapoznajcie się z radami dla redaktorów:Praktyczne rady: jak pisać teksty- Szanuj swoich rozmówców. W końcu poświęcają Ci swój czas.- Redakcja to redukcja - nie bój się skracania swoich tekstów. Są dzięki temu bardziej dynamiczne i przez to ciekawsze.- Przed przesłaniem tekstu do redakcji ZAWSZE przeczytaj go po sobie jeszcze raz. Zawsze, choćby nie wiem, jak czas naglił.- Zawsze sprawdzaj, weryfikuj informacje.- Nie obrażaj się na redaktora za jego ingerencje w tekst czy tytuł. Choć jeśli masz argumenty, walcz o swoje, szanując jednak czas redaktora.Informacja powinna być:- aktualna - podana tak szybko, jak to w konkretnym medium możliwe,- wierna, rzetelna - czyli w obiektywny i prawdziwy sposób oddająca opisywany fakt,- zwięzła - precyzyjnie opisująca wydarzenie, bez zbędnych słów, - ścisła, jednoznaczna - opowiadająca o konkretnym wydarzeniu, bez zbędnych wątków pobocznych,- zrozumiała - dostosowana językowo do konkretnego odbiorcy,- obrazowa - stosująca określenia, dzięki którym odbiorca będzie mógł wyobrazić sobie to wydarzenie.Publicystyka powinna być:- aktualna - podobnie jak teksty informacyjne, także tu trzeba się zazwyczaj odnosić do bieżących wydarzeń,- obrazowa - dobra publicystyka nie może być „sucha", kostyczna - musi się po prostu dobrze czytać,- przystępna - zrozumiała dla przeciętnego odbiorcy, któremu uczciwie należy wiele rzeczy wytłumaczyć,- tendencyjna - może taka być, choć nie musi, jednak zawsze dziennikarz prezentuje w jej ramach swój własny, subiektywny punkt widzenia,- dociekliwa - o ile informacja jedynie sygnalizuje zaistniały fakt, o tyle tekst publicystyczny powinien spojrzeć na niego z różnych stron lub choćby dogłębnie go potraktować z jednej z nich,- ścisła - nie wolno „nudzić", czytelnik też człowiek, więc trzeba zastanowić się, kiedy z czegoś zrezygnować, by nie zasnął lub nie porzucił artykułu; zawsze warto pamiętać, że redakcja to redukcja, że może warto z czegoś zrezygnować, by nie utracić dynamiki tekstu.Ważne pojęcia:Artykuł publicystyczny -dogłębnie traktuje temat, także w oparciu o badania naukowe. Dziennikarz stawia tezę i pod jej kątem analizuje dostępne fakty. W tekście powinny pojawić się wypowiedzi osób, które w poruszanej dziedzinie są specjalistami.Informacjaodpowiada na pytania:  Co?  Kto?  Gdzie?  Kiedy?  Jak?  Dlaczego? W tekście informacyjnym odpowiedzi na te pytania powinny się znaleźć już na początku tekstu. Choć niekoniecznie w pierwszym zdaniu. Zasadą budowania tekstu informacyjnego jest tzw. odwrócona piramida. Oznacza to tyle, że na początku przekazu znajdują się najważniejsze informacje, potem zaś jedynie się je rozwija, uzupełnia, wplata istotne wątki poboczne.Komentarz- o wiele bardziej niż wszystkie inne gatunki dziennikarskie prezentuje stanowisko autora w poruszanej sprawie. Jest też formą bardzo związaną z aktualnymi wydarzeniami. Komentator powinien umiejętnie kształtować sposób postrzegania danej sprawy, rzucać na nią nowe światło, naprowadzać czytelników na nowy tok myślenia i do niego przekonywać.Lid (lead) - głowa informacji prasowej lub krótkie wprowadzenie do artykułu publicystycznego. Początek informacji; skondensowany w treści, na ogół mieszczący się w jednym akapicie. Lid jest zawsze graficznie wyróżniony w tekście (wytłuszczenie, ramka, apla itp).Reportaż - to pokazanie rzeczywistości za pośrednictwem dziennikarza (w tym przypadku: reportera). Reporter przekazuje to, co widział, co opowiedzieli mu świadkowie, co wyczytał w dokumentach. Reportaż opowiada głównie o ludziach, a dzięki nim - o wydarzeniach, problemach lub zjawiskach. Forma i styl są w przypadku reportażu niezwykle istotne. To, po felietonie, najbardziej literacki spośród gatunków dziennikarskich.Stopka redakcyjna - miejsce w dzienniku lub czasopiśmie, w którym zawarte są dane o redakcji oraz numer ISSN - pozwolenie na druk, wydane przez Bibliotekę Narodową.Wywiad-forma dziennikarska, polegająca na zadawaniu pytań oraz rozmowie. Po pierwsze, trzeba dobrze poznać osobę, z którą się będzie rozmawiać, jej poglądy, wypowiedzi, twórczość itd. - ważny jest więc tzw. research na jej temat. Po drugie, wywiad nie musi (a nawet nie powinien!) być zapisem rozmowy 1:1. Po trzecie, to nic, że sama rozmowa była długa. Efekt na papierze (ekranie) wcale nie musi być tak samo długi. Zazwyczaj nawet wywiady nie powinny być bardzo długie, bo czytelnicy też mają swoją wytrzymałość.Zajawka- eksponowana najczęściej na stronie pierwszej informacja odsyłająca do całego tekstu wewnątrz gazety.

Teraz przed Wami trudne zadanie. Trzeba ustalić, jak rozmieścić teksty i zdjęcia. Tutaj redaktorzy tematyczni i techniczni powinni wynegocjować układ treści w gazecie. Skorzystajcie z podpowiedzi na stronie juniormedia.pl w filmiehttps://vimeo.com/16289466Redaktor naczelny i korektorzy językowi pracują na poprawnością artykułów. Redaktor naczelny ma prawo zmieniać tekst, skracać go albo oddać do poprawek.Korektor nanosi zmiany dotyczące: ortografii, interpunkcji, poprawności gramatycznej i stylistycznej.

Korzystając ze strony Juniormedia.pl lub programu graficznego np. Canva złóżcie swoją gazetę. Redaktor naczelny na pewno doceni Wasz trud.

Propozycja pierwsza

Czy prawdy moralne wynikające z Dziadów są aktualne?

Co to znaczy być człowiekiem? Zanotujcie jak najwięcej skojarzeń, odpowiedzi na postawione pytanie. Zaznaczcie te, które wynikają z dramatu Adama Mickiewicza.

Jakie prawdy moralne wynikają z II części Dziadów? Jak je rozumiesz?

Przeczytaj definicje człowieczeństwa. Wskaż tę, która Twoim zdaniem najlepiej oddaje sens tego pojęcia w odniesieniu doDziadów:"zbiór cech uważanych za charakterystyczne dla gatunku ludzkiego, do których zaliczamy między innymi: sposób formułowania myśli, język, uczucia i zachowanie""natura ludzka, istotne pozytywne cechy człowieka""wartość i godność każdego człowieka związana z jego osobową naturą, stanowiąca źródło moralnego nakazu wzywającego do traktowania go jako celu działania, a nie tylko jako środka do celu""zbiór cech duchowych, świadczących o godności, wrażliwości i szlachetności człowieka"

Zdefiniuj, co to w kontekście Dziadów znaczy być człowiekiem. Na jakie warunki człowieczeństwa wskazują przesłania poszczególnych duchów?

Czy, Twoim zdaniem, nauki etyczne płynące z dramatu są do dziś aktualne? Zajmij stanowisko w tej sprawie i uzasadnij dwoma argumentami popartymi przykładami z życia społecznego.

Podaj przykłady innych utworów literackich, które w sposób podobny jak Adam Mickiewicz w Dziadach określają istotę człowieczeństwa. Omów w dwóch - trzech zdaniach każdy przykład.

Przyjrzyj się uważnie okładce jednego z wydań Dziadówi wybierz dwa elementy graficzne, za pomocą których autor nawiązał do dramatu Adama Mickiewicza.

Podzielcie się swoimi uwagami, metodą kuli śnieżnej ustalcie wspólny wniosek odwołujący się do utworu Adama Mickiewicza, innych dzieł literackich i przykładów z życia.

Wśród podanych synonimów pojęcia człowieczeństwo wskaż te, które Twoim zdaniem odnoszą się do dzieła Adama Mickiewicza. Uzasadnij swoje stanowisko.Najbardziej znane synonimy człowieczeństwa to: litościwość, cnotliwość, dobrotliwość, porządność, etyczność, sprawiedliwość, łaskawość, wspaniałomyślność, przychylność względem ludzi, dobroduszność, poczciwość, ludzkość, miłosierdzie, humanitarność, szlachetność, wyrozumiałość, uczciwość, zmiłowanie, dobroć, bezgrzeszność, litość, zacność, kultura, wielkoduszność, moralność, przyzwoitość, prawość, kryształowość, humanitaryzm, cnota.

Propozycja pierwsza

Rozprawka - ćwiczenia kompozycyjne i uspójniające

Zamiast redagować całą rozprawkę, skupmy się na napisaniu wstępu, hierachicznym układzie argumentów, napisaniu zakończenia i tworzeniu spójnego tekstu.

Otrzymasz trzy rozwinięte akapity rozprawki. Twoje zadanie polega na: ułożeniu ich według przyjętego przez Ciebie porządku hierarchicznego (np. od najmniej ważnego do najważniejszego lub odwrotnie); dopisaniu wstępu; wyciągnięciu wniosków i napisaniu zakończenia oraz dopisaniu zdań lub wprowadzeniu słownictwa uspójniającego, którymi można połączyć poszczególne argumenty w spójną całość.

Ciekawy materiał do przemyśleń zawarty jest w opracowaniu IBE

Doświadczanie pełni uczuć jest konieczne, aby człowiek rozwijał się i lepiej rozumiał innych, jednak - według „Dziadów" - najważniejszym sprawdzianem człowieczeństwa jest stosunek do innych. Postacią, która w dramacie Adama Mickiewicza zdradza najważniejszą prawdę dotyczącą człowieczeństwa, jest widmo Złego Pana - dziedzica wioski, który nie miał litości dla swoich poddanych. „Bo kto nie był ni razu człowiekiem, /temu człowiek nic nie pomoże"- największym przewinieniem w stosunku do drugiego człowieka jest brak miłosierdzia, nieczułość na ludzką krzywdę. Takich win nie można już niczym odkupić, dlatego Złego Pana czeka wieczna męka. Podobny morał odczytujemy z biblijnej przypowieści o miłosiernym Samarytaninie, w której prawdziwym człowiekiem, bliźnim dla cierpiącego okazał się pozorny wróg okazujący miłosierdzie rannemu. Przekonanie, że o człowieczeństwie świadczy miłosierdzie i dobroć dla innych, jest żywe także współcześnie. Świadczą o tym powiedzenia „bądź człowiekiem" (czyli bądź dobry, wyrozumiały), „wyrosnąć, wyjść na ludzi" (czyli stać się porządnym, godnym naśladowania).

Prawda o człowieczeństwie zawarta jest w słowach Dziewczyny, która jako trzecia przychodzi na wezwanie Guślarza. „Kto nie dotknął ziemi ni razu, /Ten nigdy nie może być w niebie." Człowiekiem jest ten, kto żyje pełnią życia - nie ucieka przed miłością, nie stroni od innych ludzi. Literackim przykładem bohatera, który ryzykując cierpieniem, a nawet życiem, chce uczyć się przyjaźni, miłości i odpowiedzialności za drugiego człowieka, jest Mały Książę.

„Kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie" - mówią Aniołki, które pojawiają się w kaplicy w trakcie obrzędu Dziadów. Dzieci te za życia nie zaznały smutku i goryczy i z tego powodu nie mogą dostać się do nieba. Wypowiedziane przez Rózię i Józia słowa podkreślają wartość cierpienia. Życie jest pasmem sukcesów i porażek, wzlotów i upadków. Nie umielibyśmy docenić dobrych chwil, gdybyśmy nigdy nie doznali smutku. Cierpienie pomaga dojrzewać i sprawia, że lepiej rozumiemy innych. Przykłady potwierdzające tę prawdę można znaleźć w powieściach Henryka Sienkiewicza. W „Quo vadis" Marek Winicjusz pod wpływem dramatycznych przeżyć z bezrefleksyjnego, rozpustnego i władczego żołnierza zmienia się w pobożnego, współczującego i delikatnego mężczyznę. Podobnie Chilon Chilonides przechodzi całkowitą przemianę duchową, gdy cierpi, obserwując śmierć niewinnych chrześcijan.

Propozycja druga

Wprowadzenie

Opowieści o duchach. Podzielcie się takimi historiami i wysłuchajcie piosenki.

Jakie skojarzenia nasuwają się Wam, kiedy potrzycie na obraz "Gdy rozum śpi biudzą cię demony?

Dlaczego Chór ptaków nocnych?

Romantyzm i duchy

Co to były dziady?

Na następne lekcje

Romantycy czerpali natchnienie do swoich dzieł między innymi z ludowej wyobraźni. To właśnie z nią wiąże się tradycja pogańskiego obrzędu - wywoływania duchów zmarłych. II częśćDziadówAdama Mickiewicza jest nie tylko dramatem - obrzędem, ale także swoistym rytuałem, z którym wiążą się zaklęcia, klątwy i wezwania. Z jednej strony nawiązuje on do tradycji świętej uczty (przygotowywania posiłków dla duchów zmarłych), z drugiej natomiast - rozmów, które prowadzono z duchami...

Wysłuchaj poniższego utworu muzycznego, który zawiera motyw „ptaków nocy", a następnie opisz, jakie emocje wywołała w tobie ta muzyka:Stanisław Moniuszko, Widma - chór ptaków nocnych, pieśń I;https://www.youtube.com/watch?v=qkrn_6YE5IkPrzygotuj, odwołując się do różnych źródeł wiedzy (np.Słownika symboliWładysława Kopalińskiego lub Internetu), informacje na temat symboliki kruka i puchacza w kulturze.

Przedyskutujcie, jak przygotujecie salę lekcyjną do następnych lekcji. Na jednej będziecie słuchać "Dziadów" Adama Mickiewicza i wypełniać przygotowaną kartę pracy, na drugiej sami wejdziecie w role uczestników obrzędu...Zróbcie burzę mózgów. Niech każdy zapisze swoje pomysły na karteczkach samoprzylepnych. Jedna karteczka - jeden pomysł. Przyklejcie je na tablicy i uporządkujcie. Następnie wybierzcie te, które wydadzą się Wam najciekawsze.

Propozycja druga

Jakie skojarzenia nasuwają się Wam, kiedy potrzycie na obraz "Gdy rozum śpi, biudząsię demony?

Kaprysy, obraz 43: Gdy rozum śpi, budzą się demony Francisco Goya, Kaprysy, obraz 43: Gdy rozum śpi, budzą się demony, 1797-1798, akwaforta, Museo del Prado, Madryt, domena publiczna

Ciekawostka„Lud wyobrażał sobie duchy zmarłych pod postacią właśnie ptaków [...] Chór ptaków nocnych byłby zatem najwłaściwszym co do upostaciowania widm uczestnikiem obrzędu, sprawowanego przez wiejską gromadę. Ale on nie został wcale przyzwany przez Guślarza, przybył za Złym Panem, aby go publicznie oskarżyć przed tą gromadą. Apotem nie dozwala Widmu pańskiemu „pożywić się inapoić" - negując istotę obrzędu jako „świętej uczty". Potencjalnie najstosowniejszy uczestnik obrzędu, Chór ptaków nocnych, staje się mu wkonsekwencji najbardziej obcy". [Skuczyński, s. XXXI-XXXII].Kliknij, aby uruchomić podglądSlajd 1 z 3Kaprysy, obraz 43: Gdy rozum śpi, budzą się demonyFrancisco Goya, Kaprysy, obraz 43: Gdy rozum śpi, budzą się demony, 1797-1798, akwaforta, Museo del Prado, Madryt, domena publiczna' href="https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/RkBbFDlVIxLK2/2/1M8rWIFjeFMSvg0jtrN36petv31uYVPU.jpg" style="box-sizing: border-box; text-rendering: optimizelegibility; transition: none 0s ease 0s !important;">

Propozycja druga

Słuchowisko

Karta pracy 1

Karta pracy 2

Propozycja druga

Drama

Żywy obraz

Ćwiczenie wprowadzające

Wyjście z roli

Kiedy wszystkie sceny odegracie, wyjdźcie z roli i zapiszcie swoje przeżycia związane z udziałem w dramie. Usiądźcie w kręgu i podzielcie się wrażeniami.

Przybierzcie pozę, która odzwierciedli Wasze przeżycia podczas słuchania "Dziadów". Kiedy nauczyciel położy Wam rękę na ramieniu, zacznijcie opowiadać o swoich doznaniach i przemyśleniach.

Podzielcie się na 4 grupy. W każdej musi być co najmniej 5 - 7 osób.Podzielcie się rolami:Grupa I:gromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Józio, RóziaGrupa IIgromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Kruk, Sowa, ptaki (2-3 osoby), Zły PanGrupa IIIgromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, ZosiaGrupa IVgromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Upiór, PasterkaKażda grupa opracowuje żywy obraz, czyli najpierw przybieracie właściwe dla postaci w danej scenie pozy, możecie wykorzystać rekwizyty, następnie na znak nauczyciela postaci odgrywają obrzęd, mogą mówić współczesnym językiem lub cytować Mickiewicza. Możecie również odegrać sugestywną pantomimę. Wykorzystajcie swoja kreatywność i wyobraźnię.

Propozycja druga

Jaką refleksję o człowieku i świecie prezentuje II część Dziadów?Lekcja z przesiadką

Przesiadki

Praca w grupach

Wnioski

Zbierzcie wnioski. Zanotujcie je.

Teraz przeczytajcie w czteroosobowych grupkach, co znalazło się na Waszych kartkach. Ustalcie, które refleksje wydają Wam się najciekawsze. Zaprezentujecie je przed klasą. Postarajcie się poprzeć je cytatami z dramatu Adama Mickiewicza.

Na stoliku przed każdym z Was leży kartka papieru. W ciągu minuty zapiszcie na niej jedną myśl związaną z refleksjami, jakie o człowieku i świecie prezentują Dziady. Na znak dany przez nauczyciela przesiadacie się o jedno miejsce, czytacie to, co napisano i dopisujecie swoją uwagę, najlepiej, aby była ona inna od zapisanej poprzednio. Na kolejny znak znów się przesiadacie i dopisujecie kolejny pomysł. Nauczyciel będzie stopniowo wydłużał czas pracy.

Propozycja druga

Rozprawka - ćwiczenia redakcyjne

Na podstawie dramatu Dziady cz. II A. Mickiewicza i innego utworu literackiego, uzasadnij słuszność twierdzenia, że "nie ma winy bez kary"

Przygotowanie

Wstęp

Akapit poświęcony dowodowi z Dziadów

Akapit z odwołaniem do innego utworu literackiego

Podsumowanie

Zakończenie to podsumowanie rozważań. Wyciągamy wnioski, które znalazły sięw argumentach.Jak wprowadzić zakończenie?Mam nadzieję, że z mojego wywodu jasno wynika, że...Wszystkie przytoczone powyżej argumenty potwierdzająsłuszność tezy, że...Jak wynika z przytoczonych argumentów...To oczywiste, że... Potwierdzają to przytoczone przeze mnie argumenty.Spójrz na podsumowanie do tematu: Mądrość jest córką doświadczenia. Mam nadzieję, że z mojego wywodu jasno wynika, że mądrość jest ogromną zaletą ludzi. Nie zauważamy jej tylko dzięki wynikom szkolnym, zdanym testom itp., ale także dzięki podejściu do innych osób, natury, kultury. Dlatego powinniśmy jak najlepiej dbać o nią, poszerzać jej horyzonty.Sformułuj wnioski ze swojego rozumowania na temat problemu winy i kary.

Wypowiedź pisemną można nazwać rozprawkąwtedy, kiedy zawiera stanowisko autora odnoszące się do problemu sformułowanego w temacie oraz argumentację przemawiającą na rzecz tego stanowiska.Argument to DOWÓD + PRZYKŁAD"Argumentów nie należy liczyć, lecz ważyć."CyceronJak wprowadzić argument?Rozpocznę swoje rozważania od najsilniejszego argumentu, mianowicie ...Argumentem, który przemawia na korzyść tej tezy jest...Nie sposób pominąć jeszcze jednego argumentu. Mam na myśli ...To nie wszystko. Jest jeszcze jeden dowód na to, że mam rację. ...Moje rozważania nie byłyby pełne, gdybym nie podała jeszcze jednego argumentu.Pamiętaj, że argument to Twój sąd, dowód. Nie myl go z przykładem, czyli odwołaniem do konkretnej sytuacji, postaci, okoliczności itp.Zobacz fragment rozprawki na temat: „Co w kontekście Dziadów cz. II znaczy być człowiekiem? Rozważ problem w rozprawce. Odnieś się do przykładów z innych utworów literackich, podobnie ujmujących ten problem." Zbadaj budowę akapitu. O tym, co znaczy „być człowiekiem", wypowiada się w Dziadów cz. II Chór.Ta grupa postaci nie informuje nas bezpośrednio o kryteriach człowieczeństwa, lecz nawiązuje do nich jakby przez odwrotność - mówi nam o tych zachowaniach, postępkach i sposobach życia, które niweczą możliwość dostania się do nieba, ponieważ oddalają od człowieczeństwa.Postacią najbardziej nieludzką jest Widmo - duch pana wioski, który za życia postępował bezwzględnie w stosunku do swoich poddanych - odmówił schronienia ubogiej matce z dzieckiem, skazując tych dwoje na śmierć przez zamarznięcie, okrutnie karał za drobne przewinienia, przyczyniając się do śmierci tych, którzy ośmielili się ukraść owoce z sadu. „Nie znałeś litości, panie!" - wypomina mu Chór Ptaków Nocnych, czyli dusze dawnych ofiar Widma.„Być człowiekiem" - oznaczałoby postąpić odwrotnie niż okrutny pan - ofiarować schronienie bezdomnym, nakarmić głodnych, wspomóc potrzebujących.Tekst napisany żółtym kolorem to ...Zielono oznaczona część to ...Fragment zaznaczony na niebiesko to ...Kolorem szarym wyróżniono ...Zapisz swój dowód na to, że wybrany przez Ciebie utwór literacki podejmuje problem winy i kary.Jakimi przykładami (jakim przykładem) z omawianego dzieła poprzesz swoje twierdzenie?Podsumuj swój argument jednym zdaniem.

Wypowiedź pisemną można nazwać rozprawkąwtedy, kiedy zawiera stanowisko autora odnoszące się do problemu sformułowanego w temacie oraz argumentację przemawiającą na rzecz tego stanowiska.Argument to DOWÓD + PRZYKŁAD"Argumentów nie należy liczyć, lecz ważyć."CyceronJak wprowadzić argument?Rozpocznę swoje rozważania od najsilniejszego argumentu, mianowicie ...Argumentem, który przemawia na korzyść tej tezy jest...Nie sposób pominąć jeszcze jednego argumentu. Mam na myśli ...To nie wszystko. Jest jeszcze jeden dowód na to, że mam rację. ...Moje rozważania nie byłyby pełne, gdybym nie podała jeszcze jednego argumentu.Pamiętaj, że argument to Twój sąd, dowód. Nie myl go z przykładem, czyli odwołaniem do konkretnej sytuacji, postaci, okoliczności itp.Zobacz fragment rozprawki na temat: „Co w kontekście Dziadów cz. II znaczy być człowiekiem? Rozważ problem w rozprawce. Odnieś się do przykładów z innych utworów literackich, podobnie ujmujących ten problem." Zbadaj budowę akapitu. O tym, co znaczy „być człowiekiem", wypowiada się w Dziadów cz. II Chór.Ta grupa postaci nie informuje nas bezpośrednio o kryteriach człowieczeństwa, lecz nawiązuje do nich jakby przez odwrotność - mówi nam o tych zachowaniach, postępkach i sposobach życia, które niweczą możliwość dostania się do nieba, ponieważ oddalają od człowieczeństwa.Postacią najbardziej nieludzką jest Widmo - duch pana wioski, który za życia postępował bezwzględnie w stosunku do swoich poddanych - odmówił schronienia ubogiej matce z dzieckiem, skazując tych dwoje na śmierć przez zamarznięcie, okrutnie karał za drobne przewinienia, przyczyniając się do śmierci tych, którzy ośmielili się ukraść owoce z sadu. „Nie znałeś litości, panie!" - wypomina mu Chór Ptaków Nocnych, czyli dusze dawnych ofiar Widma.„Być człowiekiem" - oznaczałoby postąpić odwrotnie niż okrutny pan - ofiarować schronienie bezdomnym, nakarmić głodnych, wspomóc potrzebujących.Tekst napisany żółtym kolorem to ...Zielono oznaczona część to ...Fragment zaznaczony na niebiesko to ...Kolorem szarym wyróżniono ...Sformułuj dowód na potwierdzenie tezy, że "nie ma winy bez kary" odnoszący się do "Dziadów".Jakimi przykładami poprzesz swój argument? Zwróć uwagę, że jeden przykład nie wystarczy, bowiem dowodzisz tezy, że nie ma takiej zbrodni, za którą nie byłoby kary. Musisz więc rozważyć różne przypadki.Podsumuj swój argument jednym zdaniem.

WSTĘPWprowadzenie do tematu, ogólne refleksje, które budujemy na podstawie słowa- klucza, które znajduje się w temacie. Refleksje mają charakter ogólny. Wstęp musi być zakończony postawianiem tezy lub hipotezy.

Przygotowanie do pisania rozprawki1. Uważnie przeczytaj temat. Nawet jeśli wydaje Ci się, że go rozumiesz, sprawdź, czy znaczenie wszystkich słów (wyrażeń, zwrotów) jest dla Ciebie jasne. Potem jeszcze raz przeczytaj cały temat i zastanów się nad nim. Będzie to Twoje pierwsze „rozpoznanie" tematu.Na podstawie dramatu "Dziady" cz. II A. Mickiewicza i innego utworu literackiego, uzasadnij słuszność twierdzenia, że "nie ma winy bez kary"2. Teraz dokładnie przeanalizuj wszystkie części tematu, aby lepiej zrozumieć, o czym masz pisać w rozprawce.Problem: "nie ma winy bez kary"- co to znaczy?, a co, jeśli ktoś nie został ukarany za życia?Czasownik/ zwrot wskazujący na to, co masz zrobić: uzasadnij słuszność twierdzenia - zauważ, że musisz się zgodzić z tezą, której słuszności masz dowieść, nie możesz stanąć na stanowisku, że są winy, za które nie ponosi się kary.Materiał, jaki masz wykorzystać: "Dziady" cz. II A. Mickiewicza,inny utwór literacki -pomyśl, jakie utwory literackie ukazują bohaterów, których winy zostały ukarane za życia lub po śmierci. Innym utworem literackim może, ale nie musi być lektura obowiązkowa.b) Przeanalizuj informacje o w nasuwających się na myśl utworach literackich, które należy wziąć pod uwagę w argumentacji. Wybierz to dzieło, w którym najwyraźniej widzisz problem i które dobrze znasz.3.Aby przygotować i przedstawić w rozprawce argumentację, trzeba kolejno:- uświadomić sobie obszar wskazany w temacie jako źródło argumentów umacniających tezę (np. kultura w ogóle, literatura, film, konkretne dzieło, życie codzienne...)- w trakcie pracy myślowej zgromadzić odpowiednie argumenty - najmocniej wspierające przyjętą tezę (uzasadniające nasze przekonanie wyrażone w tezie).- uszeregować zgromadzone argumenty w uzasadnionej, zrozumiałej kolejności- w trakcie pisania części tekstu stanowiącej argumentację bliżej przedstawić wybrane przykłady (np. postaci, cech, zdarzeń, zachowań itp.) w odpowiedni sposób (tzn. krótko opisać lub opowiedzieć, streścić, podać nazwy cech, itp.).4. Czy zakończenie jest ważne? Kiedy zaczynamy czytać powieść, opowiadanie, decydujący często okazuje się początek. Decydujący np. o tym, czy zechcemy lekturę kontynuować, czasem o tym, czy książkę w ogóle kupimy. Rzadko ktoś kupuje książkę ze względu na zakończenie. Jednak zwykle na ogólne wrażenie, które pozostaje po przeczytaniu książki, „zapracowuje" właśnie zakończenie.Podobnie jest z rozprawką - zakończenie jest jej ważną częścią, oczywiście nie ważniejszą od argumentacji, ale w istotny sposób wpływającą na odbiór całości. Można by więc pokusić się o stwierdzenie, że zakończenie ma decydujący wpływ na „PR" całej rozprawki, na jej oddziaływanie na czytelnika (nauczyciela / egzaminatora).Czym powinno być zakończenie?We wstępie „wchodziliśmy" w temat, w zakończeniu musimy ten temat zręcznie opuścić. W zakończeniu rozprawki autor wyciąga końcowe wnioski, puentuje swoje refleksje, może także dopełnić wypowiedź o dodatkowe szczegóły, niejako otwierając nową perspektywę oglądu problemu. W zakończeniu nie należy streszczać argumentacji, ale ją celnie uogólnić, dokonać syntezy. W toku wywodu argumentacyjnego analizowaliśmy problem, na koniec powinniśmy spojrzeć na niego jakby z góry.

Ćwiczenia są tak przemyślane, że umożliwiają pracę nad rozprawką w początkowej fazie jej opanowywania,jak i na etapie późniejszym, kiedy szczegółowe zajmowanie się budową rozprawki nie jest konieczne. Sporo informacji znajdzie uczeń w zakładce Przygotowania,Zaproponowany tok rozumowania umożliwia zarówno pracę indywidualną, jak i grupową, a także pracę na całym tekstem albo nad jego fragmentami. W tym ostatnim wypadku warto wspólnie zrobić plan rozprawki.

A gdyby jednak online...

Wprowadzenie

Obejrzyj film: Słowiańskie obrzędy Dziadów

Stwórz notatkę

Posłuchaj słuchowiska lub obejrzyj przedstawienie przygotowane przez uczniówGimnazjum Językowego we Wschowie

Stwórz memy

Napisz zaproszenie

Korzystając z poniższej notatki, tekstu "Dziadów" Adama Mickiewicza oraz Generatora memów przygotuj 4 memy nawiązujące do scen z dramatu. Wykorzystaj cytaty. Zdjęć szukaj na stronach z legalną grafiką, np. Pixabayhttps://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziady-poema-dziady-czesc-ii.html,Adam Mickiewicz, Dziady, Dziady. Poema, Dziady, część II :: Wolne LekturyDZIADY. Jest to nazwisko uroczystości obchodzonej dotąd między pospólstwem w wielu powiatach Litwy, Prus i Kurlandii, na pamiątkę dziadów, czyli w...Wolnelekturyhttps://www.iloveimg.com/pl/generator-memowGenerator memów. Twórz zabawne memy on-line.Twórz i udostępniaj memy on-line. Użyj generatora memów, aby dodać tekst do obrazu lub prześlij swoje zdjęcia, aby tworzyć własne...iLoveIMG | Najszybsza aplikacja internetowa do łatwego edytowania obrazów.https://pixabay.com/pl/

Zredaguj krótką notatkę, w której wyjaśnisz, czym były Dziady

W imieniu Guślarza napisz zaproszenie na prowadzony przez niego obrzęd. Użyj dwóch argumentów, którymi zachęcisz do udziału w wydarzeniu.

A gdyby jednak online...

Escape room

Ciemno wszędzie, GŁUCHo wszędzie...

Gra na motywach "Dziadów" cz. II Adama Mickiewicza

A gdyby jednak online...

Ludowa moralność i sprawiedliwość

Czy masz w sobie kompas moralny?

Czym jest moralność, a czym człowieczeństwo?

Co to znaczy być człowiekiem?

Frazeologia ludzka - przeczytaj, wybierz kilka ciekawych przykładów

Ćwiczenia językowe w Mentimeterze

Ludowa moralnośćCelem autora dramatu nie było wyłącznie ukazanie ludowego rytuału. "Dziady" niosą ze sobą ważne przesłanie. Mickiewicz (tak jak wielu innych poetów romantyzmu) wierzył w wartość ludowej moralności, łączącej w sobie elementy chrześcijańskie i pogańskie. Na czym polegały te, tak pogardzane przez świat nauki wierzenia?Otóż, według poety, prosty lud miał przede wszystkim wiarę w świat niematerialny i intuicyjnie go wyczuwał. Wierzono, że świat realny i pozaziemski egzystuje obok siebie, a czasami się przenika.Wiedzą o tym uczestnicy obrzędu. Nie przychodzą do kaplicy z ciekawości, ale po to, by pomóc przybyłym duszom, ulżyć im w cierpieniu. Otrzymują za to nagrodę: przestrogi, pouczenia i wskazówki, które mają im przybliżyć drogę do raju.Ludowa sprawiedliwość- co to znaczy "być prawdziwym człowiekiem"?Zauważmy, że historie opowiedziany przez duchy przynoszą obraz winy i kary, różniący się nieco od chrześcijańskiego wyobrażenia tych pojęć. Pokuty zjaw: błąkanie się, smaganie wiatrem, a zwłaszcza męki piekielne upiora szarpanego przez ptactwo, mogą kojarzyć się z folklorem i ludowymi opowieściami.Z drugiej strony ten świat jest bardzo spójny i konsekwentny. Żadna wina nie ujdzie kary, podczas swego ziemskiego życia prawdziwy człowiek musi doświadczyć i radości i cierpienia. Jeżeli któraś z tych wartości przeważyła, po śmierci zostanie z pewnością zrównoważona. Ważne, by nie wywyższać się nad innych, dostrzec słabszych i cierpiących. Nie być obojętnym. Najciężej pokutuje "nieludzki" Pan, który zapomniał, że jest przede wszystkim człowiekiem, dlatego i po śmierci "człowiek nic nie pomoże".

moralność1."zespół ocen, norm i zasad określających zakres poglądów i zachowań uważanych za właściwe"2."całokształt zachowań i postaw jednostki lub grupy, oceniany według jakiegoś społecznie funkcjonującego systemu ocen i norm moralnych"człowieczeństwo"natura ludzka, istotne pozytywne cechy człowieka"

A gdyby jednak online...

Rozprawka - wprawki stylistyczne

Subtitle

Ustosunkuj się do twierdzenia, że człowiek ponosi konsekwencje swoich czynów. Odwołaj się do II cz. Dziadów i innego utworu literackiego.

Zapiszcie 3 zdania wstępu.

Postawcie tezę.

Zbudujcie dwa argumenty, które potraficie rozwinąć przykładami.

Podajcie przykłady ilustrujące Wasze dowody.

Zredagujcie spójny tekst jednego argumentu wraz z przykładem i wnioskiem częściowym.

Napiszcie 3 zdania zakończenia (odniesienie do tematu, podsumowanie argumentacji, wniosek ogólny.

Lekcję można przeprowadzić z wykorzystaniem Mentimera lub innej aplikacji do edycji tekstów w czasie rzeczywistym. Umożliwia to komentowanie na bieżąco i aktywizację uczniów. Można uczniów podzielić na grupy z których każda opracowuje wstęp, jeden argument z przykładem i wnioskiem oraz zakończenie.

http://www.ckziuchojnice.pl/files/68777Jak_napisa%C4%87_rozprawk%C4%99_egzaminacyjn%C4%85.pdf

https://produkty.ibe.edu.pl/docs/raporty/ibe-ee-1-30-raport-DKG-2012-polski.pdf

https://zpe.gov.pl/a/ciemno-wszedzie-glucho-wszedzie---o-ludowym-obrzedzie-dziadow/DlMbfedgK

https://www.youtube.com/watch?v=hMP8PuZ_w6g

https://www.youtube.com/watch?v=QzR4cyTL2Gc

https://www.youtube.com/watch?v=qkrn_6YE5Ik

https://zlotynauczyciel.pl/downloads/jezyk-polski-karty-pracy-dziady-cz-ii-adam-mickiewicz/

https://imgflip.com/memegenerator/27596988/Free

https://www.youtube.com/watch?v=PkrEoGnLaz0

https://vod.tvp.pl/video/dziady-1983,dziady-cz-1,47740861

https://www.youtube.com/watch?v=UpCUPNAHXk4

https://www.facebook.com/BelfryBazgrola/posts/1102042553306913/

https://view.genial.ly/5e7d13722b6d040e0cd604e8/presentation-dziady-powtorka

https://view.genial.ly/6016f5b4dafa320d8b913eeb/presentation-dziady-ii-dixit

https://app.wizer.me/learn/Z8JRF6

https://www.mentimeter.com/

https://www.polskieradio.pl/10/484/Artykul/608782,Frazeologia-ludzka-czyli-savoir-vivre-jezykowy

Źródła

Dziękuję za uwagę

Radosława Górska

Skontaktuj się ze mną, podziel się swoimi spostrzeżeniami:

radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Dziady cz.II by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Adam Mickiewicz Dziady cz. II Opracowanie lekturyRadosława Górska Spis treści Propozycja pierwsza Propozycja druga A gdyby jednak online ... Wprowadzenie Wprowadzenie Wprowadzenie Czytanie dramatu Słuchowisko W redakcji ... Drama Escape room Czy prawdy moralne wynikające z Dziadów są aktualne? Rozprawka - ćwiczenia redakcyjne Rozprawka - ćwiczenia kompozycyjne i uspójniające Jaką refleksję o człowieku i świecie prezentuje II część Dziadów?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„I wdarłem się na skałę pięknej Kaliopy, Gdzie dotychmiast nie było znaku polskiej stopy"-poznajemy życie i twórczość Jana Kochanowskiego.

Temat:

Przygotowała: Anna Stasiak

Popiersie nagrobne Jana Kochanowskiego z kościoła w Zwoleniu - przez badaczy oceniane jako najbardziej prawdopodobny wizerunek poety, który dotrwał do naszych czasów; wiele innych portretów naśladuje właśnie tę płaskorzeźbę.

Nie mamy pewności, jak w rzeczywistości wyglądał poeta.

(1530 -1584)

Jan Kochanowski

Najważniejsze wydarzenia z życia Jana z Czarnolasu

Zanotujcie:

Kochanowski swe pierwsze utwory pisał już jako student w Padwie i Królewcu. Powstawały po łacinie, której poeta nigdy w swej twórczości nie porzucił (łacina była wówczas międzynarodowym językiem ludzi wykształconych). Dziś jednak pamiętamy go przede wszystkim jako autora pisanych po polsku "Pieśni" i "Fraszek", tworzonych przez całe życie. Spod pióra poety wyszła "Odprawa posłów greckich", pierwsza i jedyna polska tragedia pisana na wzór dramatów antycznych. Kochanowski słynie dziś też jako autor cyklu "Trenów", poświęconych zmarłej córeczce Urszulce, oraz zbioru poetyckich tłumaczeń biblijnej Księgi Psalmów zatytułowanej "Psałterz Dawidów". Obszerna twórczość Kochanowskiego nie tylko wzbogaciła literaturę polską o nowe gatunki wiersza, ale przyczyniła się również do powstania nowoczesnego języka polskiego.

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Kochanowski - sylwetka poety - kl. 7

# data[].attributes.attachment_link.description
„I wdarłem się na skałę pięknej Kaliopy, Gdzie dotychmiast nie było znaku polskiej stopy"-poznajemy życie i twórczość Jana Kochanowskiego. Temat: Przygotowała: Anna Stasiak Popiersie nagrobne Jana Kochanowskiego z kościoła w Zwoleniu - przez badaczy oceniane jako najbardziej prawdopodobny wizerunek poety, który dotrwał do naszych czasów; wiele innych portretów naśladuje właśnie tę płaskorzeźbę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowała:Anna Stasiak

Temat:

Fraszki nieprzepłacone, wdzięczne fraszki moje... Jana Kochanowskiego opowieść o życiu.

Gładko tak, lekko tak toczy się w dal Jak gdyby to była piłeczka, nie stal, Nie ciężka maszyna zziajana, zdyszana, Lecz fraszka, igraszka, zabawka blaszana.

Przypomnijcie sobie fragment wiersza "Lokomotywa" Juliana Tuwima i na podstawie tego cytatu powiedzcie, jak rozumiecie znaczenie słowa fraszka:

Wprowadzenie

autorstwa Mateusza Łyska

Rysnotka

Głośno odczytajcie fraszki epigramatyczne Jana Kochanowskiego. Spróbujcie odpowiedzieć na pytanie: Czy te utwory rzeczywiście poruszają błahe tematy?

NA nabozna

Jeśli nie grzeszysz, jako mi powiadasz,Czego się, miła, tak często spowiadasz?

NA MlODOsc

Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli,Którzy chcą, żeby młodzi nie szaleli.

Do Hanny

Na palcu masz dyjament, w sercu twardy krzemięń,Pierścień mi, Hanno, dajesz, już i serce przemięń.

Fraszka epigramatyczna -

krótki utwór wierszowany, zwykle żartobliwy, misternie skonstruowany, oparty na zaskakującym pomyśle, zawierający puentę.

Do fraszek

Fraszki moje (coście mi dotąd zachowały), Nie chcę, żebyście kogo źle wspominać miały.Lecz jeśli wam nie g myśli cudze obyczaje,Niechaj karta występom, nie personom łaje!Chcecieli chwalić kogo, chwalciesz, ale skromnie,By pochlebstwa jakiego nie uznano po mnie.To też wiedzcie, że drudzy swej się chwały wstydząPodobno, że chwalnego w sobie nic nie widzą.

O zywocie ludzkim

Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy,Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy.Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy,Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy.Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,Wszystko to minie jako polna trawa.Naśmiawszy sie nam i naszym porządkom,Wemkną nas w mieszek, jako czynią łądkom.

Oceńcie, co wpływa na rytm przeczytanych dotąd utworów. Zwróćcie uwagę na rymy i liczbę sylab w poszczególnych wersach.

wiersz sylabiczny -

wiersz regularny, w którym wszystkie wersy mają jednakową liczbę sylab (zgłosek), stały rytm. Wprowadził go do polskiej poezji Jan Kochanowski. Najpopularniejsze typy polskiego wiersza sylabicznego to: 8-zgłoskowiec, 11-zgłoskowiec i 13-zgłoskowiec.

Dobre są, aleGdy zdrowie w cale;Gdzie nie masz siłyI świat niemiły.Klinocie drogi,Mój dom ubogiOddany tobie, Ulubuj sobie.

Ani lepszego,Ani droższego;Bo dobre mienie,Perły, kamienie,Także wiek młodyI dar urody,Mieśca wysokie,Władze szerokie

Na zdrowie

Ślachetne zdrowie,Nikt się nie dowie,Jako smakujesz,Aż się zepsujesz.Tam człowiek prawieWidzi na jawie I sam to powie,Że nic nad zdrowie

Wartości ważne i mniej ważne we fraszce "Na zdrowie"

Ważne: zdrowie

Mniej ważne: bogactwo, pozycja społeczna, młodość, władza, uroda

W utworach wielu pisarzy i poetów pojawiają się wątki autobiograficzne, czyli odwołania do własnych doświadczeń życiowych, wspomnienie najbliższych ludzi lub ulubionych miejsc. Przykładem takiego utworu jest fraszka "Na lipę" Jana Kochanowskiego, w której poeta upamiętnił drzewo rosnące w pobliżu jego domostwa. Dzięki pracy biografów i rycinom uwieczniającym wizerunek mistrza z Czarnolasu wiadomo, że poeta spędzał czas w cieniu ulubionego drzewa.

KONTEKST

Na lipe

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie, Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie, Choć się nawysszej wzbije, a proste promienieŚciągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczołyBiorą miód, który potym szlachci pańskie stoły.A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie, Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzieJako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie.

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie, Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie, Choć się nawysszej wzbije, a proste promienieŚciągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczołyBiorą miód, który potym szlachci pańskie stoły.A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie, Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzieJako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie.

Sprawdźcie swą wiedzę na temat poznanych fraszek

Praca domowa

Napisz krótki zabawny utwór, któremu nadasz tytuł "Na brak internetu".

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowała:Anna Stasiak Temat: Fraszki nieprzepłacone, wdzięczne fraszki moje... Jana Kochanowskiego opowieść o życiu. Gładko tak, lekko tak toczy się w dal Jak gdyby to była piłeczka, nie stal, Nie ciężka maszyna zziajana, zdyszana, Lecz fraszka, igraszka, zabawka blaszana.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dziady escape room by Marta S. on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowała:Anna Stasiak

Temat:

Ale śmiechy, ale żartyZwykły zbierać moje karty. Żarty i zabawa we fraszkach Jana Kochanowskiego.

potrzeba wiedzy

potrzeba rozwoju

posiadanie celów

rozwój duchowy

zatrudnienie

opieka

miłość

przyjaźń

bliskość

sława

poczucie własnej wartosci

jedzenie

woda

schronienie

ubranie

sen

oddychanie

zdrowie

uznanie innych

Piramida potrzeb ludzkich wg Abrahama Maslowa:

Przyporządkujcie potrzeby do odpowiednich kategorii.

WNIOSEK

Geneza fraszki "Na dom w Czarnolesie" wiąże się z biografią Jana Kochanowskiego. Pobyt w Czarnolesie poeta uznał za udany i szczęśliwy. Osiadł tam na stałe i wiódł życie ziemianina, twórcy, męża i ojca.

NA dom w Czarnolesie

Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje;Raczysz bogosławieństwo dać do końca swoje.Inszy niechaj pałace marmórowe mająI szczerym złotogłowem ściany obijają,Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gniaździe ojczystym,A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym, Pożywieniem ućciwym, ludzką życzliwością,Obyczajmi znośnymi, nieprzykrą starością.

Wartości ważne i mniej ważne we fraszce "Na dom w czarnolesie"

Ważne: dom rodzinny, czyste sumienie, spokojna starość, życzliwość, zdrowie

Mniej ważne: bogactwo, przepych

Sam sobie będziesz w komorze smakował.Co ludzi widzisz, wszytko podejźrzani,W oczy cię chwali, a na stronie gani.Nie słyszysz prawdy, nie słyszysz przestrogi,Być, wierę, miały uróść na łbie rogi.Uchowaj, Boże, takiego żywota,Daj raczej miłość, a chocia mniej złota.

Co bez przyjaciół za żywot?Więzienie,W którym niesmaczne żadne dobre mienie.Bo jeslić się co przeciw myśli stanie,Już jako możesz sam przechowaj, panie.Nikt nie poradzi, nikt nie pożałuje;Takżeć, jeslić się dobrze poszańcuje,Żaden się z tobą nie będzie radował,

Na zachowanie

czytelnik

refleksja; rada

człowiek doświadczony,rozsądny; baczny obserwator

Na zachowanie

Wartości ważne i mniej ważne we fraszce "Na zachowanie"

Ważne: przyjaźń, miłość, spokojne życie

Mniej ważne: bogactwo, złoto

Sprawdźcie swą wiedzę na temat poznanych fraszek

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.title
J. Kochanowski - "Fraszki" cz.II - kl. 7

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowała:Anna Stasiak Temat: Ale śmiechy, ale żartyZwykły zbierać moje karty. Żarty i zabawa we fraszkach Jana Kochanowskiego. potrzeba wiedzy potrzeba rozwoju posiadanie celów rozwój duchowy zatrudnienie opieka miłość przyjaźń bliskość sława poczucie własnej wartosci jedzenie woda schronienie ubranie sen oddychanie zdrowie uznanie innych Piramida potrzeb ludzkich wg Abrahama Maslowa: Przyporządkujcie potrzeby do odpowiednich kategorii.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sprawdź, czy pamiętasz!

"Balladyna"

o czym będziemy mówić?

1. Autor

2.Tytuł

3. Rodzaj i gatunek

4.Czas i miejsce akcji

5.Bohaterowie realistyczni

6.Bohaterowie fantastyczni

7. Omówienie lektury

8.Sprawdź się!

9.Dziękuję :)

Kliknij w poszczególne punkty, a przeniesiesz się do konkretnego slajdu.

Żył w latach 1809 - 1849Obok Mickiewicza największy przedstawiciel polskiego romantyzmuJego utwory charakteryzują się mistycyzmem, bogactwem wyobraźniOdnajdujemy w jego twórczości inspiracje orientem, ludowością i słowiańszczyznąAutor takich dzieł jak "Balladyna", "Kordian", "Lilla Weneda"

Juliusz słowacki

Tytuł "Balladyna"

Imię tytułowej bohaterki utworu Słowackiego nawiązuje do jednego z najpopularniejszych gatunków literackich romantyzmu - BALLADY.BALLADA :- gatunek, który łączy w sobie cechy liryki (nastrojowość) , epiki (fabuła i narrator) i drmatu (dialogi i monologi)- tematem są niezwykłe wydarzenia- występują: fantastyczny świat, czary, duchy- poetyckość, nastrojowość- obecność zbiorowości ludzkiej (np. mieszkańcy wsi)- personifikowana i gloryfikowana przyroda

rodzaj i gatunek

RODZAJ LITERACKI - DRAMAT:- podział na akty i sceny- obeność tekstu głównego i pobocznego (didaskaliów)GATUNEK LITERACKI - TRAGEDIA:- utwór, w którym pojawia się konflikt jednostki z siłami wyższymi (losem, fatum, prawami natury)- wszystko zmierza do nieuniknionej klęski bohatera

czas i miejsce akcji

CZAS AKCJI: baśniowy, legendarny (czasy panowania króla Popiela)MIEJSCE AKCJI: okolice Jeziora Gopło, chatka Pustelnika, chatka Wdowy, Gniezno

Postaci realistyczne - Balladyna i alina

Źródło grafiki: Galeria postaci Literackich

Balladyna - córka wdowy, posiada kruczoczarne włosy i oczy oraz alabastrową cerę. Jest zachłanna, leniwa, żądna władzy, nie szanuje matki.Alina - córka wdowy, blond włosy, niebieskie oczy, różana cera. Jest kochającą córką, uczynną, pracowitną i szczerą.

pozostałe postaci realistyczne

- Wdowa - matka Aliny i Balladyny- Kirkor - graf, mąż Balladyny- Pustelnik - wygnany król Popiel- Fon Kostryn - naczelnik straży w zamku Kirkora, kochanek Balladyny- Filon - pasterz- Grabiec - syn zakrystiana- Wawel - dziejopis- Kanclerz - urzędnik kierujący królewską kancelarią- Gralon - rycerz Kirkora

Źródło grafiki: warszawa.wyborcza.pl

postaci fantastyczne

Goplana - nimfa wodna z Gopła, panuje nad światem przyrody. Zakochuje się w Grabcu.Skierka - sługa Goplany, diablikChochlik - sługa Goplany, duszek

Źródło grafiki: historiaposzukaj,pl

Szczegółowe omówienie lektury

Zachęcam do wysluchania szczegółowego omówienia lektury na kanale "Wiedza z wami podstawówka".

Sprawdź się!

Klikaj w poniższe ikony i sprawdź, co zapamiętałeś!

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.title
Balladyna by Aleksandra Dobros on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Sprawdź, czy pamiętasz! "Balladyna" o czym będziemy mówić? 1. Autor 2.Tytuł 3. Rodzaj i gatunek 4.Czas i miejsce akcji 5.Bohaterowie realistyczni 6.Bohaterowie fantastyczni 7. Omówienie lektury 8.Sprawdź się! 9.Dziękuję :) Kliknij w poszczególne punkty, a przeniesiesz się do konkretnego slajdu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowała: Anna Stasiak

Temat:

Serce roście patrząc na te czasy...Jan Kochanowski Pieśń II z Ksiąg pierwszych.

Wybitny przywódca, myśliciel i filozof, w latach 161-180 był cesarzem rzymskim. Początkowo rządził wraz z przybranym bratem Lucjuszem Werusem, a po jego śmierci - samodzielnie. W tym czasie prowadzono nieustające wojny, kraj dotknęły też klęski żywiołowe: epidemia dżumy, plaga szarańczy, wylew Tybru.Całe swoje życie podporządkował służbie państwu i jego obywatelom. Był najlepiej wykształconym cesarzem Rzymu. Znał łacinę i grekę, a jego studia filozoficzne zaowocowały dziełem pt. "Rozmyślania", będącym zbiorem myśli. Nazywano go filozofem na tronie. Do dziś pozostają aktualne jego przemyślenie dotyczące spraw duchowych, ludzkiego życia czy porządku świata.Marek Aureliusz zmarł na dżumę. Trudne czasy wojny spowodowały też śmierć ośmiorga z trzynaściorga jego dzieci.

Marek Aureliusz Antoninus Augustus (121-180)

Nurt ƒfilozoficzny, którego przedstawicielem był Marek Aureliusz , to stoicyzm. Jak rozumiecie słowa filozofa?

Skromnie przyjmować, spokojnie tracić.

Cytat 3

Tak należy wszystko czynić i mówić, o wszystkim myśleć, jakby się już miało odejść z życia.

Cytat 2

A „szczęśliwy" to ten, kto los szczęśliwy sam sobie przygotował. A szczęśliwy los to dobre drganie duszy, dobre skłonności, dobre czyny.

Cytat 1

Podręcznik, str. 82

Odczytajcie Pieśni II z Ksiąg pierwszych Jana Kochanowskiego.W wyjaśnieniu niezrozumiałych wyrazów pomogą Wam przypisy.

Tematyka pieśni Jana Kochanowskiego jest bardzo zróżnicowana. Są wśród nich wiersze miłosne, biesiadne, pożegnalne, społeczno-obyczajowe, patriotyczne. Mają jednak wspólną cechę - dotyczą sztuki życia, renesansowej recepty na osiągnięcie szczęścia.

ustalcie treści podzielonej na logiczne części pieśni

Szczęśliwy człowiek o czystym sumieniu

Konsekwencje nieczystego sumienia

Budząca się do życia przyroda

Ale kogo gryzie mól zakryty,Nie idzie mu w smak obiad obfity;Żadna go pieśń, żadny głos nie ruszy,Wszystko idzie na wiatr mimo uszy.Dobra myśli, której nie przywabi,Choć kto ściany drogo ujedwabi,Nie gardź moim chłodnikiem chruścianym,A bądź ze mną, z trzeźwym i z pijanym!

Ale to grunt wesela prawego,Kiedy człowiek sumnienia całego,Ani czuje w sercu żadnej wady,Przecz by sie miał wstydać swojej rady.Temu wina nie trzeba przylewać,Ani grać na lutni, ani śpiewać;Będzie wesół, byś chciał, i o wodzie,Bo sie czuje prawie na swobodzie.

Serce roście patrząc na te czasy!Mało przedtym gołe były lasy,Śnieg na ziemi wysszej łokcia leżał,A po rzekach wóz nacięższy zbieżał.Teraz drzewa liście na się wzięły,Polne łąki pięknie zakwitnęły;Lody zeszły, a po czystej wodzieIdą statki i ciosane łodzie.Teraz prawie świat sie wszystek śmieje:Zboża wstały, wiatr zachodny wieje;Ptacy sobie gniazda omyślająA przede dniem śpiewać poczynają.

* kto mógłby być ich nadawcą, a kto - adresatem?* jakie obrazy poetyckie można wskazać w tekście?* co jest główną myślą wynikającą z utworu?

Przeczytajcie Pieśń II z Ksiąg pierwszych (Serce roście...) Jana Kochanowskiego. Zastanówcie się:

Uzupełnijcie kartę pracy

Nazwijcie adresata apostrofy zawartej w ostatniej zwrotce i zaproponujcie jego dwa bliskoznaczne określenia. O co prosi podmiot liryczny w tej części utworu?

Dlaczego poeta posłużył się uosobieniami, mówiąc o przyrodzie? Co za pośrednictwem tego zabiegu chciał wyrazić?

Środki poetyckie

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowała: Anna Stasiak Temat: Serce roście patrząc na te czasy...Jan Kochanowski Pieśń II z Ksiąg pierwszych. Wybitny przywódca, myśliciel i filozof, w latach 161-180 był cesarzem rzymskim. Początkowo rządził wraz z przybranym bratem Lucjuszem Werusem, a po jego śmierci - samodzielnie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Kto ratuje jedno życie, ratuje świat"- analiza "Listy Schindlera".

Postać tytułowa

1

OSCAR SCHINDLER -Niemiec, którypo inwazji niemieckiejna Polskę był jednymz wielu przedsiębiorców, którzy szukali zysków na nowych terytoriach.

1

W Polsce korzystnie kupił upadłą fabrykę i przy znacznie niższych nakładach uruchomił produkcję naczyń emaliowanych.

Jesienią 1944 r. postanowił przetransportować ze swojej fabryki w Krakowie do Czech ponad 1100 Żydów. Decyzja Schindlera była podyktowana przede wszystkim koniecznością ewakuacji fabryki przed zbliżającym się sowieckim frontem. Jednak dzięki niej Żydzi z krakowskiej fabryki Schindlera mieli szansę przeżyć zagładę. Tak powstała lista Schindlera - spis konkretnych nazwisk pracowników fabryki.​

Data 1

Data 2

Data 3

Data 4

Data 4

Liam Neeson jako Oscar Schindler

Ben Kingsleyjako Itzhak Stern

Pod koniec wojny- jako nazista - Schindler musiał uciekaćz Polski . Wyemigrował do Argentyny, gdzie jednak zbankrutował i skąd w 1958 zdecydował się powrócićdo Niemiec, prowadząc kolejno szereg nieudanych przedsięwzięć. W tym okresie jeździł też do Izrazela,gdzie spotykał się ze swoimi dawnymi podopiecznymi. ​

W roku 1962 Oskar Schindler zasadził drzewo w Gaju Sprawiedliwych, a w 1963 Instytut Yad Vashem (instytut pamięci ofiar Holocaustu) uhonorował go tytułem„Sprawiedliwy wśród narodów świata"

Historię Schindlera opisał w swojej powieści "Schindler's Ark" (Arka Schindlera) australijski powieściopisarz Thomas Keneally ​ Na podstawie książki powstał film​.

Powstawanie filmu

2

Chciałem to udokumentować dla potrzeb ludzi (jak kronikę z przeszłości).S. Spielberg. ​

Jednak kłopoty ze scenariuszem i dopasowaniem terminów ekipy uniemożliwiły realizację filmu aż do roku 1993. Opóźnienia, jak wierzył Spielberg, były mu na rękę: Dziesięć lat zajął mi emocjonalny rozwój, abym mógł powiedzieć: 'Teraz jestem gotów zrobić Listę Schindlera.

Steven Spielberg jako producent "Listy..." rozmawiał na temat reżyserii filmu z wieloma swoimi kolegami, obawiając się, że sam nie przeniesie tej historii na ekran w sposób obiektywny. Odmówili mu:​Martin Scorsese (czuł, że takim tematem powinien zająć się reżyserz żydowskim pochodzeniem), ​ Roman Polański (który nie czuł się jeszcze gotowy, by zmierzyć się z tematem holocaustu, po tym jak doświadczył go będąc dzieckiem)​

Lista nazwisk, które brano pod uwagę do obsady tytułowej roli była długa. Planowano, że Schindlera zagra Harrison Ford. ​ Swój udział w filmie oferowali Kevin Costner i Mel Gibson, ale Spielberg stawiał na mniej znanych aktorów ​

Liam Neeson

Początkowo Steven Spielberg chciał nakręcić film w języku polskimi niemieckim z angielskimi napisami, ale odstąpił od tego pomysłu, czując, że nie będzie w stanie właściwie ocenić gry aktoróww obcym języku. ​

Kompozycja filmu

3

1

1 scena przedstawia żydowskie święto

2

Chronologia (od rozpoczęcia wojny do końca + współczesność)​

3

Ostatnia scena jest symboliczna - autentyczna postać i aktor, który ją odgrywał składają kamyk na grobie Schindlera​

To żydowska tradycja, że odwiedzając grób zmarłego, zostawia się mały kamień na nagrobku jako wyraz poszanowania.

Kolorystyka filmu

4

"Lista Schindlera" została całkowicie nakręcona w czerni i bieli.Spielberg tłumaczył:Praktycznie wszystko, co widziałem na temat holocaustu jest czarno-białe, dlatego moja wizja holocaustu jest taka, jaką zobaczyłem w dokumantach i książkach, z których większośćto kompletnie czarno-białe fotografie.​

Kręcenie w czerni i bieli miało swój wpływ na każdy dział tworzenia filmu, poczynając do operatora Janusza Kamińskiego i scenografia Allana Starskiego, na projektantce kostiumów Annie Sheppardi charakteryzatorce Christinie Smith kończąc.​Uznaliśmy, że kilka kolorów, jak np. zielony, nie wyglądają dobrzew czerni i bieli, więc zrobiliśmy niezielony - film- przyznał Spielberg. Paleta barw widziana oczyma w czasie zdjęć nie wyglądała dobrze,ale w filmie jest znakomita.​

Dla operatora Janusza Kamińskiego było to wyzwanie:W czerni i bieli, główny problem polega na separacji kolorów poprzez oświetlenie. Przy braku koloru, musiałem rzucać światło na twarze, aby stały się najjaśniejszym obiektem w scenie- mówił.Musiałem poprosić Allana Starskiego, aby mieć pewność, że ściany zostaną pomalowane jaśniej lub ciemniej niż twarze, tak aby nie zlewały się z nimi kolorystycznie. Poprosiłem Annę Sheppard, aby trzymała się z dala od kolorów podobnych do odcieni skóry lub kolorów jakie przeznaczono na pomalowanie ścian.

Aby jeszcze bardziej uwydatnić realizm filmu, Kamiński wyjaśnia, że 40% filmu zostało nakręcone kamerami ręcznymi.​Spielberg dodaje:​ Próbowałem być tak blisko jak dziennikarz zapisujący tę rekonstrukcję. To ucieleśnia prawdę, jaką staraliśmy się przedstawić i zakomunikować o tym, co się stało. W jakiś sposób sprawiło to, że film wydaje się być bardziej realny.

Aby jeszcze bardziej uwydatnić realizm filmu, Kamiński wyjaśnia, że 40% filmu zostało nakręcone kamerami ręcznymi.​Spielberg dodaje:​ Próbowałem być tak blisko jak dziennikarz zapisujący tę rekonstrukcję. To ucieleśnia prawdę, jaką staraliśmy się przedstawić i zakomunikować o tym, co się stało. W jakiś sposób sprawiło to, że film wydaje się być bardziej realny.

W filmie pojawia się jednak kolor...

- 1 scena - czasy przedwojenne​ - Dziewczynka ubrana w czerwony płaszczyk.Dziewczynka w czerwonym kostiumie to postać upamiętniająca prawdziwą osobę, kuzynkę Romana Polańskiego. Nazywa się Roma Ligockai przeżyła wojnę.Co ciekawe, dopiero w czasie oglądania filmu rozpoznała w nim samą siebie. Stało się to inspiracją do napisania książki Dziewczynka w czerwonym płaszczyku.​

Scenografia

5

Kraków był sam w sobie ogromnym planem zdjęciowym-wyjaśnia producent Gerald R. Molen. Wykorzystaliśmy to miasto w różnych aspektach: ulic, budynków, atmosfery. Produkcja filmu korzystała również z oryginalnych miejsc, włączając starą fabrykę Schindlera i elegancki apartament, w którym mieszkał w tym czasie w Krakowie. Obydwa budynki są niemal w takim samym stanie jak ponad 50 lat temu.

Scenograf Allan Starski zbudował replikę przymusowego obozu pracy w Płaszowie, jeden z największych plenerów zbudowanych w Polsce. Plan zdjęciowy skonstruowanona podstawie planów oryginalnego obozu.Ogółem wybudowano 34 baraki, 7 wież strażniczychoraz odtworzono drogę prowadzącą do obozu wyłożoną żydowskimi nagrobkami.​

Część zdjęć kręcono w Muzeum Historycznym Krakowa, tzw. Fabryce Schindlera.

Gdzie kręcono "Listę Schindlera"?

Obraz wojnyw filmie

6

Totalna zagłada narodu żydowskiego była jednymz priorytetowych celów hitlerowskiej polityki na ziemiach okupowanych. W Krakowie jednym z zasadniczych elementów tej polityki było utworzenie getta (1941 r.), a po jego krwawej likwidacji ( 1943 r.) - obozu w Płaszowie.Funkcję dowódcy pełnił znany z okrucieństwa Amon Goeth

Goeth nie tylko administrował obozem, sam również mordował więźniów w sposób okrutny, wykorzystując każdą sytuację do zabicia człowieka.Według zachowanych relacji, np. zastrzelił wygłodzoną więźniarkę, ponieważ zauważył jak wybiera ziemniakiz paszy dla świń.

Goeth często osobiście dokonywał egzekucji ludzi niezdolnychdo pracy. Lubił także ćwiczyć swoje umiejętności strzeleckie,np. strzelając do więźniówz okien samochodu.Oblicza się, że w samym obozie Goeth osobiście zabił ok. 500 osób.​

Po wojnie został skazany na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano w więzieniu przy ul. Montelupichw Krakowie, a skazaniec przed śmiercią jako ostatnie słowa wypowiedział Heil Hitler!. Egzekucji próbowano dokonać trzy razy, gdyż dwa razy puszczała lina,na której miał zawisnąć skazaniec.​

Legenda głosi, że Amon Goeth wymawiając swoje ostatnie słowanie miał (tak jak jest to pokazane w filmie) związanych rąk, lecz zasalutował jedną ręką, tak jak to czynili Naziści.​

Nagrody

7

Oskar:​- najlepszy film​ - najlepsza reżyseria​ - najlepszy scenariusz adaptowany​ - najlepsza scenografia​ - najlepsze zdjęcia​ - najlepszy montaż​ - najlepsza muzyka​

Złoty Glob:​- najlepszy film - dramat​ - najlepsza reżyseria​ - najlepszy scenariusz filmowy​ - najlepszy aktor filmowyw dramacie (Liam Neeson)​ - najlepszy aktor filmowy drugoplanowy (Ralph Fiennes)​

Dziękuję!

oprac. Justyna Dudzik

# data[].attributes.attachment_link.title
Lista Schindlera by Justyna Dudzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
"Kto ratuje jedno życie, ratuje świat"- analiza "Listy Schindlera". Postać tytułowa 1 OSCAR SCHINDLER -Niemiec, którypo inwazji niemieckiejna Polskę był jednymz wielu przedsiębiorców, którzy szukali zysków na nowych terytoriach. 1 W Polsce korzystnie kupił upadłą fabrykę i przy znacznie niższych nakładach uruchomił produkcję naczyń emaliowanych. Jesienią 1944 r.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Notatka syntetyzująca

Klikaj dwukrotnie ruchome elementy

2023

OSWAJAMY MATURĘ

Notatka syntetyzująca jest formą zwięzłego, ukierunkowanego tematycznie, przedstawienia informacji istotnych dla danego tekstu lub tekstów.

NOTATKA SYNTETYZUJĄCA

Jednym z zadań w części 1. "Język polski w użyciu" jest notatka syntetyzująca

1. mają charakter popularnonaukowy lub publicystyczny,2. podejmują różnorodną tematykę,3. poruszają zagadnienia z różnych dziedzin życia,4. prezentują np. odmienny punkt widzenia danego problemu lub ujmują temat z różnych perspektyw,5. łącznie liczą ok. 1 000 wyrazów.

TEKSTY, których dotyczyć będzie notatka syntetyzująca:

ETAPY PRACY

KROK 1 - ANALIZA TEMATU

KROK 2 - UWAŻNE PRZECZYTANIE OBU TEKSTÓW

KROK 4 - ZREDAGOWANIE STANOWISK OBU AUTORÓW

KROK 6 - UPORZĄDKOWANIE WNIOSKÓW Z ANALIZY

KROK 5 - PORÓWNANIE STANOWISK OBU AUTORÓW

KROK 7 - ZREDAGOWANIE NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ

KROK 3 - ANALIZA PUNKTÓW WIDZENIA OBU AUTORÓW

PRAKTYKA

KROK 1 - ANALIZA TEMATU

Przemyśl,jakie jest Twoje zadanie.

Podkreśl słowa klucze.

Przeanalizuj temat notatki określony w zadaniu egzaminacyjnym.

KROK 2 - UWAŻNE PRZECZYTANIE OBU TEKSTÓW

Podkreśl słowa-klucze i najważniejsze zdnia.

Wyszukaj informacje najważniejszedla realizacji tematu notatki.

Uważnie przeczytaj oba teksty umieszczone w arkuszu egzaminacyjnym.

PRAKTYKA

PRAKTYKA

Prześledź punkty widzenia obu autorów na problem określony w temacie.

KROK 3 -analiza punktów widzenia obu autorów

PRAKTYKA

KROK 4 -zredagowanie stanowisk autorów obu tekstów

Określ stanowisko autora 2 tekstu w stosunku do zagadnienia określonego w temacie.

Określ stanowisko autora 1 tekstu w stosunku do zagadnienia określonego w temacie.

PRAKTYKA

Zestaw je ze sobą i porównaj.

Wypunktuj stanowiska różne i wspólne.

KROK 5 - porównanie stanowisk autorów obu tekstów

PRAKTYKA

np.- Autorzy tekstów podobnie postrzegają zjawisko...(jeśli omawiają dokładnie to samo zjawisko, prezentując takie same albo bardzo zbliżone stanowiska).- Autorzy tekstów róźnie postrzegają zjawisko...( jeśli omawiają to samo zjawisko, ale ich stanowiska są odmienne).- Obaj autorzy odwołują się do zagadnienia........ Pierwszy z nich swoje rozważania prowadzi wokół .........., natomiast drugiego interesuje głównie.......(jeśli omawiają to samo zjawisko, ale interesją ich inne jego aspekty).

Zredaguj stanowisko określające,w jaki sposób oba teksty odnoszą się do zagadnienia zawartego w temacie.

KROK 6 - uporządkowanie wniosków z analizy

PRAKTYKA

Dobrze zredagowana notatka jest:

wierna treści, zgodna z tematem tekstów;

rzeczowa - przekazująca najważniejsze informacje;

zwięzła - bez powtórzeń treściowych;

krótka - nie powinna przekraczać wskazanej liczby wyrazów;

logiczna, o uporządkowanej strukturze;

oddająca kompozycję tekstów i relacje między elementami treści;

obiektywna - pozbawiona własnych ocen i komentarzy;

napisana prostym i precyzyjnym językiem własnym, bez cytatów, bez terminologii oryginalnego tekstu;

odznaczająca się poprawnością językową, ortograficzną i interpunkcyjną.

KROK 7 - ZREDAGUJ NOTATKĘ SYNTETYZUJĄCĄ

PRAKTYKA

kryteria oceniania notatki syntetyzującej na maksymalną liczbę punktów - 3 punkty (treść)+ 1 punkt (zapis)

A. przedstawienie stanowiska każdego autora

Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).

60-90 wyrazów

D. długość notatki

notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość

C. spójność

w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów

B. zestawienie stanowisk obu autorów

notatka przedstawia - oparte na kluczowych dla tematu informacjach - stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia

Dźwięk:

https://www.mfiles.co.uk/mp3-downloads/faure-dolly-suite-1-berceuse-piano-solo.mp3

Opracowano na podstawie informatora maturalnego

I to już wszystko:)

# data[].attributes.attachment_link.description
Notatka syntetyzująca Klikaj dwukrotnie ruchome elementy 2023 OSWAJAMY MATURĘ Notatka syntetyzująca jest formą zwięzłego, ukierunkowanego tematycznie, przedstawienia informacji istotnych dla danego tekstu lub tekstów. NOTATKA SYNTETYZUJĄCA Jednym z zadań w części 1. "Język polski w użyciu" jest notatka syntetyzująca 1. mają charakter popularnonaukowy lub publicystyczny,2. podejmują różnorodną tematykę,3.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wypowiedź argumentacyjna
część 3 egzaminu pisemnego

podany w temacie. Przedstaw również

argumntacyjna.

Będziesz mógł korzystać

z antologii poezji, które będą dostępne

z utworów literackich, które będziesz analizować

Lista lektur obowiązkowych

Twoja wypowiedź powinna liczyć

W tej części egzaminu :

To powinno znaleźć się w Twojej pracy:

1. JEDEN Z OBOWIĄZKOWEJ LISTY LEKTUR

DWA UTWORY LITERACKIE:

historycznoliteracki, teoretycznoliteracki,

literacki, biograficzny, klturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny

DWA KONTEKSTY:

Twoja praca powinna spełniać

warunki formalne polecenia:

Jeżeli w kryterium "Spełnienie formalnych warunków polecenia"

we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

znajduje się w niej odwołanie do lektury obowiązkowej

co najmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną

nie zawiera błędu kardynalnego

funkcjonalne wykorzystanie tekstu

Kompetencje literackie i kulturowe

lakoniczne przywołanie lektury obowiązkowej

Oceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach głównych, tj.:

1. spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt; ≈ 3%)

2. kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt; ≈ 46%)

3. kompozycja wypowiedzi (od 0 do 7 pkt; ≈ 20%)

4. język wypowiedzi (od 0 do 11 pkt; ≈ 31%).

Problem wskazany w poleceniu" obejmuje:

a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane,

b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.

Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli:

1. obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego

2. opinię albo uzasadnienie.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o:

1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:

a) fabuły, w tym głównych wątków utworu;

b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów;

2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu.

Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów.

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

Błąd rzeczowy - to błąd świadczący o:

nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau - błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne

nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny)  nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu

nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony" Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje

braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem.

Za każdy błąd rzeczowy odejmuje się 1 pkt od ogólnej liczby przyznanych punktów w kryterium kompetencje literackie i kulturowe.

jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów.

Bogata argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca - jako całość - wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.

Zadowalająca argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami.

Powierzchowna argumentacja - to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami;

Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo, jeżeli każdy z „bloków" w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok" jest właśnie problem („ponadtekstowo", „międzytekstowo"), a nie dany tekst literacki.

Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków" w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach" zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów;

1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów.

2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego.

Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu:

1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków

2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

Jeśli praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny - 2 punkty

Praca zawiera 2-3 błędy ortograficzne - 1 pkt

Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. - 0 pkt

Jeśli praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne -2 pkt

Praca zawiera 5-8 błędów interpunkcyjnych - 1 pkt

Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych - 0 pkt

W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej - w zależności od tematu - wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego:

W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw.

b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy.

Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający:

wykorzystał znajomość - odpowiednio - wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny

funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem

przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji

wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego

nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej.

Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst.

Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 pkt.

Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 400 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:

spełnienie formalnych warunków polecenia

kompetencje literackie i kulturowe.

W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.

Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:

a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń

b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne

c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem

d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania" się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem

g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie

h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami.

Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.

DOBÓR UTWORÓW LITERACKICH

W ZALEŻNOŚCI OD TEKSTU WSKAZANEGO W TEMACIE WYPRACOWANIA

Zauważ, że każdy temat wymaga odwołania się do obowiązkowej lektury szkolnej, wybranej spośród lektur obowiązkowych, których lista jest zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym.

2. Kompetencje literackie

1.

spełnienie formalnych warunków polecenia

3.

Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność

3

3a

3b

3c

4c

1

4a

2

4b

2a

4

wyjaśnienia

wyjaśnienia

wyjaśnienia

wyjaśnienia

4.

ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA

4d

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:

1. w zakresie struktury wypowiedzi:

 kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi

 podział wypowiedzi - zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów - jest poprawny i funkcjonalny

2. w zakresie spójności wypowiedzi:

 wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość

 w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami

 w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora

3. w zakresie stylu wypowiedzi:

 styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi - to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

1. Elementy treściowe wypowiedzi to - najogólniej rzecz ujmując - „bloki", na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp - część zasadnicza (rozwinięcie) - zakończenie, ale „część zasadnicza" zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki", tj. akapity).

1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków" w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok" jest właśnie problem („ponadtekstowo", „międzytekstowo"), a nie dany tekst literacki.

2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się" ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.

3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków" w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach" zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim" (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).

2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków" pracy, tj. wstępu - części zasadniczej - zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków".

3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość).

4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:

a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń

b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne

c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem

d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania" się wątków)

e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe

f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem

g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie

h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami.

6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności.

1. Styl wypowiedzi - co do zasady - powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy.

Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego.

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający:

wykorzystał znajomość - odpowiednio - wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny

funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem

przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji

wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego

nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej.

1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:

a) fabuły, w tym głównych wątków utworu;

b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów;

2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu.

2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach).

3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej - w zależności od tematu - wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw.

b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Prus ukazuje obraz Warszawy.

Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst.

5. „Problem wskazany w poleceniu" obejmuje:

a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane,

b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.

6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie.

7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów.

2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego.

Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu:

1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków

2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze.

Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy - wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.

5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca - jako całość - wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja - to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest...

6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.:

1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu

2) historii literatury

3) teorii literatury

4) charakteru epoki

5) biografii autora

6) filmu, spektaklu teatralnego

7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego

8) mitologii

11) historii

12) filozofii

13) kwestii politycznych

14) kwestii społecznych,

wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu.

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie.

Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową.

10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.

 nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau - błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne

 nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny)

 nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu

 nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony" Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje

 braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem.

12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.

13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin" (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy.

4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:

1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:

 czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych

 czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu

 ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:

 ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:

 ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

Wyjaśnienia (kryterium 4a - Zakres i poprawność środków językowych)

1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej.

2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego.

3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone.

4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.

5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 pkt.

2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.

3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 400 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.

5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

PREZYKŁADOWE WYPRACOWANIE

Z ZAZNACZONYMI ELEMENTAMI, KTÓRE POWINNY ZNALEŹĆ SIĘ W PRACY

OMÓWIENIE WYPRACOWANIA

WEDŁUG KRYTERIÓW PODANYCH W INFORMATOWRZE

1. Spełnienie formalnych warunków polecenia:

2. Kompetencje literackie i kulturowe:

3. Kompozycja wypowiedzi

4. Język wypowiedzi

Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia formalne warunki:

 nie zawiera błędu kardynalnego

 znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Przedwiośnia Stefana Żeromskiego) oraz do fraszek Jana Kochanowskiego

 w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

 jest wypowiedzią argumentacyjną.

2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt

 przywołane utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie; funkcjonalna analiza zagadnienia wyborów dokonywanych przez człowieka (powrotu do ojczyzny - miejsca bliskiego, choć mniej atrakcyjnego niż te, które opuszcza, aby wrócić) w wierszu Zbigniewa Herberta; równie funkcjonalna analiza wyborów dokonywanych przez Cezarego Barykę, bohatera Przedwiośnia Stefana Żeromskiego

 funkcjonalnie wykorzystano również dwa konteksty interpretacyjne (literacki - odwołania do utworów romantycznych i fraszek Jana Kochanowskiego, biograficzny - wykorzystanie wiedzy o życiu Jana Kochanowskiego)

 bogata argumentacja

 wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

3a. Struktura wypowiedzi:

3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów.

3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.

3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

4a. Poprawność językowa:

7 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;

4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt

4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt

Opracowano na podstawie informatora maturalnego

https://www.mfiles.co.uk/mp3-downloads/faure-dolly-suite-1-berceuse-piano-solo.mp3

# data[].attributes.attachment_link.description
Wypowiedź argumentacyjna część 3 egzaminu pisemnego podany w temacie. Przedstaw również argumntacyjna. Będziesz mógł korzystać z antologii poezji, które będą dostępne z utworów literackich, które będziesz analizować Lista lektur obowiązkowych Twoja wypowiedź powinna liczyć W tej części egzaminu : To powinno znaleźć się w Twojej pracy: 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
matura

Analiza wymagań egzaminacyjnychz jezyka polskiegodla IV poziomu edukacyjnego

Ala Krawczyk

Przekąskę mamy, brakuje tylko dobrego filmu...Obejrzymy coś?

Film... może innym razem. Dziś przeanalizujmy wymagania egzaminacyjne do matury.Wiem, brzmi strasznie, ale razem damy radę!

Najedź kursorem na awatar nauczyciela, a zobaczysz wyjaśnienie podanego terminu.Klikaj ruchome elementy,aby pogłębić zagadnienie albo znaleźć dodatkowe materiały.

wiedza o literaturze

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

analiza

rozpatrywanie jakiegoś problemu, zjawiska itp. z różnych stron w celu jego zrozumienia i wyjaśnienia; analizować oznacza badać, dociekać istoty lub przyczyny zjawiska, wyodrębniając i rozpatrując ich poszczególne elementy, cechy.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

interpretacja

- odczytywanie sensu czegoś, tłumaczenie, wyjaśnianie, komentowanie czegoś

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

interpretacja porównawcza

zestawienie dwóch tekstów, ustalenie sensów w nich zawartych, ustalenie różnic i podobieństw między nimi i umieszczenie tekstów w kontekście.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

fikcja literacka

autor sam wymyślił utwór, przemyślał i wybrał elementy świata przedstawionego; pamiętaj, że fikcyjny świat przedstawiony w utworze może być realistyczny albo fantastyczny

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

realistyczny świat przedstawiony

to taki, który jest prawdopodobny, mógłby istnieć naprawdę, odnosi się do możliwej rzeczywistości

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

fantastyczny świat przedstawiony

to taki, który jest nieprawdopodobny, nie mógłby istnieć naprawdę

Jeżeli w utworze występują elementy zarówno realistyczne jak i fantastyczne, to utwór zaliczamy do literatury fantastycznej.

Typ świata przedstawionego pozwala sklasyfikować dzieło do jednej z dwóch grup: utwory realistyczne i utwory fantastyczne.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

fantasty

odmiana utworów fantastycznych, w których świat przedstawiony oparty jest na założeniu o istnieniu magii, nadprzyrodzonych mocy i fantastycznych stworzeń. Akcja toczy się zwykle w wymyślonych i nieistniejących światach.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

literatura fantastycznonaukowa(scence-fiction)

odmiana utworów fantastycznych, w których świat przedstawiony oparty jest na przewidywaniach pisarza co do przyszłego rozwoju nauki i technologii.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

akcja

ciąg wydarzeń przedstawionych w utworze bezpośrednio obserwowanych przez czytelnika, połączonych zależnością przyczynowo - skutkową (czyli wydarzenia wynikają jedno z drugiego)

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

fabuła

wszystkie wydarzenia wchodzące w skład akcji oraz te, które w jej skład nie wchodzą, ale zostały przywołane np. wspomnienia z młodości bohatera.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

wątek

część wydarzeń, którą można wyodrębnić w całej akcji ze względu na to, że dotyczą jednego tematu albo bohatera

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

obraz poetycki

obraz, obrazek, scenka, świat stworzony w utworze i wyraźnie przedstawiony w danym fragmencie. Łatwo go rozpoznać, gdy jest to pejzaż, scena spotkania, opis chmur, opis malowidła.

Obraz poetycki może stanowić część wiersza, może być ich kilka w jednym utworze, a zdarza się też, że cały wiersz jest jednym obrazem poetyckim.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

podmiot liryczny

- osoba mówiąca w wierszu

Nie wolno z góry zakładać, że podmiot liryczny i autor wiersza to ta sama osoba! Można tak powiedzieć tylko wówczas, gdy w wierszu znajdują się informacje pozwalające to bez wątpienia potwierdzić, np. elementy biografii poety. Prześledź to na przykładzie:

Podmiot liryczny występuje w poezji, a w prozie narrator - nie wolno używać tych pojęć zamiennie!

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

narratori narracja

Narrator - ten, kto opowiada w tekstach epickich; narracja - opowiadanie narratora

Narrator może nie należeć do świata przedstawionego w powieści.

Mówi w trzeciej osobie.

Jest wszechwiedzący (zna myśli ludzi, przeszłość, przyszłość).

Zachowuje dystans wobec przedstawionych zdarzeń.

Jest „przezroczysty" (nie ocenia, nie ujawnia swoich myśli, jest obiektywny).

Posiada dużą wiedzę z różnych dziedzin nauki.

Nie ujawnia bezpośrednio swoich poglądów, nie komentuje zdarzeń i zachowań postaci.

Manipuluje czytelnikiem - nie przedstawia mu wszystkiego wprost, ale zmusza do wyrobienia własnej opinii i do przemyślenia różnych spraw.Jest niedziela, szkaradny dzień marcowy; zbliża się południe, lecz ulice Warszawy są prawie puste. Ludzie nie wychodzą z domów albo kryją się w bramach, albo skuleni uciekają przed siekącym ich deszczem i śniegiem. Prawie nie słychać turkotu dorożek, gdyż dorożki stoją.Bolesław Prus LalkaDzięki narratorowi widzimy tę scenę jakby z góry, panoramicznie. Wszechwiedzący narrator umie spojrzeć na sieć ulic, dorożkarzy, ludzi uciekających przed deszczem. Sam nie znajduje się wśród nich - on tylko relacjonuje.

Może należeć do świata powieści

Mówi w pierwszej osobie.

Ma ograniczoną wiedzę (zna tylko swój wycinek rzeczywistości).

Jest jednym z bohaterów lub obserwatorów.

Przedstawia swój punkt widzenia, ujawnia swoje myśli i emocje.Mieszkaliśmy na Starym Mieście z ciotką, która urzędnikom prała i łatała bieliznę. Mieliśmy na czwartym piętrze dwa pokoiki, gdzie niewiele było dostatków, ale dużo radości, przynajmniej dla mnie. W naszej izdebce najokazalszym sprzętem był stół, na którym ojciec, powróciwszy z biura kleił koperty, u ciotki zaś pierwsze miejsce zajmowała balia.Bolesław Prus Lalka, Pamiętnik starego subiekta

Tu narratorem jest jeden z bohaterów powieści - subiekt Rzecki. Dzięki niemu poznajemy wycinek rzeczywistości - izdebkę z dzieciństwa taką, jaką pamięta ją stary pan Ignacy. On nie tylko relacjonuje, również wyraża swoje emocje.
Pamiętaj także, że w funkcji nadawcy mogą występować także bohaterowie. Monolog - to dłuższa wypowiedź jednej osoby. Dialog - rozmowa co najmniej dwóch osób.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

słowa-klucze

wyrazy, które mają szczególną wartość znaczeniową dla danego utworu lub pisarza. Występują ze znacznie większą częstotliwością, sugerują temat utworu lub właściwą danemu pisarzowi wizję świata.

podmiot liryczny

poetyka

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

poetyka

dziedzina teorii literatury, która zajmuje się zasadami organizacji (budowy) tekstu literackiego.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

struktura tekstu

budowa, układ, kompozycja tekstu

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

proces historycznoliteracki

przebieg dziejów literatury ujęty jako proces dynamiczny, jako układ ścierających się tendencji, rządzony przez określony system prawidłowości wewnętrznych i zewnętrznych.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

kontekst literacki

zespół odniesień niezbędnych do zrozumienia utworu literackiego, dzieła naukowego itp."

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

środki językowe

różnego rodzaju chwyty, za pomocą których urozmaicamy wypowiedź

patrz dalej: środki artystycznego wyrazu

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

konwencja literacka

to przyjęty w literaturze zespół norm, które określają charakter poszczególnych elementów utworu, a także sposoby ich łączenia w całościowy kształt dzieła.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

cechy charakterystyczne określonej epoki

https://opracowania.pl/opracowania/jezyk-polski/wprowadzenie-4,oid,389,poetyka-baroku

zespół różnych elementów chrakteryzujących poszczególne epoki np. podłoże historyczne, filozofia, cechy literatury i sztuki, prądy artystyczne, konwencje literackie, motywy itp.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

środki wyrazu artystycznego

- elementy języka, które pozwalają w sposób sugestywny i oryginalny wyrażać myśli i uczucia nadawcy.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

parafraza

swobodna przeróbka tekstu lub tłumaczenia, która rozwija lub modyfikuje treść oryginału, zachowując jednak jego zasadniczy sens. Przeciwieństwo metafrazy - literalnego przekazu słowo w słowo.

Parafraza to przeróbka utworu literackiego, swobodne, czasem nawet żartobliwe jego przekształcenie, niekiedy uproszczenie. To przeróbka - na tyle przejrzysta, że pierwowzór możliwy jest do rozpoznania. Sparafrazowany może zostać cały utwór (np. Opera żebracza Johna Gaya w Operze za trzy grosze Bertolda Brechta) lub tylko jego jeden element - np. tytuł (W małym dworku Stanisława Ignacego Witkiewicza stanowi parafrazę tytułu sztuki Tadeusza Rittnera W małym domku). Podając przykłady uważaj, żeby nie pomylić parafrazy z aluzją literacką, która też jest nawiązaniem do istniejącego już utworu, ale ma o wiele swobodniejszy charakter.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

rodzaj literacki

podstawowy sposób klasyfikacji dzieł literackich. Jest to podział ze względu na formę wypowiedzi, a jednocześnie budowę utworu. Wyróżniamy trzy rodzaje literackie: epikę, lirykę i dramat.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

gatunek literacki

gatunki ulubinew poszczególnych epokach literackich

zespół reguł określających kompozycję i styl utworu

poprawność językowa

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

kryterium poprawności językowej

mierniki tego, czy dany wyraz, wyrażenie lub zdanie używane jest poprawnie

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

norma abłąd językowy

Norma językowa to zatem zbiór ustalonych, ogólnie przyjętych, zaplanowanych i używanych przez dane społeczeństwo reguł językowych. Błąd językowy to nieświadome, nieuzasadnione odstępstwo od obowiązującej normy językowej.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

klasyfikacja błędów językowych

Gdybyś nie wiedział, na czym polega dany błąd wejdź tutaj.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

poprawność i stosowność wypowiedzi

Poprawność językowa - umiejętność używania różnych elementów języka zgodnie z przyjętą normą językową, czyli takie konstruowanie wypowiedzi, by była wolna od błędów językowych. Stosowność - umiejętność przekazywania zamierzonych treści w sposób odpowiedni do określonej sytuacji.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

innowacja językowa

Każdy nowy element pojawiający się w języku.

komunikacja językowa

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

znak;znaki werbalne i niewerbalne

element rzeczywistości, który nie jest istotny ze względu na swoje własne cechy, ale na swoją relację do innego elementu rzeczywistości do którego się odnosi np. gorączka - to znak choroby, dym- to znak ognia

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

akt komunikacji jezykowej

wypowiedź pisemna lub ustna stworzona w określonej sytuacji przez nadawcę i skierowana do odbiorcy

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

funkcje języka

Manipulacji w tym roku wśród wymagań egzaminacyjnych nie ma, ale warto ją znać :)

Funkcja perswazyjna

Do czego człowiekowi język?

Komunikuje się dzięki niemu z innymi ludźmi!

Informuje.

Wyraża emocje.

Nakłania, rozkazuje.

Tworzy poezję.

Zmienia świat - na przykład nadaje imiona.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

typy nadawcy

Nadawca - to zazwyczaj autor omawianego tekstu.

Nadawca może się ujawniać poprzez formy 1. osoby liczby pojedynczej czasowników: „chcę, widziałem, zrobię", a także poprzez zaimki „ja", „mnie" itd. Nadawca może się wypowiadać w imieniu całej zbiorowości (lub nadawcą będzie grupa) - wówczas wystąpią zaimki „my", „nasze", a także czasowniki w 1. osobie liczby mnogiej: „chcieliśmy, musimy". Zastosowanie takich form może służyć także czemuś innemu - utożsamieniu z odbiorcą („my").

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

typy adresata

Adresat - osoba istniejąca rzeczywiście, do której dany utwór literacki bezpośrednio się zwraca, wymieniona w tytule utworu, dedykacji lub samym tekście utworu. Także inny termin na określenie odbiorcy dzieła literackiego.

Rodzaje adresatów:

adresat wewnątrztekstowy (wymieniony w utworze)

adresat zewnątrztekstowy.

adresat pojedynczy.

adresat zbiorowy.

A moze ćwiczenie? Przyporządkuj typy adresata (wewnątrztekstowy, zewnątrztekstowy, pojedynczy, zbiorowy)* do podanych przykładów z literatury: 1. Posłuchajcie, bracia miła,Kcęć wam skorżyć krwawą głowę;Usłyszycie moj zamętek,Jen mi się zstał w Wielki Piątek. 2. Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie;Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobieWidzę i opisuję, bo tęsknię po tobie. 3. W dniu Narodowego Święta odzyskania przez Polskę Niepodległości zapraszamy na koncert pt. „Niepodległa".W programie znajdą się pieśni tradycyjne i piosenki patriotyczne, a także utwory współczesne. * możesz dopasować więcej niż jeden typ, jeśli uznasz to za stosowne

Świadomość językowa

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

style funkcjonalne

Styl językowy - zespół środków językowych, które wykorzystuje autor do realizacji określonych celów wypowiedzi; jest to również określony sposób stosowania środków językowych cechujący pisarza, kierunek czy gatunek literacki.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

wartościowanie w języku

Wartościować - to inaczej oceniać, przypisywać komuś lub czemuś wartości dodatnie albo ujemne lub określać, że coś jest pozytywne albo negatywne, dobre albo złe'.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

wiadomość a komentarz

Wiadomość - informacja przekazywana odbiorcy bezzwłocznie lub po pewnym czasie. Komentarz - krótki tekst o charakterze opiniotwórczym.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

wypowiedzi właściwe a unikowe

Wypowiedzi właściwe - szczere, prawdziwe. Wypowiedzi unikowe - nieszczere, ogólnikowe, niepełne, wymijające. Przeczytaj załączone informacje nt. retoryki i erystyki.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

ironia

to niezgodność między intencją wypowiedzi a jej dosłownym sensem; złośliwość ukryta w wypowiedzi pozornie zawierającej aprobatę, np. To prawdziwy ,,mistrz" ortografii (o osobie robiącej dużo błędów ortograficznych).

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

sarkazm

wypowiedź, która w niebezpośredni sposób świadczy o niezadowoleniu lub negatywnym stosunku osoby mówiącej do czegoś lub kogoś; złośliwa, uszczypliwa i wyjątkowo nieuprzejma

Jaka jest różnica między sarkazmem a ironią? Sarkazm niesie za sobą duży negatywny ładunek emocjonalny. Sarkastyczne stwierdzenie stanowi przytyk, niemiły komentarz, który ma za zadanie w złośliwy sposób wytknąć komuś wadę lub złe zachowanie. Ironia natomiast cechuje się znacznie mniejszymi pokładami negatywnych emocji. Również bywa uszczypliwa, ale bardziej przypomina ukrytą drwinę niż złośliwość.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

opinia

- wyrażenie własnego poglądu na jakąś sprawę,ocena danej sytuacji

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

pytania podchwytliwe

pytanie z przypuszczeniem, tendencyjne - jeden z sofizmatów (błędów logicznych), popełniany przy zadawaniu pytania, które zakłada (przypuszcza) coś, co nie zostało udowodnione lub zaakceptowane.

Przykład: "Czy nadal bijesz swoją żonę?" Pytanie to, w przypadku odpowiedzi "tak", zakłada, że odpowiadający nadal bije żonę, natomiast w wypadku odpowiedzi "nie", że i tak bił ją wcześniej. Inny przykład: - Czy zdarzyło się, że rady, które pan dawał zawsze dawały określony skutek? - Nie. - Czy może się zdarzyć, że rozwiązanie, które pan proponuje w przyszłości może okazać się nie do końca bezbłędne? - Może. - Czy wobec tego nie mam racji, jeśli proszę pana o zmniejszenie ceny o 10%? Sam pan widzi, z nie możemy panu zapłacić tyle ile pan chce, potwierdzają to pana słowa... :):)

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

znaczenie wyrazu realne a etymologiczne

Znaczenie realne - to, w jakim dany wyraz jest współcześnie używany. Znaczenie etymologiczne - dawne znaczenie wyrazu wynikające z jego pochodzenia.

Przykłady:

bielizna - dawniej: białe ubranie lub wyroby tekstylne (np. bielizna pościelowa); dziś: warstwa ubrania noszona bezpośrednio na ciele (kolor już nieważny!);

miednica - dawniej: naczynie z miedzi; dziś: miska do mycia czy prania - teraz zazwyczaj jest z plastiku;

piwnica - dawniej: miejsce do przechowywania piwa; dziś: pomieszczenie, w którym można przechowywać różne rzeczy, niekoniecznie piwo.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

pytania sugerujące odpowiedź

- pytanie na które otrzymuje się odpowiedź zgodnie z zamierzoną lub niezamierzoną sugestią osoby pytającej Na przykład: Z pewnością także jesteś zdania, że dyrektor szkoły powinien zakupić nowy sprzęt komputerowy?

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

słownictwo neutralne i emocjonalne;oficjane i swobodne

Słownictwo emocjonalne (ekspresywne) to takie, które ma określoną barwę uczuciową. Może być ona dodatnia (np. synuś, śniadanko, ) lub ujemna (np. obijać się, ciemniak, łajza, wiocha). Wyrazy pozbawione ładunku emocjonalnego nazywamy neutralnymi.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

informacje jawne a ukryte

Jawne - dostępne i zrozumiałe dla odbiorców, z jawnymi intencjami, sformułowane konkretnie precyzyjnym językiem. Ukryte - wymagające dostrzeżenia i odkodowania, intencje nadawcy są ukryte, wyrażone w sposób bardzo ogólny (manipulacja, perswazja).

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

stylizacja językowa

celowe wprowadzenie do tekstu elementów językowych charakterystycznych dla innego stylu.

publicystyka

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

artykuł

tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

felieton

krótki utwór dziennikarski (prasowy, radiowy, telewizyjny) utrzymany w osobistym tonie, lekki w formie, wyrażający punkt widzenia autora.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

streszczenie logiczne

Streszczenie logiczne to inaczej streszczenie artykułu. Jest to krótka wypowiedź powstała na bazie innego tekstu.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

przemówienie polityczne

rodzaj wystąpienia o charakterze politycznym; z reguły zawiera program polityka czy partii politycznej; dominuje w nim funkcja ekspresywna i perswazyjna.

Nie wiesz?Nie smutaj! Pomożemy:)

konspekt

Konspekt to skrót wypowiedzi pisemnej lub ustnej ujęty w punktach, bardziej szczegółowy niż plan.

Ponadto powinieneś umieć:

dostrzec obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości narodowe i uniwersalne

porównać utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzec cechy wspólne i różne)

zauważyć w świecie konflikty wartości (np. równości i wolności, sprawiedliwości i miłosierdzia) oraz rozumieć źródła tych konfliktów

utworzyć dłuższy tekst pisany (rozprawka, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu) a także mówiony - jeśli wyrazisz wolę zdawania egzaminu ustnego

wykonać działania na tekście cudzym (np. streścić, sparafrazować, sporządzić konspekt, cytować).

interpretacja

Obowiązkowe teksty kultury

Bogurodzica

*Jan Kochanowski - wybrane pieśni, treny (inne niż w gimnazjum) i psalm

Adam Mickiewicz *Dziadów część III, *Pan Tadeusz

Bolesław Prus *Lalka;

Stanisław Wyspiański *Wesele

*Bruno Schulz - wybrane opowiadanie;

Witold Gombrowicz *Ferdydurke (w całości lub w części)

wiersze wybranych poetów

wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów

homilia Jana Pawła II wygłoszona 2 czerwca 1979 roku w Warszawie na placu Zwycięstwa (Piłsudskiego) - nagranie telewizyjne

Niestety, to nie jest wszystko, co powinieneś umieć do matury.Bardzo Cię proszę, abyś w ten sam sposób przeanalizował wymagania egzaminacyjne dotyczące III poziomu egzaminacyjnego czyli gimnazjum.

# data[].attributes.attachment_link.description
matura Analiza wymagań egzaminacyjnychz jezyka polskiegodla IV poziomu edukacyjnego Ala Krawczyk Przekąskę mamy, brakuje tylko dobrego filmu...Obejrzymy coś? Film... może innym razem. Dziś przeanalizujmy wymagania egzaminacyjne do matury.Wiem, brzmi strasznie, ale razem damy radę! Najedź kursorem na awatar nauczyciela, a zobaczysz wyjaśnienie podanego terminu.Klikaj ruchome elementy,aby pogłębić zagadnienie albo znaleźć dodatkowe materiały.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
na poziomie podstawowym

Klikaj dwukrotnie ruchome elementy

DWA ODDZIELNE ARKUSZE SPRAWDZANE PRZEZ DWÓCH RÓŻNYCH EGZAMINATORÓW

Część pisemna

ZESTAWIENIE

O CHARAKTERZE POPULARNONAUKOWYM

ODMIENNY PUNKT WIDZENIA WOBEC JEDNEGO PROBLEMU

zarówno zadania zamknięte jak

ZADANIA OTWARTE

- co najmniej 50% punktów możliwych

LICZBA ZADAŃ 6-9

Wśród zadań otwartych

które będzie wymagać zredagowania krótkiego tekstu (notatka syntetyzująca)

W tej części egzaminu znajdziesz:

obydwa teksty łącznie liczą

ok. 1 000 wyrazów.

Jednym z zadań w części 1.

jest notatka syntetyzująca

Notatka syntetyzująca

ukierunkowanego tematycznie, przedstawienia informacji istotnych

dla danego tekstu lub tekstów.

co najmniej

2 zadania egzaminacyjne dotyczące

c) romantyzm, pozytywizm - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 6 pkt

d) Młoda Polska, 20-lecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 6 pkt

e) literatura lat 1945-1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r. - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 3 pkt

a) starożytność (antyk i Biblia) - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących antyku i Biblii będzie można uzyskać maksymalnie 3 pkt

b) średniowiecze, renesans, barok, oświecenie - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można

uzyskać maksymalnie 4 pkt

W tej części egzaminu znajdziesz:

TEST SPRAWDZA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI Z ZAKRESU:

ZADANIA BĘDĄ ZAWIERAŁY:

FRAGMENTY TEKSTÓW LITERACKICH

FRAGMENTY TEKSTÓW NIELITERACKICH

TEKSTY IKONOGRAFICZNE (OBRAZY)

- MALARSTWO KAŻDEJ EPOKI,

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE DLA KAŻDEJ EPOKI WIDOCZNE W TEKSTACH LITERACKICH,

ZNAJOMOŚĆ LEKTUR I KONTEKSTÓW DO NICH,

OCENA ZACHOWAŃ BOHATERÓW LUB ICH DECYZJI;

HASŁA CHARAKTYERYSTYCZNE DLA POSZCZEGÓLNYCH EPOK

ILICZBA PYTAŃ : 12-22

NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ PRZYGOTOWUJĄC SIĘ DO TESTU:

Pamiętaj, że

Rodzaje zadań występyjących

Nie będą to zadania czysto encyklopedyczne, w którym roku coś się rozpoczęło, czy w którym roku ktoś umarł. To będą zadania oparte na tekstach, na materiale źródłowym. To mogą być fragmenty prozy, poezji, materiały ikonograficzne, fragmenty krytyki literackiej... I maturzysta będzie musiał odpowiedzieć na zadane pytania stosując to czego się nauczył, czyli wiedzę z zakresu historii literatury.

Dyrektor CKE Marcin Smolik

PODSUMOWANIE

Często analiza porównawcza - obraz - tekst literacki

Często wiersze do analizy

Pytania o funkcje języka i retorykę

Pytania o funkcje środków stylistycznych

Dużo pytań szczegółowych ze znajomości lektur i ich problematyki

w teście historycznoliterackim

w teście historycznoliterackim

argumntacyjna.

Twoja wypowiedź powinna liczyć

Lista lektur obowiązkowych

podany w temacie. Przedstaw również

z utworów literackich, które będziesz analizować

W tej części egzaminu :

Będziesz mógł korzystać

z antologii poezji, które będą dostępne

To powinno znaleźć się w Twojej pracy:

1. JEDEN Z OBOWIĄZKOWEJ LISTY LEKTUR

DWA UTWORY LITERACKIE:

historycznoliteracki, teoretycznoliteracki,

literacki, biograficzny, klturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny

DWA KONTEKSTY:

Twoja praca powinna spełniać

warunki formalne polecenia:

Jeżeli w kryterium "Spełnienie formalnych warunków polecenia"

we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

znajduje się w niej odwołanie do lektury obowiązkowej

co najmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną

nie zawiera błędu kardynalnego

funkcjonalne wykorzystanie tekstu

Kompetencje literackie i kulturowe

lakoniczne przywołanie lektury obowiązkowej

Oceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach głównych, tj.:

1. spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt; ≈ 3%)

2. kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt; ≈ 46%)

3. kompozycja wypowiedzi (od 0 do 7 pkt; ≈ 20%)

4. język wypowiedzi (od 0 do 11 pkt; ≈ 31%).

Problem wskazany w poleceniu" obejmuje:

a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane,

b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.

Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli:

1. obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego

2. opinię albo uzasadnienie.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o:

1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:

a) fabuły, w tym głównych wątków utworu;

b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów;

2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu.

Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów.

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

Błąd rzeczowy - to błąd świadczący o:

nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau - błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne

nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny)  nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu

nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony" Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje

braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem.

Za każdy błąd rzeczowy odejmuje się 1 pkt od ogólnej liczby przyznanych punktów w kryterium kompetencje literackie i kulturowe.

jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów.

Bogata argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca - jako całość - wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.

Zadowalająca argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami.

Powierzchowna argumentacja - to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami;

Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo, jeżeli każdy z „bloków" w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok" jest właśnie problem („ponadtekstowo", „międzytekstowo"), a nie dany tekst literacki.

Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków" w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach" zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów;

1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów.

2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego.

Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu:

1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków

2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

Jeśli praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny - 2 punkty

Praca zawiera 2-3 błędy ortograficzne - 1 pkt

Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. - 0 pkt

Jeśli praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne -2 pkt

Praca zawiera 5-8 błędów interpunkcyjnych - 1 pkt

Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych - 0 pkt

W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej - w zależności od tematu - wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego:

W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw.

b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy.

Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający:

wykorzystał znajomość - odpowiednio - wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny

funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem

przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji

wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego

nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej.

Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst.

Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 pkt.

Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 400 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:

spełnienie formalnych warunków polecenia

kompetencje literackie i kulturowe.

W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.

Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:

a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń

b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne

c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem

d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania" się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem

g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie

h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami.

Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.

DOBÓR UTWORÓW LITERACKICH

W ZALEŻNOŚCI OD TEKSTU WSKAZANEGO W TEMACIE WYPRACOWANIA

Zauważ, że każdy temat wymaga odwołania się do obowiązkowej lektury szkolnej, wybranej spośród lektur obowiązkowych, których lista jest zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym.

LICZBA ZADAŃ ORAZ LICZBA PUNKTÓW

NA EGZAMINIE PISEMNYM Z JĘZYKA POLSKIEGO

z informatora maturalnego

Opracowano na podstawie informatora maturalnego

https://www.mfiles.co.uk/mp3-downloads/faure-dolly-suite-1-berceuse-piano-solo.mp3

# data[].attributes.attachment_link.description
na poziomie podstawowym Klikaj dwukrotnie ruchome elementy DWA ODDZIELNE ARKUSZE SPRAWDZANE PRZEZ DWÓCH RÓŻNYCH EGZAMINATORÓW Część pisemna ZESTAWIENIE O CHARAKTERZE POPULARNONAUKOWYM ODMIENNY PUNKT WIDZENIA WOBEC JEDNEGO PROBLEMU zarówno zadania zamknięte jak ZADANIA OTWARTE - co najmniej 50% punktów możliwych LICZBA ZADAŃ 6-9 Wśród zadań otwartych które będzie wymagać zredagowania krótkiego tekstu (notatka syntetyzująca) W tej części egzaminu znajdziesz: obydwa teksty łącznie liczą ok.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Miasto cierpienia" i jego wpływ na losy bohaterów powieści - obraz Petersburga w Zbrodni i karze Fiodora DostojewskiegoEvent Space - Presentation (16:9) by Ewa Pawłowska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
start

co się wydarzyło w petersburgu?

Nazywam się Porfiry Pietrowicz, jestemsędzią śledczym i pracuję w Wydziale kryminalnym potersbusrkiej policji.Właśnie przyjęliśmy zgłoszenieo przetępstwie - dwie kobiety zostały zamordowane w swoim mieszkaniu przy ul. Wielkiej Podiaczewskiej.Pomóż nam ustalić szczegóły zabójstwa. Każde wykonane zadanie da nam trzycyfrową wskazówkę - zapamiętaj je wszystkie, będą niezbędne by schwytać mordercę.

Dalej!

Witaj!Nie spodziewałem się kobiety, bo w 1865r. w rosyjskiej policji nie ma ich zbyt wiele.Myślę jednak,że stworzymy zgrany zespół i szybko rozwiążemy zadadkę.

Dalej!

etap 1

Miejsce zbrodni

etap 2

Fakty i dowody

etap 3

Przesłuchanie

etap 4

Dedukcja

etapy śledztwa

Start!

miejsce zbrodni

Na miejscu zbrodni znaleźliśmy różne przedmioty, musisz zdecydować, które są istotne dla naszego śledztwa.

1/5

?

1

2

Narzędzie zbrodni

2/5

?

1

2

Dowód nr 1

3/5

?

1

2

Dowód nr 2

4/5

?

1

2

Dowód nr 3

5/5

?

1

2

Dowód nr 4

Back

Dowody zebrane - mamy pierwszą część szyfru

121

Start!

Dobry detektyw potrafi odróżnić prawdę od kłamstwa - sprawdź się!

Prawda czy fałsz?

PRAWDA

KŁAMSTWO

1/5

PRAWDA

KŁAMSTWO

2/5

PRAWDA

FAŁSZ

3/5

PRAWDA

FAŁSZ

4/5

PRAWDA

FAŁSZ

5/5

Back

Brawo - wszystko jest dla Ciebie jasne! Sprawdź dalszą część kodu.

222

Start!

Zebrane dowody pozwalają wysnuć pewne hipotezy, ale musimy jeszcze przesłuchać kilka osób.

Przesłuchania

Tak. Powiedziała mi, że będzie sama, gdy byłemu niej po pożyczkę ostatnim razem.

Tak.Podsłuchałem,jak jej siostra mówiła handlarzowi, że Alona bedzie w domu sama.

Tak. Nie wiedziałem tylko, czy bedzie sama.

Czy 9 lipca udał się pan do mieszkania lichwiarki - Alony Iwanowny?

1/5

Raskolnikow

Tak, ukradłem ją ze stróżówki - po prostu tam leżała.

Tak. Kupiłem dzień wcześniej na Placu Siennym.

Tak. Należy do mojej gospodyni.

Czy rozpoznaje pan siekierę, którą znaleźliśmy na miejscu zbrodni?

2/5

Raskolnikow

Tak. Rodion wyznał mi, że dokonał tych zbrodni.

Tak. Swidrygajłow wyjawił mi, kto jest mordercą w czasie pogrzebu mojego ojca.

Tak. Razumichin podsłuchał rozmowę Rodiona, z której wynikało, że to on zabił.

3/5

Sonia

Czy ma pani jakiekolwiek informacje na temat zabójcy Alony Iwanowny i jej siostry Lizawiety?

Możecie mi przypisać zabójstwo Marmieładowa, ale nie zabiłem lichwiarki.

Możecie mi przypisać kradzież pieniędzy Razumichina, ale nie zabiłem lichwiarki.

Wiemy, że ma pan na sumieniu wiele niemoralnych uczynków. Czy przyznaje sie pan do zabójstwa Alony Iwanowny i jej siostry?

4/5

Swidrygajłow

Mozecie mi przypisać odpowiedzialność za samobójstwo dziewczynki i próbę gwałtu, ale nie zabiłem lichwiarki.

Nie. Ten dzień spędziłam w towarzystwie Łużyna.

Nie. Nie było mnie wtedy w Petersburgu.

Czy to prawda, że w dniu śmierci Alony pani brat przebywał z panią cały dzień?

5/5

Dunia

Nie. Brat powiedział, że musi załątwić pilną sprawęi wyszedł z mieszkania.

Back

Dobrze nam poszło - zebraliśmy ciekawe informacje. Zapamietaj kolejną liczbę.

323

Start!

Dedukcja - rodzaj rozumowania logicznego, mającego na celu dojście do określonego wniosku na podstawie wcześniej założonego zbioru przesłanek.

dedukcja

1/6

?

1

2

Zebrane dowody wskazują, że morderca

Ktoś, pracuje fizycznie (znaleźliśmy siekierę) i dużo pali (znaleźliśmy papierośnicę)

Ktoś, kto studiuje prawo (znaleźliśmy podręcznik), ale jest ubogi (musi korzystać z usług lichwiarki)

Morderca to człowiek inteligentny (ze szczegółami obmyślił plan zbrodni) i majacy szczęście (zbieg okolicznosci sprawił, że udało mu się uciec).

PRAWDA

FAŁSZ

2/6

Młody człowiek, świadomy zła, które w nim drzemie, potrafiacy odróżnić dobro od zła, zmuszony do morderstwa sytuacją materialną.

Na podstawie zebranych infromacji nasz psycholog nakreślił portret psychologiczny zbrodniarza.

3/6

Młody człowiek, który zatracił wrażliwość na ludzką krzywdę. Prawdopodobnie ubogi.

Młody, ubogi człowiek, któremu zależy na szybkim wzbogaceniu się. Brak mu skrupułów, empatii i poczucia moralności.

4/6

?

1

2

Morderca na pewno

Znał ofiaręi wyrobił sobieo niej złą opinię.

Miał tylko ogólnikowe informacjeo ofierze.

Morderca to człowiek niezdolny do uczuć. Nie potrafi też nikomu zaufać.

PRAWDA

FAŁSZ

5/6

Wcześnij dopuszczał się występnych czynów

Nie ma wyrzutów sumienia - zabije ponownie.

Nigdy wcześniej nikogo nie krzywdził i prawdopodobnie już tego nie zrobi.

Morderca jest człowiekiem, który:

6/6

Dalej

Chyba zebraliśmy wszystkie iformacje - zapamietaj ostatnią liczbę.

444

Try again!

Extra Extra!

vol. cxviii

Sędzia śledczy - Porfiry Pietrowiczi jego asystentka rozwiazali kolejne śledztwo!

Rodion Romanowicz Raskolnikow skazanyna 8 lat katorgi.Petersburg znowu bezpieczny!

# data[].attributes.attachment_link.title
ER Zbrodnia i kara by Justyna Dudzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
start co się wydarzyło w petersburgu? Nazywam się Porfiry Pietrowicz, jestemsędzią śledczym i pracuję w Wydziale kryminalnym potersbusrkiej policji.Właśnie przyjęliśmy zgłoszenieo przetępstwie - dwie kobiety zostały zamordowane w swoim mieszkaniu przy ul. Wielkiej Podiaczewskiej.Pomóż nam ustalić szczegóły zabójstwa. Każde wykonane zadanie da nam trzycyfrową wskazówkę - zapamiętaj je wszystkie, będą niezbędne by schwytać mordercę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"12 prac Herkulesa"Agatha Christie

Zapisz temat lekcji w zeszycie:Herkules kontra HerkulesPrzeczytaj teksty i wykonaj poleceniaw zeszycie.

1

2

3

4

5

6

Agatha Christie(właśc. Agatha Mary Clarissa Miller Christie)(ur.15września1890- zm.12stycznia1976) -brytyjskaautorkapowieści kryminalnychiobyczajowych.Najbardziej znana na świecie pisarka kryminałów oraz najlepiej sprzedająca się autorka wszech czasów. Wydano ponad miliard egzemplarzy jej książek w języku angielskimoraz drugi miliard przetłumaczonych na 45 języków obcych. W samej Francji sprzedano 40 milionów jej książek.Christie wydała ponad 90 powieści i sztuk teatralnych. Ich akcja toczyła się głównie w zamkniętych pomieszczeniach, a mordercąmógł być tylko jeden z mieszkańców.

Zadanie.Uporządkuj plan wydarzeń do opowiadania "Pas Hipolity".Zapisz go poprawnie w zeszycie.1. Odnalezienie dziecka na poboczu drogi.2.Sprawa skradzionego obrazu Rubensa. 3. Rozmowa detektywa Poirota z inspektorem Hearnem o dziwnym zniknięciu uczennicy . 4. Procedury szkolne związane z bagażem podopiecznych.5. Wyjaśnienie tajemnicy przewiezienia obrazu Rubensa przez angielsko-francuską granicę.6. Wizyta detektywa w szkole pani Pope. 7. Odnalezienie obrazu Rubensa ukrytego pod obrazem mostu w Cranchester.8. Wiadomość o zaginięciu dziewczynki w pociągu do Paryża.

Zapisz w zeszycie prace mitycznego Herkulesai prace wykonane przez detektywa Herkulesa.

„Dwanaście prac Herkulesa"to zbiór opowiadań, w których główną rolę odgrywa belgijski detektyw Herkules Poirot. Poszczególne utwory łączy fakt podjęcia przez słynnego Belga wyzwania, jakim jest rozwiązanie dwunastu zagadek kryminalnych, których podstawą będą antyczne prace Herkulesa. W umiejętny sposób autorka łączy starożytny mit o dzielnym herosie ze współczesną pracą detektywa. Dzięki temu powstało dwanaście trzymających w napięciu opowiadań, z których każde może stanowić integralną opowieść.

Głównym bohaterem powieści jest belgijski detektyw Herkules Poirot, który pod koniec swojej kariery (zainspirowany rozmową na temat nadawania imion z zaprzyjaźnionym znawcą literatury klasycznej - doktorem Burtonem) postanawia wykonać, podobnie jak starożytny Herkules, dwanaście prac. Poirot ma zamiar podjąć się tylko tych zleceń, które go zainspirują: będą to prace natchnione, „artystyczne", odwołujące się do symboliki mitu o Herkulesie.

Herkules kontra Herkules

Herkules kontra Herkules

kontra

lew nemejski

hydra lernejska

łania kerynejska

dzik erymantejski

stajnia Augiasza

ptaki stymfalijskie

byk kreteński

klacz Diomedesa

pas Hipolity

stado Geryona

jabłko Hesperyd

pojmanie Cerbera

# data[].attributes.attachment_link.title
Herkules kontra Herkules by jolciac62 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
"12 prac Herkulesa"Agatha Christie Zapisz temat lekcji w zeszycie:Herkules kontra HerkulesPrzeczytaj teksty i wykonaj poleceniaw zeszycie. 1 2 3 4 5 6 Agatha Christie(właśc. Agatha Mary Clarissa Miller Christie)(ur.15września1890- zm.12stycznia1976) -brytyjskaautorkapowieści kryminalnychiobyczajowych.Najbardziej znana na świecie pisarka kryminałów oraz najlepiej sprzedająca się autorka wszech czasów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wyczyny Heraklesa

2

1

4

Jakich znasz bohaterów ratujących ludzkość? Przypomnij sobie takie postaci ze znanych Ci filmów i książek.

Zastanów się chwilę, a później zobacz propozycje poniżej..

Superman

Thor

Robin Hood

Zorro

Witaj w świecie bogów i ludzi!

Bogowie

Ludzie

AlkmenaAmfitrionIfiklesEurysteuszAugiasz

Najedź kursorem na interaktywne elementy, żeby przypomnieć sobie, którzy bohaterowie pojawili się w micie o Heraklesie.

Zeus - ojciec Heraklesa.

Hera nienawidziła Heraklesa i prześladowała go przez całe życie.

Hermes dał Heraklesowi miecz.

Apollo dał Heraklesowi strzały.

Hefajstos dał Heraklesowi kołczan, czyli futerał na strzały.

Atena podarowała Heraklesowi pancerz.

Artemida chciała odebrać Heraklesowi swoją ulubioną łanię. Herosowi udało się jednak uspokoić zagniewaną boginię.

Alkmena - matka Heraklesa.

Amfitrion - mąż alkmeny.

Ifikles - brat Heraklesa.

Eurysteusz - król Myken, który zlecił Herkulesowi 12 prac.

Augiasz - król Elidy, właściciel ogromnych stad bydła.

"H jak Herakles"

"H" jak Herakles "Herakles ( u Rzymian Herkules) był synem Dzeusa i Alkmeny. Ojciec, chcąc mu zapewnić nieśmiertelność, zabrał go raz do nieba i położył przy śpiącej Herze, aby chłopak mógł ssać pierś bogini. Hera jednak obudziła się i odtrąciła cudze dziecko. Kilka kropel jej mleka rozlało się po niebie i powstała z nich Droga Mleczna, a kilka spadło na ziemię i wyrosły z nich białe lilie. Hera nienawidziła Heraklesa i prześladowała go przez całe życie. [...] J. Parandowski - fragment

Opowiedz o bohaterze uzupełniając luki w zdaniu. Zapisz notatkę w zeszycie.

Herakles to mężczyzna potężnej postury. Wysoki, barczysty, muskularny. Przedstawiany jako człowiek ubrany w lwią skórę, z lwim łbemna głowie traktowanym jako hełm. Nosi miecz, łuk i kołczan ze strzałami. W ręku trzyma maczugę wykonaną z wyrwanego drzewaoliwnego.

Odpowiedz ustnie na pytania i sprawdź odpowiedzi.

Jakimi cechami od dzieciństwa i młodości odznaczał się Herakles?Za co większość bogów lubiła Heraklesa?W jaki sposób Heraklesowi udało się wykonać opisane w podanym framencie prace? O jakich cechach to świadczy?Jacy byli bogowie, skoro pozwalali na przemoc i sami się często nią posługiwali?Co, Twoim zdaniem, łączy superbohaterów znanych z innych filmów, książek i komiksów z postacią Heraklesa?

Herakles odznaczał się w dzieciństwie i młodości niezwykłą siłą, wytrzymałością i ogromnym apetytem.

Większość bogów lubiła Heraklesa za jego siłę i odwagę.

Herakles zabił Hydrę wyrywając jej nieśmiertelną głowę, zakopując ją i przywalając ogromnym głazem. Świadczy to o jego nadludzkiej sile.Łanię herosowi udało się złapać dzięki temu, że gonił ją przez cały rok i nie odpuszczał. To oznaka jego ogromnej wytrwałości oraz wytrzymałości.Stajnię Augiasza Herakles oczyścił przekopując grunt pod oborą i kierując niedaleko płynącą rzekę Penejos tak, że strumień przepływał przez stajnię i woda wszystko wymyła. Wykazał się w ten sposób sprytem i pomysłowością.

Bogowie byli okrutni i niewrażliwi na cudzą krzywdę.

Superbohaterów z filmów, komiksów i książek łączy z Heraklesem to, że dokonują oni rzeczy niemożliwych dla zwykłego człowieka, często mają niezwykłą siłę oraz odznaczają się sprytem oraz pomysłowością.

Kto to jest heros?

Herosi to półbogowie. Byli obdarzeni niezwykłymi cechami, na przykład nadludzką siłą, ale - w przeciwieństwie do mieszkańców Olimpu - byli śmiertelni, czyli mogli umrzeć.

Pozostałe prace Heraklesa

+info

Współcześnie wyrażenie "stajnia Augiasza" oznacza sprawę, rzecz zaniedbaną, zapuszczoną, którą trzeba nadludzkim wysiłkiem doprowadzić do porządku.

W stronę współczesnoći - związki frazeologiczne

POKÓJ MOJEJ SIOSTRY TO PRAWDZIWA STAJNIA AUGIASZA, POSPRZĄTAĆ SIĘ GO NIE DA.

Mit jako inspiracja

Historia Heraklesa fascynuje ludzi do dziś. Na podstawie mitu powstają ekranizacje. Jedną z nich jest bajka wytwórni Walta Disney'a. Nie jest ona jednak dokładnym odzwierciedleniem mitu. Jeśli masz możliwość obejrzeć ten film, spróbuj porównać z nim przeczytany mit.

3

2

1

4

MW

Dziękuję za uwagę!

# data[].attributes.attachment_link.title
Mit o Heraklesie by Monika Wieczorek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Wyczyny Heraklesa 2 1 4 Jakich znasz bohaterów ratujących ludzkość? Przypomnij sobie takie postaci ze znanych Ci filmów i książek. Zastanów się chwilę, a później zobacz propozycje poniżej.. Superman Thor Robin Hood Zorro Witaj w świecie bogów i ludzi! Bogowie Ludzie AlkmenaAmfitrionIfiklesEurysteuszAugiasz Najedź kursorem na interaktywne elementy, żeby przypomnieć sobie, którzy bohaterowie pojawili się w micie o Heraklesie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbrodnia i kara

powtórka

Szanowni Państwo przed Wami kolejna porcja zadań ze "Zbrodni i kary". Oczywiście służą one jedynie utrwaleniu wiedzy i nie są obowiązkowe. Przyjemnej pracy

Napisz, jakie przekonania ujawniają zacytowane wypowiedzi. Podaj ich autorów.CytatPrzekonaniaAutordajmy na to, że na moim miejscujest Napoleonjest sobie po prostu jakaś śmieszna staruszka, wdowa po rejestratorze, którą na domiar trzeba zabić, aby z jej kuferka sprzątnąć gotówkę (dla kariery! Rozumiesz?)zabiłem... wzorując się na autoryteciepostanowiłem zawładnąć pieniędzmi starej i użyć ich na pierwsze lata, już nie dręczyć matki, zapewnić sobie warunki do nauki i pierwsze kroki po skończeniu uniwersytetua wszystko to zrobić z rozmachem, radykalnie, tak by stworzyć sobie już zupełnie nową karierę, wstąpić na nową, niezależną drogę... I oto... i oto wszystko... Więc zabiłem...Przecież zabiłem tylko wesz [...], bezużyteczną, plugawą, szkodliwą.władza tylko temu idzie do rąk, kto śmie nachylić się po nią i wziąć. Jeden, jeden tylko warunek obowiązuje: wystarczy odważyć sięOdstąpił pan od Boga i Bóg pana poraził, oddał szatanowi!...pokłoń się, najpierw pocałuj ziemię, którą splugawiłeśWtedy Pan Bóg znowu ześle ci życie.Przyjąć cierpienie i odkupić się przez nie - oto co trzeba.

Scharakteryzuj światopogląd i świat wartości Raskolnikowa i Soni.

Przeanalizuj relacje łączące bohatera z innymi ludźmi (Rodion a kobiety: matka Pulcheria Aleksandrowna, siostra Dunia - Awdotia Romanowna, Anastazja (służąca), Zarnicyna (gospodyni) - Praskowia Pawłowna, Sonia - Zofia Siemionowna, Alona Iwanowna i jej siostra Jelizawieta, Katarzyna Iwanowna Marmieładowa; Rodion a mężczyźni: Porfiry, Razumichin, Łużyn, Swidrygajłow, Marmieładow).

Wypełnijdiagram postaci. Chodzi w nim o to, byśmy mogli spojrzeć na bohatera nie tylko z punktu widzenia narratora, ale także zinterpretować zachowanie postaci, ocenić, czy i jak się zmienia, co mówi i co o nim sądzą inni. Wszystko to pomoże określić główny problem utworu.

SZEŚĆ MYŚLOWYCH KAPELUSZYEDWARDA DE BONOPytanie problemowe:Czy Rodion postąpił słusznie, zabijając starą lichwiarkę?Czerwony kapelusz:Oceń czyn Rodiona Raskolnikowa (chodzi o stosunek emocjonalny do opisywanej postaci).Biały kapelusz:Przedstaw rzeczowo, bez oceny subiektywnej, emocjonalnej, bez oceniania, fakty z życia Rodiona (może być w formie planu w punktach).Czarny kapelusz:Zapisz w punktach argumenty, którymi posłużył się Rodion, uzasadniając swoją decyzję o zabiciu lichwiarki. Możesz też posłużyć się jego artykułem.Żółty kapelusz:Zapisz w punktach argumenty przemawiające za tym, że Rodion powinien się przyznać do swojej winy. Co na tym zyska?Zielony kapelusz:W jaki inny sposób mógłby Rodion zrealizować swoje ambicje i przekonanie o swej wyjątkowości? Zaproponuj kilka rozwiązań.Niebieski kapelusz: Podsumuj zebrane wiadomości na temat Rodiona Raskolnikowa. Czy istnieją takie okoliczności, które pozwalają na odebranie człowiekowi życia? Czy do takich sytuacji będzie należał czyn Rodiona?

Wymień negatywne dla mordercy konsekwencje popełnienia zbrodni.

Przeczytaj wskazówkę interpretacyjną Zbrodni i kary Antoniego Semczuka, badacza literatury rosyjskiej, i wykonaj polecenia.W powieści pisarz obalił teorię Raskolnikowa w ten sposób, że poddał bohatera pasmu udręczeń: zbrodnia niesie i zawiera w sobie karę. Przyczyną tych cierpień jest uświadomienie sobie przez bohatera, że nie jest Napoleonem i należy do pogardzanego przez siebie „materiału" ludzkiego. Aktem zabójstwa zabił siebie, swoje wyobrażenie o własnych możliwościach, o tym, iż należy do „klasy" Napoleonów. [...] Udręki Raskolnikowa mają swe źródło w głowie, a nie w sercu. Do tej głowy nie mogą przemówić argumenty Soni. Raskolnikow uosabia siłę i manowce racjonalizmu. Sonia - prawdy objawione Chrystusa.Antoni Semczuk, Literatura rosyjska w latach 1855-1881,[w:]Dzieje literatur europejskich, t. 3, cz. 1,pod red. W. Floryan, Warszawa 1989, s. 147.a) Wyjaśnij różnice między drogą serca a drogą rozumu.b) Wskaż demagogiczność rozumowania Raskolnikowa.

O czym świadczą opisane reakcje postaci?Opis reakcjiInterpretacjarzekła z rozpaczą, porwała się z klęczek, rzuciła mu się na szyję, objęła i mocno, mocno ścisnęła ramionamikrzyknęła zapamiętale, nie słysząc jego słów, i nagle załkała spazmatycznieRaskolnikow odchylił się i spojrzał na nią ze smutnym uśmiechem.dwie łzy spłynęły mu z oczu i zawisły na rzęsachjęknęła udręczonaciągnął z egzaltacjązapytał, podnosząc nagle głowę i patrząc na Sonię z twarzą straszliwie wykrzywioną cierpieniemzerwała się z miejsca, a jej oczy dotychczas pełne łez, roziskrzyły się naglepytała go, cała drżąca jak w ataku, chwyciwszy go za obie ręce, mocno cisnąc je do swoich i patrząc na niego płomiennym wzrokiemZdumiał się, był prawie oszołomiony jej raptownym uniesieniem.

Przeanalizuj jeszcze raz przygotowaną prezentację.PREZENTACJA

Przeanalizuj załączone fragmenty "Zbrodni i kary" oraz odpowiedz na pytania.KLIK

Wykład monograficzny

Zapoznaj się z prezentacja dotyczącą śledczego Porfirego- bohatera Zbrodni i kary.PREZENTACJA

Wszystkie materiały są własnością intelektualna wydawnictw: GWO, WSiP, Nowa Era. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
ZBRODNIA I KARA by Paweł Domzalski on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbrodnia i kara powtórka Szanowni Państwo przed Wami kolejna porcja zadań ze "Zbrodni i kary". Oczywiście służą one jedynie utrwaleniu wiedzy i nie są obowiązkowe. Przyjemnej pracy Napisz, jakie przekonania ujawniają zacytowane wypowiedzi. Podaj ich autorów.CytatPrzekonaniaAutordajmy na to, że na moim miejscujest Napoleonjest sobie po prostu jakaś śmieszna staruszka, wdowa po rejestratorze, którą na domiar trzeba zabić, aby z jej kuferka sprzątnąć gotówkę (dla kariery!

# data[].attributes.attachment_link.title
159. Wszystkie śmierci w "Zbrodni i karze". Co się naprawdę stało z Rodionem?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Zbrodnia i kara" to bez wątpienia najwybitniejsze literackie studium psychiki zbrodniarza. Dostojewski nadzwyczaj wnikliwie obrazuje motywy popełnionej zbrodni, a także wewnętrzną walkę sprawcy z dręczącymi go wyrzutami sumienia. Pomysł historii Rodiona Raskolnikowa, byłego studenta prawa, który postanawia zamordować bogatą lichwiarkę, zrodził się prawdopodobnie, kiedy autor przebywał na katordze, a jego współwięźniami byli między innymi mordercy. Dostojewski nadał swojemu bohaterowi cechy człowieka zatraconego we własnym egoizmie, uważającego się za jednostkę wybitną, stworzoną do wielkich czynów, w pełni uprawnioną do eliminacji osób „zwykłych, bezużytecznych oraz plugawych". Ale skazał go na totalny upadek. Za haniebne czyny czeka bowiem Rodię sroga kara.

"ZBRODNIA I KARA"

DOSTOJEWSKI

"ZBRODNIA I KARA" OPOWIEDZIANA JĘZYKIEM ANIMACJI

POWIEŚĆ POLIFONICZNA

NAJBARDZIEJ TEORETYCZNE MIASTO ŚWIATA

EWANGELIA WEDŁUG SONI

CZY RODION POSTĄPIŁ SŁUSZNIE?

PORTRET PSYCHOLOGICZNY RASKOLNIKOWA

IDEA DUALIZMU W POWIEŚCI

BOLESNY EKSPERYMENT Z SUMIENIEM

LIKURG, NEWTON, NAPOLEON CZY ŁAZARZ?

JEDNA ŚMIERĆ W ZAMIAN ZA STO ŻYWOTÓW

RASKOLNIKOW A SWIDRYGAJŁOW

KOBIETY W MĘSKIM ŚWIECIE "ZBRODNI I KARY"

SYMBOLIKA KOLORÓW, LICZB I NAZWISK

PRZESTRZEŃ W "ZBRODNI I KARZE"

GŁÓWNI BOHATEROWIE

KOMPOZYCJA

POWIEŚĆ DOSTOJEWSKIEGO

LITERACCY ZBRODNIARZE

W KRĘGU "PRZEKLĘTYCH PROBLEMÓW"

WIADOMOŚCI WSTĘPNE

NA SKRÓTY

WIADOMOŚCI WSTĘPNE

01

PO ZESŁANIU

PRZED ZESŁANIEM

DWA OKRESY TWÓRCZOŚCI

W KRĘGU "PRZEKLĘTYCH PROBLEMÓW"

02

Literatura europejska ukazywała człowieka naznaczonego Kainowym piętnem za pomocą różnych konwencji literackich (np. szekspirowskiej, romantycznej), rozmaicie motywując jego czyny. Ze względu na to można wyróżnić typy postaci zbrodniarzy:- buntowników podważających boski porządek świata- buntowników przeciwko władzy ziemskiej, porządkowi społecznemu, obyczajom, niepodważających jednak boskich praw i wyroków - ofiary poddane ciśnieniu mechanizmów społecznych - istoty słabe, zniewolone przez fatum lub ulegające własnym namiętnościomWybierz z tradycji literackiej bohaterów, którzy odpowiadają powyższej klasyfikacji i scharakteryzuj ich, stawiając pytanie Dostojowskiego: "Co to za ludzie?"

LITERACCY ZBRODNIARZE

03

ŚWIAT PRZEDSTAWIONY

UTWÓR BYŁ ODPOWIEDZIĄ NA:

GENEZA

POWIEŚĆ DOSTOJEWSKIEGO

04

AKCJA:

FABUŁA:

Wątek Rodiona Raskolnikowa - chronologia najważniejszych wydarzeń

Opisana w 5 częściach. Opowiada o wpływie zbrodni na duszę Raskolnikowa i drodze bohatera do stopniowej pokuty

Zajmuje 1 część historii Opowiada o zamiarze i popełnieniu przestępstwa

KARA

ZBRODNIA

KOMPOZYCJA

05

Przed pojawieniem się z wyznaniem (Część VI, Rozdział 7)

Rozmowa z Sonią (Część V, rozdział 4)

Po spotkaniu z kupcem (Część III, Rozdział 6)

Część III, rozdz. 6

„... Nie zabiłem człowieka, zabiłem zasadę!... Ale żeby coś przekroczyć nie przekroczyłem ...

W trakcie spotkania z matka i Siostra (Część II, rozdz.7)

Na Nikołajewskim moście ((Część II, rozdz. 2)

Na posterunku policji (Część II, rozdz. 1)

Walka o duszę

Samotność, wyobcowanie od ludzi:

LUDZIE

Rozmowa studenta i oficera w tawernie (Część I, rozdział 6).

Spotkanie z Lizawietą (część I, rozdział 5)

Wydarzenia

Duma, chęć sprawdzenia siebie: „Czy jestem drżącym stworzeniem, czy mam prawo ..." (Część V, rozdz. 4) „... zezwolenie na krew przez sumienie"

Niezwykli, wybitni (właściwi ludzie)

Zwyczajni (niscy, prymitywni, podludzie)

Teoria silnej osobowości (Część III, Rozdział 5)

Strach o los matki i siostry.

Skrajna bieda. (Część I, rozdz. 1)

Świadek deprawacji upokarzanych i maltretowanych (Część II, Rozdział 6).

KARA

ZBRODNIA

GŁÓWNI BOHATEROWIE

06

POKAŻ MI SWÓJ POKÓJ, A POWIEM CI, KIM JESTEŚ!- PRZESTRZEŃ W "ZBRODNI I KARZE"

07

niski

otwarte drzwi

„pokraczna duża szafa"

stół, a na nim zakurzone książki

zapełniony meblami

w kształcie trumny / szafy

mały

z żółtymi tapetami

z żółtymi tapetami

niski

troje drzwi, z czego dwoje zamkniętych „na głucho"

łóżko

komoda, a na niej zniszczony Nowy Testament

pusty, „prawie nie było sprzętów"

nieprawidłowy czworokąt (o kątach rozwartych i ostrych)

duży

Pokój Rodiona

Pokój Soni

PRZESTRZEŃ ZNACZĄCA

08

Głównym kolorem powieści jest żółty: Żółty kolor w utworze stwarza dodatkowe uczucie bólu, potęguje atmosferę złego stanu zdrowia, frustracji, udręki, histerii, a jednocześnie stęchlizny i beznadziejności.

SYMBOLIKA KOLORÓW, LICZB I NAZWISK

09

SYMBOLIKA KOLORÓW, LICZB I NAZWISK

10

KOBIETY W MĘSKIM ŚWIECIE "ZBRODNI I KARY"

11

Opisz relacje Rodiona Romanowicza Raskolnikowa ze wskazanymi na schemacie kobietami.

Romanowicz Raskolnikow

Katarzyna Iwanowna Marmieładow

Lichwiarka Alona Iwanowna i jej siostra Lizawieta

Zofia Siemionowna Marmieładow (Sonia)

Gospodyni Zarnicyna (Praskowia Pawłowna)

Służąca Anastazja

Siostra Awdotia Romanowna (Dunia)

Matka Pulcheria Aleksandrowna

RODION

RODION A KOBIETY

12

Opisz relacje Rodiona Romanowicza Raskolnikowa ze wskazanymi na schemacie mężczyznami.

Romanowicz Raskolnikow

Marmieładow

Swidrygajłow

Łużyn

Razumichin

Porfiry Pietrowicz

RODION

RODION A MĘŻCZYŹNI

13

Los Swidrygajłowa może być interpretowany jako przykład niedokonanego losu Rodiona. Zbrodnie Arkadiusza (Raskolnikow też pieczołowicie planuje zabójstwo) są niemal doskonałe- nic mu nie udowodniono, zatem niczego nie można mu zarzucić. To zło, które nigdy nie zostało ukarane. Gdyby Rodion nie spotkał w swoim życiu ludzi, którzy wskazali mu drogę odkupienia (Sonia, Porfiry Pietrowicz), doszedłby do samego kresu. Swidrygajłow to swoisty sobowtór Rodiona, jego alternatywny straszny los.

ginie od samobójczego strzału w głowę

żeni się z Marfą Pietrowną, nie darząc jej uczuciem

deprecjonuje wieczność, przedstawia ją jako "wiejską łaźnię, zakopconą- a we wszystkich kątach pajaki"

popełnia zbrodnie wielokrotnie, odrzucając moralność

jego nazwisko ma etymologię obcą (prawdopodobnie ma litewską genealogię)

niemal targnął się na swoje życie

chce z litości wziąć ślub z córką gospodyni

twierdzi, że nie wierzy w życie wieczne, jest ateistą

popełnia zbrodnię przewartościowując swoją moralność

jego nazwisko oznacza odszczepieńca, kogoś żyjącego na uboczu, obcego

Arkadiusz Swidrygajłow

Rodion Raskonikow

"W panu jest coś podobnego do mnie"

RASKOLNIKOW A SWIDRYGAJŁOW

14

JEDNA ŚMIERĆ W ZAMIAN ZA STO ŻYWOTÓW

15

LIKURG, NEWTON, NAPOLEON CZY ŁAZARZ?

16

słabe punkty teorii Raskolnikowa

wynik eksperymentu

podobieństwa do teorii Friedricha Wilhelma Nietzschego

idea napoleonizmu

Założenia Raskolnikowa

BOLESNY EKSPERYMENT Z SUMIENIEM

17

Tabela pokazuje, że najbardziej grzeszny ze wszystkich trzech jest Łużyn, ponieważ nie rozpoznał swoich grzechów, nie zrobił ani jednego dobrego uczynku. Swidrygajłowowi, przed śmiercią, udało się wszystko naprawić jednym dobrym uczynkiem. Raskolnikow nienawidzi ich i pogardza nimi, ponieważ widzi swoje podobieństwo do nich. Wszyscy trzej mają obsesję na punkcie nieludzkich teorii, wszyscy trzej są grzeszni. Najbardziej przemyślana jest teoria Raskolnikowa z powieści "Zbrodnia i kara" (potwierdzają to cytaty bohatera). Cynicznie nazywa staruszkę "wszą", mówi, że chciał zostać Napoleonem. Wszystko, co dzieje się w powieści, temu zaprzecza. Nawet samo zachowanie bohatera. Szczególną rolę w powieści odgrywają również sny Raskolnikowa, zwłaszcza ostatni sen, przez który staje się jasne, jak zgubna jest teoria Raskolnikowa

Świadomy przestępstwa

Popełnia samobójstwo

Pomaga Marmeladowowi, ratuje dzieci przed ogniem

Dał pieniądze sierotom Marmaladowym

Przesyłanie fałszywych oskarżeń przeciwko Soni

Zabija staruszkę i jej siostrę

Molestował Dunię, doprowadził do samobójstwa sługę, molestowana dziewczynka słyszy wyznanie Raskolnikowa

Pragnie poślubić Dunię, by mieć moc

Silna osobowość może działać tak, jak mu się podoba. Słabe (stworzenia drżą) - to tylko siła robocza

Człowiek ma wszystko

Musisz żyć dla siebie, "kochaj siebie samego"

Raskolnikow

Swidrygajłow

Łużyn

Działania

Teoria

Kryteria

Ogromną rolę w ujawnianiu teorii i charakteru Raskolnikowa odgrywają tak zwani „bohaterowie-bliźniacy". Jest ich wielu w powieści, ale najważniejszymi są Łużyn i Swidrygajłow. Dzięki tym postaciom, teoria Raskolnikowa z powieści "Zbrodnia i kara" zostaje odrzucona.

IDEA DUALIZMU W POWIEŚCI

18

Argumenty przeczące duchowemu oczyszczeniu bohatera

Argumenty przemawiające za duchowym oczyszczeniem bohatera

obsesja związana z ideą o ludziach właściwych - artykuł o zbrodni, porażka idei w odniesieniu do bohatera - „siebie zabiłem, nie staruchę" - nie czuje wyrzutów sumienia z powodu morderstwa; przekonanie, że zbrodnią było przyznanie się do winy - okazał się tylko „wszą", przyznał się tylko ze względu na Sonię i jej brak zrozumienia dla jego zabijania w imię idei - nie chciał być osamotniony w swojej porażce, nawet na Syberii, długo nie przyznaje się do winy przed samym sobą

przyznanie się do winy pod wpływem Soni i jej ewangelicznej miłości; odnalezienie w historii Łazarza podobieństwa do siebie i nadziei na zmartwychwstanie w sensie duchowym; zrozumienie, że w cierpieniu jest idea, ostateczne oczyszczenie we śnie - ostatni sen Raskolnikowa

introwertyk, samotnik, człowiek wyalienowany, wyobcowany ze społeczeństwa, ekscentryk, racjonalista a jednocześnie często działający irracjonalnie, indywidualista, idealista, skrajny immoralista, człowiek wrażliwy, jednocześnie chwiejny emocjonalnie i psychicznie, pełen sprzeczności, skłonny do: hipochondrii, stanów depresyjno- -maniakalnych, choroby psychicznej

PORTRET PSYCHOLOGICZNY RASKOLNIKOWA

19

CZY RODION POSTĄPIŁ SŁUSZNIE ZABIJAJĄC ALONĘ IWANOWNĄ?

20

PRZYJĄĆ CIERPIENIE, CZYLI EWANGELIA WEDŁUG SONI

21

SONIA A LIZAWIETA

22

Czy Sonia została przedstawiona jak jurodliwi? Rodion nazywa ją jurodliwą (w niektórych tłumaczeniach nawiedzoną), aby nie tylko podkreślić rolę wiary w jej życiu, ale też wskazać alternatywę dla zabójcy (Raskolnikow- jak Wasilij na obrazie Kiryłłowa- z polecenia Soni uklęknie na placu Siennym i się upokorzy).

mężczyzna klęczy w samotności, jest oddalony od grupki osób, które załatwiają swoje doczesne spraw - Sonia też nie może mieszkać ani nawet przebywać z rodziną ze względu na swoje zajęcie

na szyi bohatera wisi krzyżyk- Marmieładowna nie tylko nosi ten, który otrzymała od Lizawiety, ale też daje cyprysowy krzyżyk Rodionowi, gdy go skazują na zesłanie

bohater obrazu Wasilij jest niemal nagi, na udach leżą łachmany- dziewczyna nosi upokarzającą czerwoną sukienkę prostytutki

postać na obrazie w modlitwie wznosi oczy ku niebu- Sonia jest głęboko wierząca („Czymże ja bym była bez Boga")

porównanie postaci z obrazu z Sonią Marmieładowną

KONTEKST KULTUROWY

23

Omów wybrane przez artystę fotografa Przemka Wiśniewskiego środki wyrazu zaprezentowane na zdjęciach do „Zbrodni i kary"

KONTEKST KULTUROWY

24

NAJBARDZIEJ TEORETYCZNE MIASTO ŚWIATA

25

POWIEŚĆ POLIFONICZNA- DOSTOJEWSKI OCZYMA BACHTINA

26

"ZBRODNIA I KARA" OPOWIEDZIANA JĘZYKIEM ANIMACJI

27

"ZBRODNIA I KARA" OPOWIEDZIANA JĘZYKIEM ANIMACJI

28

Krzysztof Żeromski (Karcer) Zbrodnia i kara Ile jest we mnie człowieka Nowoczesności i humanizmu A ile jest we mnie bestii Ile dzikości i atawizmów Za miłość i pokój niech będzie nagroda Za hańbę i zło kara i gniew Niech zyskuje kto oddaje, traci kto odbiera Życie to życie, śmierć to śmierć Ile jest we mnie chrześcijanina A ile go ze mnie ucieka Co mam powiedzieć kiedy widzę Jak kaprys człowieka zabija człowieka To nie jest plansza komputerowej gry Tu nie znajdziesz dodatkowego życia Tu gdy ktoś upada już się nie podnosi Tu jedno jest życie i jedna jest śmierć Jaki strach ma naprawdę wielkie oczy Ile razy można zabijać bezpiecznie Ja nie chcę nie potrafi ę być nowoczesny Bo twój humanizm jest niebezpieczny

RASKOLNIKOW SUPERBOHATEREM?

29

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użyj pilota i obejrzyj film Piotra Dumały

PRZESTRZEŃ

W filmie pokazano następujące elementy przestrzeni: ulice miasta, budynki, most, przejścia, bramy, wnętrza mieszkań, kamera często pokazuje drzwi (zamknięte, otwarte), okna. To środowisko jest mroczne, niebezpieczne dla człowieka. Reżyser przedstawia przygnębiającą wizję miasta

RASKOLNIKOW

Raskolnikow jest ukazany jako młody człowiek o szlachetnej twarzy. Na początku zwraca uwagę pozorny spokój mężczyzny - jest zamyślony, leży na kanapie. Taką kreację Rodiona w obrazie P. Dumały można odczytać jako wyraz walki wewnętrznej, rozterek, które są efektem „dojrzewania" do czynu. Bohater przygotowuje siędo zabójstwa.

SWIDRYGAJŁOW

Swidrygajłow został ukazany jako starszy mężczyzna z brodą. Częste zbliżenia kamery ujawniają, że jestto człowiek niespokojny. Zastosowanie przez P. Dumałę kadrów zaciemniających część twarzy Swidrygajłowadowodzi, że to skryta osoba, ukrywająca coś przed światem. Uwagę widza zwracają powtarzające się ujęcia bohatera spoglądającego na portret pięknej kobiety. Twarz Swidrygajłowa wyraża poczucie straty, tęsknoty, świadomość niezrealizowanych marzeń i pragnień. Reżyser uwypuklił także - dzięki kilkakrotnemu ukazaniu rewolweru- tragiczną stronę osobowości tego bohatera: wahanie, poczucie porażki, powracające myśli samobójcze.

SWIDRYGAJŁOW

Swidrygajłow został ukazany jako starszy mężczyzna z brodą. Częste zbliżenia kamery ujawniają, że jestto człowiek niespokojny. Zastosowanie przez P. Dumałę kadrów zaciemniających część twarzy Swidrygajłowadowodzi, że to skryta osoba, ukrywająca coś przed światem. Uwagę widza zwracają powtarzające się ujęcia bohatera spoglądającego na portret pięknej kobiety. Twarz Swidrygajłowa wyraża poczucie straty, tęsknoty, świadomość niezrealizowanych marzeń i pragnień. Reżyser uwypuklił także - dzięki kilkakrotnemu ukazaniu rewolweru- tragiczną stronę osobowości tego bohatera: wahanie, poczucie porażki, powracające myśli samobójcze.

SONIA

P. Dumała ukazuje Sonię jako piękną, młodą, subtelną kobietę, która wyróżnia się strojem (podkreśla to czerwieńsukni). Bohaterka ma doskonały wpływ na Raskolnikowa, w jej obecności mężczyzna staje się spokojniejszy.

ELEMENTY SYMBOLICZNE

ciemne chmury, dym - zapowiadają katastrofę, nieszczęście,są symbolami zła;zegarek - upływ czasu, symbol wyzyskiwania ludzi (znajduje sięw szufladzie lichwiarki), odmierzanie czasu życia ludzkiego;kolor czerwony - symbol miłości, cierpienia, zapowiedź śmierci, symbol zabójstwa;most - granica oddzielająca dwie przestrzenie, np. dobra i zła; obraz bohaterów stojących na moście, którzy przeglądają się w wodzie,oznacza refleksję nad życiem

Koniec :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Pozytytwizm - Zbrodnia i kara 2 by Justyna Dudzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Użyj pilota i obejrzyj film Piotra Dumały PRZESTRZEŃ W filmie pokazano następujące elementy przestrzeni: ulice miasta, budynki, most, przejścia, bramy, wnętrza mieszkań, kamera często pokazuje drzwi (zamknięte, otwarte), okna. To środowisko jest mroczne, niebezpieczne dla człowieka. Reżyser przedstawia przygnębiającą wizję miasta RASKOLNIKOW Raskolnikow jest ukazany jako młody człowiek o szlachetnej twarzy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Henryk Sienkiewicz

Potop

Opracowanie lektury

Radosława Górska

Spis treści

Informacje ogólne

Obraz Polaków XVII wieku na kartach "Potopu"

Jam jest Andrzej Kmicic

Losy Andrzeja Kmicica jako uniwersalna podróż bohatera

Powieść historyczna Sienkiewicza

Archaizacja języka powieści

Spis treści

Źródła

Czy Polacy nadal kochają Sienkiewicza?

Prawda historyczna powieści i prawda filmu historycznego

Informacje ogólne

Tekst powieści

Film w reżyserii Jerzego Hoffmana

Audiobook

Omówienie

Muzeum Henryka Sienkiewicza w Woli Okrzejskiej

W 1900 roku, z okazji 25-lecia pracy literackiej, dla przyszłego noblisty polskie społeczeństwo zorganizowało zbiórkę na zakup majątku w Oblęgorku i ufundowało go w podziękowaniu za jego pracę. Dzis mieści się w nim muzeum pisarza.

Opracowanie

Narodowe czytanie

Jam jest Andrzej Kmicic

Pan Kmicic Jacka Kaczmarskiego

Tekst piosenki

Ułóż wydarzenia w kolejności chronologicznej

Uporządkuj biografię Andrzeja Kmicica

Wylosuj 5 kart, odczytaj cytaty, skomentuj je, nazywając cechy bohatera i odwołując się do jego losów

Dokonaj analizy fragmentów powieści

Wysłuchaj piosenki, a następnie przypomnij najważniejsze wydarzenia w życiu Andrzeja Kmicica. Znajdź nawiązania do nich w tekście i skomentuj je, rozwijając informacje o wydarzeniach. Tekst Wilcze zęby, oczy siwe,Groźnie garść obuszkiem furczy,Gniew w zawody z wichru zrywem,Dzika radość - lot jaskółczy,Czyn - to czyn: zapadła klamkaPuścić kura po zaściankachHej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze Przodkom - kule między oczy!Krótką rozkosz dać sikorkom!Po łbie - kto się napatoczy,Kijów sto - chudopachołkom!Potem picie do obłędu,Studnia, śnieg, my z tobą, Jędruś!Hej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze Zdrada, krzyż, na krzyż przysięgaTak krucyfiks - cyrografemI oddala się Oleńka,Żądze się wychłoszcze batem.Za to swoich siec, czy obcychJedna praca. Za mną, chłopcy!Hej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze Wreszcie lek na duszy bliznyPolska - suknem Radziwiłła.Wróg prywatny - wróg ojczyzny,Niespodzianka, jakże miła.Los, sumienie, panny stratęWynagrodzi spór z magnatem,Hej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze Jasna Góra, czas pokuty.Trup, trup! - Kmicic strzela z łuku.Klasztor płaszczem nieb zasnutyW szwedzkich armat strasznym huku.Jędrek się granatem bawi,Ksiądz Kordecki - błogosławi.Hej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze Jest nagroda za cierpienieKto się śmieli, ten korzystaDawnych grzechów odpuszczenie,Król Jędrkowi skronie ściska.Masz Tatarów, w drogę ruszaj,Raduj Boga rzezią w PrusachHej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze Krzyż, Ojczyzna, Bóg, prywata,Warchoł w oczach zmienia skórę.Wierny jest, jak topór kataI podobną ma naturę.Więc za słuszną sprawność rękiBędzie ręka i Oleńki,Łaska króla, dworek, dzieci,Szlachcic, co przykładem świeci.Hej, kto szlachta - za Kmicicem!Hajda na Wołmontowicze!

Na podstawie podanych fragmentów powieści scharakteryzuj Andrzeja Kmicica. Wykorzystaj znajomość całej powieści. Fragment pierwszy - Jam jest Andrzej Kmicic. Oczy panny Aleksandry spoczęły błyskawicą na twarzy Kmicica, a potem znów wbiły się w ziemię; przez ten czas jednak zdołała panienka dojrzeć płową jak żyto, mocno podgoloną czuprynę, smagłą cerę, siwe oczy bystro przed się patrzące, ciemny wąs i twarz młodą, orlikowatą, a wesołą i junacką. On zaś w bok ujął lewą rękę, prawą do wąsa podniósł i tak mówił: - Jeszczem w Lubiczu nie był, jeno tu ptakiem śpieszyłem do nóg panny łowczanki się pokłonić. Prosto z obozu mnie tu wiatr przywiał, daj Boże, szczęśliwy. - Waćpan wiedziałeś o śmierci dziadziusia podkomorzego? - spytała panna. - Nie wiedziałem, alem go łzami rzewnymi opłakał, dobrodzieja mojego, gdym się o jego zgonie od owych szaraczków dowiedział, którzy z tych stron do mnie przybyli. Szczery to był przyjaciel, nieledwie brat mego nieboszczyka rodzica. Pewnie waćpannie wiadomo dobrze, że przed czterema laty aż po Orszę do nas przybył. Wtedy mi to waćpannę obiecał i konterfekt pokazał, do którego po nocach wzdychałem. Byłbym tu wcześniej przyjechał, ale wojna nie matka: ze śmiercią jeno ludzi swata. - To waćpan jeszcze swojego Lubicza nie widział? - Czas na to będzie. Tu pierwsze służby i droższy legat, który naprzód chciałbym odziedziczyć. Jeno mi się waćpanna tak od komina odwracasz, żem dotąd i w oczy spojrzeć nie mógł. Ot! tak! Odwróć się waćpanna, a ja od komina zajdę! - ot - tak! To rzekłszy śmiały żołnierz chwycił nie spodziewającą się takiego postępku Oleńkę za ręce i ku ognisku odwrócił, tak nią jak frygą zakręciwszy. Ona zaś zmieszała się jeszcze bardziej i nakrywszy oczy długimi rzęsami stała tak światłem i własną pięknością zawstydzona. Kmicic puścił ją wreszcie i uderzył po kontuszu. - Jak mi Bóg miły, rarytet! Dam na sto mszy po moim dobrodzieju, że mi cię zapisał. Kiedy ślub? - Jeszcze nieprędki, jeszczem nie waćpana - odrzekła Oleńka. Fragment drugi Żołnierze cofnęli się i pan Andrzej został sam na środku izby. 3714 Twarz miał spokojną, ale chmurną, i nie bez dumy patrzył na oficerów przed nim stojących. 3715 - Wolnyś jest! - powtórzył Wołodyjowski - wracaj, dokąd chcesz, choćby do Radziwiłła, lubo bolesno to jest widzieć kawalera z zacnej krwi, zdrajcy przeciw ojczyźnie pomagającego. 3716 - Namyśl się więc waćpan dobrze - rzekł Kmicic - bo z góry zapowiadam, że nie gdzie indziej, jeno do Radziwiłła wrócę! 3717 - Przystań do nas, niech piorun w tego kiejdańskiego tyrana trzaśnie! - zawołał Zagłoba. - Będziesz nam przyjacielem i towarzyszem najmilszym, a ojczyzna matka przebaczy ci, coś przeciw niej zawinił! 3718 - Za nic! - rzekł z energią Kmicic. - Bóg to rozsądzi, kto lepiej ojczyźnie służy, czy wy, wojnę domową na własną odpowie dzialność wszczynając, czy ja, służąc panu, który sam jeden uratować tę nieszczęsną Rzeczpospolitą może. Idźcie w swoją drogę, ja pójdę w swoją! Nie pora was nawracać i na nic ta robota, jeno to wam z głębi duszy mówię: wy to ojczyznę gubicie, wy w poprzek jej ratunkowi stajecie. Zdrajcami was nie nazwę, bo wiem, że intencje wasze zacne, ale, ot! co jest: ojczyzna tonie. Radziwiłł jej rękę wyciąga, a wy mieczami tę rękę bodziecie i w zaślepieniu zdrajcami czynicie jego i tych wszystkich, którzy przy niej stawają. 3719 - Dla Boga! - rzekł Zagłoba - gdybym nie widział, jakeś waćpan rezolutnie szedł na śmierć, myślałbym, że strach zmysły ci pomieszał. Komużeś przysięgał: Radziwiłłowi czy Janowi Kazimierzowi? Szwecji czy Rzeczypospolitej? Zmysły waćpan straciłeś! 3720 - Wiedziałem, że na nic się nie przyda was nawracać!... Bądźcie zdrowi! 3721 - Czekaj no jeszcze - rzekł Zagłoba - bo tu o ważną rzecz chodzi. Powiedz no, panie kawalerze, czy Radziwiłł przyrzekł ci, że nas oszczędzi, gdyś go o to w Kiejdanch prosił? 3722 - Tak jest! - rzekł Kmicic. - Mieliście przez czas wojny w Birżach[492] zostawać.List, Zdrada 3723 - Poznajże twojego Radziwiłła, który nie tylko ojczyznę, nie tylko króla, ale własnych sług zdradza. Oto jest pismo do komendanta birżańskiego, którem znalazł przy oficerze nad konwojem komendę mającym. Czytaj! 3724 To rzekłszy pan Zagłoba podał list hetmański Kmicicowi. Ów wziął go do rąk i począł przebiegać oczyma, a w miarę jak czytał, krew mu napływała do twarzy i rumieniec wstydu za swego wodza coraz silniej oblewał czoło. Nagle zmiął list w ręku i rzucił na ziemię. 3725 - Bądźcie zdrowi! - rzekł. - Lepiej mi było zginąć z rąk waszych! 3726 I wyszedł z izby. 3727 Wierność- Mości panowie - rzekł po chwili milczenia Skrzetuski - trudna z tym człowiekiem sprawa, bo jako Turek w swego Mahometa, tak on wierzy w swego Radziwiłła. Sam myślałem jako i wy, że mu dla korzyści albo dla ambicji służy, ale to tak nie jest. Fragment trzeci Oleńka oparła się o odrzwia i ręce opuściła bezwładnie po sukni; lecz gdy był już blisko, gdy spojrzała w twarz tego mizeraka, który po tylu latach rozłąki zbliżał się oto jak Łazarz[816], bez kropli krwi w twarzy, wówczas szlochanie rozdarło na nowo jej piersi. Spotkanie, PocałunekOn ze słabości, ze szczęścia i zmieszania nie wiedział sam, co ma mówić, więc wstępując na ganek, powtarzał tylko przerywanym głosem: 3736 - A co, Oleńka, a co? 3737 Ona zaś obsunęła mu się nagle do kolan. 3738 - Jędruś! ran twoich niegodnam całować! 3739 Ale w tej chwili wyczerpane siły wróciły rycerzowi, więc porwali ją z ziemi jak piórko i do piersi przycisnął. 3740 Okrzyk jeden ogromny, od którego zadrżały ściany domów i ostatki liści z drzew opadły, zgłuszył wszystkie uszy. Laudańscy poczęli palić z samopałów, czapki wylatywały w górę, naokół widziałeś tylko uniesione radością twarze, rozpalone oczy i otwarte usta wrzeszczące: 3741 - Vivat Kmicic! vivat Billewiczówna! Vivat młoda para! 3742 - Vivant[817] dwie pary! - huczał Zagłoba. Ale głos jego ginął w burzy ogólnej. 3743 Wodokty zmieniły się jakoby w obóz. Przez cały dzień rżnięto z rozkazu miecznika barany i woły, wykopywano z ziemi beczki miodu i piwa. Wieczorem zasiedli wszyscy do uczty, starsi i znamienitsi w komnatach, młodsi w czeladnej, prostactwo również weseliło się przy ogniskach na podwórzu. 3744 Przy głównym stole krążyły kielichy na cześć dwóch par szczęśliwych, gdy zaś ochota doszła do najwyższego stopnia, pan Zagłoba wzniósł jeszcze toast następujący: 3745 - Do cię zwracam się, cny panie Andrzeju, i do cię, stary druhu, panie Michale! Nie dość było piersi nadstawiać, krew rozlewać, nieprzyjaciół wycinać! Nie skończony trud wasz, bo gdy siła[818] ludzi czasu tej okrutnej wojny poległo, musicie teraz nowych obywatelów, nowych obrońców tej miłej Rzeczypospolitej przysporzyć, do czego, tuszę, nie zbraknie wam męstwa ni ochoty! Mości panowie! na cześć onych przyszłych pokoleń! Niechże im Bóg błogosławi i pozwoli ustrzec tej spuścizny, którą im odrestaurowaną naszym trudem, naszym potem i naszą krwią zostawujem[819]. Niech, gdy ciężkie czasy nadejdą, wspomną na nas i nie desperują nigdy, bacząc na to, że nie masz takowych terminów, z których by się viribus unitis[820] przy boskich auxiliach[821] podnieść nie można.

Strzelanie do portretów. Pojedynek Kmicica z Wołodyjowskim. Pakt Janusza Radziwiłła ze Szwedami. Szlachta odmawia posłuszeństwa J.Radziwiłłowi. Roch Kowalski i jego pani Kowalska w drodze do Birży. Wstrzymanie egzekucji Kmicica przez Zagłobę. Rezygnacja Kmicica ze służby u J.Radziwiłła (list pisany krwią). Zagłoba wodzem - przegląd wojsk. Bogusław oczarowany Aleksandrą. Obrona Jasnej Góry. Tortury Kuklinowskiego. Śmierć Janusza Radziwiłła. Śluby Jana Kazimierza. Anna Borzobohata-Krasieńska uratowana przed Zamoyskim Zdobycie chorągwi szwedzkiej przez pachołka - Michałka. Zajęcie Warszawy przez Szwedów. Zwyciężenie Szwedów, oddanie Radziwiłła w ręce księcia Michała. Ślub Kmicica z Oleńką.

Losy Andrzeja Kmicica jako uniwersalna podróż bohatera

Źródła popularności bohaterów

Podróż bohatera

Podróż Andrzeja Kmicica

Podróż Andrzeja Kmicica - cytaty

Zastanów się, jakie mogą być źródła niesłabnącej popularności takich mitologicznych bohaterów jak Jazon, Prometeusz, Herkules, a współcześnie Harry Portter, Bilbo Bagins czy Jona Snowa. Spróbuj znaleźć to, co ich łączy.

Losy Andrzeja Kmicica jako uniwersalna podróż bohatera Uzupełnij tabelę wnioskami z analizy cytatów. Lp. Etapy podróży Losy Andrzeja Kmicica 1 Bohater w zwyczajnym świecie 2 Wezwanie do przygody 3 Odrzucenie wezwania 4 Spotkanie z mentorem 5 Przekroczenie pierwszego progu 6 Próby; przyjaciele i wrogowie 7 Przejście do najgłębszej jaskini 8 Wielka próba 9 Nagroda 10 Droga powrotna 11 Zmartwychwstanie 12 Powrót z eliksirem

1. Wtem we drzwiach pojawiła się wyniosła jakaś postać w szubie i czapce futrzanej na głowie. Młody mężczyzna postąpił na środek izby i poznawszy, że się znajduje w czeladnej, spytał dźwięcznym głosem, nie zdejmując czapki: - Hej! A gdzie to wasza panna? - Jestem - odpowiedziała dość pewnym głosem Billewiczówna. Usłyszawszy to, przybyły zdjął czapkę, rzucił ją na ziemię i skłoniwszy się rzekł: - Jam jest Andrzej Kmicic. Oczy panny Aleksandry spoczęły błyskawicą na twarzy Kmicica, a potem znów wbiły się w ziemię; przez ten czas jednak zdołała panienka dojrzeć płową jak żyto, mocno podgoloną czuprynę, smagłą cerę, siwe oczy bystro przed się patrzące, ciemny wąs i twarz młodą, orlikowatą, a wesołą i junacką. On się zaś w bok ujął lewą ręką, prawą do wąsa podniósł i tak mówił: - Jeszczem w Lubiczu nie był, jeno tu ptakiem śpieszyłem do nóg panny łowczanki się pokłonić. Prosto z obozu mnie tu wiatr przywiał, daj Boże, szczęśliwy. - Waćpan wiedziałeś o śmierci dziadusia podkomorzego? - spytała panna. [s. 8-9] 2. - Nie gadaj mi o rekuzie, bo się wścieknę! Ratujcież mnie, anieli! Nie zechcesz mnie Diabeł, Duch po dobrej woli, to cię i tak wezmę, choćby tu wszystka hołota z zaścianków, choćby sami Radziwiłłowie, sam król i wszyscy diabli rogami przystępu bronili, choćbym miał duszę czartu zaprzedać... - Nie wzywaj złych duchów, bo cię usłyszą! - zakrzyknęła Oleńka, wyciągając przed siebie ręce. - Czego ode mnie chcesz? - Bądź uczciwy!... [s. 37] 3. Panna Aleksandra utkwiła weń oczy: - Waść spaliłeś Wołmontowicze? - Ja!... Ja!... Chciał coś dalej mówić, gdy wtem od strony drogi i lasu doszedł odgłos okrzyków i tętent koni, który zbliżał się z nadzwyczajną szybkością. - Diabli po mą duszę!... Dobrze! - krzyknął jakby w gorączce Kmicic. [s. 41] 4. - Owóż, jak waćpan widzisz, ode mnie zależy: albo ci list zapowiedni oddać, albo go schować. Niepewność, trwoga i nadzieja odbiły się na twarzy Kmicica. - A waćpan co uczynisz? - pytał cichym głosem. - A ja waszmości list oddaję - rzekł pan Wołodyjowski. Kmicic nic zrazu nie odrzekł, głowę opuścił na poduszki i patrzył czas jakiś w pułap. Nagle oczy poczęły mu wilgotnieć i goście nieznani w tych oczach, łzy, zawisły na rzęsach. - Niechże mnie końmi rozerwą! - rzekł wreszcie. - Niech mnie ze skóry obłuszczą, jeślim ja widział zacniejszego człowieka od waszmości. Jeżeliś przeze mnie rekuzę dostał, jeśli mnie Oleńka jeszcze, jako powiadasz, miłuje, inny tym bardziej by się mścił, tym głębiej mnie pogrążył. A waszmość mi rękę podajesz i jako z grobu mnie wyciągasz! - Bo nie chcę dla prywaty ojczyzny miłej poświęcać, której waszmość znaczne jeszcze posługi możesz oddać. Ale to waszmości powiem, że gdybyś był owych Kozaków od Trubeckiego albo Chowańskiego pożyczył, tedybym list zatrzymał. Całe to szczęście, żeś tego nie uczynił! [s. 71] 5. Kmicica widzę! Kmicic! Kmicic z jazdą wali przez bramę! - Po czyjej stronie? Po czyjej stronie? - krzyczał Zagłoba. Przez chwilkę pan Michał nie dał odpowiedzi, ale przez małą chwilkę; zgiełk, szczęk broni i krzyki rozległy się tymczasem ze zdwojoną siłą. - Już po nich! - krzyknął przeraźliwie Wołodyjowski. - Po kim? Po kim? - Po Węgrach! Jazda rozbiła ich, tratuje, siecze! Banderia w Kmicicowym ręku! Koniec, koniec! [s. 139-141] 6. Żołnierze cofnęli się i pan Andrzej został sam na środku izby. Twarz miał spokojną, ale chmurną, i nie bez dumy patrzył na oficerów przed nim stojących. - Wolnyś jest! - powtórzył Wołodyjowski - wracaj, dokąd chcesz, choćby do Radziwiłła, lubo bolesno to jest widzieć kawalera z zacnej krwi, zdrajcy przeciw ojczyźnie pomagającego. - Namyśl się więc waćpan dobrze - rzekł Kmicic - bo z góry zapowiadam, że nie gdzie indziej, jeno do Raziwiłła wrócę! - Przystań do nas, niech piorun w tego kiejdańskiego tyrana trzaśnie! - zawołał Zagłoba. - Będziesz nam przyjacielem i towarzyszem najmilszym, a ojczyzna matka przebaczy ci, coś przeciw niej zawinił! - Za nic! - rzekł z energią Kmicic. - Bóg to rozsądzi, kto lepiej ojczyźnie służy, czy wy, wojnę domową na własną odpowie dzialność wszczynając, czy ja, służąc panu, który sam jeden uratować tę nieszczęsną Rzeczpospolitą może. Idźcie w swoją drogę, ja pójdę w swoją! Nie pora was nawracać i na nic ta robota, jeno to wam z głębi duszy mówię: wy to ojczyznę gubicie, wy w poprzek jej ratunkowi stajecie. Zdrajcami was nie nazwę, bo wiem, że intencje wasze zacne, ale, ot! co jest: ojczyzna tonie. Raziwiłł jej rękę wyciąga, a wy mieczami tę rękę bodziecie i w zaślepieniu zdrajcami czynicie jego i tych wszystkich, którzy przy niej stawają. [s. 179] 7. - Et! co mi tam! Nie dbałem ja nigdy o to wielce, co jutro będzie. Przyjdzie ze wszystkimi Radziwiłłami się zahaczyć, to jeszcze Bóg to wie, kto komu lepiej przygrzeje. Już to dawno miecz mi ciągle wisiał nad głową, a dlatego niech jeno oczy zmrużę, to i śpię smaczno jak suseł. W dodatku, mało mi będzie jednego Radziwiłła, to porwę drugiego i trzeciego. - Jak mi Bóg miły, kawalerze, tak mi się podobasz!... Bo to ci powtarzam, że chyba ty jeden w Europie mogłeś się na coś podobnego ważyć. Ani się, bestia, zatroska, ani pomyśli, co jutro będzie! Lubię śmiałych ludzi, a coraz ich mniej na świecie... Ot, porwał sobie Radziwiłła i trzyma go jak swego... Gdzieżeś się taki uchował, kawalerze? Skąd jesteś? - Chorąży orszański! [s. 218-19] 8. Miller kazał go natychmiast stawić przed sobą. Sam zajął miejsce środkowe za stołem w swej kwaterze, obok niego zasiedli książę Heski, Wrzeszczowicz, Sadowski, wszyscy znamienitsi oficerowie szwedzcy, a z polskich Zbrożek, Kaliński i Kuklinowski. Ten ostatni na widok Kmicica posiniał i oczy zaświeciły mu się jak dwa węgle, a wąsy poczęły drgać. Więc nie czekając na pytania jenerała, rzekł: - Ja tego ptaka znam... To z załogi częstochowskiej. Zwie się Babinicz! Kmicic milczał. Bladość i znużenie widne były na jego obliczu, ale wzrok miał hardy, twarz spokojną. - Ty rozsadziłeś kolubrynę? - spytał Miller. - Ja! - odrzekł Kmicic. - Jakim sposobem to uczyniłeś? Kmicic opowiedział pokrótce, nic nie zataił. Oficerowie spoglądali po sobie ze zdumieniem. - Bohater!... - szepnął Sadowskiemu książę Heski. [s. 364] 9. - Miłościwy panie! Czym ja na tyle łaski zasłużył? - Więcej niż niejeden, który myśli, że ma do niej prawo. No, no! nie frasujże się, miły regalisto, bo tak ufam, że i regalistka cię nie minie, a da Bóg, to mi wkrótce więcej jeszcze regalistów przysporzycie... Kmicic, choć chory, zerwał się nagle z łoża i padł jak długi do nóg królewskich. [s. 430] 10. - Stój! - zawołał miecznik. - A kogo to tam wieziecie? Jeden z jeźdźców zwrócił się ku nim: - Pana Kmicica wieziem, który pod Magierowem od Węgrzynów postrzelon. - Słowo stało się ciałem! - zakrzyknął miecznik. Oleńce świat cały zakręcił się nagle w oczach; serce w niej zamarło, piersiom zabrakło oddechu. Głosy jakieś wołały jej w duszy: „Jezusie, Mario! To on!" Po czym całkiem opuściła ją świadomość, gdzie jest, co się z nią dzieje. [s. 700] 11. - Uciszcie się - rzekł ksiądz, podnosząc pismo królewskie ku górze. „Przeto my (czytał dalej) rozważywszy wszystkie jego zasługi względem naszego majestatu i ojczyzny tak niezmierne, że i syn większych ojcu i matce oddać by nie mógł, postanowiliśmy je w tym liście naszym promulgować, ażeby tak wielkiego kawalera, wiary, majestatu i Rzeczypospolitej obrońcę nieżyczliwość ludzka dłużej już nie ścigała, lecz aby przynależną cnotliwym chwałą i powszechną miłością okryty chodził. Nim zaś sejm następny, chęci te nasze potwierdzając, wszelką zmazę z niego zdejmie, i nim starostwem upickim, które, nagrodzić go będziem mogli, prosim uprzejmie nam miłych obywatelów starostwa naszego żmudzkiego, aby te słowa nasze w sercach i umysłach zatrzymali, które nam sama, przesłać, ku ich pamięci, nakazała."[s. 705] 12. ...pan Andrzej zaś, duszą i sercem stojąc przy królu, starostwem upickim nagrodzon, żył długo w przykładnej zgodzie i miłości z Laudą, powszechnym szacunkiem otoczony. Niechętni (bo któż ich nie ma) mówili wprawdzie, że żony we wszystkim zbytnio słucha, ale on się tego nie wstydził, owszem, sam przyznawał, że w każdej ważniejszej sprawie zawsze rady jej zasięga. [s. 708]

Obraz Polaków XVII wieku na kartach "Potopu"

Zgadnij, kto to?

Sposoby kreowania postaci w powieści

Sarmatyzm

Sarmacka kultura na kartach "Potopu"

Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu?

Dzisiejsi Polacy nieodrodnymi spadkobiercami sienkiewiczowskich bohaterów?

Korzystając z powieści Henryka Sienkiewicza, wiadomości o sarmatyzmie oraz artykułu Szlachecki desing opracujcie prezentację sarmackiej kultury codzienności. 1. OBYCZAJOWOŚĆ - scenka, minireportaż 2. RELIGIJNOŚĆ - scenka, minireportaż 3. PATRIOTYZM - scenka, minireportaż, 4. OSOBOWOŚĆ - kreacja awatara, karykatura 5. MODA - galeria zdjęć, minireportaż https://culture.pl/pl/artykul/szlachecki-design-jak-zyli-sarmaci Szlachecki design: jak żyli sarmaciPochodzenie Słowian od starożytnego ludu Sarmatów - to jeden z najważniejszych mitów, jakie rozwinęły się w polskiej kulturze. Wpłynął on zarówno na...Culture.pl

Sarmatyzm, sarmaci „Sarmatyzm" i „sarmata" to terminy, które w słownikach i encyklopediach przeszły pewną ewolucję, i z trudem poddają się precyzyjnym definicjom. Sarmatyzm panował w Polsce mniej więcej od końca XVI wieku aż do połowy wieku XVIII. Autorzy dzieł pisali o sarmackim narodzie, sarmackiej krwi i wolności, jednakże nikt nie stosował ogólnego hasła „sarmatyzm", aż do Oświecenia. W Słowniku mitów i tradycji kultury Władysław Kopaliński przypomina genezę sarmatyzmu. Z pojęciem tym kojarzy się swoisty sposób bycia: rubaszność, bujność obyczaju, prostota, a także mentalność polskiej szlachty. A z kolei nieodłączną cechą mentalności barokowej była duma. Sarmatyzm był zjawiskiem występującym jedynie w Polsce. Sama szlachta była przekonana, że pochodzi od starożytnego rodu Sarmatów. [...] Niegdyś byli oni [staropolscy sarmaci] jednymi z najważniejszych osób w państwie, posiadali największe przywileje, budzili sympatię królów i żyli w przepychu. Kultura sarmacka odegrała ważną rolę w kreowaniu polskiej szlachty, zachowaniu tradycji, wartości, obyczajów i ideałów. A zatem nic dziwnego, że Sarmaci stali się popularnymi bohaterami literatury polskiej. Ich kreacje przedstawiano tak, by wyróżnić postawy patriotyczne i odnieść je do Ojczyzny. Sarmatyzm ukazywany był również jako styl życia, a także sposób bycia, moda, obyczajowość czy kultura dnia codziennego. Szlachecki strój, żupany, kontusze, słynne pasy słuckie, broń, rzędy końskie, wyposażenie wnętrz mieszkalnych zrobiły furorę nie tylko na ziemiach Rzeczypospolitej. Obyczajowość sarmacka oprócz polowań, kuligów i licznych pojedynków odegrała kluczową rolę w uroczystościach staropolskich, hucznych weselach oraz ceremoniałach pogrzebowych. W literaturze przedstawiano różne wzorce Sarmatów, np. wzorzec szlachcica - rycerza, jak również szlachcica - ziemianina. To właśnie literatura polska postawiła koncepcję Polski jako przedmurza chrześcijaństwa oraz jej mesjanizmu. Słownik literatury staropolskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990, s. 834.

Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Analizując zagadnienie wykorzystaj wnioski z analizy poniższych fragmentów oraz znajomość całej powieści. Fragment I Książę przekręcił krzesło, siadł na nim jak na koniu i wsparłszy ręce na poręczy milczał chwilę, jakby się namyślając, po czym rzekł: - Słuchaj, panie Kmicic! Gdybyśmy, Radziwiłłowie, żyli w Hiszpanii, we Francji albo w Szwecji, gdzie syn po ojcu następuje i gdzie prawo królewskie z Boga samego wypływa, tedy, pominąwszy jakieś wojny domowe, jakieś rodu królewskiego wygaśnięcie, jakieś nadzwyczajne zdarzenia, służylibyśmy pewnie królowi i ojczyźnie, kontentując się jeno najwyższymi urzędami, które nam się z rodu i fortuny przynależą. Ale tu, w tym kraju, gdzie król nie ma za sobą bożego prawa, jeno go szlachta kreuje, gdzie wszystko in liberis suffragiis, słusznie czyniliśmy sobie pytanie: dlaczego to Waza, a nie Radziwiłł ma panować?... Nic to jeszcze Waza, boć oni z królów dziedzicznych ród wiodą, ale kto nam zaręczy, kto nas upewni, że po Wazach nie przyjdzie szlachcie fantazja do głowy posadzić na stolcu królewskim i wielkoksiążęcym choćby pana Harasimowicza albo jakiego pana Mieleszkę, albo jakiego pana Piegłasiewicza z Psiej Wólki. Tfu! Czy ja wiem wreszcie kogo?... A my? Radziwiłłowie i książęta Rzeszy Niemieckiej mamyże po staremu przystępować do całowania jego królewskiej-piegłasiewiczowskiej ręki?... Tfu! Do wszystkich rogatych diabłów, kawalerze, czas z tym skończyć!... Spójrz przy tym na Niemcy, ilu tam książąt udzielnych mogłoby, z uwagi na fortunę, na podstarościch do nas się zgodzić. A przecie mają swoją udzielność, a przecie panują, a przecie suffragia w sejmach Rzeszy mają, a przecie korony na głowach noszą i miejsca przed nami biorą, choćby im słuszniej wypadało ogony u naszych płaszczów nosić. Czas z tym skończyć, panie kawalerze, czas spełnić to, o czym ojciec mój już zamyślał! Tu książę ożywił się, wstał z krzesła i począł chodzić po komnacie. - Nie obejdzie się to bez trudności i impedimentów - mówił dalej - bo ołyccy i nieświescy Radziwiłłowie nie chcą nam pomagać. Wiem, że książę Michał pisał do brata, że nam raczej o włosiennicy, nie o płaszczu królewskim myśleć. Niechże sam o niej myśli, niech pokuty odprawia, niech na popiele siada, niech mu jezuici skórę dyscyplinami garbują; skoro kontentuje się krajczostwem, niechże przez całe cnotliwe życie aż do cnotliwej śmierci kapłony cnotliwie kraje! Obejdziem się bez niego i rąk nie opuścimy, bo teraz właśnie pora. Rzeczpospolitą diabli biorą, bo już tak bezsilna, na takie psy zeszła, że się nikomu nie może opędzić. Wszyscy lezą w jej granice jak przez rozgrodzony płot. To, co tu się ze Szwedami stało, nie przytrafiło się dotąd nigdy na świecie. My, panie kawalerze, możem wprawdzie śpiewać: Te Deum laudamus!, a swoją drogą to niesłychana i niebywała rzecz... Jak to, najezdnik uderza na kraj, najezdnik znany z drapieżności, i nie tylko nie znajduje oporu, ale kto żyw opuszcza dawnego pana i spieszy do nowego: magnates, szlachta, wojsko, zamki, miasta, wszyscy!... Bez czci, sławy, honoru, wstydu!... Historia drugiego takiego przykładu nie podaje! Tfu! Tfu! Panie kawalerze! Kanalia w tym kraju żywie bez sumienia i ambicji!... I taki kraj nie ma zginąć? Na łaskawość się szwedzką oglądali! Będziecie mieć łaskawość! Już tam w Wielkopolsce Szwedzi szlachcie palce w kurki od muszkietów wkręcają!... I tak wszędy będzie - nie może być inaczej, bo taki naród musi zginąć, musi pójść w pogardę i w służbę do sąsiadów!... Kmicic coraz był bledszy i resztkami sił trzymał na wodzy wybuch szaleństwa; ale książę, cały zatopiony w swej mowie, upajał się własnymi słowami, własnym rozumem, i nie zważając na słuchacza tak dalej mówił: - Jest, panie kawalerze, zwyczaj w tym kraju, iż gdy kto kona, to mu krewni w ostatniej chwili poduszkę spod głowy wyszarpują, ażeby się zaś dłużej nie męczył. Ja i książę wojewoda wileński postanowiliśmy tę właśnie przysługę oddać Rzeczypospolitej. Ale że siła drapieżników czyha na spadek i wszystkiego zagarnąć nie zdołamy, przeto chcemy, aby choć część, i to nie lada jaka, dla nas przypadła. Jako krewni, mamy do tego prawo. Jeśli zaś nie przemówiłem ci tym porównaniem do głowy i nie zdołałem w sedno utrafić, tedy powiem inaczej. Rzeczpospolita to postaw czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hiperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło. A my z księciem wojewodą wileńskim powiedzieliśmy sobie, że z tego sukna musi się i nam tyle zostać w ręku, aby na płaszcz wystarczyło; dlatego nie tylko nie przeszkadzamy ciągnąć, ale i sami ciągniemy. Niechaj Chmielnicki przy Ukrainie się ostaje, niech Szwedzi z Brandenburczykiem o Prusy i wielkopolskie kraje się rozprawiają, niech Małopolskę bierze Rakoczy czy kto bliższy. Litwa musi być dla księcia Janusza, a z jego córką - dla mnie! Kmicic wstał nagle. - Dziękuję waszej książęcej mości, to tylko chciałem wiedzieć! Fragment II - Ja szukam fortuny tam, gdzie ją znaleźć mogę - rzekł Wrzeszczowicz - a że ten naród ginie, nie potrzebuję się o to więcej troszczyć od niego samego. Zresztą choćbym się troszczył, nic by to nie pomogło, bo oni zginąć muszą! - A to dlaczego? - Naprzód dlatego, że sami tego chcą; po wtóre, że na to zasługują. Ekscelencjo! jestli na świecie drugi kraj, gdzie by tyle nieładu i swawoli dopatrzyć można?... Co tu za rząd? - Król nie rządzi, bo mu nie dają... Sejmy nie rządzą, bo je rwą... Nie masz wojska, bo podatków płacić nie chcą; nie masz posłuchu, bo posłuch wolności się przeciwi; nie masz sprawiedliwości, bo wyroków nie ma komu egzekwować i każdy możniejszy je depce; nie masz w tym narodzie wierności, bo oto wszyscy pana swego opuścili; nie masz miłości do ojczyzny, bo ją Szwedowi oddali za obietnicę, że im po staremu w dawnej swawoli żyć nie przeszkodzi... Gdzie by indziej mogło się coś podobnego przytrafić? Który by w świecie naród nieprzyjacielowi do zawojowania własnej ziemi pomógł? Który by tak króla opuścił, nie za tyraństwo, nie za złe uczynki, ale dlatego, że przyszedł drugi, mocniejszy? Gdzie jest taki, co by prywatę więcej ukochał, a sprawę publiczną więcej podeptał? Co oni mają, ekscelencjo?... Niechże mi kto choć jedną cnotę wymieni: czy stateczność, czy rozum, czy przebiegłość, czy wytrwałość, czy wstrzemięźliwość? Co oni mają? Jazdę dobrą? tak! i nic więcej... To i Numidowie ze swej jazdy słynęli, i Galowie, jak to w rzymskich historykach czytać można [...], a gdzież są? Zginęli, jak i ci zginąć muszą. Kto ich chce ratować, ten jeno czas próżno traci, bo oni sami nie chcą się ratować!... Jeno szaleni, swawolni, źli i przedajni tę ziemię zamieszkują! Wrzeszczowicz ostatnie słowa wymówił z prawdziwym wybuchem nienawiści, dziwnej w cudzoziemcu, który chleb znalazł wśród tego narodu; ale Lisola nie dziwił się. Wytrawny dyplomata znał świat i ludzi, wiedział, że kto nie umie płacić sercem swemu dobroczyńcy, ten gorliwie szuka w nim win [...]. Zresztą może i przyznawał on słuszność Wrzeszczowiczowi, więc nie protestował [...]. Na tym skończyła się rozmowa. Po wieczerzy odjechali. Kmicic pozostał sam. Była to dla niego najgorsza noc ze wszystkich, jakie spędził od czasu wyjazdu z Kiejdan.[...] niestety czuł i uznawał prawdę w słowach cudzoziemca, straszną, palącą jak ogień, ale rzetelną. [...] „Dla Boga! Żeby choć jedno łgarstwo mu zadać! Zali prócz jazdy, nie masz w nas nic dobrego, żadnej cnoty, jeno zło samo?" Fragment III [...] królowa wstała z krzesła i tak mówić poczęła: - [...] gdy rozejrzę się po świecie, próżno pytam, gdzie jest taki drugi naród, w którym by chwała Boga starożytnej szczerości trybem trwała i pomnażała się coraz bardziej... Próżno patrzę, gdzie drugi naród, [...] gdzie państwo, w którym by o tak piekielnych bluźnierstwach, subtelnych zbrodniach i nigdy nie przejednanych zawziętościach, jakich pełne są obce kroniki, nikt nie słyszał... Niechże mi pokażą ludzie, w dziejach świata biegli, inne królestwo, gdzie by wszyscy królowie własną spokojną śmiercią umierali. Nie masz tu nożów i trucizn, nie masz protektorów, jako u Angielczyków... Prawda, mój panie, zawinił ten naród ciężko, zgrzeszył przez swawolę i lekkość... Ale któryż to jest naród nigdy nie błądzący i gdzie jest taki, który by tak prędko winę swą uznał, pokutę i poprawę rozpoczął? Oto już się obejrzeli, już przychodzą, bijąc się w piersi, do twego majestatu... już krew przelać, życie oddać, fortuny poświęcić dla ciebie gotowi... [...] Zaufaj im, panie, bo oto tęsknią już za swą krwią Jagiellońską i za ojcowskimi rządami twymi... [...] nie gardź nimi, królu, i powierzyć się ich synowskiej dyskrecji nie lękaj, bo tylko tym sposobem złe w dobre, zmartwienia w pociechy, klęski w tryumfy zmienić się mogą. To rzekłszy siadła królowa, jeszcze z ogniem w źrenicach i falującą piersią; wszyscy spoglądali na nią z uwielbieniem [...] zapał bohaterskiej pani udzielił się wszystkim sercom.

"Skąd dzisiaj moja radość z czytania „Potopu"? W tej książce jak na patelni widać to wszystko, co dzisiaj w Polsce wzbiera, nabrzmiewa, puchnie, potwornieje, chociaż przez Sienkiewicza zostało pokazane jako niewinne, urocze, słodkie i nadzwyczaj smakowite." (Stefan Chwin, Trujące ciasteczka W: 25 arcydzieł, które leczą strach) Jak rozumiesz myśl publicysty? Czy zgadzasz się z jego interpretacją? Artykuł Stefana Chwina

Wysłuchaj wykładu o archaizacji w "Potopie"

Archaizacja języka powieści

Dokonaj analizy archaizacji w podanym fragmencie powieści

Spróbuj własnych sił

Zbadaj, jakimi środkami językowymi uzyskał pisarz efekt archaizujący w wypowiedzi Andrzeja Kmicica: Tak jest! i Bóg mi pomógł, żem ja, prostak, statystę w pole wywiódł, żeś wasza książęca mość, mając mnie za szelmę ostatnią, żadnego szelmostwa waszego nie ukrył, wszystko wyznał, wszystko wypowiedział, jakoby na dłoni wypisał! Włosy mi na łbie dębem stawały, alem słuchał i wysłuchał do końca!... O zdrajcy! O arcypiekielnicy! O parrycydowie[606]!... Ojczyzna, Zdrada, NudaJakże to piorun was dotąd nie pobił? Jakże to ziemia was dotąd nie pożarła?... To z Chmielnickim, ze Szwedami, z elektorem, z Rakoczym i z samym diabłem na zgubę tej Rzeczypospolitej się zmawiacie?... To płaszcz z niej chcecie sobie wykroić? Zaprzedać? Rozdzielić? Rozerwać jako wilcy tę matkę waszą. Takaż wasza wdzięczność za wszystkie dobrodziejstwa, którymi was obsypała, za one urzędy, honory, godności, substancje, starostwa, za takie fortuny, których królowie zagraniczni wam zazdroszczą?... I gotowiście nie zważać na onej łzy, na mękę, na ucisk? Gdzie w was sumienie? Gdzie wiara, gdzie uczciwość?!... Co za monstra na świat was wydały?

Zredaguj zaproszenie dla pary królewskiej na uroczystość zaślubin Andrzeja Kmicica i Aleksandry Billewiczówny. Postaraj się, aby brzmiało i wyglądało jak autentyczne.

Powieść historyczna Sienkiewicza

Powieść historyczna

Ku pokrzepieniu serc

Wydarzenia historyczne

Opinie pisarzy o powieściach historycznych Henryka Sienkiewicza

Okiem historyka

Pierwowzory bohaterów Trylogii

Teksty źródłowe: Źródło a Stanisław Tarnowski, Pierwsza pochwała „Ogniem i mieczem" Kiedyś pamiętniki, może i historie literatury wspominać będą, że kiedy wychodziło „Ogniem i mieczem" nie było rozmowy, któraby się od tego nie zaczynała i na tem nie kończyła, że o bohaterach powieści mówiło się i myślało, jak o żywych ludziach, że małe dzieci w listach do rodziców po zdrowiu swojem i całego rodzeństwa, donosiły o tem, co zrobił Skrzetuski, albo co Zagłoba powiedział; że kiedy młode panienki pisały lub chciały pisać do autora, żeby na miłość boską nie zabijał Skrzetuskiego, to matki i babki sędziwe w błogosławieństwach swoich ze łzami, żeby synowie ich synów mieli takie jak on dusze; ... że jakaś pani zapytana przy powitaniu, czy jej się nie stało co złego, że tak smutna, odpowiedziała: Bar wzięty!... że Henryk Wodzicki mówił pacierz za duszę Podbipięty i aż dopiero w połowie spostrzegł się sam, że to wymyślona śmierć i wymyślona dusza... Źródło b Bolesław Prus, „Ogniem i mieczem" - powieść z dawnych lat Henryka Sienkiewicza Jego Dniepr i jego step pachną, jego pasowanie się dwóch ludzi wyciska pot na czole czytelnika, jego fizjognomie i upiory mają kształty i barwy. Dzięki tym prześlicznym zdolnościom zarzuca on na duszę czytelnika tyle haczyków, że wywikłać się z nich nie można. Widzisz, słyszysz, dotykasz, czujesz, a w końcu wierzysz. A jest tych wrażeń takie mnóstwo, że wydaje ci się, że on nie pisze, ale, że gra pełnymi akordami, całą orkiestrą albo, że maluje wszystkimi barwami tęczy. Źródło b 2 Bolesław Prus, „Ogniem i mieczem" - powieść z dawnych lat Henryka Sienkiewicza Że autor z historią nie robi ceremonii i co chwila na skrzydłach fantazji odrywa się od faktycznego gruntu, dowodzą, w sposób już dla wszystkich zrozumiały, jego osoby historyczne. Nazwisk historycznych podobno jest w powieści większa cześć; są to jednak tylko nazwiska. Osoby, które je noszą z małym wyjątkiem nie posiadają cech im właściwych Źródło c Józef Bohdan Zaleski, Wrażenia poety romantycznego z lektury „Ogniem i mieczem" Powieść „Ogniem i mieczem" czytałem z niewysłowionym zaciekawieniem. Niezaprzeczenie to pierwszorzędny powieściopisarz i poeta! Ileż to siły twórczej, jakiż to nastrój uroczysty, rycerski i utrzymany po mistrzowsku. Jaka głębia uczucia narodowego, jakie pracowite i rozumne wystudiowanie kawałka dziejów arcymętnego i arcysmętnego [...] Wyobraźnia prawdziwie czarodziejska odzwierciedla i odwzorowuje pysznie miejscowości, obyczaj, postacie i charaktery wojaków naszych starosławnych [...] A polszczyzna jaka piękna i przepiękna! Świeża, barwna i prosta, błyskawicują po niej ustawicznie myśli, co goreją, i wyrażenia nowe, co zdumiewają trafnością. Szczęść Boże poecie na wzrost i na chlubę narodu polskiego! Osobiście zawdzięczam Sienkiewiczowi dużo miłych i błogich godzin. Rozkoszowałem duszę, ślepiąc nad jego powieścią [...]Bóg zapłać za dobre! Błogosławię mu z rzewnością starca nad grobem! Źródło d Zygmunt Kaczkowski, Rozprawa z „Ogniem i mieczem" Helena, której postać fizyczna jest odmalowana bardzo ponętnie, jest to sobie gąska, jakich wprawdzie jest bardzo wiele na świecie, ale w Polsce daleko mniej niż wszędzie indziej. Tradycyjnym i najbardziej charakterystycznym rysem kobiety w Polsce jest to, że się zajmuje publicznymi sprawami, za czym idzie, iż żyje życiem całego kraju, w jego dobrej i złej doli żywy bierze udział i przynajmniej w ważnych wypadkach niezwyczajną u innych kobiet rozwija energię. Dla kniaziówny Heleny kraj jak by wcale nie istniał, a zachodzące wypadki ją tylko o tyle obchodzą, o ile dotykają jej samej i Skrzetuskiego. Kobieta bardzo pięknie spełnia swe powołanie, jeżeli ludność pomnoży o dwanaście chłopczysków, ale te chłopczyska niewiele przyniosą pożytku krajowi, jeżeli ich matka nie ma moralnego zasobu, aby ich także odpowiednio wychować. Otóż tego moralnego zasobu nie widzimy ani śladu w Helenie. Gdyby w tej powieści był taki tłum kobiet jak mężczyzn, to między nimi mogłoby się i parę gąsek pomieścić. Ale, nie licząc monstrualnej Horpyny, widzimy ich jeszcze dwie tylko: nic nie znaczącą pannę respektową, Borzobohatą, i wyniosłą księżnę Gryzeldę Wiśniowiecką, z domu Zamoyską. Ta ostatnia była to jedna z najwybitniejszych postaci kobiecych swojego czasu, odznaczających się prawie męską energią. Przeciwko silnym intrygom familijnym wybrała sobie osławionego okrucieństwami księcia Jeremiego na męża, a kiedy go jej odmalowano tak czarno jak samego szatana, odpowiedziała stanowczo: „Czarny jest, ale przecie mnie nie poczerni" - i poszła za niego. Podzielając zupełnie przewrotne zasady i barbarzyńskie środki działania swojego męża, była zarazem opiekunką służącego pod jego rozkazami rycerstwa i wiele się przyczyniła do utrzymania jego popularności, na którą wcale nie zasługiwał. Sienkiewicz trafnie ją odrysował, ale zostawił na ostatnim planie - a tak nie wypełnia ona wcale tej próżni, która brakiem kobiety polskiej ziewa do czytelnika, a której roli wcale na siebie nie wzięła Helena. [...] Helena jest piękną formą zewnętrzną, ale nie ma w niej ani całej, ani też historycznej kobiety swojego czasu. Źródło e Stanisław Witkiewicz, Juliusz Kossak Społeczeństwo [...], które goniło za nowymi pojęciami, hasłami, często po prostu za wyrazami z Zachodu [...], nagle uświadomiło sobie swoją szczególną odrębność, odnalazło w swojej duszy treść wspólną z tymi, którzy poprzez zmienne losy dziejów kładli swoje kości jako „sztandar wojsk zatraconych". I, co ważniejsze, ta warstwa społeczeństwa, która była tylko skibą odwróconą pod zasiew przyszłości, którą z tradycją szlacheckiego wszechwładztwa mogła wiązać tylko tradycja niewoli i wyzucia z praw ludzkich - ta warstwa znalazła w tych książkach również wyraz swojej duszy - lud czyta je i czuje w nich tętno swego serca. Źródło f Stanisław Brzozowski, Sienkiewicz - pocieszyciel burżuazji Powieść Henryka Sienkiewicza jest niewątpliwie jednym z najbardziej ustalonych w sobie i zakończonych typów artystycznych. [...] Nie darmo rozkochała się w niej cała polska publiczność. Nie darmo zachwyca się nią umysł tak rdzennie polski, jak Witkiewicz. [...] Jeżeli jednak istnieje pisarz niezdolny do zrozumienia historii, która jest nieustanną pracą i walką, która jest nieustannym rewolucjonowaniem wszystkich stosunków, to jest nim Sienkiewicz. Ilekroć dotknie się on historii, tworzy karykaturę, mimowolną i upokarzającą parodię. Parodią jest [...] parodią złośliwą, upokarzającą, piekącą jak hańba, jego Trylogia. Z epoki, w której stanowiła ona już paradoksalny anachronizm w Europie, z epoki, w której, wyganiając arianów, Jan Kazimierz sprawił, że już nieodwołalnie i wyłącznie głosom Kartezjuszów, Locke'ów, Hobbes'ów, Spinozów, Malebranche'ów, rozlegającym się w Europie, u nas odpowiada wycie pijane tłuszczy, ogłupianej przez oo. Jezuitów - chciał wysnuć Sienkiewicz dla narodu pokrzepienie. Stworzył zaś przede wszystkim igrzysko dla łyków całego świata, potrzebujących go dziś, kiedy i oni już pragną zapomnieć o powadze historii i życia. [...] Z nędzy ojczyzny swojej, jej ciemnoty, barbarzyństwa, upodlenia, wysnuwa dla was wszystkich fascynującą baśń ten jedyny w swoim rodzaju Sclavus saltans. [...] Jest on klasykiem polskiej ciemnoty, szlacheckiego nieuctwa. Przez niego żyje w formie artystycznie skończonej aż do czasów naszych saska epoka naszej historii. Cały tragizm dziejów polskich, cała nieskończoność ofiar, poświęceń, zniesionych i znoszonych upokorzeń prześlizgnęły się po tym człowieku. Jakoś to było, jakoś to będzie - z tym hasłem wysunął się on na czoło tak zwanych historycznych warstw. Niech mi tylko nikt nie mówi o krzepkości plemiennej, która na zaledwie ostygłych zgliszczach straszliwej pożogi, pod obuchem wroga zdobywa się na taką pogodę. Pogoda płynąca z nie rozumu, niepamięci, niedostrzegania, jest hańbą dla istoty myślącej. Popularność Sienkiewicza pośród warstw ludowych to zaraza szlacheckiego lenistwa duchowego, zaszczepiona im. [...] Wszyscy potrzebujący pociechy w kłamstwie, w usprawiedliwianiu i artystycznej apologii dla swego próżniaczego życia - przybywajcie, Sienkiewicz was pocieszy. Ty zaś, Polsko, bądź dumna! I tyś też odegrała swą historyczną rolę. Gdy europejska burżuazja, wnuczka renesansu i Voltaire'a, znużyła się i zalękła nowych sił życia, twój to syn, wychowaniec saskiej epoki, opowiada jej mające jej ulżyć konanie bajeczki. Potężną ironistką jest historia. Źródło g Witold Gombrowicz, Dziennik 1953-1956 Czytam Sienkiewicza. Dręcząca lektura. Mówimy: to dosyć kiepskie, i czytamy dalej. Powiadamy: ależ to taniocha - i nie możemy się oderwać. Wykrzykujemy: nieznośna opera! i czytamy w dalszym ciągu, urzeczeni. Potężny geniusz! - i nigdy chyba nie było tak pierwszorzędnego pisarza drugorzędnego. To Homer drugiej kategorii, to Dumas Ojciec pierwszej klasy. Trudno też w dziejach literatury o przykład podobnego oczarowania narodu, bardziej magicznego wpływu na wyobraźnię mas. Sienkiewicz, ten magik, ten uwodziciel, wsadził nam w głowy Kmicica wraz z Wołodyjowskim oraz panem Hetmanem Wielkim i zakorkował je. Odtąd nic innego Polakowi nie mogło naprawdę się podobać, nic antysienkiewiczowskiego, nic asienkiewiczowskiego. To zaszpuntowanie naszej wyobraźni sprawiło, że wiek nasz przeżywaliśmy jak na innej planecie i niewiele z myśli współczesnej przenikało w nas. Przesadzam? Gdyby historia literatury przyjęła jako kryterium wpływ sztuki na ludzi, Sienkiewicz (ten demon, ta katastrofa naszego rozumu, ten szkodnik) powinien by zajmować w niej pięć razy więcej miejsca niż Mickiewicz. Któż czytał Mickiewicza z własnej i nieprzymuszonej woli, któż znał Słowackiego? Krasiński, Przybyszewski, Wyspiański... byłoż to coś więcej niż literatura narzucana, literatura wmuszana? Lecz Sienkiewicz to wino, którym rzeczywiście upajaliśmy się i tu serca nasze biły... i z kimkolwiek się rozmawiało, z lekarzem, z robotnikiem, z profesorem, z ziemianinem, z urzędnikiem, zawsze natrafiało się na Sienkiewicza, na Sienkiewicza jako na ostateczny, najbardziej intymny sekret polskiego smaku, polski „sen o urodzie". [...] Ażeby zrozumieć nasz romans sekretny (gdyż kompromitujący) z Sienkiewiczem, należy dotknąć sprawy drastycznej, a mianowicie problemu „wytwarzania urody". [Sienkiewicz] naprzód, pragnął podobać się czytelnikowi. Po wtóre, pragnął, aby jeden Polak podobał się drugiemu Polakowi i aby naród podobał się wszystkim Polakom. Po trzecie, pragnął, aby naród podobał się innym narodom. [...] Niezwykły geniusz, ale nieco żenujący, geniusz od tych nieco wstydliwych marzeń, którym oddajemy się przed zaśnięciem, geniusz, którym lepiej nie chwalić się przed zagranicą. I dlatego, mimo całą jego chwałę, nigdy dotąd nie została oddana pełna sprawiedliwość Sienkiewiczowi. Inteligencja polska rozkoszowała się nim „do poduszki", ale na gruncie oficjalnym wolała wysuwać inne nazwiska, artystów nieskończenie mniej utalentowanych ale poważniejszych, jak Żeromski lub Wyspiański... Jest to bowiem geniusz „łatwej urody". Z przerażającą skutecznością spłyca on wszystko, czego się dotknie,następuje tu swoiste pogodzenie życia z duchem, wszystkie antynomie, którymi krwawi się poważna literatura, zostają złagodzone i w rezultacie otrzymujemy powieści, które podlotki mogą czytać bez rumieńca. [...] Gdybyśmy zapytali Sienkiewicza: - Dlaczego upiększa pan historię? Dlaczego upiększa pan ludzi? Dlaczego karmi pan Polaków stekiem naiwnych iluzji? Dlaczego usypia pan sumienia, tłumi pan myśli i hamuje pan postęp? - odpowiedź jest gotowa, zawarta w ostatnich słowach Trylogii: dla pokrzepienia serc. A zatem naród stanowi ostateczne jego usprawiedliwienie Źródło h Stefan Żeromski, Sienkiewicz jako artysta Józef opowiadał mi rzecz następującą. Był raz w zimie t.r. w Staszowie, miał interes na poczcie, czekał tam więc. Razem z nim czekało na przyjście poczty ze dwudziestu szewców, czeladników, sklepikarzy - czekali na „Słowo". Gdy poczta przyszła, urzędniczek pocztowy zaczął czytać „Potop" na głos... Ci ludzie czekali tam parę godzin, oderwawszy się od pracy, aby usłyszeć dalszy ciąg powieści. Nie darmo mówią, że naród zdaje rachunek przed Sienkiewiczem z uczuć polskich. Jest to objaw znamienny. Sam widziałem w Sandomierskiem, jak wszyscy, tacy nawet, którzy nigdy nic nie czytują, dobijali się o „Potop". Książki kursują, rozbiegają się błyskawicznie. Niebywałe, niesłychane powodzenie. Sienkiewicz zrobił dużo, bardzo dużo. Niech imię jego będzie pochwalone... Przeczytałem nareszcie sześć tomów, całe sześć tomów Potopu Sienkiewicza. [...] W Potopie jest olbrzymie tchnienie minionego wieku. Jest to obraz poetyczny, epos w guście Ariosta. Stąd podobieństwo jego do Matejki. Nie opisuje, nie odrysowuje umarłych pokoleń, ale je genialną intuicją stwarza. Jego Bogusław Radziwiłł, Kmicic, Wołodyjowski, Zagłoba mogą być absurdem z punktu widzenia historycznego, ale są postaciami genialnie stworzonymi, analogicznymi typami na tle epoki, typami tak całkowitymi, że pochłaniają twoją uwagę, wciągają cię, unoszą jak kreacje Wiktora Hugo. Takie postacie stwarza poeta - nie dosięgnie ich powieściopisarz piszący według formuł sztuki i rad historii. Potop jest wielką pieśnią naszej przeszłości, jest zbiornikiem treści egzystencji naszej politycznej, jest fotografią ducha narodowego nie w danej epoce, lecz w ciągu całego istnienia. [...] Pozostaje jeszcze idea tego obrazu. Idea zamyka się w toaście pana Zagłoby na weselu. [...] Henryk Sienkiewicz posiadał od natury niezwykły dar słowa. [...] I dziś jeszcze, mimo rozpowszechnienia form i rodzajów artystycznych, nikt go nie prześcignął w spokojnej, prostej, a doskonale pięknej budowie zdania, w logicznym rozwoju okresów, uwydatniających obrazy i ukazujących myśli. Czytając utwór Sienkiewicza jakiejkolwiek natury nie doznajemy przykrości i nieznośnych zahaczeń o skazy, zadry i szczerby - ani jednego tam fałszu dla oka, ani jednego dla ucha. Trzeba mu przyznać pierwszeństwo jako mistrzowi sztuki pisania, samego kunsztu wypowiedzenia się po polsku na piśmie. [...] Otworzył przed nami ów Skarbiec siedemnastego wieku i dał literaturze polskiej arcydzieło stylu. Usłyszeliśmy na własne uszy żywą mowę pradziadów leżących po lochach kościołów, po szlakach Dzikich Pól, między wybrzeżem a wybrzeżem obydwu mórz, dokądkolwiek dobiegło polskiego konia kopyto. To władztwo nad językiem żywym i martwym służyło przede wszystkim do uwydatnienia elementu zdrowia i siły - do podkreślenia wynikającego z nadmiaru siły pierwiastka walki jako motywu twórczego - i chwały jako rezultatu i nagrody. Źródło i Czesław Miłosz, Sienkiewicz, Homer i Gnębon Puczymorda Nie jest prawdą, że kontrowersja dookoła Sienkiewicza sprowadza się do ideologicznego sporu. [...] Przeciwnicy Sienkiewicza w Polsce nie tylko przeciwstawiali mu swoje, inne widzenie wypadków historycznych. Kiedy Prus zarzucał Trylogii, że krew obficie w niej z ran płynąca nie jest krwią, ale jagodowym sokiem, kiedy śmiał się z Podbipięty, chodzącej gilotyny odmawiającej paciorek, to nie była ideologia, tylko zasadnicze, równie ważne wtedy jak dzisiaj, żądanie: żeby pisarz był umysłowo i emocjonalnie dorosły i żeby zwracał się do dorosłych. Ach, Sienkiewicz jest świetny, wyborny, pyszny, znakomity! Tak, wszystko to ma, prócz wielkości. [...] Trylogia jest mniej niewinna, niż to z pozoru wygląda. Jej bohaterowie, z sarmackiego praiłu, archetypalni, w sarmackie życie z kolei wracają z kart powieści, a niektóre ich popędy, przez Sienkiewicza niedomówione, w życiu nabierają dobitności. Rzeklibyśmy, że Trylogia kryje w sobie nie wywołaną kliszę, a kiedy ją wywołają odpowiednie warunki, wyłania się z niej twarz, archetypalnie sarmacka Gnębona Puczymordy. Źródło j Władysław Reymont, Z powodu Trylogii [...] zostałem wreszcie sam [...] z marzeniami o niedalekiej przyszłości [...] Zabrałem się do książek. Trylogię znałem z bardzo niewielu felietonów czytywanych przypadkowo po różnych cukierniach Polski. Zacząłem od Ogniem i mieczem. Chciałem jeno przy rozcinaniu kartek rzucić tu i ówdzie okiem. Pierwsza jednak stronica już wzięła mnie w niewolę czaru. Czytałem z nieopisanym zaciekawieniem. Nowe światy odsłaniały się przede mną. Szumiał step siwy od ros porannych. Baraszkowałem z Zagłobą, poufaliłem się ze Skrzetuskim. Podbipiętę przybrałem za komilitona! Robiłem coraz cudniejsze znajomości. Trawiła mnie gorączka. Zachwyt, zdumienie i radość szły ze mną. Nieznane szczęście rozpierało serce. Aż przyszła chwila, że przepadłem w zapamiętaniu, straciłem świadomość, nie wiedziałem już, gdzie jestem w rzeczywistości. Poczułem się bowiem w tamtych czasach, przed wiekami, wśród nieustraszonego rycerstwa. [...] Dopiero gdy z okopów Zbaraża wyprowadziła mnie niewysłowiona męka, zaś Opatrzność dozwoliła u stóp Króla Jegomości zawołać o ratunek dla ginącego od kul i głodu rycerstwa, zmogło mnie jakieś dziwne osłabienie. Zapłakałem. Żywe pomieszało mi się z umarłym, własne nędze przemieniały się w niedolę ojczyzny. Ogrom naszego poniżenia targał mi wnętrzności. Duma rozpierała i zarazem wstyd przerażał, wstyd dusił i zabijał. Nie wiem co się wtedy ze mną działo, oprzytomniały mnie gniewne narzekania Żydka. - Co pan wirabia? Goście się skarżą, nie dał pan spać! Co to jest! Pan sobie śpiewa! Pan sobie krzyczy! Pan się tłucze po numerze jak we wielkiej chorobie! Pan miśli, co tu jest pole? Tu jest porządny hotel. Pan ma ładny kawałek wariacji! Ułagodziłem go złotówką. Jakoś mroczno było na świecie, śnieg padał gęsty, dzwoniły jakieś sanki, akuratnie jak w Wodoktach, gdym z panem Kmicicem zajeżdżał do Oleńki. Wpłynąłem bowiem na burzliwe tonie Potopu. Niekiedy coś jadłem, niekiedy piłem herbatę i paląc papierosa za papierosem czytałem. Zrobiło mi się zimno, kazałem napalić w piecu; dymił więcej niż grzał. Okręciłem się w kołdrę, nadziałem czapę, nogi obłożyłem poduszkami i czytałem. Pamiętam, wpadła do mnie jakaś dziewica, niby to przez omyłkę, przepraszała, napiła się jednak herbaty z mojej szklanki, wypaliła parę moich papierosów i gwałtownie chciała porządkować pokój. Bardzo niegrzecznie wyprosiłem ją za drzwi. Jakże, właśnie byłem w Kiejdanach, na dworze zdrajcy Radziwiłła, na owym balu, gdy mu plwano w twarz wzgardą i przekleństwami! A potem spadło tyle nieszczęść i cierpień. Szwedzki potop zalał całą Polskę. Było o czym myśleć, o co się troskać i o co walczyć! A potem te nieskończone boje ze Szwedem, z Moskwą, z wiarołomnym elektorem, z Rakoczym! Te nadludzkie wysiłki, w których Rzeczpospolita przemogła wszystkich i wszystko. Aż do ostatniej chwili, gdy Oleńka padła mi do nóg z okrzykiem: Jędruś, niegodnam ran twoich całować! Zali te cudne sprawy wymyślił Sienkiewicz? Zali to nie są moje własne, sprzed wieków przygody? Skądże bym je tak pamiętał? Skądże bym je tak odczuwał? On jeno potrącił struny, a wszystką melodię dusza wydobyła z zamglonych wspomnień dawnego żywota i na jaśnię pamięci wyniosła! Przypiąłem się do Pana Wołodyjowskiego. Nie mogłem się powstrzymać. Przychodziło nawet zastanowienie, odpędzałem je niby złego psa z gniewem. Co mi tam posada! Co mi tam naczelnik i wszystkie koleje świata! Niechaj przepadają, bylem jeno mógł czytać dalej, bylem mógł oddychać życiem wielkim, potężnym i bohaterskim Rzuciłem się w nowe boje i nowe przygody. [...] A gdy przyszła potrzeba kamieniecka i sumienie przykazało, wysadziłem się prochami, a zamku nieprzyjaciołom nie oddałem. Usque ad Finem. Powinność - oto godło tego rycerza bez skazy i trwogi. Zrozumcież ludzie: powinność! Odłożyłem książkę, niestety, wszystko się kończy. Właśnie wstawał jakiś blady dzień... - Wtorek rano! - odpowiedział Żydek, lękliwie trzymając się blisko drzwi. - Jezus, Maria! A Nowy Rok! Naczelnik! Moja posada! Odniosłem Trylogię panu W. Przyjął mnie gniewnie i po prostu nawymyślał. - Trzeba być idiotą, żeby dla książki poświęcić całą karierę! Wszystko przepadło! Naczelnik czekał na pana i nie doczekał się! Jest wściekły, wziął to za lekceważenie swojej osoby. [...] Posadę diabli wzięli. Niechże pan za to przy sposobności podziękuje panu Sienkiewiczowi. Dla głupich historyjek stracić posadę, no! Ma pan rację, podziękuję mu za nieopisane szczęście, jakie mi dał, za pokrzepienie serca nadzieją i wiarą, za tę potężną pieśń o Polsce niezwyciężonej!

Wydarzenia historyczne w „Potopie" Początek szwedzkiej inwazji i rozłam wewnętrzny szlachty Akcja powieści Henryka Sienkiewicza rozpoczyna się w roku 1655, a więc w czasie wkroczenia szwedzkich wojsk na tereny Polski. Nadrzędną funkcją kolejnych części „Trylogii" było nadanie im charakteru pokrzepiającego zbolałe serca rodaków pod zaborami (słynne hasło: „ku pokrzepieniu serc"). Z tego względu autor skupia się przede wszystkim na ukazaniu, w jaki sposób ojczyzna podnosiła się z upadku po najeździe. Zanim Szwedzi zaatakowali Rzeczpospolitą, miała miejsce wojna polsko-rosyjska, jednak ze względu na cenzurę Sienkiewicz nie wspomina o niej wprost, lecz jedynie przy okazji postaci Chowańskiego jako o jednej z przyczyn znacznego osłabienia Rzeczpospolitej. Sam początek szwedzkiej inwazji w dziele Sienkiewicza bezlitośnie obnaża słabości Polaków i podkreśla niezdolność szlachty do obrony swego kraju - znacznie ważniejsze było dla niej strzyżenie owiec i zarządzanie swoimi majątkami. Pod Ujściem doszło do pierwszych walk, lecz w obliczu przewagi Szwedów podjęto rokowania i ostatecznie poddano Wielkopolskę. Wszystko to zakończyła niezwykle wymowna pojednawcza zabawa w nieprzyjacielskim obozie (znaczącą rolę w tym wszystkim odgrywał Hieronim Radziejowski - zdrajca ojczyzny). Kolejne miasta i ziemie szybko uznawały wyższość Szwedów, niemal bezkarnie poruszających się po ziemiach Rzeczpospolitej. Jednym ze szczególnych momentów w powieści Sienkiewicza jest uczta wydana przez Radziwiłła, w czasie której poinformował on o przejściu na stronę nieprzyjaciela. W „Potopie" niemal wszyscy obecni wypowiedzieli mu posłuszeństwo, rzucając swoje buławy. W rzeczywistości sprzeciw ten miał miejsce w późniejszym czasie. Autor sfikcjonalizował także motywy kierujące Radziwiłłem, gdyż ten zawarł traktat w Kiejdanach po to, by wybrnąć z trudnej sytuacji i znaleźć sojusznika w walkach z Rosją, która coraz silniej napierała na ziemie litewskie. Ważne miejsce w powieści Sienkiewicza zajmuje rozłam wśród litewskiej szlachty na ludzi chcących służyć Radziwiłłowi i tych popierających Sapieha. Dla zdradzieckiego magnata było to poważne ostrzeżenie, które szybko napełniło go obawami dotyczącymi powodzenia jego działań. Na Litwie doszło nawet do bratobójczych starć, w których uczestniczyli zwolennicy Sapiehy i stronnicy Radziwiłła. Zamiast skutecznie przepędzać najeźdźcę z ziem ojczystych, polskie chorągwie zadawały sobie nawzjem bolesne ciosy. Obrona Jasnej GóryPrzełomowym wydarzeniem w powieści Henryka Sienkiewicza jest oblężenie Jasnej Góry przez Szwedów. Wcześniej zdobyli oni Kraków, co spotęgowało ich przekonanie, że są w stanie przełamać wszystkie linie polskiego oporu. Skutecznie przeciwstawiła się im właśnie częstochowska świątynia, która, chociaż broniona przez nielicznych żołnierzy, była na tyle dobrze ufortyfikowana, by nie dopuścić Skandynawów do tamtejszych skarbów. W „Potopie" batalia ta została bardzo mocno udramatyzowana, Sienkiewicz dodał również elementy fikcji. Gdy szala zwycięstwa przechylała się na stronę oblegających, heroiczne działanie Kmicica (wysadzenie kolubryny) pomogło uratować Jasną Górę. Wyjście z tak beznadziejnej sytuacji stało się dla polskich żołnierzy prawdziwym sygnałem do działania. Podnoszenie się Rzeczpospolitej z kolanWiele miejsca Sienkiewicz poświęca działaniom Stefana Czarnieckiego, który prowadził ze Szwedami wojnę podjazdową, nieustannie nękając ich oddziały. Ze względu na fakt, iż pod jego komendą przez długi czas pozostawali najważniejsi bohaterowie powieści Sienkiewicza (Wołodyjowki, Zagłoba, Skrzetuski), czytelnik może wielokrotnie zapoznać się z działaniami wojsk Czarnieckiego. Ich taktyka opierała się głównie na sprytnym wykorzystywaniu niewiedzy Szwedów oraz ich pewności siebie. Dzięki udanym zasadzkom udało się mocno przerzedzić armię skandynawską, zadając jej silne uderzenia, m.in. pod Jarosławiem i Kozienicami. Gdy istniała szansa zwycięstwa w otwartym starciu (o co było trudno, gdyż przeciwnik przeważał pod względem sił artylerii), oddziały Czarnieckiego także radziły sobie doskonale (bitwa pod Warką). Sienkiewicz, by spotęgować u czytelnika wrażenie cudownego odzyskiwania przez Rzeczpospolitą mocy, wysyła Kmicica do króla Jana Kazimierza. Monarcha, który musiał salwować się ucieczką z Polski, pragnie teraz powrócić do kraju, żeby wobec rosnącego oporu względem Szwedów wspomóc żołnierzy swoją obecnością. Kiedy w Wąwozie Sobczańskim dochodzi do starcia z niewielkim oddziałem Skandynawów, to właśnie Kmicic i Kiemlicze swoją heroiczną postawą pomagają uratować władcę, zatrzymując nieprzyjaciela na tyle długo, by do walki zdążyli włączyć się jeszcze górale. Ważnym momentem dzieła Sienkiewicza było oddanie przez Jana Kazimierza Polski pod władanie Najświętszej Maryi Panny. Miało to miejsce we Lwowie (1 kwietnia 1656 r.), a monarcha ślubował przed obrazem Matki Bożej Łaskawej. Wielkim zwycięstwem sił polskich było zdobycie Warszawy. Pod stolicę ze swoimi oddziałami przybył sam Jan Kazimierz, co dodało oblegającym animuszu i wlało w nich nowe siły. Po ponad dwóch miesiącach udało się zmusić szwedzki garnizon do poddania się (nastąpiło to 1 lipca 1656 r.). Miasto stołeczne stało się świadkiem jeszcze jednej walki, tym razem przegranej przez Polaków. Trzydniowa bitwa była największym spośród wszystkich starć. Przyczyn porażki Sienkiewicz dopatrywał się głównie w tchórzliwej postawie pospolitego ruszenia oraz w kiepskim wyszkoleniu sił polskich, które w dużej mierze składały się z ochotników i chłopów. Ostateczną potyczką w „Potopie", najważniejszą z punktu widzenia występujących w nim bohaterów (głównie Kmicica), jest bitwa pod Prostkami (8 października 1656 r.). Wojska prowadzone przez Wincentego Korwina Gosiewskiego pokonały oddziały Bogusława Radziwiłła. Sam magnat znalazł się w niewoli Kmicica, lecz ostatecznie został wykupiony przez swego krewnego, walczącego po stronie Rzeczpospolitej Michała Radziwiłła. Starcie to opisał Sienkiewicz, czyniąc Kmicica jednym z ojców zwycięstwa. Jego heroiczny atak i ściągnięcie sił nieprzyjaciela w pobliże rzeki stworzyły doskonałą szansę dla polskich oddziałów. Po zwycięstwie bohater ruszył w rodzinne strony, by odnaleźć Oleńkę, a towarzyszyli mu wierni Tatarzy. Źródła historyczne podają jednak, że to właśnie Tatarzy wzięli w niewolę Radziwiłła, a gdy Gosiewski nakazał im oddać go krewnemu, rozjuszyli się do tego stopnia, że opuścili wojska Rzeczpospolitej i powrócili do ojczyzny, rabując wioski znajdujące się na ich stronie. Sposób ukazania historii przez SienkiewiczaFakty historyczne w „Potopie" zostały w dużej mierze przetworzone na potrzeby fabuły. Autor stosuje świadome zabiegi, które odpowiednio dramatyzują utwór oraz zwiększają rolę wykreowanych przez niego, fikcyjnych postaci. Wszystko podporządkowane zostaje zasadzie, jak już wspomniano, „ku pokrzepieniu serc". Dlatego też Sienkiewicz mocno idealizuje postać Jana Kazimierza (historycy raczej nie uważają go za dobrego króla) oraz wprowadza do utworu cudowne zdarzenia - elementy Boskiej interwencji (oblężenie Jasnej Góry oraz ofiarowanie Polski Matce Boskiej). Stara się także nie pokazywać wewnętrznych rozłamów w armii polskiej (konflikt Sapiehy i Gosiewskiego), by podkreślić znaczenie jedności w ostatecznym podniesieniu się ojczyzny z kolan. Historia stanowi także ramy niezbędne autorowi do przedstawienia fikcyjnych wątków, które znacznie dynamizują opowieść, napędzając akcję. Badacze często podkreślają, iż w swojej twórczości Sienkiewicz opowiedział się za pośrednim korzystaniem z wypracowanych dotychczas sposobów tworzenia powieści historycznej. Jednym z nich był kładzenie silnego nacisku na dokumentalizm (np. Kraszewski), drugim - przedstawianie przygód i rozmaitych perypetii bohaterów w określonej rzeczywistości (Dumas). U autora „Potopu" zastosowanie znalazły oba modele, jednak należy pamiętać, iż niektóre z jego przedstawień odbiegają nieco od prawdziwych, potwierdzonych historycznie wersji wydarzeń.

Prawda historyczna powieści i prawda filmu historycznego

Mapa myśli: Powieść historyczna "Potop" Henryka Sienkiewicza

Zbuduj mapę myśli: Film historyczny "Potop" reż. Jerzy Hoffman

W tabeli porównaj środki wyrazu powieści i filmu

Analiza sceny pojedynku

Analiza sceny zemsty

Podsumowanie

Środki wyrazu w powieściŚrodki wyrazu w filmie Uporządkuj materiał, wpisując w odpowiednie miejsce tabeli Słowo (archaizmy) * słowo (archaizmy) np. rozmowa Zagłoby z Rochem Kowalskim [01:02:32-01:05:05] Postaci historyczne * postaci historyczne (znani aktorzy) np. król Jan Kazimierz [02:18:32-02:21:20] Wydarzenia historyczne * wydarzenia historyczne np. obrona Częstochowy [02:03:45-02:06:47] Świat przedstawiony * scenografia, kostiumy, rekwizyty, charakteryzacja, peruki, itp. np. scena uczty z udziałem Radziwiłłów i Oleńki [01:30:20-01:42:12] Opis obyczajów, np. śpiewane piosenki * muzyka z epoki (i nie tylko) budująca nastrój np. scena śpiewania pieśni przez kompanów Kmicica [00:11:30-00:13:20] Długie opisy scen batalistycznych i retardacje (wstrzymywanie akcji pod koniec rozdziałów) * dynamika scen batalistycznych osiągnięta przez szybki montaż np. bitwa pod dowództwem hetmana Czarnieckiego [02:36:37-02:40:34] * rola światła (zaciemnienie, świece, pochodnie), które budują nastrój i przybliżają atmosferę epoki Czytelnik kieruje się wyobraźnią tworzą sobie obraz realiów historycznych i postaci historycznych * widz ma narzucony obraz świata przedstawionego i bohaterów odgrywanych przez określonych aktorów

„Potop. Redivivus" Efekty prac nad cyfrową rekonstrukcją filmu „Potop" z 1974 roku, wykonaną na 40. rocznicę premiery kinowej filmu: − Nowa wersja trwa 185 minut z 315 minut wersji pierwotnej (cz. I trwała 169 minut, cz. II - 146 minut). − Film został zdigitalizowany w najwyższej rozdzielczości 4K (cztery razy więcej pikseli w poziomie w porównaniu z Full HD). − Uzupełniono kilkuklatkowe fragmenty ujęć. − Odrestaurowano ścieżkę dźwiękową. − Dokonano korekcji barwnej. − Usunięto wady nabyte w wyniku eksploatacji taśmy i starzenia się materiałów. − Marcin Kot Bastkowski na nowo zmontował film pod nadzorem artystycznym reżysera Jerzego Hoffmana i autora zdjęć do filmu Jerzego Wójcika - skrócono każdą ze scen (niektóre usunięto w nowej wersji); jedyną „nienaruszoną" sceną została scena pojedynku Kmicica z Wołodyjowskim. Adaptacja filmowa powieści Henryka Sienkiewicza „Potop" stanowi do dziś jeden z najpopularniejszych filmów w polskiej kinematografii. Wyprodukowany w 1974 roku film zgromadził w kinie 27 milionów widzów, co daje mu trzecie miejsce pod względem oglądalności w historii polskiego kina (po „Krzyżakach" w reż. Aleksandra Forda i w „Pustyni i puszczy" w reż. Władysława Ślesickiego). W filmie zagrało 520 aktorów, tysiące statystów, rosyjski pułk kawalerii, 700 koni, wykorzystano 5 tysięcy kostiumów i 45 tysięcy rekwizytów militarnych. Film na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych otrzymał 3 nagrody: Grand Prix, za rolę Daniela Olbrychskiego i nagrodę publiczności. Był nominowany do Oscara w 1975 roku. Cyfrowa rekonstrukcja „Potopu" z 2014 roku na ekranach kin pojawiła się po 40 latach od wersji pierwotnej. Filmoteka Narodowa wzięła sobie również za cel, oprócz odnowienia taśmy i stworzenia kopii cyfrowej, zabezpieczenie filmu i zapisanie go w formacie analogowej i cyfrowej kopii wieczystej. Niezwykłą rolę w realizacji projektu odegrał montażysta, który działając pod nadzorem reżysera i autora zdjęć, na nowo zmontował film, tworząc wersję krótszą, dynamiczną i zrozumiałą dla widza, bez uszczerbku na wartości artystycznej. Ten nowy proces postprodukcyjny zasługuje na szczególną uwagę współczesnego widza.

Czy Polacy nadal kochają Sienkiewicza?

Czy Polacy nadal kochają Sienkiewicza?

Za co Polacy kochają Sienkiewicza?

Henryk Sienkiewicz jest chyba najpopularniejszym polskim pisarzem. A na pewno artystą, który wyraźnie odczuł, jak bardzo rodacy go cenią i kochają. W 1900 roku, z okazji 25-lecia pracy literackiej, dla przyszłego noblisty polskie społeczeństwo zorganizowało zbiórkę na zakup majątku w Oblęgorku i ufundowało go w podziękowaniu za jego pracę. W 1905 roku uhonorowano go literacką Nagrodą Nobla.

Esej Witolda Gombrowicza

Czy Polacy nadal kochają Henryka Sienkiewicza? Zmierz się z problemem. Opracuj krótką ankietę (nie więcej niż 5-8 pytań), w której zapytasz o książki Henryka Sienkiewicza i filmy zrealizowane na ich podstawie oraz dowiesz się, jaki stosunek mają respondenci do utworów noblisty. Przeprowadź badanie wśród swoich znajomych. Postaraj się, aby wzięli w nim udział ludzie w różnym wieku. Obejmij swoim badaniem grupe co najmniej 20 osób. Zbierz i zanalizuj wyniki. Spróbuj na podstawie badania odpowiedzieć na główne pytanie. Zaprezentuj swoje wyniki w ciekawej, skondensowanej formie.

Witold Gombrowicz, Sienkiewicz Czytam Sienkiewicza. Dręcząca lektura. Mówimy: to dosyć kiepskie, i czytamy dalej. Powiadamy: ależ to taniocha - i nie możemy się oderwać. Wykrzykujemy: nieznośna opera! i czytamy w dalszym ciągu, urzeczeni. Potężny geniusz! - i nigdy chyba nie było tak pierwszorzędnego pisarza drugorzędnego. To Homer drugiej kategorii, to Dumas Ojciec pierwszej klasy. Trudno też w dziejach literatury o przykład podobnego oczarowania narodu, bardziej magicznego wpływu na wyobraźnię mas. Sienkiewicz, ten magik, ten uwodziciel, wsadził nam w głowy Kmicica wraz z Wołodyjowskim oraz panem Hetmanem Wielkim i zakorkował je. Odtąd nic innego Polakowi nie mogło naprawdę się podobać, nic antysienkiewiczowskiego, nic asienkiewiczowskiego. To zaszpuntowanie naszej wyobraźni sprawiło, że wiek nasz przeżywaliśmy jak na innej planecie i niewiele z myśli współczesnej przenikało w nas. Przesadzam? Gdyby historia literatury przyjęła jako kryterium wpływ sztuki na ludzi, Sienkiewicz (ten demon, ta katastrofa naszego rozumu, ten szkodnik) powinien by zajmować w niej pięć razy więcej miejsca niż Mickiewicz. Któż czytał Mickiewicza z własnej i nieprzymuszonej woli, któż znał Słowackiego? Krasiński, Przybyszewski, Wyspiański... byłoż to coś więcej niż literatura narzucana, literatura wmuszana? Lecz Sienkiewicz to wino, którym rzeczywiście upajaliśmy się i tu serca nasze biły... i z kimkolwiek się rozmawiało, z lekarzem, z robotnikiem, z profesorem, z ziemianinem, z urzędnikiem, zawsze natrafiało się na Sienkiewicza, na Sienkiewicza jako na ostateczny, najbardziej intymny sekret polskiego smaku, polski "sen o urodzie". Często był to Sienkiewicz zamaskowany - lub nie wyznany tylko, wstydliwie tajony - albo nawet czasem zapomniany - lecz zawsze Sienkiewicz. Dlaczego po Sienkiewiczu pisano jeszcze i wydawano książki - które nie były już książkami Sienkiewicza? [...] Ażeby zdać sobie sprawę, jakie w danym okresie historycznym przeważa odczucie urody, trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim stosunek społeczeństwa do młodzieży. Otóż znamienne jest, że w poezji twórcy Ody do młodości uroda młodzieńcza wciąż jeszcze podporządkowana jest urodzie "dojrzałej" - rzec można, że to wciąż literatura "ojców" i Mickiewicza nie zachwyca młodzieniec - zachwyca go "mąż" lub młodzieniec mający zadatki na męża. Nie znajdziemy zresztą w całej sztuce polskiej, wbrew jej romantyzmowi, ani szczypty tej egzaltacji młodości, jaką przesycona jest sztuka Grecji lub malarstwo renesansowe, lub Romeo i Julia... nie, tu młodość zawsze jest tłumiona, tu nałożono wędzidło koniowi młodości... Lecz jakaż, wobec tego, była sytuacja młodzieńca polskiego w mickiewiczowskim okresie? Nie znajdując w sztuce żadnej afirmacji dla swoich dwudziestu lat, dla wdzięku, który był mu dany od natury, mógł on być piękny tylko jako romantyczny syn klęski lub jako Polak, lub jako ktoś czyja piękność - piękność cnoty, zasług - zaczyna się na dobre po trzydziestce. Lecz i ta piękność cnoty, Boga lub Naród mająca za źródło, okazywała się niepomiernie ciasna w obliczu tylu różnorodnych piękności, jakie stopniowo ujawniały się na Zachodzie - gdyż tam poczynano spostrzegać, że istnieje piękno hańby i podłości, piękno pogańskie grzechu, piękno Goethego i złowrogi połysk światów Szekspira, Balzaka i piękności, które miały znaleźć swój wyraz w Baudelairze, Wildzie, Ruskinie, Poem, Dostojewskim - ale nic z tego zachodniego dążenia ku wzbogaceniu gamy ludzkiej urody nie przenikało do duszy młodzieńca, który miał wyznaczoną jedną tylko rolę i mógł funkcjonować tylko jako "cnotliwy syn Polski". Jeśli więc, poniesiony instynktem i temperamentem, zapuszczał się w dżunglę tamtych, wzbronionych, uroków, to zawsze na własną rękę, bez przewodnika, zdany na własne niewyrobione, mętne odczuwanie. Wróćmy do Sienkiewicza. Dylemat cnota-żywotność pozostał zatem nie załatwiony i nurtował tym boleśniej, że nieoficjalnie, całą literaturę polską pomickiewiczowskiego czasu. Nigdzie nie objawia się on w sposób bardziej karykaturalny niż w Kraszewskim i studia nad tym autorem rzuciłyby sporo światła na naszą psychikę. Poddani zostaliśmy zwężonej estetyce i w jej ramach trzeba nam było malować własny wizerunek. Nowemu pokoleniu coraz bardziej zaczynał doskwierać fakt, że ta uroda obywatelska zbyt wąskich dostarczała ujść temperamentowi i szukano, jak pojednać cnotę z wdziękiem i z urokiem, jak stworzyć typ Polaka, który byłby nie tylko do różańca, ale i do tańca. Rzec można, że szukaliśmy okazji do grzechu, ale sparaliżowani wiekową tradycją, szukaliśmy li tylko grzechu złagodzonego, grzechu, który nie byłby podły ani nikczemny, ani brzydki, ani straszny... tak, potrzebą naszą był raczej grzeszek sympatyczny, nie wzbudzający odrazy. Doskonale wyczuł Sienkiewicz to ukryte zapotrzebowanie i utorował sobie drogę do triumfu. Typ Polaka, odziedziczony po Mickiewiczu i mimo wszystko wysokiej miary, uczynił łatwiejszym, przystępniejszym i wdzięczniejszym, cnotę opieprzył grzechem, grzech ocukrzył cnotą i zdołał przyrządzić słodkawy likier niezbyt silny, a przecież podniecający, z gatunku, który najbardziej smakuje kobietom. Grzech sympatyczny, grzech poczciwy, grzech uroczy, grzech "czysty" - oto specjalność tej kuchni. Nie rzymianin Skrzetuski, ale grzesznik Kmicic jest typowym bohaterem Sienkiewicza. Kmicicom i Winicjuszom pozwala się grzeszyć pod warunkiem, aby grzech pochodził z nadmiaru sił żywotnych i czystego serca. Sienkiewicz zrealizował to wyzwolenie grzechu, które od dawna było koniecznością polskiego rozwoju... ale na jakimże poziomie! Różnica pomiędzy istotnym dążeniem do urody a kokieterią na tym polega, że w pierwszym wypadku pragniemy podobać się sobie, a w drugim wystarcza, abyśmy innych oczarowali. Ale już od lat Polacy praktykowali urodę interesowną, zawsze w imię jakichś innych i wyższych racji, cóż więc dziwnego, że Mickiewicz, mimo wszystko w sporej mierze bezinteresowny i potężny, przekształcił się stopniowo w Sienkiewicza, będącego już jawną żądzą podobania się za wszelką cenę. Ten, naprzód, pragnął podobać się czytelnikowi. Po wtóre, pragnął, aby jeden Polak podobał się drugiemu Polakowi i aby naród podobał się wszystkim Polakom. Po trzecie, pragnął, aby naród podobał się innym narodom. W tej sieci chłonnego uwodzicielstwa ginie, rzecz jasna, wartość, a decydujący staje się efekt zewnętrzny - i łatwość, z jaką Sienkiewicz osiąga pozór wartości, jest godna podziwu, a zarazem niezmiernie charakterystyczna. Jeżeli teatr jego pełny jest postaci tytanicznych, o potędze i blasku - w rodzaju pana hetmana wielkiego i wojewody wileńskiego - niespotykanym gdzie indziej, to właśnie ponieważ to jest czysty teatr i czyste aktorstwo. Zdolności, jakie objawia ten kuchmistrz w przyrządzaniu nam zupy ze wszystkich blasków, są właśnie cechą człowieka miernego, który igra wartościami. Dramatem prawdziwej wyższości jest to, że ona za nic nie chce się zniżyć, że będzie walczyć do upadłego o swój poziom, gdyż nie umie, nie może zrezygnować z siebie - i dlatego wyższość autentyczna jest zawsze twórcza, to znaczy przekształca innych na własną modłę. Sienkiewicz natomiast z rozkoszą oddaje się cały na usługi przeciętnej wyobraźni, a rezygnując z ducha, nie rezygnuje jednak z talentu i w ten sposób dochodzi do sztuki arcyzmysłowej, opartej na zaspokajaniu niewyżytych skłonności masy, staje się dostarczycielem przyjemnych snów... do tego stopnia, iż zachwycona przeciętność krzyczy: cóż za geniusz! I rzeczywiście, jest to sztuka w pewnym specjalnym znaczeniu genialna, genialna właśnie dlatego, że wywodzi się z żądzy podobania się i czarowania - i stąd ta wspaniałość narracji - intuicja gdy idzie o wystrzeganie się tego, co może zmęczyć, znudzić, co nie bawi - ten sok, ta barwność, ta melodia... Niezwykły geniusz, ale nieco żenujący, geniusz od tych nieco wstydliwych marzeń, którym oddajemy się przed zaśnięciem, geniusz, którym lepiej nie chwalić się przed zagranicą. I dlatego, mimo całą jego chwałę, nigdy dotąd nie została oddana pełna sprawiedliwość Sienkiewiczowi. Inteligencja polska rozkoszowała się nim "do poduszki", ale na gruncie oficjalnym wolała wysuwać inne nazwiska, artystów nieskończenie mniej utalentowanych, ale poważniejszych, jak Żeromski lub Wyspiański... Jest to bowiem geniusz "łatwej urody". Z przerażającą skutecznością spłyca on wszystko, czego się dotknie, następuje tu swoiste pogodzenie życia z duchem, wszystkie antynomie, którymi krwawi się poważna literatura, zostają złagodzone i w rezultacie otrzymujemy powieści, które podlotki mogą czytać bez rumieńca. Dlaczegóż ten bezmiar tortur i okropności, jakimi wypełniona jest Trylogia lub Quo vadis, nie wzbudzają protestu we wrażliwych dziewicach, które omdlewają czytając Dostojewskiego? Gdyż wiadomo, że tortury sienkiewiczowskie opisane są "dla przyjemności", tu nawet ból fizyczny staje się cukierkiem. Świat jego jest groźny, potężny, wspaniały, ma wszystkie zalety prawdziwego świata, ale naklejono na nim etykietkę "dla zabawy", wskutek czego ma jeszcze i tę zaletę, że nie przeraża. Lecz zabawa nie byłaby, sama przez się, taka zła, bo nigdzie nie jest powiedziane, że nie wolno się bawić, kokietować, marzyć... gdyby ta igraszka wartościami nie przybierała pozorów kultu wartości. Nikt nie broni sprzedawać kota, nie należy jednak sprzedawać kota w worku. Gdybyśmy zapytali Sienkiewicza: - Dlaczego upiększa pan historię? Dlaczego upraszcza pan ludzi? Dlaczego karmi pan Polaków stekiem naiwnych iluzji? Dlaczego usypia pan sumienia, tłumi pan myśl i hamuje postęp? - odpowiedź jest gotowa, zawarta w ostatnich słowach Trylogii: dla pokrzepienia serc. A zatem Naród stanowi ostateczne jego usprawiedliwienie. Lecz, oprócz narodu, także Bóg. Gdyż to właśnie ma być, w pojęciu Sienkiewicza i jego wielbicieli, pisarstwo par excellence moralne, oparte mocno na światopoglądzie katolickim, literatura "czysta". Z czego okazuje się, że punkty wyjściowe Sienkiewicza zgodne są z naszą wiekową tradycją: wszystko, co się pisze, pisze się w imię Narodu i Boga, Boga i Narodu. Łatwo dostrzec, że te dwa pojęcia - naród i Bóg - nie dadzą się ze sobą całkowicie pogodzić, a w każdym razie nie nadają się do tego, aby je szeregować jedno obok drugiego. Bóg - to moralność absolutna, a naród to grupa ludzka o określonych dążeniach, walcząca o byt... Musimy więc zdecydować, czy najwyższą naszą racją jest nasze poczucie moralne, czy też interesy naszej grupy. Otóż pewne jest, że zarówno u Mickiewicza, jak u Sienkiewicza Bóg podporządkowany został narodowi i cnota była dla nich przede wszystkim narzędziem walki o zbiorową egzystencję. Ta słabość naszej indywidualnej moralności, ta nasza uparta stadowość, musiały z biegiem czasu wtrącić nas w laicyzm coraz wyraźniejszy i zaprawdę cnoty Sienkiewicza stają się już jawnym pretekstem dla urody, jest on jak kobieta, która pielęgnuje czystość w myśli i uczynkach nie po to, aby podobać się Bogu, lecz ponieważ instynkt ją zapewnia, że to się podoba mężczyznom. Na pozór więc tylko jest Sienkiewicz pisarzem katolickim i ładna jego cnota jest o sto mil od prawdziwej cnoty katolickiej, bolesnej, niewdzięcznej, będącej kategorycznym odepchnięciem zbyt łatwych uroków - cnota jego nie tylko doskonale godzi się z ciałem, ale nawet zdobi je jak uśmiech. Dlatego literaturę Sienkiewicza można by zdefiniować jako zlekceważenie wartości absolutnych w imię życia i jako propozycję "życia ułatwionego". Nigdy znakomite powiedzenie Gide'a, że "piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami", nie okazało się trafniejsze niż w tym wypadku... i demoniczne konsekwencje szlachetnych i szczerych - nie należy o tym wątpić - sienkiewiczowskich intencji nie dały na siebie długo czekać. Jego "piękność" stała się idealną piżamą dla tych wszystkich, którzy nie chcieli oglądać swej szpetnej nagości. Sfera szlachecko-ziemiańska żyjąca na swoich folwarkach tym właśnie życiem ułatwionym i będąca w znakomitej większości rozpaczliwą bandą gnuśnych bęcwałów, znalazła na koniec swój idealny styl i, co za tym idzie, uzyskała pełne zadowolenie z siebie. Nasiąknęła do cna z rozkoszą tymże stylem arystokracja, burżuazja, kler, wojsko i wszelki w ogóle żywioł, który pragnął wykpić się zbyt trudnym konfrontacjom, a patriotyzm, ten patriotyzm polski, tak łatwy i szparki w swoich początkach, a krwawy i olbrzymi w swoich skutkach, upajał się Polską sienkiewiczowską do nieprzytomności. Rozmaite hrabiny, inżynierowe, mecenasowe, obywatelki ziemskie i miejskie odnalazły na koniec tę "kobietę-Polkę", w którą mógł się wcielić ich idealizm podparty mężowskim groszem i wychuchany przez służbę domową, i odtąd te kapłanki i strażniczki, te wiochny, te Oleńki i Baśki stały się nieprzemakalne i niedostępne wszelkiej rzeczywistości zewnętrznej - gdyż wiedza szkodziła im na "czystość", gdyż ich piękność polegała właśnie na nieprzemakalności. Lecz, co gorzej, cała dusza narodu stała się niewrażliwa na świat zewnętrzny, jak to się dzieje z marzycielami, którzy wolą nie psuć sobie marzeń. I może nie dlatego, aby nie interesował tej masy Polaków uparty rewizjonizm Zachodu, wybuchający coraz nowym marksizmem, freudyzmem czy surrealizmem; ale istniała w nich pewna obawa przed rzeczywistością, gdyż w głębi ducha było im wiadomo, że ich, z Sienkiewicza poczęte, wyobrażenie o sobie jest jak pancerz Don Kiszota, którego lepiej nie wystawiać na ciosy. I zresztą oni tego nie lubili, nie znajdowali w tym upodobania, rycersko-ułańska ich dusza co innego pokochała. Potęga sztuki! Oto pewien styl decyduje o możliwościach emocjonalnych narodu, czyniąc go głuchym i ślepym na wszystko inne, określając do tego stopnia najskrytsze jego gusty, iż 90% ludzi świata staje się mu niejadalne. Naturalnie, sam Sienkiewicz tego nie dokonał. Miał on, jak widzieliśmy, swoich poprzedników, miał też i następców, to znaczy całą szkołę sienkiewiczowską w literaturze i sztuce. [...] Ale nie lekceważmy Sienkiewicza. Od nas samych zależy, czy on stanie się narzędziem prawdy czy fałszu, i jego twórczość tak wstydliwa może doprowadzić nas do samoobnażenia w większej mierze niż jakakolwiek inna. Demaskująca, obnażająca siła Sienkiewicza na tym właśnie polega, że on posuwa się po linii najmniejszego oporu, że cały jest przyjemnością, nieobowiązującym wyżyciem się w tanim marzeniu. Jeśli przestaniemy widzieć w nim nauczyciela i mistrza, jeśli zrozumiemy, że to jest poufny nasz marzyciel, wstydliwy opowiadacz snów, to książki jego urosną nam na miarę sztuki o charakterze spontanicznym, której analiza wprowadzi nas w mroki naszej osobowości. Gdybyśmy pisarstwo Sienkiewicza potraktowali w ten sposób, jako wyładowanie instynktów, pragnień, tajnych aspiracji, ujrzelibyśmy w nim prawdy o sobie, od których, być może, włosy stanęłyby nam dęba. Jak nikt, wprowadza on w te zakamarki naszej duszy, gdzie się urzeczywistnia polskie wymigiwanie się życiu, polskie uchylanie się prawdzie. Nasza "powierzchowność", nasza "lekkość", nasz w gruncie rzeczy nieodpowiedzialny, dziecinny stosunek do życia i do kultury, nasza niewiara w pełną rzeczywistość egzystencji (wynikająca chyba z tego, że nie będąc w pełni Europą, nie jesteśmy Azją) ujawnia się tutaj tym gwałtowniej, im bardziej się tego wstydzi. Jeżeli nowoczesna myśl polska nie zdobędzie się na należytą przenikliwość to, przerażona tym odkryciem i pragnąc za wszelką cenę upodobnić się do Zachodu (lub do Wschodu), pocznie tępić w nas te "wady? i przerabiać naszą naturę - co doprowadzi do jednej więcej groteski. Jeżeli jednak będziemy dość rozumni, aby po prostu wyciągnąć z siebie konsekwencje, odkryjemy zapewne w sobie nieprzewidziane i nie wyzyskane możliwości i zdołamy zaopatrzyć się w piękność zgoła odmienną od dotychczasowej. [...] Dziennik 1953-1956

Źródła

Słownik literatury staropolskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990

https://wolnelektury.pl/katalog/lektur a/potop-tom-pierwszy.html https://www.youtube.com/watch?v=fXGcgu7cLZI https://ninateka.pl/film/potop-redivivus-jerzy-hoffman https://culture.pl/pl/artykul/wszystko-czego-nie-wiedzieliscie-o-potopie https://lubimyczytac.pl/cytaty/109172/ksiazka/potop https://culture.pl/pl/artykul/za-co-polacy-kochaja-sienkiewicza https://nck.pl/projekty-kulturalne/projekty/henryk-sienkiewicz-2016/o-henryku-sienkiewiczu https://www.polskieradio24.pl/39/156/Artykul/1293225,Jan-Kazimierz-krol-w-pozodze-wojny https://mnki.pl/sienkiewicz/pl/o_muzeum/henryk_sienkiewicz__biografia https://mnki.pl/sienkiewicz/pl/edukacja/cykl:_prawdziwi_bohaterowie_trylogii http://toproduction.pl/nasze-realizacje/2014/81-narodowe-czytanie-2014-potop-henryk-sienkiewicz https://art.plportal.pl/artykuly/kino-literatura-proza-obraz/henryk-sienkiewicz-ku-pokrzepieniu-serc https://studiowac.pl/7664/lekcja-20-analiza-i-interpretacja-potop-h-sienkiewicz/ https://epodreczniki.pl/a/kto-ma-dobro-rzeczypospolitej-na-celu/D1Fhz5HEw https://lektury.gov.pl/lektura/potop https://www.youtube.com/watch?v=mEVt6zLRCtg&fbclid=IwAR2JEvxDMyJ6l90Y9OlgejPsBq3mnMa_f9q_sfbam524Bn8pO7ws_i28s8Q https://www.youtube.com/watch?v=wNVPW_Xx66k https://www.youtube.com/watch?v=uQuwiNWEVrg https://youtu.be/FZo1RZ3-0PI https://youtu.be/kc5uTJ6nQdg https://ostatnidzwonek.pl/potop/ https://learningapps.org/watch?v=pwrd3dmhk20 https://learningapps.org/view12014293 http://hamlet.edu.pl/gombrowicz-sienkiewicz-1 https://www.youtube.com/watch?v=hlPoHhr7qKM https://ciekawostkihistoryczne.pl/2017/02/21/zniszczymy-twoje-dziecinstwo-pora-sprawdzic-ile-prawdy-jest-w-potopie-sienkiewicza/

Historia w literaturze i w filmie - „Potop" Henryka Sienkiewicza i „Potop Redivivus" reż. Jerzy Hoffman (2014). O roli montażu i digitalizacji.

Trylogia Henryka Sienkiewicza w szkole. pdf

Dziękuję za współpracę

Radosława Górska

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Henryk Sienkiewicz Potop Opracowanie lektury Radosława Górska Spis treści Informacje ogólne Obraz Polaków XVII wieku na kartach "Potopu" Jam jest Andrzej Kmicic Losy Andrzeja Kmicica jako uniwersalna podróż bohatera Powieść historyczna Sienkiewicza Archaizacja języka powieści Spis treści Źródła Czy Polacy nadal kochają Sienkiewicza?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
HISTORIA Z MIŁOŚCIĄ W TLE

HENRYK SIENKIEWICZ

Stacja 01

Stacja 02

Stacja 03

Stacja 04

Stacja 05

Stacja 06

Stacja 07

Stacja 08

Stacja 09

Stacja 10

Stacja 11

Stacja 12
Stacje zadaniowe Miejsce akcji. Chronologia. Podaj pięć miejsc, w których rozgrywa się akcja utworu.
Ułóż wydarzenia w kolejności chronologicznej.

2. Andrzej Kmicic

3. Jan Onufry Zagłoby

5. Jerzy Michał Wołodyjowski

6. Janusz Radzwiłł

1. Aleksandra Billewiczówna

4. Anusia Borzobohata
Połącz w pary bohatera z jego krótką charakterystyką.
A. gruby szlachcic z bielmem na oku i blizną na czole, konfabulator, samochwał, kpiarz, niezrównany szermierz słowa. Nieco tchórzliwy rycerz, który za swoją najgroźniejszą broń ma umysł rodzący w chwilach zagrożenia niezrównane fortele, pozwalające jemu i jego przyjaciołom wyjść z najgorszych opresji. Pod Białymstokiem zostaje wybrany przez wojska regimentarzem, ale świadomy braku umiejętności z ulgą zrzeka się władzy na rzecz pana Sapiehy. Warchoł i pieniacz, którego jednak nie da się nie lubić.

B. młoda kobieta, która postępuje w życiu zgodnie z testamentem dziadka. Zgodnie z nim może zostać żoną Andrzeja Kmicica lub pójść do klasztoru. Patriotka i regalistka, u mężczyzn ceni przymioty dobrego rycerza: męstwo, odwagę, brak lęku przed śmiercią. Oleńka jest bardzo religijną panną, a zawiedziona pierwsza miłość skłania ją do podjęcia decyzji o pójściu do klasztoru - do czego jednak nie dochodzi. Właścicielka „męskiego umysłu", postępuje zawsze zgodnie z tym, co uważa za słuszne; bezkompromisowa i odważna.

C. chorąży orszański, narzeczony Oleńki, spadkobierca Lubicza. Związany przysięgą z Januszem Radziwiłłem i naiwnie wierzący w jego dobre intencje, służy mu z całym zaangażowaniem do momentu, w którym Bogusław Radziwiłł odsłania prawdziwe motywacje Radziwiłłów. Od tej chwili następuje jego przemiana w wybawiciela ojczyzny. Po wielu perypetiach udaje mu się odzyskać miłość i szacunek ukochanej Oleńki.

D. postać historyczna, wojewoda wileński i hetman wielki litewski. Doskonały wojownik, ale przy tym bardzo pyszny człowiek. Zamiast wykazać się przywódczymi umiejętnościami w polu, podpisuje ugodę ze Szwedami w nadziei, że w ten sposób zapewni sobie władzę i koronę. Umiera opuszczony przez brata, ze świadomością przegranej. Zostaje przy nim tyko wierny dowódca dragonów Charłamp.

E. urodziwa panna respektowa księżnej Gryzeldy Wiśniowieckiej. Była narzeczoną Longinusa Podbipięty (zmarł w pierwszej części Trylogii Ogniem i mieczem), po którym odziedziczyła majątek. Ma niezwykły dar rozkochiwania w sobie wszystkich mężczyzn, co czasem przynosi jej więcej szkody niż pożytku, np. kiedy zakocha się w niej Zamoyski i będzie usiłował ją porwać. Zaprzyjaźnia się z Oleńką w czasie pobytu w Taurogach, zostaje narzeczoną pana Wołodyjowskiego.

F. zwany „małym rycerzem", mistrzowsko włada szablą, znakomity żołnierz, stale zakochany, chociaż obiekty jego uczuć nieustannie się zmieniają. Dowodzi chorągwią laudańską. Odbija porwaną przez Kmicica Oleńkę. Zwycięża w pojedynku Kmicica, a później szlachetnie wyciąga do niego pomocną dłoń. Po ogłoszeniu przez Janusza Radziwiłła ugody ze Szwedami wypowiada mu posłuszeństwo. Dzielnie walczy o wolność ojczyzny przeciwko Szwedom.

Andrzej Kmicic

Roch Kowalski

Soroka

Bogusław Radzwiłł

Kiemlicze

Jan Kazimierz

Jan Zamoyski

Jan Skrzetuski

Rzędzian

Paweł Sapieha

Tomasz Billewicz

Augustyn Kordecki
W kręgu postaci historycznych Wskaż wśród podanych bohaterów postaci historyczne. W jaki sposób podane ilustracje łączą się z akcją utworu? Odwołaj się do konkretnych wydarzeń z lektury.
Intryga miłosna wypełnia w całości fabułę- od poznania bohaterów do szczęśliwego zakończenia.
Wskaż „Prawda", gdy zdanie jest prawdziwe lub „Fałsz", gdy jest fałszywe.
Herakliusz Bilewicz w testamencie przekazał cały majątek córce Aleksandrze, oddając ją pod opiekę szlachty laudańskiej i wyznaczając na męża Andrzeja Kmicica, któremu też zapisał wieś Wołmontowicze.

Celem powieści Sienkiewicza było głównie mobilizowanie świadomości narodowej - "Potop" powstawał w czasie ogólnonarodowej depresji, spowodowanej upadkiem powstania styczniowego.

Historia porywczego młodziana, który błędy młodości odpokutowywał, ratując ojczyznę przed szwedzkim najazdem, wpisywała się w narrację o winie i odkupieniu, ofierze i bohaterstwie, które krzepi serca.

Prawda/Fałsz
DOBRO? ZŁO? ZŁO? DOBRO?
1. Podaj pięć cech Kmicica przed przemianą. Wypowiedź poprzyj dwoma argumentami.
2. Podaj pięć cech Kmicica po przemianie. Wypowiedź poprzyj dwoma argumentami.

"Rzeczpospolita to postaw czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hiperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło. A my z księciem wojewodą powiedzieliśmy sobie, że z tego sukna musi się i nam tyle zostać w ręku, aby na płaszcz wystarczyło; dlatego nie tylko nie przeszkadzamy ciągnąć, ale i sami ciągniemy."

"Kończ... waść! wstydu... oszczędź!"
Kto to powiedział i w jakich okolicznościach?
Broniąc Ojczyzny, przybrał nazwisko Babinicz od miasteczka Babinicze leżącego w jego włościach, ponieważ na jego własnym ciążyło piętno zdrajcy.

Dzięki tej wielowarstwowości jest jedną z najbarwniejszych postaci powieści i wprowadza do fabuły dużą dozę humoru.

"Potop", czyli druga część "Trylogii" Henryka Sienkiewicza, to zarazem najdłuższa z wszystkich trzech części, w której Sienkiewicz opisuje to, jak Kmicic ze zdrajcy ojczyzny zmienia się w prawowitego jej obywatela.

Awantury, pojedynki, porwania, bohaterskie czyny i szalona miłość do pięknej Oleńki - oto niezwykłe przygody Andrzeja Kmicica, a w tle XVII-wieczna sarmacka Polska i wojna ze Szwedami.
Określ, które zdania to „Informacja", a które „Opinia".
"Jędruś, jam ran twoich niegodna całować."
Podaj 5 cech Oleńki Billewiczówny i poprzyj je przykładami z powieści. Podaj 5 oddzielnych (pojedynczych) słów, które oddadzą tematykę utworu (bez nazw własnych).
Podaj siedem wydarzeń historycznych pojawiających się w utworze.

?

?

?

?

?

?
1. Określ do jakiego gatunku literackiego zaliczymy "Potop".
2. Podaj sześć cech tego gatunku.
3. Udowodnij, że "Potop" reprezentuje ten gatunek. W tym celu wykorzystaj fakty z utworu.
Brawo!

Udało Ci się dojść do końca!

# data[].attributes.attachment_link.description
HISTORIA Z MIŁOŚCIĄ W TLE HENRYK SIENKIEWICZ Stacja 01 Stacja 02 Stacja 03 Stacja 04 Stacja 05 Stacja 06 Stacja 07 Stacja 08 Stacja 09 Stacja 10 Stacja 11 Stacja 12 Stacje zadaniowe Miejsce akcji. Chronologia. Podaj pięć miejsc, w których rozgrywa się akcja utworu. Ułóż wydarzenia w kolejności chronologicznej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Potop Henryka Sienkiewicza jest drugą częścią jego Trylogii. Sienkiewicz skończył pisać powieść w 1886 roku. Potop w zamierzeniu autora powstał jako utwór „ku pokrzepieniu serc" Polaków, którzy starali się zachować tożsamość narodową mimo braku własnego państwa. Powieść napisana została w konkretnym celu ponad sto lat temu, jednak czas, który minął od jej powstania, nie zmniejszył jej atrakcyjności. Oparte na wielu źródłach przedstawienie siedemnastowiecznej Polski połączone z opisem burzliwych losów wielu wyraziście zarysowanych postaci nadal przyciąga wielu czytelników.

"POTOP"

HENRYK SIENKIEWICZ

OBRAZ SPOŁECZEŃSTWA W "POTOPIE"

HISTORIA W "POTOPIE"

GRA O TRON

SIENKIEWICZOWSKIE KREACJE KOBIET

KARA ZA EGOIZM I PRYWATĘ

ZAGŁOBA JAKO SARMATA

OD WARCHOŁA DO ANIOŁA- PRZEMIANA KMICICA

MONOMITYCZNY SCHEMAT PODRÓŻY KMICICA

NAZYWAM SIĘ KMICIC, ANDRZEJ KMICIC

ROZWAŻANIA O FORMIE I TREŚCI

BAŚN, EPOPEJA, WESTERN CZY POWIEŚĆ HISTORYCZNA?

H. SIENKIEWICZ A POWIEŚĆ HISTORYCZNA

FABUŁA

GŁÓWNI BOHATEROWIE

PREZENTACJE

WPROWADZENIE

NA SKRÓTY

WARSZTATY MATURALNE

WARSZTATY MATURALNE

STRESZCZENIE

OKOLICZNOŚCI POWSTANIA

O PISARZU

WPROWADZENIE

01

PREZENTACJE

02

GŁÓWNI BOHATEROWIE

03

GŁÓWNI BOHATEROWIE

04

FABUŁA

05

H. SIENKIEWICZ A POWIEŚĆ HISTORYCZNA

06

intryga miłosna wypełnia w całości fabułę- od poznania bohaterów do szczęśliwego zakończenia

Zagłoba, Wołodyjowski, Skrzetuski, Ketling- postacie przewijające się przez wszystkie części Trylogii

wojny XVII w. naczelnym tematem powieści

rozpiętość podstawowego czasu fabularnego każdej części wynosi dwa lata

Zasady łączące cykl:

Pan Wołodyjowski 1672-1673 Wojna z Turcją, utrata Kamieńca Podolskiego, zwycięstwo pod Chocimiem

Potop 1655-1657 Wojna ze Szwecją

Ogniem i mieczem 1648-1651 Powstanie kozackie na Ukrainie

BAŚN, EPOPEJA, WESTERN CZY POWIEŚĆ HISTORYCZNA?

07

"Potop" Henryka Sienkiewicza zbliża się gatunkowo do baśni, eposu, westernu, jednak znacznie się od nich różni.

UZUPEŁNIJ TABELĘ INF. Z "POTOPU"

Etos

zdarzeń

bohaterów

Przykłady z „Potopu"

Western

Epos antyczny

Baśń

Sposób prezentacji

BAŚN, EPOPEJA, WESTERN CZY POWIEŚĆ HISTORYCZNA?

08

ROZWAŻANIA O FORMIE I TREŚCI

09

NAZYWAM SIĘ KMICIC, ANDRZEJ KMICIC

10

Podróż bohatera wg Josepha Campbella

ŚWIAT NIEZNANY

ŚWIAT ZNANY

POWRÓT Z ELIKSIREM

NOWE ŻYCIE

DROGA POWROTNA

ZWYCIĘSTWO I NAGRODA

WIELKA PRÓBA

PODEJŚCIE DO NAJGŁĘBSZEJ JASKINI, KRYZYS

TESTY I WALKA

PRZEKROCZENIE PIERWSZEGO PROGU

MENTOR

ODRZUCENIE WEZWANIA

WEZWANIE DO PRZYGODY

ZWYKŁE ŻYCIE

MONOMITYCZNY SCHEMAT PODRÓŻY KMICICA

11

Przyjrzyj się biografii kontrowersyjnego i niejednoznacznego bohatera, jakim jest Andrzej Kmicic, i rozważ przyczyny, które motywowały go do podjęcia konkretnych działań wpływających na jego metamorfozę. Przyporządkuj podane na dole wydarzenia do fazy przesuwając informacje w odpowiednie miejsce tabeli.

Zmiana jest całkowicie zintegrowana ze stylem życia człowieka. Osiągnięcie sukcesu.

Człowiek stara się zapobiegać powrotowi do poprzednich zachowań oraz utrwalać to, co uzyskał przez swoje działanie.

Człowiek modyfikuje swoje zachowania, praktyki i środowisko, aby rozwiązać swój problem. Wymaga to konsekwencji, czasu i energii.

Człowiek uświadamia sobie swój problem, zaczyna myśleć o zmianie, rozważa za i przeciw, nie jest jednak gotowy do wprowadzenia zmiany w życie.

Przykłady z życia Andrzeja Kmicica

Charakterystyka etapu

Człowiek nie widzi problemu, nie ma jeszcze świadomości, że powinien pracować nad pewnymi cechami, zachowaniami, nie ma zamiaru w najbliższym czasie zmieniać swoich zachowań, pod wpływem namów lub presji na chwilę zmienia swoje działania, ale gdy znika presja, wraca do starych zachowań.

Zakończenie

Utrzymanie zmiany

Działanie

Kontemplacyjna

Prekontemplacyjna

Faza zmiany zachowania

OD WARCHOŁA DO ANIOŁA- PRZEMIANA KMICICA

12

ZAGŁOBA JAKO SARMATA

13

KARA ZA EGOIZM I PRYWATĘ

14

SIENKIEWICZOWSKIE KREACJE KOBIET

15

WŁADCA I WŁADZA W TEKSTACH KULTURY

GRA O TRON

16

Cel działania: „Chcę ratować ojczyznę", „Chcę... korony!" - jasno określa swoje dążenia: przewrotnością i podstępem uratować kraj.

GRA O TRON - JANUSZ RADZIWIŁŁ

17

HISTORIA W "POTOPIE"

18

HISTORIA W "POTOPIE"

19

OBRAZ SPOŁECZEŃSTWA W "POTOPIE" - MAGNATERIA, SZLACHTA, CHŁOPI

20

KONTEKST- JACEK KACZMARSKI "POTOP. PAN KMICIC"

21

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about POTOP ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Potop"

Henryka Sienkiewicza

Tytuł powieści nawiązuje do używanego przez historyków terminu „potop" na oznaczenie najazdu Szwedów na Rzeczpospolitą (1655 - 1660).

„Potop" to druga cz. „Trylogii" Henryka Sienkiewicza, na którą składają się powieści:

* „Ogniem i mieczem" (1884) - powstanie Chmielnickiego (1648 - 1657)

* „Potop" (1886) - wojna ze Szwecją (1655 - 1660)

* „Pan Wołodyjowski" (1888) - początek wojny z Turcją i pierwsze zwycięstwo Jana Sobieskiego pod Chocimiem (1672 - 1676)

Powieść ukazywała się w odcinkach w latach 1884 - 1886 w krakowskim „Czasie", warszawskim „Słowie" i „Dzienniku Poznańskim".

1886 - pierwsze wydanie całości

Pierwszy odcinek "Potopu"

„Potop" jako powieść historyczna

Powieść historyczna nie mieściła się w głównym programie ideowym pozytywistów, którzy koncentrowali się na współczesności, wyznaczali literaturze cele utylitarne i dążyli do wiernego odzwierciedlenia AKTUALNEJ rzeczywistości.

Problematyka:

* wojna ze Szwedami w rzeczywistości trwająca dłużej niż w akcji powieści (lata 1655 - 1657), bo do r. 1660 (pokój w Oliwie), ukazana jako przebudzenie i odrodzenie narodu, tak jak budzi się i zmienia pozytywnie główny bohater: Andrzej Kmicic;

* ukazanie różnorodnych postaw Polaków wobec zagrożenia ojczyzny: od patriotyzmu do zdrady;

* ukazanie panoramy społecznej ówczesnej Polski: magnaterii, szlachty, mieszczan, chłopów;

* powieść „ku pokrzepieniu serc"

"Czyż nie lepiej i zdrowiej zamiast malować dzisiejszy stan umysłów i ludzi, dzisiejszą ich nędzę (...), bezsilność i szamotanie się, pokazać swemu społeczeństwu, iż były chwile jeszcze gorsze, straszniejsze i bardziej rozpaczliwe i że mimo to ratunek i odrodzenie przyszło. Tamto może do reszty zniechęcić i zrozpaczyć, to sił dodaje, nadzieję wlewa, ochotę do życia zagrzewa (...). Pesymizm jest rozkładem - powieść zaś nasza ma obowiązek związywać, co jest rozwiązane, być łącznią dusz."

GŁÓWNI BOHATEROWIE

OLEŃKA BILLEWICZÓWNA - wnuczka Herakliusza Billewicza, sierota. Niezłomna patriotka. Piękna i dumna, o silnym poczuciu sprawiedliwości. Bardzo konsekwentna w postępowaniu: kocha Kmicica, ale nie chce się wiązać z domniemanym zdrajcą ojczyzny.

ANUSIA BORZOBOHATA - KRASIEŃSKA

- dwórka księżnej Gryzeldy Wiśniowieckiej, zakochana w Kmicicu - Babiniczu. Kokietka. Wszyscy mężczyźni, którzy ją spotykają, natychmiast się w niej zakochują: oprócz Kmicica i Ketlinga (zakochanych w Oleńce).

JAN ONUFRY ZAGŁOBA -

postać występująca również w innych częściach „Trylogii". Szlachcic, samochwała, dowcipniś, nieco tchórzliwy,

MICHAŁ WOŁODYJOWSKI

- mały rycerz; świetny szermierz, ciągle się w kimś zakochuje bez wzajemności (niestały
w uczuciach). Bohater również innych części „Trylogii".

JAN SKRZETUSKI

- dzielny, odważny rycerz.

Bohater również innych części „Trylogii".

KSIĄŻĘ JANUSZ RADZIWIŁŁ - POSTAĆ HISTORYCZNA: wojewoda wileński i hetman wielki litewski; podpisał ugodę ze Szwedami licząc na zdobycie korony królewskiej; pyszny, egoistyczny.

KSIĄŻĘ BOGUSŁAW RADZIWIŁŁ - POSTAĆ HISTORYCZNA: książę Rzeszy Niemieckiej, książę koniuszy litewski, stryjeczny brat Janusza. Świetny żołnierz, ale cyniczny i wyrachowany. Stoi po stronie Szwedów - zdrajca ojczyzny.

INNE POSTACIE HISTORYCZNE:

król Jan Kazimierz, król szwedzki Karol Gustaw, hetman Stefan Czarniecki, wojewoda witebski Paweł Sapieha, ks. Augustyn Kordecki (przeor Jasnej Góry).

KONSTRUKCJA FABULARNA, NARRACJA I JĘZYK

na losy bohaterów fikcyjnych.

INSPIRACJE:

* Jan Chryzostom Pasek „Pamiętniki" (1690 - 95) - portret ówczesnego szlachcica: sarmaty, zawadiaki i warchoła;

* Henryk Rzewuski „Pamiątki Soplicy" (1839 - 45) - zbiór gawęd szlacheckich;

* Walter Scott i Aleksander Dumas -

ale z wyeksponowanym fikcyjnym wątkiem

romansowym i sensacyjnym;

* Józef Ignacy Kraszewski -

powieści historyczne o charakterze

# data[].attributes.attachment_link.description
"Potop" Henryka Sienkiewicza Tytuł powieści nawiązuje do używanego przez historyków terminu „potop" na oznaczenie najazdu Szwedów na Rzeczpospolitą (1655 - 1660). „Potop" to druga cz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najpoważniejsze zarzuty współczesnych Prusowi krytyków (przede wszystkim Aleksandra Świętochowskiego) dotyczyły kompozycji powieści.

Krytykowano śmiało, bo przecież Prus nie był w czasie ukazania się Lalki uznaną wielkością literacką. Widziano w nim przede wszystkim dziennikarza, który napisał kilkanaście nowel i Placówkę.

Krytykowano więc Lalkę za felietonowość, chaos, brak przemyślenia całości, przypadkowość układu fabularnego. Krytycy nie docenili tego, że autor powieści podjął się wprowadzenia w życie pozytywistycznych postulatów, aby ukazać w literaturze obiektywną prawdę życia. Prus próbował osiągnąć maksymalizm poznawczy przez panoramiczne spojrzenie na różne środowiska, a wnioski ujął w ogólne oceny wypowiadane przez narratora i wybranych bohaterów, wielowątkową fabułę, wpisywanie biografii postaci w wydarzenia historyczne, koncepcję trzech pokoleń idealistów.

Zabiegi te sprawiły, że świat przedstawiony jest ukazany w sposób pogmatwany, nieuporządkowany, bliski temu spojrzeniu, jakie towarzyszy w życiu, kiedy to widzimy tylko drobną część całości, przy czym światlejsi usiłują uogólnić swoją wiedzę (tak jak w utworze czynią Szuman, Wokulski, Rzecki), nie dostrzega się też sensu w biegu wydarzeń.

Trzeba więc dużej spostrzegawczości i dokładnego wczytania się w tekst, aby zauważyć, że labiryntowa konstrukcja Lalki jest także przemyślana i precyzyjna, np.:

- czas jest na ogół dokładnie określony; podobny jest nie tylko rok i miesiąc, ale często nawet dzień, a nawet pora dnia

- również dokładnie jest określona przestrzeń zamknięta (pokój Rzeckiego, gabinet Wokulskiego, sklep Minclów, Wokulskiego, mieszkanie pani Stawskiej, salony Łęckich, itp.)

- przestrzeń otwarta: prezentuje warszawskie i paryskie ulice, Powiśle, Łazienki, park i ruiny w Zasławku

Nie fabuła jest w utworze najważniejsza, ale panorama życia polskiego i dotycząca jej oraz życia wewnętrznego bohaterów warstwa dyskursywna

Największe odstępstwa od modelu powieści XIX-wiecznej można dostrzec zaś w narracji.

Narracja i jej funkcja w "Lalce" Prusa

W dziele Bolesława Prusa obecny jest tzw. "dwugłos narracyjny" - obecnych jest dwóch narratorów.

wszechwiedzący (zna się na kupiectwie, na spółkach handlowych, wie o zbrojącej się Anglii i polityce Bismarcka; wie, np. że kolej warszawsko-bydgoska zapewniała najszybsze połączenie z Paryżem, że w Bydgoszczy pasażerowie przesiadali się do pociągu berlińskiego, itp.)

anonimowy, autorski, wszechobecny

narrator bezimienny, odautorski (opowiada o zdarzeniach zamkniętych w obrębie niecałych dwóch lat: marzec 1878 - październik 1879)

przyjmuje postawę obserwatora

ostrożny w wyrażaniu opinii

stara się być obiektywny i zdystansowany wobec bohaterów

umożliwia bezpośrednie obcowanie ze światem przedstawionym

narrator ten rzadko wykracza poza czas aktualnie dziejących się wydarzeń

narrator ten zagląda do duszy głównych bohaterów, zna ich myśli, ale nie ma kompetencji sędziego, nie ocenia, nie jest autorytetem moralnym i intelektualnym

uzupełnia w niektórych przypadkach biografię bohaterów (najczęściej towarzyszy Wokulskiemu)

pomimo swej wszechwiedzy i wszechobecności zachowuje się tak, jakby się mieścił w sferze przeżyć bohaterów

wewnętrzne myśli bohatera przedstawia tak, jakby to robił sam bohater, a gdy opisuje świat zewnętrzny uwzględnia tylko to, co mógł wtedy bohater wiedzieć i wiedzieć

w narracji trzecioosobowej pojawia się mowa pozornie zależna, która zmniejsza dystans między bohaterem a narratorem, wskazuje na to, że narrator odnosi się do Wokulskiego z sympatią, a nawet ze współczucie

Narrator trzecioosobowy przedstawia świat w miarę wszechstronnie i obiektywnie, zaś narrator pierwszoosobowy (Rzecki) pisze tylko o tym, co sam wie, o bohaterach, zdarzeniach, w których sam brał udział. Te dwa „głosy" w powieści Prusa ze sobą korespondują, uzupełniają się.

Funkcja: chodzi o system punktów widzenia, odniesień. Książka jest niezwykle gęsta od prawd i antyprawd, twierdzeń i ich zaprzeczeń, od niejednoznaczności. Jak człowiek, jak życie.

rola narratora trzecioosobowego jest w powieści ograniczona, bo w dużo miejsca zajmują rozmowy, monologi, rozmyślania bohaterów, listy

zachowuje logiczny łańcuch przyczyn i skutków

prezentuje przebieg zdarzeń w sposób chronologiczny

przedstawia myśli bohaterów (Wokulskiego, Rzeckiego oraz Izabeli; udziela im głosu - monologi wewnętrzne)

opowiada o zdarzeniach, a więc i losach bohaterów

przytacza opinie jednych osób o drugich, bądź bezpośrednio, bądź za pośrednictwem osób trzecich (np. adwokat przekazuje Wokulskiemu opinię hrabiego Lisieckiego o nim)

posługuje się więc mową zależną [to zreferowanie wypowiedzi bohatera], mową niezależną [czyli przytoczenie słów wypowiedzianych przez bohatera powieści] i mową pozornie zależną [w której autor przedstawia myśli i poglądy bohatera, posługując się charakterystycznymi dla niego środkami językowymi]

unika charakteryzowania i osądzania postaci

cechuje się jasnością oraz dużym stopniem obiektywizmu

narrator konkretny, pierwszoosobowy, znajdujący się wewnątrz świata przedstawionego

subiektywny (Rzecki nie jest wszechwiedzący, myli się często, łudzi, jego wypowiedzi cechuje jaskrawa barwa emocjonalna, co widoczne jest chociażby w zmianie nastrojów - humor, ironia, melancholia, sentymentalizm)

dopełnia obraz przedstawianej rzeczywistości

opowiada o wszystkim co przeżył i przeżywa, wzbogacając to własnymi refleksjami (prowadzi pamiętnik)

informuje np. o udziale Rzeckiego [czyli swoim] w Wiośnie Ludów, udziale Wokulskiego w powstaniu styczniowym oraz jego późniejszych losach - przez to powieść zyskuje perspektywę historyczną

wzmacnia zaciekawienie czytelnika dalszymi losami bohaterów

poznajemy Warszawę lat 70-tych i lat wcześniejszych, jej mieszkańców

narracja ta wprowadza zakłócenia porządku chronologicznego (inercja czasowa)

odnosi się do teraźniejszości i przeszłości, co daje utworowi głębię perspektywy czasowej

jego zadanie to rozszerzyć akcję (przez retrospekcję) do lat 40-tych XIX wieku, czyli ukazać fundamenty idei, konfliktów, dramatów, które miały udział w życiu społeczeństwa lat 1878/79

mówi tylko o tym, co wie Rzecki, opisuje wydarzenia, w których brał udział lub które obserwował, komentuje je

przytacza często cudze słowa

- bogactwo, pełniejszy wymiar wydarzeń, bo dwa punkty widzenia niektórych zdarzeń

- możliwość przemycania informacji o sprawach politycznych

- pogłębianie prawdy psychologicznej poprzez przedstawienie życia z różnych stron

Ogólnie narracja zajmuje mało miejsca w powieści. Pojawiają się raczej dialogi. Autor oddaje głos postaciom, tworzy pogawędki, dyskusje, spory. Autor tak buduje dialogi, żeby żadna ze stron nie miała przewagi, całkowitej racji.

Narracja w tej powieści jest rodzajem monologu, nazwanego mową zależną. Taka narracja sprawia, że czytelnik rzadko wie, czy określony czyn jest naganny czy godny pochwały. Nie ma (prawie nigdy) pewności, co do oceny sytuacji. Sam Prus nie pozwala siebie na ocenę. Chce, by zrobił to sam czytelnik.

- perfekcja w stosowaniu aluzji i niedomówień

- rozsądzenie wąskich ram czasowych, przedstawianie teraźniejszości z perspektywy przeszłości, ukazanie tradycji i ciągłości pewnych idei czy postaw

- ukazanie człowieka jako mikrokosmosu niezrozumiałego nawet dla najbliższych, np. Wokulski - Rzecki

Bolesław Prus w powieści "Lalka" ograniczył zabiegi językowe do minimum , dbając, by warstwa leksykalna nie odciągała uwagi od warstwy semantycznej tekstu.

Nie znaczy to jednak, że język tej powieści jest szablonowy i nudny. Wręcz przeciwnie - jest jeszcze jednym z wielu "wabików", które sprawiają, że każdy kto sięgnie po utwór nie skończy na jednorazowej lekturze. Dlaczego? Ponieważ Prus miał talent ekonomiczności pisania, co znaczy, że potrafił w minimalnej ilości słów przekazać maksymalną treść. Nie musiał rozpisywać się na temat osobowości Wokulskiego, by czytelnik domyślił się, że Stanisław cierpiał z powodu wyobcowania i niezdecydowania czy tworzyć nudnych opisów przyrody, by oddać piękno Łazienek czy nędzę Powiśla.

Styl Prusa jest pozbawiony nadmiernej ornamentyki stylistycznej. Pisarz używał prostego, nawet potocznego, przejrzystego języka, posługiwał się niezłożoną składnią, dbając przy tym jednocześnie, aby wszystkie postaci mówiły językiem właściwym swojemu środowisku, pochodzeniu, wykształceniu i grupie społecznej, co widać na przykładzie trochę archaicznej mowy dojrzałego już Rzeckiego ( Za co ginęli moi kamraci?... Facecje! przywidzenia! ...) czy pełnego zapożyczeń z francuskiego i włoskiego języka arystokracji ( dżentelmen, maniery).

dosłownie tytuł Lalka wskazywał na proces o lalkę, który miał faktycznie miejsce w ówczesnej Warszawie [wspomina o nim Prus nawet w swoich Kronikach]; Prus opisał proces o kradzież lalki, który wytoczyła baronowa Krzeszowska pani Stawskiej

sugeruje się, że tytułowa lalka to Izabela Łęcka - ta kobieta jak lalka jest postacią z zewnątrz piękną, lecz jak lalka w środku jest pusta, bez serca, bez uczuć [nie jest to jednak interpretacja właściwa - ocena tej bohaterki nie jest w powieści tak jednoznacznie negatywna]

często wskazuje się również na scenę zabawy Rzeckiego lalkami z wystawy sklepu Wokulskiego - pojawia się ta scena dwukrotnie i stanowi klamrę spinająca utwór; Rzecki nakręca mechaniczne zabawki i obserwuje ich schematyczne ruchy; wreszcie stwierdza: Marionetki!...Wszystkie marionetki!... Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią, co im każe sprężyna, tak ślepa jak one.... Są to słowa odnoszące się nie tylko do zabawek, ale także do świata ludzi - sugerują, że ludzie są marionetkami podporządkowanymi nieznanej sile wyższej, która pociąga za sznurki. [Motyw ten (świata jako teatru) pojawił się już wcześniej w literaturze, m.in. we fraszkach Kochanowskiego (O żywocie ludzkim) i u Szekspira - słynny monolog głównego bohatera Makbeta]. Można to rozumieć jeszcze inaczej - że to Wokulski jest marionetką w rękach Izabeli Łęckiej (i arystokratów); a może marionetka to Izabela Łęcka - marionetka ukształtowana przez konwenanse i wychowanie; a może to Rzecki - marionetka, która kieruje się w życiu dobrocią i idealizmem .

Prócz rozgraniczenia na pochodzenie, Prus rozróżnił język grup zawodowych, czyli wyszczególnił socjolekty. Dokonał podziału między innymi na język kupców (pojęcia handlowe: ajent, obstalunek, rabat), który dodatkowo zindywidualizował ze względu na narodowość (każda z opisanych - niemiecka czy żydowska - do polskich zdań wtrąca słowa zaczerpnięte z rodzimego słownika).

Ostatnią ważną uwagą, podsumowującą rozważania o języku powieści, jest fakt, iż Prus, aby umożliwić wydanie swojego dzieła w leżącej pod zaborami ojczyźnie, sięgnął po kategorię języka ezopowego , czyli przemilczania realiów Polski pozostającej pod zaborami.

Interpretacja tytułu nie jest do końca jednoznaczna i istnieje kilka jej wersji, np.:

Konkluzja: wszyscy ludzie są marionetkami.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Lalka" Prusa - powieść niedoskonała (powtórzenie wiadomości)

# data[].attributes.attachment_link.description
Najpoważniejsze zarzuty współczesnych Prusowi krytyków (przede wszystkim Aleksandra Świętochowskiego) dotyczyły kompozycji powieści. Krytykowano śmiało, bo przecież Prus nie był w czasie ukazania się Lalki uznaną wielkością literacką. Widziano w nim przede wszystkim dziennikarza, który napisał kilkanaście nowel i Placówkę. Krytykowano więc Lalkę za felietonowość, chaos, brak przemyślenia całości, przypadkowość układu fabularnego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Realistyczny wymiar "Lalki" Bolesława prusa

cechy powieści realistycznej

Ta "powieść dojrzałego realizmu" zasługuje na takie określenie z trzech powodów:

1.

notatka

NotatkaLalka Bolesława Prusa jest powieścią realistyczną. Odznacza się następującymi cechami:wydarzenia odznaczają się dużym stopniem prawdopodobieństwa (rozgrywają się w konkretnym, mającym odniesienie historyczne czasie, w dokładnie przedstawionym miejscu)psychologizacja bohaterów (postacie nie tylko stają się prawdziwsze, autor ujawnia odbiorcom związek między psychiką a działaniem człowieka - złożoność czynu, a nie niepodważalną charakterystykę osoby)bohaterowie są typowymi reprezentantami określonych warstw społecznych, czy pokoleńutwór przedstawia wielkie problemy epoki, np.: praca u podstaw - krzewienie oświaty, edukacja społeczeństwa; emancypacja; asymilacja Żydów; organizacja sprawnie działających instytucji charytatywnych i innepojawia się język potoczny, charakterystyczny w zakresie słownictwa i frazeologii dla drugiej połowy XIX wiekuzastosowany jest „dwugłos narracyjny", tzn.:narracja trzecioosobowa, narrator obiektywny, wszechwiedzący - ukazuje czas akcji właściwejnarracja pierwszoosobowa, narrator subiektywny, o ograniczonej wiedzy (Pamiętnik starego subiekta), wprowadza retrospekcjęstyl narracji jest „przejrzysty", autor celowo unika ozdobników stylistycznychtechnika nawarstwiania i nawrotów - przedstawianie tych samych wydarzeń i postaci z różnych perspektywotwarta, nielinearna kompozycja - retrospekcje, luźne połączenia scenkompozycja otwarta (Prus, by móc przedstawić życie i panoramę swojej współczesności, wprowadza wiele epizodów, nie zawsze je kończy, pomiędzy wątkami pozostawia luki, a powieść ogarnia wielką połać przestrzeni; by uatrakcyjnić wymowę dzieła, pozostawia niejasne zakończenie - właściwie nie wiadomo, co stało się z Wokulskim)sceny symboliczno-wizyjne (np. sen Izabeli Łęckiej)

- przedstawia wielkie problemy epoki

- zawiera realizm psychologiczny

- jest kroniką życia Warszawylat 70-tych XIX w. (topografia miasta,konkretne ulice i dzielnice) - to opisWarszawy zarówno mieszczanskiej,arystokratycznej oraz dzielnicy biedy nad Wisłą, ukazanej w sposób naturalistyczny z całą jej brzydotą i nędzą

realia warszawskie

Akcja powieści poza nielicznymi wyjątkami toczy sięw Warszawie. Prus wiernie oddał nie tylko topografię miasta, ale i jego klimat. Nadaje to "Lalce" kolorytu obyczajowegoi politycznego.

2.

Realia warszawskie, np.:

- prawdziwe zdarzenia, np. występy Rossiego

- topografia ulic, np. rozkład ulic zgodny z mapą ówczesnej Warszawy, opisy konkretnych miejsc

- zwyczaje i obyczaje, np. zabawy arystoktacji, wyścigi konne

- społeczeństwo Warszawy w fazie przemian związanych z sytuacją ekonomiczną - kontrasty społeczne, np. bogactwo salonów - nędza Powiśla

Kliknij

Kronika życia warszawy

Przestrzeń w powieści Prusa została przedstawiona w dwojaki sposób. Można mówić o tzw. przestrzeni zamknietej (sklep, gabinet Wokulskiego, salony Łęckich) i o przestrzeni otwartej (dzielnice, ulice, konkretne otwarte miejsca, np. Łazienki, Powiście)

3.

Przestrzeń miejska w powieści Prusa to głównie Warszawa.

Zapraszam na spacer po Warszawieśladami "Lalki" Bolesława Prusa.W tym celu kliknij na obraz po prawej stronie.

Kliknij

o warszawie jeszcze słów kilka

Zapraszam do obejrzenia dwóch filmików odnoszących się do miejsc opisanych przez Bolesława Prusa.Kliknij w tym celu na zdjęcia poniżej.

4.

5.

Zabawa "Lalką"

Realistyczna w szczegółach powieść prowokowała swych wielbicieli do bawienia się nią, do szukania prototypów literackich bohaterów (Ochockiego, który był portretem przyjaciela Prusa - Ochorowicza, doktora Szumana, Rzeckiego), miejsci zdarzeń.Stefan Godlewski napisał cykl sonetów, m. in. "Okno Rzeckiego", "Balkon Wokulskiego", "W Alejach Ujazdowskich" oraz ustalił prywatne adresy Wokulskiego, Rzeckiego i miejsce na ulicy Kruczej, gdzie stała kamienica należąca kolejno do Łęckiego, Wokulskiego, Krzeszowskiej, a więc: ...Adres, pod którym niegdyś odbierała listy Pani Stawska, Klejn, Wirski, Patkiewicz, Maleski Maruszewicz, Krzeszowska...

+ info

Z inicjatywy Stefana Godlewskiego przy poparciu Wiadomości Literackich powstał projekt wmurowaniaw kamienice przy Krakowskim Przedmieściu dwóch tablic pamiątkowych zrealizowany w 1937 roku (zniszczone w czasie wojny tablice zostały zrekonstruowane). Istnieją także obecnie na Krakowskim Przedmieściu lokale U Hopferai U Wokulskiego. W miejscu, gdzie był nowy sklep Wokulskiego, jest teraz Księgarnia Bolesława Prusa). Z kolei Henryk Markiewicz, bawiąc się Lalką, ustalił, kiedy Wokulski byłz pierwszą wizytą u Łęckich, jak to było z epidemią dżumy, której obawiała się pani Misiewiczowa i jak wyglądał przebieg autentycznej sprawy sądowej o lalkę, albowiem: Wszystkie wydarzenia z kroniki historycznej, kulturalnej, obyczajowej, wspomniane w „Lalce" są autentyczne i ze skrupulatną ścisłością umieszczonew czasie powieściowym.

Dziękujęza spotkanie!

# data[].attributes.attachment_link.title
"Lalka" - realistyczny wymiar powieści Prusa by magdalenakarbowiak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Realistyczny wymiar "Lalki" Bolesława prusa cechy powieści realistycznej Ta "powieść dojrzałego realizmu" zasługuje na takie określenie z trzech powodów: 1. notatka NotatkaLalka Bolesława Prusa jest powieścią realistyczną.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"KRONIKI TYGODNIOWE"

BOLESŁAW PRUS

Kronika tygodniowa jest odmianą felietonu - gatunku publicystycznego podejmującego w swobodnym tonie aktualną na ogół problematykę. Felieton posługuje się często metaforą i skojarzeniem, niekiedy fikcją literacką; ma na celu wzbudzenie zaciekawienia i nawiązanie bezpośredniego kontaktu z czytelnikiem. Atrakcyjna forma łączy się z lekkością tonu i często żartobliwym lub satyrycznym charakterem. Kronika tygodniowa obejmuje aktualne wydarzenia polityczne, społeczne i obyczajowe, publikowana jest (jak wskazuje nazwa) w tygodniowych odstępach w tygodniku lub dzienniku.

Strona internetowa Biblioteki Kongresu USA umożliwia przeglądanie takich perełek, jak fotochromów przedstawiających Warszawę pod koniec XIX w. Fotochromem fotograficznym można skrótowo określić czarno-białe białe zdjęcia, które następnie pokolorowano.Wszystkie zdjęcia Warszawy w niniejszej prezentacji zostały wykonane pomiędzy 1890 a 1900 r. w - jak zresztą głoszą podpisy - mieście będącym częścią Rosji, Warszawie.Cerkiew / fot. Library of Congress, Photochrome Collection

01

BOLESŁAW PRUS

Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki herbu Prus I, urodził się 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie. Rodziców stracił bardzo wcześnie (matkę Apolonię, gdy miał 3 lata, ojca Antoniego - 9 lat). Aleksandrowi i jego bratu Leonowi, studentowi Uniwersytetu Kijowskiego, przypadł wówczas spadek po rodzicach w postaci części wsi Maszów i trzystu srebrnych rubli kapitału. Natomiast opiekę prawną nad małoletnim powierzono babce - Marcjannie Trembińskiej z Puław.Po śmierci babki, jako siedmiolatek, przybył do Lublina i zamieszkał w staromiejskiej kamienicy przy ulicy Olejnej (prawdopodobnie pod numerem 6) u ciotki Domiceli Olszewskiej z d. Trembińskiej i jej męża Klemensa. 10 sierpnia 1856 roku został zapisany do czteroletniej Powiatowej Szkoły Realnej, która mieściła się przy ulicy Jezuickiej (obecnie gmach Archiwum Państwowego).Młodziutki Olek początkowo nie był pilnym uczniem. Należał do grupy młodzieńców, którzy w określeniu profesorów byli nazywani próżniakami i urwisami. Podobno takie było w większości całe ówczesne pokolenie. Wiedzę przyswajali niechętnie, przeszkadzali w lekcji, chociaż bardzo rzadko złośliwie. Często siedzieli w kozie albo klęczeli na środku klasy. Zamiast chodzić do szkoły, woleli wagarować. Chwile wolne od nauki spędzali na grze w palanta, jeżdżeniu na łyżwach, urządzaniu kąpieli wodnych lub szermierczych walk na kije. Najciekawszą rozrywką, przynajmniej lubelskich szkół w owej epoce, były bitwy glinianymi bryłami staczane w sekrecie za rogatką lubartowską.W tym okresie zdarzyło się Aleksandrowi wejść w konflikt z prawem. Został bowiem aresztowany przez policję pod zarzutem znieważenia grobów wskutek nieporozumienia wynikłego z zakładu o nocną wyprawę na cmentarz przy ulicy Lipowej w Lublinie.Dla chłopca nie był także udany rok szkolny 1857/58, zakończył go brakiem promocji do klasy trzeciej. Po tym przykrym doświadczeniu Aleksander szybko się poprawił i kolejną klasę zakończył nawet z listem pochwalnym za postępy w nauce języka rosyjskiego.W 1861 roku wyjechał z bratem, wówczas już nauczycielem historii, do Siedlec; tam ukończył klasę piątą. Ze względu na rozruchy polityczne, jakie miały miejsce w Warszawie i na prowincji, w 1862 roku został odesłany do Puław na przymusowe siedmiomiesięczne wakacje. Szóstą klasę rozpoczął w Kielcach, jednak w marcu 1863 roku przerywał naukę, by wziąć udział w powstaniu styczniowym pod dowództwem płk. Walentego Lewandowskiego. Wkrótce po dotarciu do oddziału stoczył bój pod Garwolinem, został ranny. Ujęto go w lesie pod Krzywdą i przewieziono do Siedlec. Dzięki przychylnej postawie sędziego został uwolniony. Zamieszkał w domu sędziny. Tam odnalazła go ciotka Domicela i zabrała na leczenie do Lublina. W maju podjął dalszą walkę partyzancką w oddziale Karola Krysińskiego, w grupie powstańczej Aleksandra Czarneckiego (Bończy). 15 kwietnia w starciach pod Międzyrzecem i Dołhą jego oddział został całkowicie rozbity. Wielu powstańców zginęło, a reszta dostała się do niewoli. Aleksander nie podzielił losu kolegów - udało mu się powrócić do Kielc. Pod koniec czerwca po raz trzeci przystąpił do walk powstańczych, tym razem w zgrupowaniu „Dzieci Warszawy", którym dowodził mjr Ludwik Żychliński. Batalię powstańczą zakończył pod dowództwem Adama Zielińskiego. W dniu 20 sierpnia (1 września według kalendarza gregoriańskiego), w potyczce, która odbyła się w Białce w okolicach Parczewa, został ranny w głowę. Nieprzytomnego i z osmalonymi oczami przewieziono do siedleckiego szpitala - groziła mu utrata wzroku. Z rosyjskiej niewoli zwolniono go ze względu na młody wiek oraz dzięki wstawiennictwu ciotki, i pozwolono wrócić do domu. Nie długo cieszył się wolnością, bo na początku 1864 roku został aresztowany pod zarzutem przynależności do organizacji wywrotowej i kontaktów z komisarzem powstańczym województwa lubelskiego. Przez kilka miesięcy więziono go na Zamku Lubelskim oraz w Koszarach Świętokrzyskich (dzisiaj jest tam gmach KUL). Do tego wszystkiego rosyjski sąd wojskowy pozbawił przyszłego pisarza tytułu szlacheckiego, a także oddał pod prawną opiekę wuja Klemensa, gdyż brat Leon zapadł na nieuleczalną chorobę psychiczną.Po zwolnieniu z więzienia Aleksander kontynuował naukę w szóstej klasie Gubernialnego Gimnazjum Lubelskiego (obecnie gmach Wydziału Pedagogiki i Psychologii UMCS na ulicy Narutowicza). Szkołę ukończył ostatecznie 30 czerwca 1866 roku z wynikiem celującym, a tym samym otrzymał upragnione świadectwo maturalne.Program szkoły obejmował naukę religii, języka polskiego i rosyjskiego, języków klasycznych (greki i łaciny), dwóch języków nowożytnych zachodnioeuropejskich (niemieckiego i francuskiego), logiki, arytmetyki, geografii elementarnej, algebry, geometrii analitycznej, geografii powszechnej, geografii matematycznej, historii powszechnej, historii Rosji i Polski, historii naturalnej, fizyki, chemii, kaligrafii i rysunków, solidometrii, trygonometrii. W tym czasie językiem wykładowym, z wyjątkiem zajęć z języka rosyjskiego, historii powszechnej i historii Rosji, był język polski. Egzamin maturalny składał się z dwóch części: pisemnej z języka polskiego i łaciny oraz ustnej ze wszystkich przedmiotów. Absolwenci otrzymywali patent dojrzałości w języku polskim, drukowany na czerpanym papierze.W tym okresie przyszły pisarz, zafascynowany naukami ścisłymi, myślał o studiach w Petersburgu. Z powodów finansowych nie mógł sobie na nie pozwolić i ostatecznie wybrał warszawską Szkołę Główną. Po zdaniu egzaminów wstępnych został przyjęty na Wydział Matematyczno-Fizyczny.W Warszawie nie było mu lekko. Zdany na własne siły, dorabiał, by móc płacić czesne za studia, jako guwerner, korepetytor, fotografik, uliczny mówca, ślusarz w fabryce maszyn, tłumacz, a nawet bankowy kasjer. W wolnych chwilach pisywał listy do gazet, które podpisywał pseudonimem Jan w Oleju.Stabilizacja w życiu Aleksandra Głowackiego nastąpiła dopiero po otrzymaniu pracy literackiej w warszawskich czasopismach. Już jako Bolesław Prus przyjeżdżał wielokrotnie do Lublina. 29 maja 1873 roku w budynku swojego dawnego gimnazjum wygłosił odczyt ,,O budowie wszechświata", a w roku 1874 i 1875 przebywał w mieście jako sprawozdawca prasowy „Kuriera Warszawskiego".Rola felietonisty i zarobki osiągane z pracy dziennikarskiej pozwoliły mu na zrealizowanie planów małżeńskich. 14 stycznia 1875 roku w lubelskim kościele pw. św. Ducha (świątynia przy ratuszu) wziął ślub z Oktawią Trembińską, daleką kuzynką ze strony matki. Para nigdy nie doczekała się własnego potomstwa, natomiast ich przybrany syn, Emil w wieku 18 lat popełnił samobójstwo z powodu nieszczęśliwej miłości. Pisarz cierpiał na agorafobię (lęk przed otwartą przestrzenią). W 1882 roku Prus po raz pierwszy przyjechał do Nałęczowa. Odpoczywał w nim, leczył dolegliwości chorobowe i przy okazji tworzył swoje dzieła. Od tamtej pory miasteczko to stało się jego ulubionym miejscem wypoczynku, które odwiedzał przez kolejne 30 lat. Z Nałęczowa często jeździł do pobliskiej Bochotnicy, gdzie umieścił akcję swojej noweli Antek oraz do Puław, którym poświęcił Pleśń świata, a historię w niej zawartą umiejscowił w pobliżu puławskiej świątyni Sybilli.Bolesław Prus w swojej twórczości często „przemycał" miejsca, ludzi i zdarzenia związane z Lublinem i jego okolicami. Sztandarowym przykładem jest Jan Mincel - kupiec i obywatel miasta Lublina, właściciel kamienicy i sklepu galanteryjno-kolonialnego przy Krakowskim Przedmieściu 4 (obecnie siedziba usług finansowych), który był pierwowzorem Jana Mincla - warszawskiego kupca korzennego z powieści Lalka.Pogłębiające się trudności materialne zmusiły go na trzecim roku do przerwania studiów (1869). Aleksander przeniósł się do Puław, gdzie podjął naukę na Wydziale Leśnym Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa, jednak już we wrześniu 1870 roku wrócił do Warszawy, gdyż popadł w konflikt z jednym z rosyjskich profesorów tej uczelni.Autor wybitnych dzieł literackich, takich jak Placówka (1886), Lalka (1890), Emancypantki (1894) i Faraon (1897), zmarł na zawał serca 19 maja 1912 roku dosłownie z piórem w ręku podczas pracy nad powieścią Przemiany. Został pochowany w Warszawie, na cmentarzu Powązkowskim, gdzie na pomniku wykonanym przez Stanisława Jackowskiego znajduje się wymowny napis „Serce serc".Bolesław Prus zasłynął jako wybitny polski pisarz, prozaik, nowelista, publicysta okresu pozytywizmu, współtwórca polskiego realizmu, kronikarz, myśliciel i popularyzator wiedzy, działacz społeczny oraz propagator turystyki pieszej i rowerowej.Pod koniec życia, dzięki ożywionej działalności publicystycznej, stał się wielkim autorytetem w oczach opinii publicznej. Postrzegano go jako wzorowego reprezentanta postawy zgodnej z założeniami pracy organicznej i utylitaryzmu.Opracowanie: Dariusz PrażmoLiteraturaG. Pauszer-Klonowska, Trudne życie: opowieść o Bolesławie Prusie, Wydawnictwo Lubelskie, 1975.E. Pieścikowski, Bolesław Prus, wydawnictwo PWN, Warszawa 1985.S. Fita [oprac.], Wspomnienia o Bolesławie Prusie, PIW, Warszawa 1962.K. Tokarzówna, Młodość Bolesława Prusa, PIW, Warszawa 1981.M. Woźniakiwicz-Dziadosz, S. Fita [red.], Bolesław Prus. Pisarz - publicysta - myśliciel, Lublin 2003.S. Zieliński [oprac.], Bitwy i potyczki 1863-1864, wydawnictwo MN, Raperswil.

02

FELIETON JAKO GATUNEK PUBLICYSTYCZNY

fot. Library of Congress, Photochrome Collection

felieton [fr. feuilleton < feuillet 'kartka', feuileton 'zeszycik'], krótki utwór publicystyczno-dziennikarski na tematy polityczne, społeczne, obyczajowe i kulturalne, posługujący się środkami prozy fabularnej, napisany w sposób lekki i efektowny, utrzymany w osobistym tonie;gatunek wprowadzony w XVIII w. na łamach francuskiego „Journal des Débats"; zwykle umieszczany na stałej kolumnie, zwanej kolumną felietonową; odmiany: tzw. powieść felietonowa (E. Sue), kronika (np. Kroniki tygodniowe B. Prusa w „Kurierze Warszawskim"); w XX w. rozwinęły się nowe formy: felieton radiowy, filmowy i telewizyjny. Za mistrzów felietonu uchodzą A. Słonimski i S. Kisielewski.Pierwotnie mianem felietonu określano dolną część kolumny gazety np. dziennika, odciętą grubą linią. Zamieszczano pod nią materiały o charakterze literackim i krytycznym. Francuskie słowo feuille, od którego pochodzi nazwa gatunku znaczy liść, a feuilleton kartkę złożoną na czworo. Słowo to oddaje istotę felietonu jej krótkość i ulotność wynikającą z śledzenia bieżących tematów politycznych, społecznych, obyczajowych czy też kulturalnych. Z tego też względu felieton jest stałą pozycją w dziennikach, tygodnikach miesięcznikach, także w mediach elektronicznych. Gatunek ten odznacza się swobodą kompozycyjną i językową, napisany jest w sposób lekki i efektowny. Autor często manifestuje swój subiektywny punkt widzenia, podkreśla zaangażowanie sympatie lub antypatie. Stylistycznie felieton korzysta z mowy potocznej, ale również ze środków typowo literackich - satyry, kalamburów, peryfraz, metafor, kontrastów, ironii.

Felietony Bolesława Prusa skupiały się głównie na życiu Warszawy w drugiej połowie XIX wieku. Odnajdujemy w nich opis zwyczajów kupieckich, losach drobnych rzezimieszków, problemów z higieną i kanalizacją czy wydarzeniach kulturalnych. Każdy felietonista, również Bolesław Prus, nie lekceważył spraw drobnych - dla niego każdy temat mógł nadawać się szeroki tekst w prasie. Dzięki takiemu podejściu i uchwyceniu przez pisarza skrawków bieżącej rzeczywistości otrzymujemy barwną i szczegółową opowieść o współczesnej mu przestrzeni życia, ówczesnych problemów, ludziach i polityce.

https://dspace.uni.lodz.pl/xmlui/bitstream/handle/11089/28296/Pietrzak_Wyznaczniki%20gatunkowe%20felietonu.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Kroniki tygodniowe Bolesława Prusa stanowiły serię felietonów, które pisarz tworzył od 1847 roku, czyli od momentu gdy rozpoczął pracę w redakcji „Kuriera Warszawskiego". Od roku 1848 regularnie pojawiały się na łamach czasopisma właśnie pt. Kroniki tygodniowe. Prus już wcześniej zajmował się publicystyką - wcześniej pojawiały się jego Szkice warszawskie i inne pojedyncze teksty o podobnej formie.

Kronika była typem felietonu, który zazwyczaj poświęcony był aktualnym sprawom społecznym, problemów i spraw dotyczących życia miasta. Często w obrębie jednego tekstu poruszano kilka różnych tematów, na co pozwalała luźna budowa i kompozycja. Autor mógł sobie również pozwolić na liczne dygresje czy swobodny zapis myśli.

Historycy literatury za jedną z najbardziej charakterystycznych cech publicystycznej twórczości Prusa uznają wykorzystanie przez autora zróżnicowanej skali nastrojów i emocji - sprzyja to płynnemu przechodzeniu od treści poważnych do lekkich i łatwo przyswajalnych. Warsztat pisarski Prusa był niezwykle rzetelny - twórca bacznie obserwował rzeczywistość gromadził, zapisywał fakty, poszukiwał stale nowych tematów poprzez częste wizyty w nowych, nieodkrytych miejscach, dzielnicach, podwórzach i innych zakamarkach miasta. Pilnie studiował także prasę krajową i zagraniczną, zatem dokumentacyjne zaplecze Prusa było naprawdę imponujące. Mimo tego, felietony spod jego pióra nie są bynajmniej przeciążone twardymi danymi czy przesadną faktografią. Pisarza uznaje się za mistrza gatunku, gdyż zdawał się rozumieć konieczną równowagę między wspomnianą, faktograficzną warstwą felietonu, a jego wartością literacką.

aktualna tematyka

tematyczna dowolność (felieton nie ma ograniczeń tematycznych)

stylistyczna swoboda wypowiedzi (chętnie sięga po różne style, po artystyczne środki wyrazu, po ironię, satyrę, paszkwil, groteskę, kalambury i wszystkie inne gatunki wypowiedzi) - często prowadząca do kontaminacji różnych form, stylów, etc.

dowolność kompozycyjna

subiektywizm

indywidualizacja stylu wypowiedzi

konceptyzm, zaskakujące pomysły (felieton powinien zaskoczyć odbiorcę)

żywiołowość, barwność

lekkość stylu

osobistość (autor wybiera ważki dla niego temat, dzieli się z czytelnikiem opinią, skojarzeniami, obnaża swoje zdolności analityczne, chwali się swoją wnikliwością)

krytyczne spojrzenie na rzeczywistość

zaangażowanie czytelników, nakłonienie ich do aktywności

cykliczność (na ogół felietony są publikowane systematycznie w czasopismach i dziennikach)

artyzm służy celom publicystycznym

03

DZIEJE GATUNKU

W POLSCE

NA ŚWIECIE

W EPOCE POZYTYWIZMU

pierwsze felietony (jeszcze tak nie nazywane) autorstwa Josepha Addisona i Richarda Steele'a na łamach londyńskiego „Spectatora" w latach 1711-1714

nazwaod dodatku rozrywkowo-literackiego zamieszczonego od 1800 roku przez Juliena Louisa Geoffroya w „Journal des debats" pod kreską typograficzną

pierwsze felietony podobne do powiastek filozoficznych zamieszczano w „|Monitorze"- piśmie powołanym z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w latach 1765-1785

redaktorzy: m.in. Ignacy Krasicki, Adam Naruszewicz i Franciszek Bohomolec

Kroniki Tygodniowe Bolesława PrusaChwila obecna, Listy z podróży Henryka SienkiewiczaListy z Paragwaju, Liberum veto Aleksandra Świętochowskiego

Inni twórcy: Marceli Motty, Jan Lam, Kazimierz Chłędowski

04

TWÓRCY FELIETONÓW

Marceli Motty (ur. 5 czerwca 1818 w Poznaniu, zm. 17 stycznia 1898 tamże) - nauczyciel, działacz społeczny, pisarz. Ojciec rysownika Władysława Mottego, syn pedagoga Jana Baptysty Mottego. Pochodził ze spolszczonej rodziny francuskiej. Absolwent Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. W Berlinie studiował filologię klasyczną i filozofię, w 1840 r. uzyskał doktorat. Od 1843 r. do 1896 r. zajmował się pracą pedagogiczną w Poznaniu. Był nauczycielem m.in. w Gimnazjum św. Marii Magdaleny. Zajmował się również pracą społeczną w Towarzystwie Pomocy Naukowej i Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk.Sławę przyniosły mu zbiory felietonów - Przechadzki po mieście (1957, 1999), Listy Wojtusia z Zawad (1983), które stanowią istotny zbiór informacji o XIX-wiecznym Poznaniu. Marceli Motty został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan na stoku Wzgórza Św. Wojciecha. W 1920 jedna z ulic w dzielnicy Łazarz w Poznaniu otrzymała imię Marcelego Mottego. W 2020 Izabela Wyszowska wydała przewodnik po Poznaniu zatytułowany Śladami Marcelego Mottego, a Małgorzata Jańczak i Jan Felcyn audiobook Przechadzki po mieście (oba w Wydawnictwie Miejskim Posnania).Treść felietonów: utrwalenie życia mieszczan Poznania, zachowanie obrazu infrastruktury miejskiej, opis typów ludzkich

Wywodził się z kalwińskiej rodziny niemieckiej. Jego dziadek - Zenon Konrad Lam pochodził z Hanau koło Frankfurtu nad Menem w Hesji i był austriackim oficerem. Według K. Wróblewskiego rodzina Lamów pochodziła ze Szkocji, skąd pradziad Jana, przesiedlił się do Hesji i był dyrektorem budowy dróg i mostów w Hanau. Syn Zenona - Konrad Lam (ur. w 1809 r. w Kromieryżu na Morawach, gdzie stacjonował wówczas pułk jego ojca), był austriackim c.k. komisarzem skarbowym, który w 1831 roku osiadł w Galicji i ożenił się z Polką. Jan uczył się najpierw u Bazylianów w Buczaczu, a następnie trzy lata studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Dzięki ogromnemu wpływowi matki pisarza - Joanny Ziołeckiej, Jan Lam wybrał polską narodowość. Wziął udział w powstaniu styczniowym, czego konsekwencją stał się pobyt w więzieniu austriackim. Do Lwowa powrócił w 1866 i związał z nim resztę życia. Mieszkał w kamienicy przy ulicy Stefana Batorego, na której w 100 rocznicę urodzin pisarza w 1938 władze Lwowa wmurowały pamiątkową tablicę poświęconą jego postaci. Jedna z ulic Lwowa w przeszłości nosiła także jego imię (obecnie ulica Pawłyka). Jan Lam był satyrykiem, krytykował austriacką biurokrację w Galicji, jej wrogie nastawienie do Polaków i ruchów wolnościowych. Stawiał zarzuty i szlachcie, i klerowi, oskarżając ich o dbanie jedynie o własne interesy. Największy rozgłos przyniosły mu publikowane od 1868 Kroniki lwowskie. Był autorem kilku powieści satyrycznych: Pan komisarz wojenny (1863), Wielki świat Capowic (1869), Koroniarz w Galicji (1869), Głowy do pozłoty (1873), Idealiści (1876), Dziwne kariery (1880). Jest autorem tekstu Marsza Sokołów, pieśni przyjętej jako hymn przez Towarzystwo Gimnastyczne Sokół. W swoich książkach i artykułach używał następujących pseudonimów: J.L.; N.M.; Mikołaj Płot z przydomkiem siekierka; X.Y. braciszek jezuicki.Treść felietonów: gospodarka, polityka, obyczajowość, kultura

Kazimierz Chłędowski (ur. 23 lutego 1843 w Lubatówce, zm. 20 marca 1920 w Wiedniu) - pisarz polski, pamiętnikarz, badacz kultury, satyryk, historyk kultury, gawędziarz, popularyzator kultury włoskiej, urzędnik monarchii austro-węgierskiej. Pierwsze nauki pobierał w domu rodzinnym. Następnie uczęszczał do szkoły w Sanoku. Jego nauczycielem, jak i Michała Bobrzyńskiego, był Piotr Burzyński. Później uczył się w gimnazjach w Tarnowie i Nowym Sączu oraz w Gimnazjum Św. Anny w Krakowie, gdzie uzyskał maturę. Studiował prawo na uniwersytecie w Pradze i na Uniwersytecie Jagiellońskim (1862-1867). W 1867 obronił doktorat praw na UJ po przedstawieniu pracy Zdania ze wszystkich umiejętności prawniczych i politycznych. Przygotował również rozprawę habilitacyjną O kredycie rolniczym i jego instytucjach na UJ, ale nie zgłosił się do wykładu habilitacyjnego i nie uzyskał stopnia docenta. Wypowiadał się także przeciwko powstaniu styczniowemu. Pracował w instytucjach rządowych we Lwowie (m.in. komisarz powiatowy Namiestnictwa we Lwowie w okręgu lwowskim i złoczowskim). Członek i działacz Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, członek jego Komitetu (28 czerwca 1870 - 24 czerwca 1874). Od 1881 pracował jako urzędnik w Wiedniu - rzeczywisty tajny radca Biura Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (1881-1882), Powołany do ministerstwa dla spraw Galicji w Wiedniu, pełnił tam funkcję sekretarza, następnie szefa biura tajnego radcy (1882-1899), a od 1899 ministra dla Galicji (17 października 1899 - 18 stycznia 1900) w gabinecie Clary'ego i Witteka, Był także właścicielem dóbr Wietrzno koło Krosna. Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (Nowe Arkady - skrzydło lewe, nr katakumby 31)Treść felietonów: nieco satyryczna seria sylwetek najbardziej znanych postaci z Galicji

Michał Bałucki, ps. „Elpidon" (ur. 29 września 1837 w Krakowie, zm. 17 października 1901 tamże) - polski pisarz, komediopisarz i publicysta okresu pozytywizmu, prezes Wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół" w Krakowie w 1885 roku. Bałucki nie walczył w powstaniu styczniowym, jednak aktywnie uczestniczył w organizacjach spiskowych w Galicji, wspierając stronnictwo czerwonych. Spędził za tę działalność rok w więzieniu (aresztowany pod koniec 1863). W latach 1865-1866 mieszkał w Warszawie, po czym przeniósł się do Krakowa. Wraz z Alfredem Szczepańskim współredagował w latach 1867-1868 tygodnik dla kobiet „Kalina". Od roku 1869 do 1873 pisał do dziennika „Kraj" cotygodniowe felietony pt. Tygodnik krakowski. W roku 1871 otrzymał nagrodę w krakowskim konkursie dramatycznym za sztukę Pracowici próżniacy, zaś w 1892 - w konkursie „Kuriera Warszawskiego" za komedię Flirt. W latach 70. XIX w. Bałucki stał się w Galicji jednym z głównych propagatorów pozytywizmu, tworząc powieści tendencyjne. Bohaterowie pozytywni i negatywni (głównie mieszczaństwo) tych utworów byli przedstawieni schematycznie, ich wypowiedzi przekazywały program społeczny oraz ideowy autora. Powieść Z obozu do obozu (1874) opisywała klęskę uczciwego działacza uwikłanego w sieć intryg w środowisku krakowskim. W powieści Błyszczące nędze (1870) przedstawił krytyczny obraz środowiska arystokratyczno-ziemiańskiego. Bohaterami pozytywnymi powieści byli przedstawiciele inteligencji (np. adwokat w Błyszczących nędzach) lub rzemieślnicy (Byle wyżej, 1875). Powieść Żydówka (1870) potępiała antysemityzm. W późniejszej twórczości Bałuckiego punkt ciężkości przesunął się z promowania programu pozytywistycznego w stronę krytyki rzeczywistości - świat przedstawiony został jako pełen zbrodni, kapitalistycznego wyzysku, socjalistycznych demagogów (250 000 1882, W żydowskich rękach 1884, Przeklęte pieniądze 1899). W ostatnich utworach przeciwstawiał się dekadentyzmowi (Pamiętnik Munia 1899).Inny nurt twórczości Bałuckiego to satyra polityczno-obyczajowa. Dwie wizyty jego ekscelencji (1883) pokazywały przemianę dawnych patriotów w rojalistów. W groteskowy sposób Bałucki przedstawiał drobne mieszczaństwo Galicji z jego kompleksem niższości wobec szlachty, snobizmem, życiem ponad stan (Pan burmistrz z Pipidówki 1887). Przeciwstawiał im rzetelność i pracowitość warstw niższych - rzemieślników, służących, straganiarek - portretując je z sympatią i humorem (Typy i obrazki krakowskie 1881, Nowele i obrazki 1885).Treść felietonów: opis życia literacko-artystycznego w Galicji

05

SZTUKA OBSERWACJI

Pałac w Łazienkach / fot. Library of Congress, Photochrome Collection

Wysłuchaj audycji radiowej zatytułowanej "Prus - kronikarz epoki" - kliknijTUTAJ

Wysłuchaj audycji zatytułowanej "Prus- skromny indywidualista" - kliknij TUTAJ

http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1996-t41-n1/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1996-t41-n1-s99-120/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1996-t41-n1-s99-120.pdf

BOLESŁAW PRUS "KRONIKI TYGODNIOWE"

06

"KURIER WARSZAWSKI", 17.02.1884

JAPOŃSKI STYPENDYSTA W WARSZAWIE I JEGO RAPORT O NAS...

Pomnik Adama Mickiewicza / fot. Library of Congress, Photochrome Collection

Krótko ujmij zasadniczy problem, o którym jest mowa w analizowanym tekście. Czy autor podejmuje ważną dla epoki problematykę?

Zaproponuj dowcipny tytuł felietonu. Warto wiedzieć, że w czasach Prusa nie było zwyczaju tytułowania felietonów, obecnie zaś tytuł jest bardzo ważny. Przyczynił się do tego właśnie sam Prus, nadając tytuły niektórym swoim felietonom spoza cyklu „Kronik.."

Raport Japończyka to wyraźne nawiązanie do konwencji relacji z podróży. Zastanów się, czemu służy wprowadzenie zabawnej historii o japońskim stypendyście?

Rozważ, które z kategorii estetycznych, postaw, właściwości stylu dominują w rozpatrywanym felietonie Bolesława Prusa, groteska, humor, ironia, parodia? Jaką pełnią funkcję?

Znajdź obraz warszawskiego Powiśla, przedstawiony przez Prusa w „Lalce". Porównaj powieściowy i publicystyczny sposób opisu. Co zauważasz?

Odpowiedz, jaki efekt osiąga autor felietonu, wprowadzając dwie osoby wypowiadające się- Japończyka i wyraźnie wobec niego dystansującego się narratora.

07

"KURIER WARSZAWSKI", 23.02.1880

CO P. SIENKIEWICZ WYPRAWIA Z PIĘKNIEJSZĄ POŁOWĄ WARSZAWY

Teatr Wielki / fot. Library of Congress, Photochrome Collectio

Stare Miasto / fot. Library of Congress, Photochrome Collection

fot. Library of Congress, Photochrome Collection

Zastanów się, o kim Prus napisał swój felieton. Czy bohaterem tekstu jest konkretna osoba, czy może zbiorowość? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Wskaż w cytowanym felietonie główne cechy tego gatunku publicystycznego.

Na czym polega humor kroniki Prusa? Wskaż elementy, które go tworzą.

08

"KURIER WARSZAWSKI", 06.07.1878

TROSKA O CZŁOWIEKA PRZYSZŁOŚCI

Pałac w Wilanowie / fot. Library of Congress, Photochrome Collection

Wypisz wydarzenia wymienione w felietonie B. Prusa. Oznacz X, jakim rodzajem komentarza zostały one opatrzone. Wydarzenia wymienione w felietonieKomentarzkrótkii pobieżnydługi i wnikliwy

Jakie cechy charakterystyczne myślenia pozytywistycznego można dostrzec w felietonie Prusa?

Które z wymienionych wydarzeń stały się pretekstami do rozważań o charakterze ogólnym? Dlaczego właśnie te? Uzasadnij odpowiedź.

Jak Prus charakteryzuje warszawian we fragmencie poświęconym Edisonowi? Porównaj ten opis z obrazem mieszkańców Warszawy w „Lalce".

Na podstawie tekstu B. Prusa podaj typowe cechy gatunkowe felietonu wraz z przykładami. Wykorzystaj wiadomości na temat felietonu i stylu publicystycznego.

Co Prus pisze w swoim felietonie na temat szkolnictwa? Jakie wskazuje problemy z nim związane i jakie proponuje rozwiązania?

09

"KURIER WARSZAWSKI", 28.02.1887

WIEŻA PARYSKA

Zdjęcia widoczne na slajdzie zostały wykonane przy użyciu procesu fotochromu. Technika nakłada warstwy sztucznego koloru na czarno-biały obraz z zaskakująco realistycznymi wynikami. Fotografie zostały wykonane w 1890 roku i pochodzą ze zbiorów Biblioteki Kongresu USA.

Wiadomo, że w roku 1889 ma odbyć się wystawa powszechna w Paryżu. Celem zaś zwabienia największej ilości widzów, których już przestały zaciekawiać zwykłe wystawy, Francuzi wymyślili szczególnego rodzaju przynętę, mianowicie wieżę - aż na 300 metrów wysoką.Wieża będzie zbudowana ze sztab żelaznych w taki mniej więcej sposób, jak kratowe mosty na Wiśle. Będzie też najwyższym budynkiem, jaki kiedykolwiek dźwignęła ludzka ręka. Cud świata - olbrzymie piramidy egipskie wyglądać mają obok niej jak stado cieląt obok słonia.Dosyć powiedzieć, że gdyby owa wieża, po wybudowaniu jej w Paryżu, przewróciła się w Warszawie, zajęłaby prawie całą długość Saskiego placu od ulicy Wierzbowej do Królewskiej, a może i dalej.Dbała o zadowolenie czytelników redakcja uprosiła swego naczelnego korespondenta w Paryżu, ażeby nadesłał bliższe szczegóły dotyczące 300-metrowej wieży. Wieży jeszcze nie ma, nawet fundamentów pod nią nie wykopano i w ogóle na pewno nie wiadomo, czy kiedykolwiek będzie na świecie. Niemniej jednak nasz naczelny korespondent rozesłał swoich oficjalistów po całym Paryżu, z surowym rozkazem, ażeby 300-metrową wieżę koniecznie znaleźli, a przynajmniej ażeby dokładnie opisali wszystko, co z niej widać.No, i wieża znalazła się; jeden z naszych reporterów był na niej i oto co zobaczył:Jest nas trzech na szczycie: ja, naczelny architekt i wartownik uzbrojony w potężną lunetę, przez którą widać nie tylko cały glob ziemski, ale jeszcze wszystko to, co się na nim działo i dziać może.Zaiste, obszerny widnokrąg do obserwacji. Na zachód pienią się z głuchym szumem fale Atlantyku, na południe błyszczy spokojnie zwierciadło Morza Śródziemnego, a za nim czernieją wybrzeża Afryki, wreszcie od północy i wschodu rozciąga się europejski półwysep, przyrośnięty do Azji jak olbrzymia huba do dębu.Wicher dmie wściekły i w różne strony chwieje wierzchołkiem 300-metrowej wieży. To przypomina mi owe szczęśliwe lata, kiedy w parku łazienkowskim wdrapywałem się na szczyty drzew wybierać młode wrony. Ponieważ było bardzo zimno, skosztowaliśmy więc (z naczelnym architektem) po kropelce koniaku.- Co pan tu robisz? - zapytałem patrzącego w lunetę wartownika.- Śledzę, czy Niemcy nie przekraczają francuskiej granicy - odparł wartownik.Prosiłem go, ażeby mi pozwolił popatrzeć w czarodziejską lunetę. Wartownik obrzucił mnie groźnym spojrzeniem i odpowiedział, że - jako czuwający nad bezpieczeństwem kraju, jako pojmujący swe obowiązki żołnierz i obywatel, wreszcie jako człowiek honorowy, za żadne skarby świata uczynić tego nie może. Musieliśmy aż dwa razy przepić do niego koniakiem i jeszcze ofiarować mu nie zaczętą butelkę, zanim o tyle się udobruchał, że stłumiwszy donośny głos obowiązku, pozwolił mi używać lunety w sposób, jaki mi się podoba, byłem jej tylko nie połknął.Wicher jeszcze mocniej zakołysał szczytem wieży, a nam zrobiło się zimno. Skosztowaliśmy więc po odrobinie koniaku: ja, architekt i wartownik. Architekt zamyślił się, wartownik jednym okiem patrzył w niebo, drugim w Ocean Atlantycki, a mnie - ogarnęła wielka rzewność.- Pokażże mi pan moich ukochanych ziomków, kiedy już mamy taką cudowną lunetę - rzekłem do architekta.Nastawił szkła i skierował czarodziejskie narzędzie na plac wystawowy.Zobaczyłem tam trzy pracujące grupy ludzi: 100 Francuzów, 100 Niemców i 100 nadwiślańczyków. Każda z tych grup miała wznieść osobny budynek z dużych brył ciosowych, za których ustawienie płacono im franka od sztuki.Niemcy i Francuzi natychmiast wybrali sobie po pięciu dyrektorów i wzięli się do roboty. Polacy z początku wszyscy chcieli być dyrektorami, o co nawet pobili się i rozbiegli. Dopiero gdy im głód dokuczył, zeszli się znowu, i zapytawszy o radę Francuzów, Niemców, przechodniów lub gapiów, wybrali sobie dyrektorów ledwie wówczas, gdy pod francuskim i niemieckim budynkiem już stały fundamenty. Ułożono się też o system wynagrodzenia.W grupie francuskiej i niemieckiej każde 100 franków zarobionych dzielono w następny sposób:Na utrzymanie dyrekcji szło 25 fr., na oszczędność 25 fr., a pozostałe 50 fr. dzielono między wszystkich - po 25 centymów na osobę.W grupie polskiej również płacono po 25 cent. jednej osobie. Ta jednak była oryginalność, że dyrektorowie brali 50 fr., a na oszczędność nie odkładano nic.Pracowano też bardzo rozmaicie w tych grupach. Mocne i flegmatyczne Niemcy przenosiły od razu po 12 kamieni, robiąc na godzinę pięć obrotów. Drobni, ale ruchliwi Francuzi dźwigali tylko po 6 kamieni, ale robili na godzinę po dziesięć obrotów. Polacy zaś wygłodzeni przez poprzednią awanturę, nosili tylko po 8 kamieni i robili po sześć obrotów na godzinę.W końcu 10 godzin interes tak się przedstawiał:Każdy Francuz i Niemiec zarobił po 3 franki; prócz tego każdy dyrektor dostał 30 franków i na każdą grupę przypadało po 150 fr. oszczędności. Polacy zaś zarobili na osobę po 2 fr. 40 cent., a oszczędności nie mieli żadnych, ale ich dyrektorzy otrzymali po 46 fr. na osobę.W czasie wypoczynku Niemcy za oszczędzone pieniądze kupili grochowych kiszek, beczkę piwa i nasycili się tak, że każdemu z nich przybyło po pięć funtów wagi. Francuzi wypili wina, zakąsili czekoladą i sprowadzili sobie teatr, który mocno podtrzymywał wrodzoną żywość ich ducha. Polacy zaś nie bardzo syci poszli spać, ale za to dyrektorowie ich wyprawili sobie bal polski, który podziwiano w całym Paryżu.Na drugi dzień jeden z dyrektorów francuskich, wracając z maskarady, wpadł na myśl zbudowania maszyny, która zastępowała pracę 100 ludzi. Współcześnie pięciu dyrektorów niemieckich, przestudiowawszy Euklidesa i Archimedesa, wysmażyli plan machiny, która zastępowała pracę 90 ludzi. Ale dyrektorowie Polacy, zmęczeni tańcem, spali coś do południa i dopiero ku wieczorowi jeden z nich wynalazł nową figurę mazura, a drugi bardzo misterne łóżko składane, z którego można było zrobić karabin i fortepian, bez możności jednak grania na fortepianie, strzelania z karabinu i sypiania na łóżku.Toteż w ciągu następnych dni zarobki Francuzów podwoiły się, Niemców prawie że się podwoiły, a Polaków zostały te same. W miesiąc później gmach budowany przez Francuzów jaśniał pięknością, Niemców imponował siłą i niezgrabnością, a polski ledwie zaczęty począł się rozwalać. Pracujący bowiem, straciwszy chęć do roboty, wymyślali dyrektorom, a dyrektorzy, wiedząc, że na budownictwie już nic nie zyskają, utworzyli balet i postanowili objeżdżać Europę...Widok ten - pisze nasz paryski korespondent - napełnił mnie wielkim żalem. Odepchnąłem precz lunetę; a że wicher dął coraz mocniej, chwiejąc na wszystkie strony wieżą, i mróz ściskał coraz dokuczliwszy, wypiliśmy więc po kropelce koniaku: ja, naczelny architekt i wartownik.Żal mój przemienił się teraz w gniew.- Niech diabli porwą pańską lunetę - krzyknąłem do wartownika. - Pokazuje rzeczy głupie i niegodziwe!...- Przecież nie ona temu winna. - odparł coraz pochmurniejszy architekt.Wartownik nie odpowiedział nic; zajęty był śpiewaniem Marsylianki.- Wiem - mówiłem do architekta - że moi rodacy, osobliwie rzuceni na obczyznę, nie mogą dorównać ani wam, ani Niemcom. Każdy z was nie byłby lepszy w podobnym położeniu. Za to w domu, u siebie, robią co mogą i chyba nie gorzej od was.- Wątła to ludność - rzekł architekt - i powinna by dużo pracować nad swoją higieną i dietetyką.- Bądź pan o to spokojny - odparłem. - Mamy w Warszawie tylu lekarzy, że już tworzy się u nas lekarski proletariat, a młodzi medycy wyjeżdżają za guwernerów.- Zobaczmy jednak, jaki ci ludzie mają wpływ na wasz ogół - rzekł architekt i począł kierować lunetę ku Warszawie.Ze smutkiem wyznać muszę, że towarzysz mój nie od razu znalazł Warszawę. Szukał jej kolejno w Turcji, Węgrzech i w Niemczech i dopiero przypomniawszy sobie ze Strabona* czy innego starożytnego geografa, kierunek Wisły - z wielką biedą trafił akurat za wolskie rogatki.Spojrzałem w okular i - włosy stanęły mi na głowie. Zobaczyłem bowiem nad zamarzniętą glinianką jakiegoś człowieka, który wyrąbawszy lód unurzał kilka razy w przerębli towarzyszącą mu kobietę... Blada twarz i mdłe ruchy unurzonej nasunęły mi myśl, że musi to być osoba chora.- Wariat czy morderca?... - spytałem przerażony, tym bardziej gdym spostrzegł, że wykąpana kobieta upadła na ziemię, a z jej przymkniętych oczu i nagle zmienionych rysów można było poznać, iż umarła.Tajemnicę tej łaźni wyjaśnił mi w kilku dni wasz "Kurier". Z rubryki policyjnych wypadków dowiedziałem się, że pewien mąż, z porady znachorki, dla przywrócenia sił chorej żonie wykąpał ją w gliniance...Współczucie moje dla biednej kobiety było tak wielkie, żem trząsł się z zimna. A ponieważ wicher coraz gwałtowniejszy trząsł wieżą, wypiliśmy więc po odrobinie koniaku: ja i architekt. Wartownikowi, który już gadał coś przez sen, musieliśmy gwałtem otwierać usta i przez zaciśnięte zęby wlewać płyn rozgrzewający.- Jestem pewny, żeś pan w Warszawie nie zobaczył nic pocieszającego - rzekł architekt.- Diabła warta pańska luneta!... - mruknąłem.- Ależ ona pokazuje tylko to, co jest...Kroniki tygodniowe. "Kurier Warszawski", 28 lutego 1887 r

Przeanalizuj kompozycję felietonu i powiedz, które z przedstawionych wydarzeń są rzeczywiste, a które - fikcyjne. Wyjaśnij, czemu służy wprowadzenie do tekstu fikcji literackiej.

Na jakie problemy chciał zwrócić uwagę Prus?

Scharakteryzuj styl wypowiedzi. Wskaż środki językowe, w których jest widoczny subiektywizm i krytycyzm narratora. Znajdź i wyjaśnij fragmenty ironiczne. Wskaż elementy stylu kolokwialnego. Jakie funkcje pełni ten styl?

Sformułuj dwa argumenty potwierdzające tezę: felieton Prusa jest ironiczną oceną społeczeństwa polskiego.

Scharakteryzuj grupy osób pracujących na placu wystawowym.FrancuziNiemcyPolacyrobotnicydyrektorzyDo jakich stereotypów odwołuje się autor, ukazując poszczególne grupy? Stereotypy (będące elementem jakiejś błędnej wiedzy) należy odróżniać od uprzedzeń (związanych ze sferą emocji) i dyskryminacji (polegającej na konkretnym zachowywaniu się wobec drugiego człowieka). Nie każdy stereotyp musi się wiązać z uprzedzeniem, choć często tak się zdarza.

Wyjaśnij metaforyczne znaczenie lunety. Odwołaj się m.in. do sceny, w której korespondent obserwuje Warszawę.

Znajdź puentę i wyjaśnij jej znaczenie.

Jeśli uważasz, że obraz polskich cech narodowych ukazany w felietonie Bolesława Prusa jest prawdziwy, napisz o tym artykuł w formie listu do autora Kronik tygodniowych. Podtrzymaj wnioski pisarza, dodaj własne argumenty, odnieś problem do sytuacji współczesnej.

Co?: Budowa wieży Eiffla. Ażurowa konstrukcja kratowa z kutego żelaza, złożona z ponad 18 000 części połączonych 2,5 mln nitami. Obecnie mierzy ona 324 metry wraz z zamontowaną na jej szczycie anteną. Całkowita masa wynosi 9 tysięcy ton żelaza, a sama jej wysokość waha się w zależności od temperatury i powiewów wiatru.Kiedy?:Prace przygotowawcze pod budowę wieży rozpoczęto już w 1886 roku. W czerwcu 1887 roku zakończono prace przy fundamentach.W 1888 roku cztery słupy zostały połączone w jedną platformę, widoczną na zdjęciu, zaś całość zakończono 31 marca 1889, kiedy to sam Eiffel wywiesił flagę Francji na zaprojektowanej przez siebie konstrukcji i rzekł do zgromadzonego tłumu: Wznoszę dla Paryża, dla Francji, dla świata tę oto wieżę ze stali. Będzie to najwyższa wieża na świecie (dziś jest to nadal najwyższa budowla Paryża, jedna w samej Francji znajdują się już cztery wyższe od niej budowle).Gdzie?:Avenue Gustave Eiffel w Paryżu - Pole Marsowe (lokalizacja wybrana ze 107 propozycji).Kto?:Za pomysł konstrukcji słynnej wieży odpowiada zespół trzech architektów: Gustave Eiffel, Maurice Koechlin, Émile Nouguier. Ostatecznie Eiffel wykupił od swoich współpracowników prawa autorskie wraz z prawami do własności intelektualnej projektu, zaś od 1887 roku pracami kierował Koechlin.Tło:Wieża powstała specjalnie z okazji paryskiej wystawy światowej w 1889 roku. Jej budowa wywołała spore kontrowersje i podzieliła paryżan na dwa obozy: tych którym wieża przypadła do gustu i tych, jak znany pisarz Guy de Maupassant oraz kilkunastu innych artystów podpisanych pod Protestem artystów, którzy nie mogli wyobrazić sobie Paryża z ta gigantyczną konstrukcją. Sama wieża miała być rozebrana w ciągu dwudziestu lat od wystawy, jednak dzięki umieszczeniu na niej telegrafu przetrwała i stała się jedną z najczęściej odwiedzanych zabytków Paryża. Koszt jej budowy wynoszący prawie 8 mln franków zwrócił się w większości w ciągu 5 miesięcy od otwarcia wieży dla turystów.Kadr: Fotografia przedstawia budowę wieży w momencie gdy już cztery podstawy (mierzące po 25 metrów) zostały postawione na betonowych filarach (sięgających 14 metrów pod ziemię z jednej strony, zaś z drugiej 8m.) i połączone w platformę.

KONTEKSTY

10

ANTONI SŁONIMSKI "KRONIKI TYGODNIOWE"

Odpowiedz, z jakich powodów i w jaki sposób Antoni Słonimski uczcił pamięć Bolesława Prusa.

Zwróć uwagę, jak publicysta okresu międzywojennego, określanego przez Słonimskiego jako czasy względności i niepewności, postrzegał przeszłość, starą Warszawę z przełomu XIX i XX wieku. Do czego tęsknił?

Wyjaśnij sens metafory: „Czas jak na starych freskach wytworzył glazurę łagodną i przejrzystą, ale wystarcza popatrzeć dłużej, aby rozpoznać znane nam ciemne i smutne malowidło".

11

MARCIN WICHA "DZBAN"

Określ problem przedstawiony w felietonie.

Podaj przykład (wydarzenie, sytuację), który autor wykorzystuje do ukazania problemu.

Przeanalizuj kompozycję felietonu. Wskaż fragmenty, w których autor wprowadza w temat, rozwija go i wyciąga w nioski.

Wskaż puentę. Czy cię zaskoczyła?

Wskaz sformułowania świadczące o subiektywizmie autora.

W jaki sposób Marcin Wicha nawiązuje kontakt z odbiorcą?

Opisz styl, którego używa autor. Jak myślisz, do jakiego odbiorcy kieruje swój tekst?

Wskaż elementy humorystyczne.

Porównaj język felietonów Prusa i Wichy.

12

MARCIN WICHA "DZBAN"

FELIETON MARCINA WICHY

Charakterystyka języka autora:swobodny, potoczny, ale nie wulgarny

Sposób nawiązania kontaktu z czytelnikiem:opis codziennych sytuacji i zachowań, prosty zrozumiały język

Elementy humorystyczne:odwołanie się do życiowych sytuacji, ukazanie konfliktu pokoleń

Sposoby zainteresowania czytelnika problemem:opisywanie zjawisk bliskich czytelnikowi, podejmowanie aktualnej problematyki

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

Zadania są własnością intelektualną wydawnictwa GWO. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
BOLESŁAW PRUS "KRONIKI TYGODNIOWE" by Paweł Domzalski on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
"KRONIKI TYGODNIOWE" BOLESŁAW PRUS Kronika tygodniowa jest odmianą felietonu - gatunku publicystycznego podejmującego w swobodnym tonie aktualną na ogół problematykę. Felieton posługuje się często metaforą i skojarzeniem, niekiedy fikcją literacką; ma na celu wzbudzenie zaciekawienia i nawiązanie bezpośredniego kontaktu z czytelnikiem. Atrakcyjna forma łączy się z lekkością tonu i często żartobliwym lub satyrycznym charakterem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wirtualny Spacer po Warszawie na podstawie "Lalki" Bolesława Prusa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tajemnice tytułu "Lalka"

Dlaczego Prus nadał swojej powieści taki tytuł?

2

1

4

Możliwości interpretacyjne

Co pisał sam Prus?

1

Co "mówi" tekst powieści?

2

Co sądzą badacze literatury?

3

1

Kiedy w 1887 r. powieść zaczęła ukazywać się w Kurierze Codziennym, czytelnicy uznali, że tytułową "lalką" jest Izabela Łęcka. Prus jednak zaprotestował, pisząc w gazecie sprostowanie, że nie chodziło mu o bohaterkę, a raczej wydarzenie. Twierdził, że inspiracją dla niego był proces o lalkę, o którym przeczytał w prasie. Miał on miejsce w czeskim Brnie, gdzie młoda wdowa została oskarżona o kradzież lalki, a jej niewinność została udowodniona po "sekcji" zabawki.

Słowo "lalka" pojawia się 69 razy w powieści-przykłady

Mimi

kradzież

2

3

marzenia Rzeckiego

proces

plac zabaw

4

5

6

stara lalka Heluni

baron Krzeszowski

prezent dla Heluni

7

8

9

kobiety

Ewelina Janocka

lalki Rzeckiego

10

11

12

lalki w sklepie

1

"W końcu wydobywam pudło - są trzy duże lalki: brunetka, blondynka i szatynka. Każda ma prawdziwe włosy, każda, naciśnięta w brzuszek, przewraca oczyma i wydaje głos, który dla pani Stawskiej brzmi jak "mama"..."

"...baronowej przed kilkoma dniami zginęła lalka po nieboszczce córce i że dziś ta wariatka posądza panią Stawską...- O co?- O kradzież lalki!"

"Skrzypnęły drzwi i wbiegła mała dziewczynka z drutami w ręku.Dziecko - Proszę babci! - zawołała - ja nigdy nie skończę kaftanika dla mojej lalki... "

"Czy ja mu raz dawałam do zrozumienia, że Ewelina dziś jest tylko zepsute dziecko i lalka? Może kiedyś wyrośnie, ale w tej chwili!... akurat Starski dla niej dobry." - Zasławska

"Był już na rozległym placu Ujazdowskim, w którego południowej części znajdowały się zabawy ludowe. Pomieszane dźwięki katarynek, odgłosy trąb i zgiełk kilkunastutysiącznego tłumu ogarniał go jak fala nadpływającej powodzi. Widział jak na dłoni długi szereg huśtawek, kołyszących się w prawo i w lewo niby ogromne wahadła o potężnym rozmachu. Potem drugi szereg - szybko kręcących się namiotów, z dachami w różnokolorowe pasy. Potem trzeci szereg - bud zielonych, czerwonych i żółtych, gdzie przy wejściu jaśniały potworne malowidła, a na dachu ukazywali się jaskrawo odziani pajace albo olbrzymie lalki."

"Sędzia wziął do rąk lalkę, która tyle narobiła zgryzoty, i urzędowym scyzorykiem rozciął jej naprzód stanik, a następnie począł z wielką uwagą odpruwać głowę od tułowia."

"Z rana wysłałem do pani Stawskiej liścik donosząc, że przyjdziemy dziś na herbatę obaj z Wokulskim. Do listu ośmieliłem się załączyć pudełko zabawek dla Heluni. Był tam las ze zwierzętami, całe umeblowanie dla lalki, mały serwis i mosiężny samowar".

"Nazywa się Mimi. Kiedy Helunia zobaczyła ją pierwszy raz, złożyła ręce i stanęła jak posąg. A kiedy pani Krzeszowska dotknęła jej i lalka zaczęła mówić, Helunia zawołała: "Ach, mamo, jaka ona piękna..."..."

"- Cóż - rzekłem po chwili, zabierając się do wyjścia - cóż, czy przypuściłby kto, że taka drobna rzecz jak lalka może przyczynić się do uszczęśliwienia dwojga ludzi? - Jak to lalka? - No, jakże?... Gdyby pani Stawska nie kupiła u nas lalki, nie byłoby procesu, Stach nie wzruszyłby się losem pani Heleny, pani Helena nie pokochałaby go, a więc i nie pobraliby się... Bo, ściśle rzeczy biorąc, jeżeli w Stachu zbudziło się jakieś gorętsze uczucie dla pani Stawskiej, to dopiero od owego procesu. "

"Co mnie jednak dziwi najmocniej - prawiła - to okoliczność, że na podobnych lalkach nie poznają się mężczyźni." - Zasławska

"- Przepraszam!... Mam siedemnaście procesów o trzydzieści dziewięć tysięcy rubli długów, jeżeli mnie pamięć nie myli. Ale to są procesy o długi. Między nimi nie ma ani jednego, który wytoczyłbym uczciwej kobiecie o kradzież lalki...

"...i gdy cały ten świat lalek, przy drgającym świetle gazu, nabrał jakiegoś fantastycznego życia, stary subiekt podparłszy się łokciami śmiał się cicho i mruczał:- HI!hi! hi! dokąd wy jedziecie, podróżni?..."

"Lalka" to najczęściej komentowany, analizowanyi interpretowany tytuł polskiej powieści

Topos theatrum mundi - sceny, kiedy Rzecki nakręca mechaniczne zabawki

"Niekiedy podczas tych samotnych zajęć w starym subiekcie budziło się dziecko. Wydobywał wtedy i ustawiał na stole wszystkie mechaniczne cacka. Był tam niedźwiedź wdrapujący się na słup, był piejący kogut, mysz, która biegała, pociąg, który toczył się po szynach, cyrkowy pajac, który cwałował na koniu, dźwigając drugiego pajaca, i kilka par, które tańczyły walca przy dźwiękach niewyraźnej muzyki. Wszystkie te figury pan Ignacy nakręcał i jednocześnie puszczał w ruch. A gdy kogut zaczął piać łopocząc sztywnymi skrzydłami, gdy tańczyły martwe pary, co chwilę potykając się i zatrzymując, gdy ołowiani pasażerowie pociągu, jadącego bez celu, zaczęli przypatrywać mu się ze zdziwieniem i gdy cały ten świat lalek, przy drgającym świetle gazu, nabrał jakiegoś fantastycznego życia, stary subiekt podparłszy się łokciami śmiał się cicho i mruczał: - Hi! hi! hi! dokąd wy jedziecie, podróżni?... Dlaczego narażasz kark, akrobato?... Co wam po uściskach, tancerze?... Wykręcą się sprężyny i pójdziecie na powrót do szaf. Głupstwo, wszystko głupstwo!... a wam, gdybyście myśleli, mogłoby się zdawać, że to jest coś wielkiego!... Po takich i tym podobnych monologach szybko składał zabawki i rozdrażniony chodził po pustym sklepie, a za nim jego brudny pies. „Głupstwo handel... głupstwo polityka... głupstwo podróż do Turcji... głupstwo całe życie, którego początku nie pamiętamy, a końca nie znamy... Gdzież prawda?..." "

wg prof. Barbary Bobrowskiej,

Odczytanie satyryczno - dydaktyczne - lalkami są bohaterowie powieści, pochodzący ze sfery arystokracji: Izabela, Kazimierz, Ewelina, książę, Łęcki.Wszyscy oni są próżni, skoncentrowani na zaspakajaniu potrzeb materiałnych, ważne jest dla nich "mieć a nie być". Żyją w ułudzie swojej grupy społecznej, negatywnie ocenianej przez Prusa.Wokulski też jawi się jako marionetka w rękach Izabeli.

Odczytanie oniryczne (psychologiczne) - lalką i ułudą dla Wokulskiego jest Izabela

wg Olgi Tokarczuk

Lalka na ustnej maturze

W jaki sposób mężczyźni zdobywają kobiety? Odpowiedz na pytanie, analizując plakat i przywołując treść powieści Lalka.

W jaki sposób twórcy przedstawiają motyw zabawek w kulturze? Odpowiedz na pytanie, analizując kadr z filmu Lalka, powieść Prusa oraz wybranego tekstu literackiego.

MATURA

Tęsknota - siła niszcząca czy budująca ludzkie życie? - rozprawka

O "Lalce" - czytanie ze zrozumieniem tekstu poświęconego ludzkiej egzystencji

3

2

1

4

"świat jest teatrem"

Dziękuję za wspólne chwile z Lalką!

# data[].attributes.attachment_link.title
Tytuł "Lalka" by Wioletta Roguska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Tajemnice tytułu "Lalka" Dlaczego Prus nadał swojej powieści taki tytuł? 2 1 4 Możliwości interpretacyjne Co pisał sam Prus? 1 Co "mówi" tekst powieści? 2 Co sądzą badacze literatury? 3 1 Kiedy w 1887 r. powieść zaczęła ukazywać się w Kurierze Codziennym, czytelnicy uznali, że tytułową "lalką" jest Izabela Łęcka.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Potęga rozumu.

www._.com

Czerwiec, 2020 r.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Powieść kryminalna, co to jest?.

Powieść kryminalna (zwana detektywistyczną) to jeden z najpopularniejszych gatunków współczesnej literatury.

Królowa kryminału.

Mistrzowie dedukcji.

Detektyw prowadzący śledztwo to postać wyjątkowa, o bardzo wyrazistej, silnej osobowości. Przewyższa innych swoją przenikliwością, intuicją czy uporem.

Mitologiczne inspiracje

„Na scenę wchodzi Plotka, wymalowanaod stóp do głów w języki"

Co łączy Herkulesa Poirot z mitycznym herosem?

W wiosce aż huczy od plotek. Czy rację mają ci, którzy twierdzą, że nie ma dymu bez ognia?

http://www.agathachristie.pl/powiesci.htmlAgatha Christie - powieści i opowiadanianullAgathachristie

Królowa kryminału.

Agatha Mary Clarissa Miller Christie (1890 - 1976), najbardziej znana na świecie pisarka kryminałów oraz najlepiej sprzedająca się autorka wszech czasów. Wydano ponad miliard egzemplarzy jej książek w języku angielskim oraz drugi miliard przetłumaczonych na 45 języków obcych. Pod pseudonimem Mary Westmacott wydała kilka romansów, które też nieźle się sprzedawały. Wniosła wiele nowych rozwiązań do tradycyjnej sztuki pisania kryminałów, co zapewniło jej sukces. Jej sztuka "Pułapka na myszy", wystawiona po raz pierwszy w 1952 roku w Londynie, jest nadal grana po 50 latach i po 20000 przedstawień.

+ info

https://www.empik.com/empikultura/surferka-ktora-zabija-przy-zmywaniu-agatha-christie-jakiej-nie-znacie,12839,aSurferka, która zabija przy zmywaniu - Agatha Christie jakiej nie znacie!Polacy mieli swoją Joannę Chmielewską, Skandynawowie - Camillę Lackberg, Amerykanie - Tess Gerritsen. Jednak jest pisarka, mistrzyni suspensu, którą...Empik

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

www._.com

Powieść kryminalna, co to jest?

Powieść detektywistyczna wywodzi się z powieści kryminalnej, jej początki sięgają XVIII i XIX. W tych czasach określano ją mianem literatury „groszowej", „wagonowej" lub „kioskowej".

+ info

ZapamiętajPrzebieg akcji w powieści kryminalnej:zbrodnia (morderstwo, kradzież itp.) - w momencie rozpoczęcia akcji jest już faktem.rozpoznanie - detektyw ogląda miejsce zbrodni i czyni pierwsze pobieżne obserwacje, po których przedstawia ogólną teorię dotyczącą sprawcy oraz wstępny plan jego schwytania.przesłuchania bohaterów - rozmowy z podejrzanymi i świadkami.narada - stanowi podsumowanie dotychczasowych wyników śledztwa. Naradę detektyw prowadzi wraz z pomocnikiem.scena schwytania sprawcy - w jednym miejscu zostają zebrani najważniejsibohaterowie, w tym wszyscy podejrzani; jeden z nich zostajewskazany jako sprawca.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Potęga rozumu.

Czerwiec, 2020 r.

Sprawdź i zapisz w zeszycie

www._.com

Prekursorem powieści detektywistycznej jest Edgar Allan Poe. Napisał trzy krótkie nowele o charakterze kryminalnym. Wydane w 1841 r. „Zabójstwa przy Rue Morgue" (The Murders in the Rue Morgue) było pierwszym opowiadaniem detektywistycznym. W nim właśnie Poe po raz pierwszy zaprezentował słynną „metodę dedukcji", wykorzystaną później przez wielu twórców literatury kryminalnej. Dwa pozostałe utwory to:Tajemnica Marie Roget i Skradziony list.

Zapisz w zeszycie.CECHY POWIEŚCI DETEKTYWISTYCZNEJ:świat przedstawiony: zamknięty (zarówno przestrzennie, jak i w znaczeniu liczby osób podejrzanych oraz poszlak);bohater: detektyw - amator;fabuła: odwrócony porządek fabuły (dopiero w ostatnim rozdziale czytelnik dowiaduje się, co tak naprawdę się wydarzyło);gra z czytelnikiem: narrator podsuwa odbiorcy różne tropy, zarówno fałszywe, jak i prawdziwe, które prowadzą do rozwiązania

Mistrzowie dedukcji.

W literaturze od wielu lat pojawiają się charyzmatyczne i nad wyraz inteligentne postacie detektywów czy policjantów, którzy nigdy nie dają pokonać się złoczyńcom i zawsze są krok przed nimi. Wyjątkowe metody w dochodzeniu prawdy, jakie wykorzystują, a niekiedy także ich ekscentryczność, sprawiły, że wiele postaci trudniących się tą profesją, stało się znane na całym świecie - nawet jeżeli nie wszyscy do końca kojarzą z jakich powieści pochodzą.

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

+ info

Dedukcja - dochodzenie do logicznych wniosków na podstawie obserwacji i analizy faktów, danych, informacji.

www._.com

Hercules Poirot - postać detektywa stworzona przez Agathę Christie. Belg mieszkający w Anglii. Jego charakterystyczne cechy to niski wzrost, jajowata głowa, starannie pielęgnowane wąsy, z których był niezmiernie dumny, zaś dla niektórych osób, z jakimi miał styczność były one nieco groteskowe. Zawsze elegancko ubrany, z obowiązkowymi lakierkami na nogach, niezależnie od miejsca, w jakim się znalazł. Przesadnie pedantyczny, miał obsesję na punkcie punktualności - nieodłącznym atrybutem jest kieszonkowy zegarek. Posiadał bliskiego przyjaciela i współpracownika Anglika - Arthura Hastingsa. Obracał się w wysokich kręgach.Początkowo jego metody śledcze bazowały na klasycznej dedukcji, z czasem jednak zwrócił się bardziej w stronę psychologii zbrodni. Cechowała go skrupulatność i dążenie do rozwiązania zagadki za wszelką cenę. Zawsze działał zgodnie ze swoim sumieniem i swoistym pojęciem sprawiedliwości, więc nie za każdym razem ujawniał sprawcę przestępstwa, jakiego zagadkę rozwiązał.Poirot miał swoje przyzwyczajenia i rytuały, które innych niekiedy irytowały, o tym może świadczyć fakt, że sama twórczyni postaci - Agatha Christienie przepadała za nim. Stworzyła powieść, w jakiej Herkules Poirot ginie. Jednakże zaznaczyła, że ma ona zostać wydana dopiero po jej śmierci.

Jane Marple(bohaterka powieści Agathy Christie). Panna Marple mieszka w małej wiosce St. Mary Mead w Anglii. Na pozór jest typową, trochę wścibską starą panną, ale gdy musi zmierzyć się z zagadkami kryminalnymi, wykazuje niesłychaną bystrość umysłu.Sherlock Holmes - postać stworzona przez Arthura Conana Doyle'a. Genialny detektyw wykorzystujący do rozwiązywania zagadek kryminalnych metody dedukcji. Swoje śledztwa opierał na umiejętności obserwacji, znajomości psychologii, chemii, balistyki, matematyki, a także dużej wiedzy ogólnej. Motto: "Gdy odrzucisz to, co niemożliwe, wszystko pozostałe, choćby najbardziej nieprawdopodobne, musi być prawdą."Philip Marlowe (bohater książek Raymonda Chandlera) prywatny detektyw mieszkający w Hollywood. Charakteryzuje go cyniczne poczucie humoru i skłonność do nadużywania alkoholu. Samotny i zgorzkniały idealista.Komisarz Jules Maigret -(bohater serii powieści i opowiadań Georges'a Simenona). Śledztwa Maigreta opierają się nie tylko na jego ponadprzeciętnej (choć na pozór niewidocznej) inteligencji i charyzmie, ale także na policyjnej rutynie, zasobach archiwalnych i pracy podległych komisarzowi młodszych inspektorów.

Mitologiczne inspiracje.

Herkules Poirot pod wpływem rozmowy ze znawcą literatury klasycznej - doktorem Burtonem postanawia wykonać, podobnie jak starożytny Herkules, 12 prac. Ma zamiar podjąć się tylko tych zleceń, które go zainspirują: będą to prace natchnione, „artystyczne", odwołujące się do symboliki mitu o Herkulesie. Według Poirota łączy go ze słynnym imiennikiem próba uwalniania świata od zła; jego prace mają być pracami na miarę współczesnego człowieka.

+ info

Warto wiedzieć.Dwanaście prac Herkulesa.Nazwa pracyTematykaCytat nawiązujący do mitologiiLew z NemeiTajemnicze porwania psów rasy pekińczyk„- Legenda mówi, panie Poirot, że pekińczyki były kiedyś lwami. Do tej pory zachowały lwie serce!"Hydra lernejskaPlotki na temat otrucia żony przez doktora Oldfielda„- Plotka to rzeczywiście hydra lernejska o dziewięciu głowach. Nie sposób jej zniszczyć, bo na miejscu jednej odciętej głowy wyrastają dwie nowe."Łania kerynejskaNagłe zniknięcie służącej słynnej rosyjskiej tancerki„- Złote skrzydła, złote poroże? Zależy, jak na to patrzeć, czy ktoś widzi w pani anioła, czy diabła? Może być pani jednym lub drugim. A może to tylko złote poroże rannej łani?- Ranna łania... - mruknęła Katrina [...]. "Dzik z ErymantuPojmanie groźnego przestępcy Marrascauda„Zależy nam, przyjacielu, żeby Marrascaud został ujęty... i to żywcem. To nie jest człowiek, raczej dzik... jeden z najbardziej niebezpiecznych morderców naszych czasów."Stajnie AugiaszaZdyskredytowanie pisma „X-ray" i wyciszenie skandalu politycznego dotyczącego oszustw Johna Hammetta„- Jestem reformatorem, panie Poirot. Chcę doprowadzić do oczyszczenia polityki. Jestem przeciwnikiem korupcji. Czy wie pan, w jakim stanie jest polityka w tym kraju? Ni mniej, ni więcej, tylko stajnie Augiasza."Ptaki stymfalijskieSzantażowanie samotnych i bogatych mężczyzn przez matkę i córkę w celu wyłudzenia pieniędzy„- Ptaki stymfalijskie, o dziobach z żelaza, żywiące się ludzkim mięsem i mieszkające nad jeziorem Stymfalos... Tak, wszystko się zgadza."Byk kreteńskiZemsta admirała Chandlera na żonie - próba otrucia Hugha Chandlera„- Piękny okaz, co? - odezwał się pułkownik Frobisher, widząc, jak bacznie Poirot przygląda się młodemu człowiekowi. (...)- O tak, jest wspaniały... absolutnie wspaniały - mruknął Poirot. - Młody byk... tak, można by rzec, że to młody byk poświęcony Posejdonowi... Doskonały przykład zdrowia i męskości."Klacze DiomedesaDziałalność narkotykowa generała Granta„Pani jest bardzo młoda, mademoiselle. Wierzę, że nie wiedziała pani, nie zdawała pani sobie sprawy z tego, co pani i pani siostry robicie. Jak klacze Diomedesa żywiłyście się ludzkim mięsem."Pas HipolityHandel dziełami sztuki„- Dała mi pani ten obraz. Proszę więc spojrzeć, przyzna pani, że nie pasuje on do pani szkoły! Pokazał jej płótno. (...)- Pas Hipolity- powiedział cicho Poirot. - Hipolita wręczająca swój pas Herkulesowi... płótno pędzla Rubensa. Wielkie arcydzieło... mais tout de memenie pasuje do pani salonu."Stado GeryonaZdemaskowanie prawdziwej działalności sekty „Stado Pasterza"„Nazwali się Stadem Pasterza. Maja siedzibę w Devonshire... bardzo piękną posiadłość nad morzem. Wyznawcy zjeżdżają się tam na tak zwane rekolekcje."Jabłka HesperydPoszukiwania kielicha autorstwa Benvenuto Calliniego„- Jego wartość sama w sobie z całą pewnością jest znaczna. To arcydzieło (...). Wyobrażono na nim jabłoń, którą opasuje wysadzany kamieniami wąż. Same jabłka wykonane są z nadzwyczaj pięknych szmaragdów."Pojmanie CerberaHandel narkotykami w klubie nocnym Piekło„- Pozwoli pani przedstawić sobie pana Williama Higgsazawołał Poirot, przekrzykując grzmot uderzeń psiego ogona.- To mistrz w swoim fachu. Podczas brouhahatej nocy pan Higgs nakłonił Cerbera, aby wyszedł za nim z Piekła.

Mityczny Herkules to największy heros Iliady. Znany jestz wykonania 12 niemożliwych prac.

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

www._.com

„Jeszcze raz należy wykonać dwanaście prac Herkulesa... współczesnego Herkulesa. Dowcipny koncept, a i zabawny! Zanim wycofa się ostatecznie, podejmie się dwunastu spraw, ni mniej, ni więcej. Powinny to być sprawy wybrane specjalnie pod kątem związku z dwunastoma pracami starożytnego Herkulesa. Tak, to będzie nie tylko zabawne... będzie to dzieło natchnione, ba - artystyczne.(...) Nie zamierzał zbyt wiernie naśladować swojego pierwowzoru. Obejdzie się bez kobiet, koszul Dejaniry... prace i tylko prace."

+ info

Hydra lernejska- według mitologii greckiej był to wąż wodny, potwór o wielu głowach (źródła podają różną ich ilość - od 5 do 100).Nie można iść było zabić, bo środkowa głowa była nieśmiertelna, w miejscu każdej odciętej głowy odrastały trzy nowe.Oddech hydry był trujący.Herkules, przy pomocy sługi pokonał bestię, przypalając miejsca po odcięciu głów i zapobiegając ich regeneracji, a nieśmiertelną, środkową głowę zakopał.

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

„Na scenę wchodzi Plotka, wymalowana od stópdo głów w języki"

Tym razem słynny detektyw ucina łeb Hydrze, czyli plotkom, niszczącym życie doktora Charlesa Oldfielda. Boryka on się z problemem, który nie pozwala mu żyć. W miasteczku, gdzie mieszka, roznoszą się plotki, iż zabił własną żonę - miał on ją ponoć otruć...

www._.com

Kliknij koniecznie

Zapiski z lektury.

+ info

Odpowiedzi na pytania zapisz w zeszycie

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

www._.com

Na co detektyw zwracał szczególną uwagę, prowadząc rozmowy? Jak wyglądało prowadzone dochodzenie?

Wymień elementy świata przedstawionego.czas akcji -miejsce akcji -bohater główny -narrator -temat -

Co charakteryzuje język utworu Agathy Christie (styl, konstrukcję zdań, specyficzne zwroty itp.)?

Jakie argumenty przedstawił Herkules Poirot na dowód winy siostry Harrison?

Zapiski z lektury.

Dziękuję za Twój aktywny udział w lekcji.

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

www._.com

Detektyw przede wszystkim zadawał rozmówcom pytania. Obserwował uważnie reakcje, zwracał szczególną uwagę namimikę i gesty. Każdego z rozmówców pozornie wprowadzał w tok śledztwa, aby ujawnił jak najwięcej informacji.

Elementy świata przedstawionego.czas akcji - lata 30 XX wieku (kilka dni)miejsce akcji - Market Loughbroughbohater główny - Herkules Poirotnarrator - wszechwiedzącytemat - plotki na temat śmierci żony doktora zainicjowały ciąg działań głównego bohatera, które doprowadziły do odkrycia zbrodni - otrucia pani Oldfield przez siostrę Harris.

Styl rzeczowy, konkretny, nastawiony na przekazanie informacji.Zdania krótkie, najwyżej złożone.Nasycenie dialogami.W dialogach dużo zdań pytających.W wypowiedziach detektywa wtręty pochodzące z języka francuskiego.

* To siostra Harrison pierwsza zaczęła rozpuszczać plotki na temat śmierci żony doktora.* Przytoczyła psychologicznie nieprawdopodobną rozmowę między doktorem a panną Moncrieffe.* Początkowo była przeciwna ekshumacji zwłok żony doktora.* Została przyłapana na podłożeniu puderniczki z arszenikiem pannie Moncrieffe.

Potęga rozumu.

Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa.

Czerwiec, 2020 r.

Źródła i inspiracje:

Myśli i słowa. Podręcznik do języka polskiego 7+ obudowa metodyczna, E. Nowak J. Gaweł. portalkryminalny.pl lekturygimnazjum.pl klp.pl https://view.genial.ly/5e6f3eef27aede0fbe7893af/presentation-dwanascie-prac-herkulesahttps://slideplayer.pl/slide/840855/"Stworzeni z wyobraźni: powieść detektywistyczna" A. Krzemińska.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dwanaście prac Herkulesa. by polskisp10 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Potęga rozumu. www._.com Czerwiec, 2020 r. Agatha Christie, Dwanaście prac Herkulesa. Powieść kryminalna, co to jest?. Powieść kryminalna (zwana detektywistyczną) to jeden z najpopularniejszych gatunków współczesnej literatury. Królowa kryminału. Mistrzowie dedukcji. Detektyw prowadzący śledztwo to postać wyjątkowa, o bardzo wyrazistej, silnej osobowości. Przewyższa innych swoją przenikliwością, intuicją czy uporem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
z legend dawnego egiptu

przypomnienie postaci autora

czym jest nowela?

fabuła

Narrator zwraca uwagę czytelnika na znikomość ludzkich dążeń i celów, bezradność wobec przeznaczenia. Jego wypowiedzi do czytelnika powtarzają się w formie refrenu. Budują napięcie, tworzą klamrę kompozycyjną, podkreślają przesłanie utworu.

Nowela (wł. novella - nowość) - krótki utwór literacki, pisany prozą, charakteryzujący się wyraźnie zarysowaną i sprawnie skrojoną akcją główną, mocno udramatyzowaną, która zmierza do punktu kulminacyjnego. Fabuła noweli jest zazwyczaj jednowątkowa, pozbawiona epizodów, rozbudowanych opisów przyrody oraz szczegółowej charakterystyki postaci. Jest to jedna z odmian epiki. Jej treść dotyczy pewnego zdarzenia, opartego na wyrazistym motywie, z pozoru nieistotnym (np. kamizelka, sokół), ale często nabierającym znaczeń symbolicznych. Niemiecki pisarz Paul Heyse określił ów motyw mianem „sokoła". Stworzył on teorię sokoła, opartą na wnikliwej analizie noweli Giovanniego Boccaccia pt. „Sokół".W noweli akcja toczy się w określonym czasie i miejscu, a osobą opowiadającą jej przebieg, zazwyczaj w sposób „obiektywny", jest narrator. Ukazywane przez niego wydarzenia mają swoje przyczyny i skutki.

Początek i koniec noweli stanowią klamrę kompozycyjną. ,,Patrzcie, jak marne są ludzkie nadzieje wobec porządku świata; patrzcie, jak marne są wobec wyroków, które ognistymi znakami wypisał na niebie Przedwieczny!..."Refren ten stanowi wspomnianą klamrę kompozycyjną, ponieważ dokończenie zdania rozpoczętego przez narratora występuje w zakończeniu noweli. Pisarz akcentuje więc wyraźnie, że towarzyszyć mu będzie perspektywa egzystencjalna, dzięki której albo jednostka traci na znaczeniu, albo właśnie staje się soczewką, w której skupia się światopogląd utworu.Komentarz ten wskazuje, iż próżne są nadzieje i zamiary ludzkie, jako że nie mają one znaczenia w obliczu wyroków Bożych.

- Remzes- Horus- dostojnicy państwowi- lekarz- kapłan- kanclerz

konstrukcja noweli

Wydarzeń jest bardzo małoW fabule przeważają rozmowy i snucie planówIstnieje symetria w treści (np. zdarzenia z przeszłości są zrównoważone planowanymi)Jest punkt kulminacyjny oraz rozwiązanie akcji

Obłożnie chory 100 letni Ramzes wypija lekarstwo, które albo go uzdrowi, albo zabije.

Gwiazdy zapowiadają śmierć członka dynastii.

Horus wezwany do sali faraonów.

Horus nie potrafi interpretować znaków.

Dworzanin objaśnia następcy tronu znaki.

gromadzenie się tłumu

światła z grobu Zefory

rżenie koni

światło za Nilem, gdzie tęskni ukochana Berenika

Ukąszenie

Przygotowanie edyktów

Diagnoza

Odrzucenie edyktów

Horus umiera z edyktem o uwolnieniu Bereniki w ręce

Ramzes odzyskał zdrowie

1) o pokoju z Etiopami

2) o niewyrywaniu języków jeńcom,

3) o zmniejszeniu czynszów ludowi i pracy niewolnikom

4) o przeniesieniu zwłok Zefory

5) o odwołaniu Jetrona z wygnania

6) o oswobodzeniu Bereniki

o zmniejszeniu czynszów ludowi i pracy niewolnikom

o pokoju z Etiopami,

o przeniesieniu zwłok Zefory

o odwołaniu Jetrona z wygnania

o niewyrywaniu języków jeńcom

cechy gatunkowe tragedii obecne w noweli

zasada trójjedności: jedność miejsca, czasu i akcji;

ograniczona liczba bohaterów - nie więcej niż trzech jednocześnie;

jeden motyw: przejęcie władzy;

losy ludzkie zależne od siły wyższej - nad wszystkim czuwa Przedwieczny;

Dzięki wykorzystaniu cech gatunkowych tragedii utwór jest dynamiczny. Lepiej zostały oddane emocje bohaterów i dramatyzm sytuacji, w jakiej znalazł się Horus.

modele władzy

RAMZES władca absolutny oraz

HORUS władca absolutny, ale

Ramzes jest władcą doświadczonym, bezkompromisowym, mądrym, odpornym na naciski z zewnątrz. Reprezentuje rządy silnej ręki. Uważa, że nie może być przerwy w ciągłości sprawowania władzy, a dobry władca to w pełni sprawny władca. Nawet w obliczu śmierci myśli przede wszystkim o dobru państwa.

Horus jest dobry, wrażliwy, słaby, liberalny. Na myśl o przejęciu władzy przepełnia go duma. W obliczu śmierci myśli przede wszystkim o sprawach osobistych.

skupiony na bezpieczeństwie i sile państwa

najważniejszy jest porządek w państwie, jest nastawiony na skuteczność

dobro państwa (porządek, siła itp.) ważniejsze od prywatnych spraw władcy (rodzina)

priorytetem jest kontynuacja władzy, a nie własne życie i poglądy

musi być surowy, okrutny

budzi strach i szacunek poddanych

skupiony na dobru obywateli, ich szczęściu, zadowoleniu

chciałby pozwolić społeczeństwu na spokojne życie i wyeliminować pracę ponad siły

najważniejsze jest sprawiedliwe traktowanie ludzi (uczciwe sądy)

istotne są sprawy prywatne, nie państwowe

chce być dobry, łagodny

budzi u poddanych miłość, wdzięczność i szacunek

Napisz, czy biorąc pod uwagę poglądy społeczne pozytywistów, można przyjąć, że Horus byłby ideałem władcy. Uzasadnij odpowiedź.

Nie, ponieważ zgodnie z zasadą utylitaryzmu postępowanie ludzkie jest właściwei moralne, gdy człowiek kieruje się dobrem ogółu, społeczeństwa. Władca powinien więc mieć na względzie przede wszystkim szeroko pojęte dobro ogółu. Horus zaś w obliczu śmierci myśli przede wszystkim o osobistych korzyściach. Z kolei zgodnie z postulatami organicyzmu, aby państwo było silne i dobrze funkcjonowało, każda z jego części powinna być silna. Tymczasem Horus jest słabym człowiekiem - jego serce przepełnia litość(to pierwsza jego cecha wymieniona w tekście), chce się przypodobać poddanym.

Model władzy reprezentowany przez Horusasłaby władcaMocne stronySłabe stronyzakończenie wojnypolepszenie losu ludu i niewolnikówzadowolenie władcy i poddanychsympatia ludusprawy prywatne ważniejsze od państwowychmożliwość manipulowania władcąpopulizmSzanseZagrożeniawprowadzenie reformnowoczesne państwosprawiedliwe rządypokój z sąsiadamiupadek państwaatak wrogówniesubordynacja poddanychwykorzystywanie dobroci władcy

Model władzy reprezentowany przez Ramzesarządy silnej rękiMocne stronySłabe stronyporządek w państwiesilne i bezpieczne państwodobro państwa najwyższą wartościąbojaźń i niedola poddanychbrak wolności słowakrzywda podbitychSzanseZagrożeniautrzymanie silnej pozycji państwarespekt wrogówstabilizacjanadużycie władzyterrorbrak reform

# data[].attributes.attachment_link.title
Z legend dawnego Egiptu by Klaudia Wieczorek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
z legend dawnego egiptu przypomnienie postaci autora czym jest nowela? fabuła Narrator zwraca uwagę czytelnika na znikomość ludzkich dążeń i celów, bezradność wobec przeznaczenia. Jego wypowiedzi do czytelnika powtarzają się w formie refrenu. Budują napięcie, tworzą klamrę kompozycyjną, podkreślają przesłanie utworu. Nowela (wł.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
oprac. Martyna Kamińska 2021

Eliza orzeszkowa

Gloria Victis

Eliza Orzeszkowa

Powieściopisarka, nowelistka, publicystka, propagatorka pracy organicznej. Autorka powieści "Nad Niemnem", "Meir Ezofowicz", "Niziny", "Dziurdziowie", "Marta".

Wydany po złagodzeniu carskiej cenzury w 1905 roku, zawiera nowele:

Tomik opowiadań

Wymień cechy noweli

Kiedy toczy się akcja, a kiedy mają miejsce wydarzenia z fabuły?

Bohaterowie opowiadający

Bohaterowie opowieści

Bohaterowie noweli

Romuald Traugutt

Aniela Tarłowska

Marian Tarłowski

Jagmin

Jaka jest wizja przyrody?

Romuald Traugutt

Jagmin

Aniela Tarłowska

Marian tarłowski

Scharakteryzuj bohaterów

1. Marian i Aniela przyjeżdżają na Polesie, tam uczą dzieci w szkole

2. Zaprzyjaźniają się z Jagminem, we trójkę są nierozłączni

3. Jagmin oznajmia im wybuch powstania, niedługo na Polesie przyjeżdża oddział Polaków

4. Marian postanawia wziąć w nim udział, czuje, że musi oddać się polskiej sprawie

5. Życie w obozie wojskowym jest trudne, wszyscy jednak walczą zaciekle

6. Marian ratuje życie wodzowi Trauguttowi i zostaje za to publicznie przez niego pochwalony

7. Następuje silny atak Rosjan i tragiczne starcie z legionami polskimi

8. Marian zostaje ranny i zaraz zabity przez wrogów w namiocie szpitalnym

9. Zaraz potem pada Jagmin

10. Po powstaniu zostaje tylko mogiła bohaterów i innych bezimiennych walczących

11. Jakiś czas potem na grób przychodzi smutna Aniela i wbija mały krzyżyk w ziemię

Rekonstrukcja fabularna

Po wysłuchanej opowieści wiatr niesie ją dalej rozgłaszając „gloria victis!!!", czyli „chwała zwyciężonym!!!"

Przez lata strumień w poleskim lesie płynąc szemrał „vae victis", czyli „biada zwyciężonym"

Przyroda - jaka jest jej rola?

Weź pod uwagę konstrukcję bohaterów oraz to jaki los ich spotkał.

Jaka wizja powstania styczniowego wyłania się z noweli Elizy Orzeszkowej?

Apoteoza, NOBILITACJA POWSTAŃCÓW

WIZJA POWSTANIA STYCZNIOWEGO

Tragiczna, nierówna, lecz zaciekła bitwa z

Rosjanami, polskie legiony ponoszą klęskę w walce o wolność ojczyzny

Uwznioślenie powstańców i pokazanie, że mimo przegranej należy ich doceniać. Zapomniana mogiła w lesie jako jedyny ślad po powstańczych walkach

Powstanie według Orzeszkowej

Autorka nie uważa powstańców za przegranych lecz zwyciężonych

Wierzy, że ich waleczne czyny pokażą następnym pokoleniom, że o wolność ojczyzny należy walczyć, nawet jeśli się przegrywa

Oddaje cześć poległym, ponieważ sama walczyła w powstaniu i czuje się jednym z nich

Dwa sposoby literackiego kreowania bohatera - analiza i interpretacja porównawcza fragmentów Gloria victis Orzeszkowej i Kompleksu polskiego Konwickiego.

Strażnicy narodowej pamięci - pieśń i przyroda. Porównaj ich role na podstawie przytoczonych fragmentów pieśni Wajdeloty („Konrad Wallenrod")Mickiewicza i „Gloria victis" Orzeszkowej

Przykładowe tematy maturalne

# data[].attributes.attachment_link.description
oprac. Martyna Kamińska 2021 Eliza orzeszkowa Gloria Victis Eliza Orzeszkowa Powieściopisarka, nowelistka, publicystka, propagatorka pracy organicznej. Autorka powieści "Nad Niemnem", "Meir Ezofowicz", "Niziny", "Dziurdziowie", "Marta". Wydany po złagodzeniu carskiej cenzury w 1905 roku, zawiera nowele: Tomik opowiadań Wymień cechy noweli Kiedy toczy się akcja, a kiedy mają miejsce wydarzenia z fabuły?

# data[].attributes.attachment_link.title
romantyzm - powtórzenie wiadomości by Agnieszka Kołodziej on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about romantyzm - powtórzenie wiadomości ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pozytywizm

wprowadzenie do epoki

G. Borkowska, Pozytywiści i inni, Warszawa 1995, s.5

Co to za czasy? "Ta epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały sięmarzenia o szybkim odzykaniu niepodległośco. Pozytywiści proponowali, by czas niewoli zamieniać w okres intensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie. Program pozytywistów był świadomą alternatywą wobec romantycznej idei "ojczyny intymnej". Mówił o potrzebie budowy życia publicznego, o kształtowaniu świadomości obywatelskiej, o pożytkach krytyczynego stosunku wobec przeszłości."

Termin pozytywizm dotyczy wyłącznie polskiej historii literatury i sztuki, w Europie fuknkcjonowała nazwa naturalizm lub realizm. Na zachodzie terminu pozytywizm używano głównie do określenia kierunku filozoficznego zapoczątkowanego przez Augusta Comte. Myśl Francuza zakłądała, że rozwój cywilizacji i dobrobyt społeczeństw może zapewnić wyłącznie wiedza pozytywna, czyli pewna i ścisła, motywująca do praktycznego działania.

Ramy czasowe i nazwa epoki

Polska: 1864 -1890, czyli od upadku powstania styczniowego do początku lat 90. XIX wieku kiedy pojawiają się nowe zjawiska artystyczne uznawane za początek modernizmuEuropa: od lat 40. do 80. XIX wieku (1950 śmierć Balzaca, 1880 debiut symbolików)

realizm (łac. realis rzeczywisty) to kierunek w literaturze i sztuce, którego założeniem jest wierne odwzorowanie rzeczywistości; realizm ma być z założenia autentyczny, dlatego obiketywizm i wierność odwzorowywanym realiom są w jego przypadku podstawowe

naturalizm ( łac. naturalis przyrodniczy, naturalny) to kierunek zakraładający przedstawienie prawdy opartej na rzetelnie przeprowadzonych obserwacjach, bez formułowania opinii i wykorzystywania wyobraźni; naturaliści ukazywali człowieka jako jednostkę zdeterminowaną przez genty, instrynkty i środowisko

Polska

Europa

Tło polityczne i społeczne

dynamiczny rozwój nauk przyrodniczychpostęp naukowo-technicznyurbanizacjanarodziny kapitalizmu i nowych klas społecznych: burżuazji i proletariatu

konsekwencje upadku powstania styczniowego (nasilające się represje)peześladowania Polaków, zsyłki na Syberię, konfiskata majątkówwytężona praca społeczeństwa polskiego na przecz poprawy sytuacji społeczno-politycznejutrawa uprzywilejowanej pozycji przez szlachtęrozwój miast

Pojęcia kluczowe dla zrozumienia epoki

Spór młodych ze starymiPo upasku powstania styczniowego w prasie rozgorzały dyskusje skupiające się na sensie walki o niepodległość. Część gazet przyjmowała konserwatywny punkt widzenia ( np. "Tygodnik Ilustrowany"), Byli też młodzi, nawołujący do zmiany postaw, użytycznego działania i pracy na recz społeczeństwa (Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa, Alensander Świętochowski, Piotr Chmielowski).

Zaprzestanie idei walki zbrojnejRomantyczna idea walki zbrodnej o wolność nie była kontynuowana przez pozytywistów, którzy szanowali patriotyczne zrywy i ich uczestników, ale krytycznie odnosili się do kolejnych podonych działań z góry skazanych na porażkę. W miejsce walki zbiornej namawiali do pracy na rzecz rozwoju kraju.

Pojęcia kluczowe dla zrozumienia epoki

Praca organiczna,czyli działanie mające na celu przede wszystkim rozwój społeczno-gospodarczy wszystkich zamiszkujących polskie ziemie; wśród postulatów znalazło się unowocześnienie rolnictwa, handlu, rozwinięcie przemysłu; praca organiczna zakładała ogólny rozwój cywilizacyjny

Praca u podstaw, czyli postulat szerzenia (głównie przez warstwy uprzywilejowane, tj. inteligencję i duchowieństwo) edukacji i świadomości narodowej wśród najuboższych; program zakłądał alfabetyzację ludu i miał podnieść poziom życia najuboższych

Pozytywiści przeciwstawiali się polityce Prus i Rosji dążących do wynarodowienia Polaków. Rozbudzali w rodakach patriotyczne uczucia i popierali działania słuzące wzmacnianiu wspólnoty narodowej.

Jedną z najważniejszych dla pozytywistów spraw stała się emancypacja kobiet, kobiety pozostawione same sobie musiały utrzymywać rodziny, chociaż nie były do tego przygotowywane. Nauka praktycznych umiejętności nie należała do programu nauki kobiet.

Pojęcia kluczowe dla zrozumienia epoki

Uwłaszczenie chłopów, konieczność uprzemysłowienia rolnictwa i popowstaniowe represje dotykające właścicieli ziemskich spowodowały znaczne pogorszenie się sytuacji szlachty (tzw. wysadzenie szlachty z siodła).

Ziemie polskie stanowiły największe w Europie skupisko Żydów, działających głównie na polu rzemiosła, przemysłu i handlu. Asymialacja zakłądała integracje norodową i kulturową Żydów z ludnością polską.

organicyzmHerbert Spencer społeczeństwo rozwija się i funkcjonuje tak jak orgamizm biologicznyosłabienie jednej częsci powoduje słabość i chorobę całego społeczeństwa

Charakterystyczne kierunki filozoficzne

scjentyzmAugust Comtejedynym pewnym źródłem wiedzy jest naukaw sposób ścisły należy zajmować się tylko ty, co jest doświadczalne

ewolucjonizmKarol DarwinHerbert Spencerwszechświat, czyli przyroda i społeczeństwo podlega ewolucji, czyli nieustannej przemianie, w której formy życia gorzej dostosowane zastępowane są przez te lepiej dostosowane

determinizm Hipolit Tainewszelkie zdarzenia są uwarunkowane związkiem przyczynowo - skutkowymna dzieje ludzkości wpływają różne czynniki, jak np. klimat, rasa, środowisko, moment historyczny

Charakterystyczne kierunki filozoficzne

utylitaryzmJohn Stuar Millidealne społeczeństwo powinno opierać się na utożsamieniu dobra jednostki z dbrem ogółuczłowiek jest szczęśliwy wtedy, gdy jest użyteczny dla społeczeństwa

marksizmKarol Marksprzekonanie o nieustannej walce klasy posiadaczy i klasy wyzyskiwanych, która musi doprowadzić do rewolucji i powstania społeczeństwa bezklasowego

Porównanie epok

ROMANTYZMfilozofia uczucia i wiary, intuicjaprzekonanie o potędzie wiary, duchowość, mistycyzmwiara, serce, miłośćpoezja, ballady, dramat romantycznypoeta wieszcz; rola poezji, ważność natchnienia

POZYTYWIZMwiedza i doświadczenie, scjentyzm, utylitaryzmrealne spojrzenie, wiara w praktycyzm i pracę na rzecz społeczeństwarozum i pracaproza: nowela, powieść; publicystyka pisarz - naukowiec, działacz, społecznik

język ezopowy (mowa ezopowa) - formowanie wypowiedzi tak, aby jej treści zostały zasugerowane w sposób utajony, pośredni, zawoalowany; z założenia tekst winien być zrozumiały dla odbiorcy; mowy ezopowej używano np. do przekazywania treści zakazanych przez cenzurę polityczną

literatura tendencyjna - chrakteryzuje ją dydaktyzm i propagowanie treści ideowych; ma wskazywać wzorce postępowania i piętnować niepożądane postawy

Jaka jest polska literatura pozytywistyczna?

realizm naturalizmtendencyjność i utylitaryzmdominacja prozy epickiejnowy typ bhaterajęzyk ezopowy

Polska literatura pozytywistyczna

Bolesław PrusEliza OrzeszkowaHenryk SienkiewiczMaria KonopnickaAdam Asnyk

Literatura europejska

Honore BalzacCharles DickensEmil ZolaGustaw FlaubertFiodor DostojewskiLew TołstojMikołaj Gogol

Do zadań pozytywistycznej prasy należało:propagowanie i rozpowszechnianie zdobyczy cywilizacyjnych,prezentowanie pozytywistycznych idei (nagłaśniała program pracy u podstaw i pracy organicznej),kształtowanie opinii publicznej,

Publicystyka polska

Głownymi ośrodkami wydawania prasy były Warszawa, Kraków, Lwów i Poznań.Dynamiczny rozwój prasy poskutował rozwojem nowego zawodu - dziennikarza, którego rolę wcześnij pełnili pisarze.

Popularne motywy

praca"Lalka", "Nad Niemnem"asymilacja Żydów "Lalka", "Mendel Gdański"emancypacja kobiet "Lalka", "Emancypantki"społeczeństwo "Lalka", "Nad Niemnem"miłość do ojczyzny "Potop", "Krzyżacy", "Gloria victis", "Nad Niemnem"miasto "Lalka"filantropia "Lalka", "Dobra pani"dziecko "Antek"

Zebrane materiały objęte są prawa autorskimi. Zostały zebrane wyłącznie na użytek educykacyjny.

# data[].attributes.attachment_link.description
Pozytywizm wprowadzenie do epoki G. Borkowska, Pozytywiści i inni, Warszawa 1995, s.5 Co to za czasy? "Ta epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały sięmarzenia o szybkim odzykaniu niepodległośco. Pozytywiści proponowali, by czas niewoli zamieniać w okres intensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Realizm i naturalizm w malarstwie by beniaop on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Realizm i naturalizm w malarstwie ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LEKTURY NA EGZAMINIE

Obowiązujące

(Nie)obowiązujące

Aleksander Fredro Zemsta

Charles Dickens Opowieść wigilijna

Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec

Jan Kochanowski

wybrane fraszki

VII i VIII tren

Reduta Ordona

Adam Mickiewicz

Śmierć Pułkownika

Świtezianka

Dziady cz. II

Pan Tadeusz

Antoine de Saint-Exupery Mały Książę

Latarnik

Juliusz Słowacki Balladyna

Quo vadis

Melchior Wańkowicz

Jan Kochanowski

Adam Mickiewicz

Stefan Żeromski Syzyfowe prace

Sławomir Mrożek Artysta

Ziele na kraterze

Henryk Sienkiewicz

Ignacy Krasicki Żona modna

wybrane pieśni

wybrane treny, w tym I i V

wybrane utwory z cyklu Sonety krymskie

Tędy i owędy - wybrany reportaż

Zgodnie z aneksem do Informatora o egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego z dn. 22.12.2020 r.Ikony zaczerpnięte ze strony www.thenounproject.com

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektury na egzaminie by araszkiewicz.a on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
LEKTURY NA EGZAMINIE Obowiązujące (Nie)obowiązujące Aleksander Fredro Zemsta Charles Dickens Opowieść wigilijna Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec Jan Kochanowski wybrane fraszki VII i VIII tren Reduta Ordona Adam Mickiewicz Śmierć Pułkownika Świtezianka Dziady cz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Plakat i reklama

Martyna Kamińska 2021

Znak według badaczy

Według Ferdynanda de Sausurre'a język konstruuje znaczenia dzięki temu, że jego znaki (ale niekoniecznie przedmioty) różnią się od siebie. Znaki językowe wpływają więc na sposób postrzegania rzeczywistości - nazwanie żołnierza bojownikiem o wolność wartościuje go pozytywnie z punktu widzenia reprezentowanej przez niego strony konfliktu, lecz miano uzbrojonego bandyty dowodzi jego negatywnego postrzegania przez stronę przeciwną. Znaczenia nie są więc uniwersalne. Według Johna Cullera całkowicie zależą od kontekstu historycznego.

kod językowygestyobrazyarchitekturateatrfilmmodataniecsztuka kulinarna

Systemy znaków to np.:

Kształt

Linia

Kolor

Światło

Przestrzeń

Kompozycja

Ruch

Materiał

Na co warto zwrócić uwagę analizując teksty ikoniczne?

Prosta lub krzywa: pewność, uporządkowanie lub niepokójPozioma, pionowa: równowaga, stabilnośćUkośna: brak równowagi, niepokój

Czerwony, żółty: niebezpieczeństwo, słońce (wybrane skojarzenia)Nasycony, jasny, ciemny: optymizm, racjonalizm, tajemniczość (wybrane skojarzenia)Ciepły, zimny: pobudzenie, koncentracja

Zaakcentowanie przedmiotu, wyodrębnienie, pozytywna waloryzacjaŚwiatłocień: określenie hierarchii ważności, idealizacjaGra świateł, lśnienie: podkreślenie niezwykłości, elegancji, idealizacja

Wkraczająca w przestrzeń odbiorcy: znoszenie dystansu, intymnośćKinetyzowana: eskponowanie walorów produktu, odwołania do magiiStylizowana: reminiscencje, wpis przekazu w doświadczenia odbiorcy

Ustalanie planów: eksponowanie produktuUmieszczanie produktu w przestrzeni odbiorcy: ukrycie fikcji przekazuStereotypowa przestrzeń: włączenie produktu w potrzeby odbiorcy

Dynamizacja i uprawdopodobnienie przekazuWyeksponowanie przedmiotu, jego cech i działaniaZwolniony: wprowadzenie przekazu w konwencję marzenia

Kamień, metal: wyraża trwałośćPapier: kojarzy z tradycyjnym rozpowszechnianiem, archiwizowaniemTechniki digitalne: konotują nowoczesność, i niematerialność

Prostokątny: racjonalność precyzja, technikaKolisty: doskonałość, pełniaNieregularny: oryginalność, niecodzienność

W reklamach występują też często specyficzne dźwięki (np. muzyka lub odgłosy otoczenia) i celebryci.

Dźwięk akcentuje ważne elementy przekazu, wraz z ruchem tworzy harmonięMotyw muzyczny wpływa na zapamiętywalność przekazuWprowadza nastrój, pełni funkcję estetyczną

Celebryci kojarzą produkt z elegancja, sławąUosabiają życiowy sukces, błyskotliwą karieręKonotują bogactwo i powodzenie

Związek znaku i znaczenia nie zawsze jest precyzyjnie określony. W systemie denotacyjnym odnosi się do znaczenia dosłownego, wspólnego w danej kulturze. Ale w systemach konotacyjnych użytkownicy znaków na podstawie własnych skojarzeń odnoszą się do sekwencji znaków (syntagm), innych kodów i szerszych kontekstów kulturowych.

Na przykład:

Regularne kształty geometryczne odwołujące się do schematu prostokąta kojarzą przekaz z racjonalnością, precyzją, techniką i wysoko rozwiniętą technologią. Koliste kształty budzą skojarzenia z pełnią, doskonałością, obfitością. Nieregularne mogą zaciekawiać oryginalnymi wymiarami przedstawionego przedmiotu.Sposób układania się linii może być pełen gracji, nerwowy lub chaotyczny. Może wyrażać brak równowagi, a przez to sytuację psychofizyczną bohatera (Eco 1972, s. 179- -180). Natomiast linia prosta według Ewy Szczęsnej służy do obramowania, uporządkowania. Krzywa zaś podkreśla kontury, wyodrębnia przedmiot. Istotna jest też użyta do zapisu linia liternicza - wielkość i kształt napisu niosą konotacje semantyczne oraz pełnią funkcję nakłaniającą .

Światło i światłocień mogą skierować uwagę na produkt, określić hierarchię ważności i wpływać na emocje oglądającego. Gra świateł może animizować przedmiot, a efekty lśnienia konotują elegancję i niezwykłość produktów. Czołowe światło spłaszcza i wygładza, idealizując rzeczywiste wyglądy. Kolorowe wywołuje związany z kolorem nastrój, a brak oświetlenia tworzy intymność.Kampanie reklamowe często oparte są na jednym motywie muzycznym lub piosence, toteż zostają one trwale skojarzone z produktem bądź usługą.Praktyką współczesnych agencji reklamowych jest wykorzystywanie wizerunków celebrytów (z łac. celebrare 'uczcić, świętować'), czyli osób powszechnie znanych ze środków masowego przekazu. Często są to serialowi aktorzy, ale również piosenkarze, dziennikarze, prezenterzy, sportowcy i politycy.Jako osoby popularne i lubiane sprawiają oni bowiem, że kampania reklamowa i nazwa produktu stają się zauważalne.Do konstruowania reklam używano na przestrzeni historii różnych rodzajów materiału. Mogą to być na przykład kamień lub metal - wówczas reklamowany produkt jest kojarzony z trwałością, tradycją i stabilnością marki.

Plakat

Plakat

Plakat to rodzaj druku, jednostronnego i zawierającego dominującą nad tekstem grafikę. Służyć może celom społecznym, propagandowym lub reklamowym. Ostrzega (np. przed alkoholizmem), agituje bądź zachęca do skorzystania z prezentowanej oferty. Rozpowszechniany jest w miejscach publicznych. Formuje opinie i postawy wobec prezentowanych zjawisk.

Polska szkoła plakatu (m.in. Roman Cieślewicz, Jan Lenica, Henryk Tomaszewski, Waldemar Świerzy) zdobyła międzynarodową sławę. Funkcjonowała w kontekście propagandowych nacisków. Podejmowano jednak tematykę kulturalną (głównie filmową i teatralną). Plakat okazał się narzędziem estetycznego wychowania społeczeństwa. Wyrafinowanie formy, semantycznie nacechowane liternictwo i ironia stały się znakami rozpoznawczymi szkoły.

Przyjrzyjmy się plakatom do filmu "Lalka" w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa (1968)

Ich projektantem był Jerzy Skarżyński - krakowski malarz, absolwent ASP i Politechniki Krakowskiej, ilustrator i scenograf oraz twórca kostiumów do dziesięciu filmów fabularnych, m.in. Lalki, i sześciu innych filmów W.J. Hasa. Jako członek II Grupy Krakowskiej był związany z Tadeuszem Kantorem.

Ilustracja 1. Plakat do filmowej adaptacji powieści Bolesława Prusa Lalka w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa przedstawiający Mariusza Dmochowskiego w roli Stanisława Wokulskiego

Ilustracja 2. Plakat do filmowej adaptacji powieści Bolesława Prusa Lalka w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa przedstawiający Beatę Tyszkiewicz w roli Izabeli Łęckiej

I. Odczytanie dosłowne -analiza elementów przedstawienia

Grupa I. Obejrzyj plakaty, biorąc pod uwagę zastosowane w nich kształty, i na tej podstawie sformułuj odnoszącą się do bohaterów tezę interpretacyjną. Grupa II. Zwróć uwagę na zastosowane w plakatach linie i na tej podstawie sformułuj odnoszącą się do bohaterów tezę interpretacyjną. Grupa III. Obejrzyj plakaty, biorąc pod uwagę zastosowane w nich kolory, i na tej podstawie sformułuj odnoszącą się do bohaterów tezę interpretacyjną. Grupa IV. Obejrzyj plakaty, biorąc pod uwagę sposób operowania w nich światłem, i na tej podstawie sformułuj odnoszącą się do bohaterów tezę interpretacyjną. Grupa V. Obejrzyj plakaty, biorąc pod uwagę sposób operowania przestrzenią, i na tej podstawie sformułuj odnoszącą się do bohaterów tezę interpretacyjną. Grupa VI. Zwróć uwagę na sposób kompozycji plakatów i na tej podstawie sformułuj tezę interpretacyjną. Grupa VII. Zastanów się, jak w plakatach zostały wykorzystane wizerunki aktorów, i sformułuj na tej podstawie tezę interpretacyjną. Grupa VIII. Zwróć uwagę na materialny nośnik plakatu (dawniej oraz obecnie) i na tej podstawie sformułuj tezę interpretacyjną.

Ćwiczenie

2. Odczytanie symboliczne (interpretacja elementów przedstawienia)

Ćwiczenie 2

Grupa I. Jak kształty oddają arystokratyczność? Zwróć uwagę na proporcje sylwetek, dominujące kształty, rolę stroju, sposób zaprojektowania pierwszej litery tytułu filmu i kształt plakatów.Grupa II. Jak linie charakteryzują bohaterów? Zinterpretuj, dlaczego oddzielają bohaterów od tła. Przyjrzyj się obrazowi Giorgia de Chirico Gladiator oraz wyobrażeniom Supermana i Batmana i zestaw je z sylwetką Wokulskiego.Grupa III. Jak kolory wyrażają polski charakter? Wskaż opozycje bieli i czerwieni i zinterpretuj ich funkcje.Grupa IV. Jak światło wydobywa opozycje? Zwróć uwagę na oświetlenie postaci i twarzy bohaterów. Co ono wyraża? Grupa V. Jak przestrzeń wyraża ograniczenie wolności? Zinterpretuj kształt plakatów i sposób wkomponowania w nie bohaterów. Co wyraża kierunek ich spojrzenia? Grupa VI. Jak kompozycja odzwierciedla społeczne podziały? Zinterpretuj umieszczenie portretów na oddzielnych kartonach, niestabilne pozy bohaterów, uzupełnienie rysunków fotografiami twarzy aktorów. Grupa VII. Jak wykorzystano wizerunki aktorów? Do jakich czasów odnoszą oni powieść Prusa? Zwróć uwagę na wkomponowanie w odrealnione rysunki postaci twarzy aktorów. Grupa VIII. Jaki jest materialny nośnik plakatów? Zwróć uwagę, na jakim materiale były rozpowszechniane w 1968 r., a dzięki jakiej technologii oglądasz je dziś.

WNIOSKI

Symbole, wykreowanie dzięki odrealnieniu wizualnego przedstawienia, umożliwiły Skarżyńskiemu przekazanie refleksji na temat kondycji polskiego społeczeństwa nie tylko w czasach Prusa, lecz także w okresie powstawania plakatu, czyli w Polsce powojennej. Jako uniwersalna odnosi się ona również do czasów dzisiejszych.

Spróbujsam!

Nagrania z musicalu

Reklama

Kształt

Linia

Kolor

Światło

Przestrzeń

Kompozycja

Ruch

Materiał

Na co warto zwrócić uwagę analizując teksty ikoniczne?

Prosta lub krzywa: pewność, uporządkowanie lub niepokójPozioma, pionowa: równowaga, stabilnośćUkośna: brak równowagi, niepokój

Czerwony, żółty: niebezpieczeństwo, słońce (wybrane skojarzenia)Nasycony, jasny, ciemny: optymizm, racjonalizm, tajemniczość (wybrane skojarzenia)Ciepły, zimny: pobudzenie, koncentracja

Zaakcentowanie przedmiotu, wyodrębnienie, pozytywna waloryzacjaŚwiatłocień: określenie hierarchii ważności, idealizacjaGra świateł, lśnienie: podkreślenie niezwykłości, elegancji, idealizacja

Wkraczająca w przestrzeń odbiorcy: znoszenie dystansu, intymnośćKinetyzowana: eskponowanie walorów produktu, odwołania do magiiStylizowana: reminiscencje, wpis przekazu w doświadczenia odbiorcy

Ustalanie planów: eksponowanie produktuUmieszczanie produktu w przestrzeni odbiorcy: ukrycie fikcji przekazuStereotypowa przestrzeń: włączenie produktu w potrzeby odbiorcy

Dynamizacja i uprawdopodobnienie przekazuWyeksponowanie przedmiotu, jego cech i działaniaZwolniony: wprowadzenie przekazu w konwencję marzenia

Kamień, metal: wyraża trwałośćPapier: kojarzy z tradycyjnym rozpowszechnianiem, archiwizowaniemTechniki digitalne: konotują nowoczesność, i niematerialność

Prostokątny: racjonalność precyzja, technikaKolisty: doskonałość, pełniaNieregularny: oryginalność, niecodzienność

Obejrzyj uważanie reklamę

Opisz:

KształtyKolorystykęŚwiatłoPrzestrzeńBohaterówRuchKompozycjęTechnikę (materiał)Muzykę

Uwzględnij:I. PrzekazdosłownyII. Przekazsymboliczny

Ćwiczenie drugie

Do jakich argumentów odwołuje się ta kampania? Czy jest etyczna?

# data[].attributes.attachment_link.title
Plakat i reklama by m.kaminska995 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Plakat i reklama Martyna Kamińska 2021 Znak według badaczy Według Ferdynanda de Sausurre'a język konstruuje znaczenia dzięki temu, że jego znaki (ale niekoniecznie przedmioty) różnią się od siebie. Znaki językowe wpływają więc na sposób postrzegania rzeczywistości - nazwanie żołnierza bojownikiem o wolność wartościuje go pozytywnie z punktu widzenia reprezentowanej przez niego strony konfliktu, lecz miano uzbrojonego bandyty dowodzi jego negatywnego postrzegania przez stronę przeciwną.

# data[].attributes.body
https://wakelet.com/i/invite?code=443a325
kod: 443a325

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ELIZA ORZESZKOWA"GLORIA VICTIS"

OBRAZ POWSTANIA STYCZNIOWEGO

ORAZ WYBRANE FRAGMENTY "NAD NIEMNEM"

Obejrzyj prezentację zamieszczoną w serwisie Humaniści w ZSOiZ - kliknijTUTAJ

Zapoznaj się z wirtualna gazetką dotyczącą Elizy Orzeszkowej zamieszczoną na stronie szkolnej biblioteki - kliknijTUTAJ

Już w prozie pozytywistycznej powstanie styczniowe jawi się jako bolesna i święta tajemnica, z trudem wydobywana z mroków zapomnienia. Mieści się w sferze sacrum, do której wstęp mają jedynie wybrani. Wynikająca z ograniczeń cenzury ezopowość języka rodzi konieczność komunikowania powszechnie znanych faktów za pomocą aluzji, metafor i symboli.W „Nad Niemnem", którego akcja toczy się 23 lata po powstaniu, wraca się doń niczym do zamierzchłej przeszłości, przebijając mrok zapomnienia i odgarniając pokłady czasu - wbrew nieuchronnym prawom przemijania. Pamiętna bitwa odbyła się „kiedyś", jest „dziwną straszną historią", a znakiem jej jest Mogiła - wznosząca się w „zamkniętym kole" starego lasu. W wypełnionej pracowitą krzątaniną ludzką czasoprzestrzeni powieści Mogiła jawi się jako miejsce odludne, odizolowane od reszty świata. Stanowi ono centrum świętego mitu, w którym czas zatrzymał się w miejscu. Niegodni nie mają tu wstępu, natomiast godni, którzy z odpowiednim pietyzmem, wkraczają w sferę sacrum, jak Jan i Justyna, doświadczają szczególnego oddziaływania świętego miejsca. Jan „Nigdzie tyle, ile w tym miejscu nie czuł się człowiekiem i nigdzie nie doznawał tylu ludzkich, wyższych od codziennego życia dalekich uczuć i myśli". Niezwykłą moc tego szczególnego sanktuarium odczuwa również Justyna, w którą z mogiły uderzyły „Strumienie uczuć i myśli, jeżeli nie zupełnie dla niej nowych, to nigdy dotąd tak silnie nie zaznanych i wyraźnie nie określonych" (Eliza Orzeszkowa, „Nad Niemnem", Warszawa 1956). Zamysł konstrukcyjny „Nad Niemnem" każe, by w tym właśnie „miejscu śmierci" w obojgu „wezbrało uczucie życia" i rodząca się miłość.Dzieje się tak dlatego, że Mogiła wyznacza przestrzeń świętą, w której rozgrywa się nieustające misterium przemiany życia i śmierci. Świadczy o tym również stylistyka opisu, która łączy metafory pogrzebu i cmentarza, pleśni i rozkładu - z opisem żywiołowej, bujnej i kwitnącej przyrody; symboliczną ofiarę, krew i męczeństwo - z motywami ognia, nieba, zbawienia i zmartwychwstania.Niemal identyczna jest poetyka opisu mogiły powstańczej w „Gloria victis" (wszak prototypem obu jest ten sam, prawdziwy grób powstańców znany autorce). I tam pole semantyczne śmierci i rozkładu przenika się z motywami rozkwitu, gwaru, witalności przyrody. W obu utworach mogiła powstańcza jest miejscem mistycznej przemiany.Zachodzące w przestrzeni Mogiły misterium życia i śmierci koresponduje zarówno z porządkiem cyklu biologicznego („Wiosny i lata grają muzykę ptasich śpiewów [...] a zimy zmieniają je w grobowce"), jak i z wymową mitu agrarnego. Śmierć jest koniecznym warunkiem powstania nowego życia. Ofiara powstańców jest zaczątkiem moralnego odrodzenia i przebudzenia serc.Potwierdzają to przywoływane w obu utworach motywy. W „Gloria victis" śpiącymi w mogile są „Serca mężne, spalone na ołtarzu". Wiatr prosi, aby drzewa opowiedziały mu o mogile „Strofę życia i strofę śmierci, aby mógł unieść je pod niebo i pokazać niebu". Młody przywódca zachęca do walki słowami: „Przez krew i śmierć, przez ruiny i mogiły [...] walka z piekłem ziemi w imię nieba, które na ziemię zstąpi" (E. Orzeszkowa, „Gloria victis" [w:] „Opowiadania" Warszawa 1970). Czerwień krwi ofiarnej jest zarazem czerwienią ognia, w którego polu znaczeniowym mieszczą się zarówno stos ofiarny, jak i święty ogień, zarzewie nowego, oczyszczenie oraz gorące uczucie miłości. Justyna poczuła, jakby „Spod tej trawy, do której piersią lgnęła, wydobywało się i w nią wnikałoniewidzialne płomię". I zaraz przychodzi refleksja: „Byłyżby zaraźliwym żarem spoczywające w samotnych mogiłach prochy zapomnianych? Albo w zamian nie otrzymanych wawrzynów otrzymywałyżby ich kości dar wiecznego pod ziemia gorzenia i wyrzucania na świat niewidzialnych iskier?" („Nad Niemnem").

Przed analizą zamieszczonych zadań zapoznaj się z tekstem lektury- znajdziesz goTUTAJ

Konstruktywnym czynnikiem legendy powstańczej jest szereg bohaterów literackich - jego uczestników: postaci szlachetnych, czystych, pełnych altruistycznego zacięcia i świętej ofiarności: Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz z „Nad Niemnem", „herkulesowy" Jagmin i rozmarzony Maryś Tarłowski z „Gloria victis", Jan Rozłucki -Rymwid, Szymon Winrych - ostatni powstaniec z opowiadań Żeromskiego czy Antoni Brynicki - ojciec Salomei i Hubert Olbromski z „Wiernej rzeki". Należy do nich sam nieszczęsny Józef Odrowąż, który choć pozwolił matce unieszczęśliwić Salomeę, to przecież tylko dlatego, że chciał czym prędzej powrócić do partii powstańczej, do której już raz wbrew woli rodziny potajemnie uciekł. Powstańcza młodość ukształtowała osobowość najpiękniejszych postaci literatury polskiej: Benedykta Korczyńskiego, Stanisława Wokulskiego i Bogumiła Niechcica, a nawet ewangelicznie dobrego parobka Borynów - Kuby.Szukając prototypu szlachetnych powstańców, należałoby sięgnąć do portretu Romualda Traugutta w „Gloria victis", który choć przedstawiony staroświeckim językiem, z charakterystycznym dla stylu Orzeszkowej patosem, zasługuje na uwagę jako doskonały przykład kreacji mityzującej. Traugutt jest „Człowiekiem świętego imienia", który musi dokonać dramatycznego wyboru, będącego niezbywalnym elementem etosu powstańca. Biblijna składnia zdań opisujących ów wybór implikuje ideę mesjanistyczną: „Albowiem według przykazania Pana opuścił on żonę i dzieci, dostatki i spokój, wszystko, co raduje i jest życia ponętą, czarem, skarbem, szczęściem, a wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego poszedł za idącym tą ziemią słupem ognistym i w nim zgorzał" (E Orzeszkowa,„Gloria victis").Szkicując portret Traugutta, Orzeszkowa podkreśla, że bohater nie tylko sam dokonał wyboru, ale i został wybrany. Jest swego rodzaju pomazańcem i autorka, aby ów święty stygmat unaocznić, znów ucieka się do stylistyki biblijnej.Uczestników powstania styczniowego występujących w lekturach szkolnych można, ogólnie rzecz biorąc, podzielić na tych, którzy zginęli, jak Andrzej Korczyński, Jerzy Bohatyrowicz, Jagmin i Maryś, Antoni Brynicki czy Jan Rozłucki, oraz tych, którzy żyją i biorą udział w kształtowaniu nowej rzeczywistości, jak Benedykt Korczyński, Stanisław Wokulski czy Bogumił Niechcic. Pierwsi są otoczeni aureolą świętości, a sposób ich przedstawienia mniej lub bardziej wyraźnie odwołuje się do tradycji romantycznej. Bohaterowie żyjący - są ludźmi wartościowymi, jednostkami szlachetnymi, a powstańcza młodość odcisnęła na ich psychice niezbywalne piętno.Jedni i drudzy - musieli złożyć ofiarę na ołtarzu ojczyzny. Jednym z najbardziej rozpowszechnionych obrazów owej ofiary jest scena rozstania:Jerzy Bohatyrowicz, idąc do walki, rozstaje się z żoną i synem, stary Brynicki żegna się z córką, którą pozostawia samotną we dworze, pod opieką jedynie zgorzkniałego sługi, Rozłucki-Rymwid ostatnie chwile przed śmiercią poświęca fotografii opuszczonego synka.Udział w powstaniu jest nie tylko rodzajem namaszczenia, ale i skazą cierpienia, która wyobcowuje wybrańca w świecie żyjących. Dowodzą tego postacie Anzelma Bohatyrowicza z „Nad Niemnem" oraz wuja Klemensa z „Nocy i dni" Marii Dąbrowskiej. Ten ostatni, choć przeżył fizycznie, duchowo pozostaje do końca w powstańczej gotowości. Żyje w swej własnej rzeczywistości, a czas - podobnie jak na mogiłach Orzeszkowej - stanął dla niego w miejscu, oddzielając się od zwykłego biegu rzeczy. Powstanie, nigdy nie skończone, trwa, a przejmujący krzyk: „Do broni!". Przynosi echo dawnych klęsk.To tylko kilka - najbardziej wyrazistych przykładów funkcjonowania motywu powstania styczniowego i - jego mityzacji w literaturze.

Wysłuchaj audycji radiowej poświęconej Elizie Orzeszkowej - kliknijTUTAJ

WIĘCEJ

ARTUR GROTTGER

POLONIA

Grottger zaczął rysować Polonię w czasie, gdy powstanie w Królestwie Polskim było w apogeum. Żałował, „że tylko kredką dane mu było walczyć za Polskę", ale swą rolę malarza powstania pojmował jako formę służby ojczyźnie i, biorąc pod uwagę rozgłos cyklu Warszawa, miał poczucie dobrze spełnionego obowiązku. Uważał przy tym, że to wypadki poprzedzające powstanie i sam zryw zbrojny uczyniły zeń prawdziwe narodowego artystę. „A było - jak mówił - z czego czerpać artyście z czego czerpać artyście, tyle bohaterstwa, tyle bólu, łez świętych, żałoby, tyle bratnich serc złamanych we własnej ukochanej ojczyźnie".

Artur Grottger był znakomitym dziewiętnastowiecznym polskim rysownikiem i malarzem. Swoimi mistrzowskimi dziełami do głębi poruszał uczucia Polaków, budząc w nich świadomość narodową i ucząc patriotyzmu kolejne pokolenia uciskanego i prześladowanego przez rosyjskiego zaborcę społeczeństwa.Urodził się 11 grudnia 1837 roku w Ottyniowicach. Jego ojciec, Jan Józef Grottger, walczył w Powstaniu Listopadowym jako oficer 5. Pułku Ułanów "Warszawskie Dzieci". Z zamiłowaniem uprawiał malarstwo, w wolnej chwili ucząc jego tajników Artura. Był również znakomitym gawędziarzem. Patriotyczne opowieści i powstańcze wspomnienia ojca głęboko zapadały w serce przyszłego artysty. "Dom Grottgerów był więc najszczerzej i najserdeczniej polski, czego bezspornych dowodów dostarczył w swym krótkim życiu także sam Artur, nie tylko zresztą w postaci stworzonych przez siebie wspaniałych i przejmujących swą patriotyczną treścią dzieł, lecz również gorącym przywiązaniem do swojego polskiego w przeważającej mierze rodowodu i jego tradycji" - pisze Witold Szolginia w "Tamtym Lwowie".Kiedy ojciec Artura zauważył, że jego syn jest obdarzony przez Boga talentem artystycznym, wysłał go w wieku 11 lat na naukę malarstwa do pracowni lwowskiego malarza Jana Maszkowskiego. Artur uczył się u niego w latach 1848-1852. Przez krótki okres uczył go malować również Juliusz Kossak. W 1852 r. młody Grottger udał się do Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie doskonalił swój warsztat artystyczny. Pobierał tam nauki u takich malarzy i pedagogów, jak prof. Władysław Łuszczkiewicz i prof. Wojciech Stattler. Na studiach Grottger przyjaźnił się z Janem Matejką i Aleksandrem Kotsisem. W latach 1855-1858 kształcił się dodatkowo w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu pod kierunkiem Karla Blaasa, Karla Mayera, Karla Wurzingera, Petera Geigera i Christiana Rubena. W stolicy austro-węgierskiej monarchii mieszkał do 1865 roku. W tym czasie odbył kilka podróży: do Monachium (1858 r.), Wenecji (1864 r.) i na Węgry (1856 r., 1860 r., 1862 r.), gdzie gościł w posiadłościach hr. Aleksandra Pappenheima, swego wieloletniego patrona, mecenasa i przyjaciela. W 1865 r. wyjechał z Austrii. Już wtedy miał opinię świetnego grafika i malarza.Niezwykły talentRysował i malował akwarelą sceny batalistyczne, konie, zaprzęgi, polowania, sceny rodzajowe, portrety. Jako ilustrator współpracował z kilkoma wiedeńskimi czasopismami. Niestety, choć malował i rysował wiele, wciąż brakowało mu środków do życia. Biograf Grottgera - poetka Maryla Wolska - tak opisuje tę kwestię: "A nad Arturem, oprócz rozpaczy po zmarłym, ukochanym ojcu, znęcać się zaczyna zabójcza, dozgonna troska o środki na życie dla pozostałych najbliższych... Wszystko, co dotąd zarobi, o czym zamarzy, rozpadać się będzie doraźnie na garść okruszyn, z których na niego samego przypadnie najczęściej ledwie znikoma ostatnia...". Mimo ciężkiej, wytrwałej pracy przez swoje krótkie dorosłe życie znajdował się w trudnej sytuacji finansowej. Korzystał więc często z pomocy przyjaciół i znajomych. "Wędrował od dworu do dworu i od pałacu do pałacu, przebywając w nich krócej lub dłużej na łaskawym utrzymaniu swych gospodarzy. Nierzadko też otrzymywał finansowe wsparcie od zasobniejszych przyjaciół i znajomych" - dodaje Szolginia. Grottger odwiedzał ziemskie majątki Erazma i Emmy Larysz-Niedzielskich w Śledziejowicach pod Wieliczką (1855 r.) i Jana Maszkowskiego w Barszczowicach (1860 r.). Mieszkał ponadto w Śniatynce k. Drohobycza należącej do Stanisława Tarnowskiego (1865 r., 1866 r.), Pieniakach, Grybowie, Krynicy, Porębie i Dyniskach. Mimo przeciwności, w tym niesprzyjającym wydawałoby się dla artysty czasie, tworzy on swoje największe dzieła. Są to przejmujące swoim ideowym przesłaniem rysunki, wykonane czarną i białą kredką na kartonach. Mowa tu o cyklach "Warszawa I" (1861 r.) i "Warszawa II" (1862 r.) ukazujących terror polityczny i krwawe stłumienie patriotycznej manifestacji przez rosyjskiego zaborcę. Pod wpływem wybuchu Powstania Styczniowego powstały wstrząsające rysunki, tj. "Polonia" (1863 r.) i "Lituania" (1864-1866 r.). Obrazowały one w sposób bardzo sugestywny tragedię i równocześnie wielkie bohaterstwo uciskanego przez zaborcę Narodu Polskiego.Wanda Monné - wielka miłość ArturaPo opuszczeniu Wiednia w 1865 r. Artur Grottger znalazł się ponownie we Lwowie. To właśnie tam w 1866 r. spotkał swoją prawdziwą, wielką miłość - pannę Wandę Monné. Miał wówczas 28 lat, a ona 16. Stanisław Wasylewski w książce "Lwów" tak ją wspomina, kreśląc jednocześnie w skrócie życiorys Grottgera: "Trzy karty jego życia pisały się we Lwowie. Najpierw tęskniło do wielkiej stolicy dziecko, bawiące się w 'Moskala i Polaka' w ogrodzie w Ottyniowicach, o osiem mil drogi, dalekich osiem mil drogi od rogatki Zielonej. Potem szumiał młodzieniec wśród hulaszczej młodzieży szlacheckiej i cesarsko-królewskich kawaleryjskich entuzjastów jego wielkiego talentu. Lump był wtedy i pustak lekkomyślny, co tu ukrywać. Lecz nie utonął w austriackim powidle. Wydobywa go z topieli lwowianka. Wiadomo. Za sprawą poznanej na balu na Strzelnicy Wandy, najpiękniejszej z panien, zmienia się birbant szalony w zakonnika obowiązku. Rusza przebojem po nowe, wielkie zdobycze swej sztuki. Tę lwowiankę znacie dobrze: każda twarz kobieca jej twarzą się staje pod ołówkiem Grottgera. Muza Artura z gwiazdką nad czołem żyje na kartonach 'Wojny'. I wszędzie indziej". Wanda była gorącą polską patriotką, czego wiele dowodów dała w swym życiu. We Lwowie uczestniczyła w różnych działaniach konspiracyjnych. "W okresie Powstania Styczniowego - wspomina Szolginia - odziana zgodnie z narodowym obyczajem tamtego okresu w żałobną sukienkę z żelaznym krzyżykiem u szyi, była uosobieniem postaci, którą po latach Stanisław Wasylewski nazwie 'dziewczątkiem z orłem białym'". Zakochany w niej Grottger cały czas przesiadywał w jej domu, rozmawiał z nią i ciągle ją malował. Kiedy wyjeżdżał z miasta do dworów i pałaców przyjaciół, gdzie powstawały jego słynne dzieła, prowadził z Wandą bardzo ożywioną korespondencję. Choć wielu sprzeciwiało się ich związkowi, zwracając uwagę na różnicę wieku między młodymi, a także na chorobę Artura i permanentny brak dochodów, ich miłość się rozwijała. Wczesną zimą 1866 r. Artur wyjechał do Paryża, mając nadzieję, że zarobi tam więcej pieniędzy na sprzedaży swoich prac niż w Polsce. Niestety, tam również, tak jak wcześniej w Wiedniu, żył z dnia na dzień, praktycznie w nędzy. Mimo że był ciężko chory na gruźlicę, która mu bardzo przeszkadzała w pracy twórczej, to właśnie w Paryżu kończył swój słynny cykl "Wojna", rozpoczęty w Porębie i przeznaczony do eksponowania na paryskiej Wystawie Powszechnej w 1867 r. Obrazował on nieszczęścia sprowadzane na ludzkość przez wojnę oraz moralną degradację człowieka jako nieuniknioną konsekwencję wojny w uniwersalnym, powszechnym wymiarze. W stolicy Francji nawiązał kontakty z polską kolonią skupioną wokół Hotelu Lambert. Tam wybitny paryski akademik Jean Léon Gérôme udzielał mu rad przy realizacji kartonów "Wojny".Choroba i śmierćArtur Grottger wyczerpany gruźlicą, częstymi krwotokami płucnymi został przez lekarzy skierowany do uzdrowiska Amélies-les-Bains we francuskich Pirenejach, gdzie 13 grudnia 1867 r. zmarł. Jego zwłoki sprowadziła do Lwowa 4 lipca 1868 r. jego narzeczona Wanda, z którą nie zdążył się ożenić. W swoim pamiętniku zapisała przeżycia po śmierci ukochanego: "Byłam jak obłąkana. Już długo przedtem całymi tygodniami nie spałam z trwogi nieopisanej, nieokreślonej, bo ani chwili nie wierzyłam, że choroba ta tak się może zakończyć. Cios ten zastał mnie zupełnie nie przygotowaną. Zachwiał moimi zmysłami. (...) Postanowiłam sama sprowadzić do Lwowa trumnę. (...) Trumnę mi złożyli u Bernardynów w korytarzu, tam, gdzie stacje Męki Pańskiej na ścianach. Każdą sercem przebolałam. Odjęto wieko. (...) Naokoło stali: Filippi z gipsem dla zdjęcia odlewu z ręki, który mieć pragnęłam, Kornel Ujejski, Karol Maszkowski, Oleś Grottger i Karol Młodnicki. Ale gdy się Filippi nachylił, aby zdjąć batyst osłaniający twarz, zabrakło mi sił, nie byłam w stanie popatrzeć. Bezwładna osunęłam się na kolana. Nie widziałam go. Nie zdołałam. Oleś Grottger przyniósł mi po chwili mój pierścionek z opalem. Gdy Filippi robił odlew, pierścionek pozostał w formie. Popatrzyłam i kazałam założyć na powrót. Także listy moje, tak przezeń ukochane, włożył mu Ujejski do trumny. I krzyżyk na piersi ode mnie i bukiet róż". Artur Grottger został pochowany we Lwowie na cmentarzu Łyczakowskim. Sześć lat po pogrzebie artysty stanął na grobie Grottgera pomnik wykonany przez jego przyjaciela, lwowskiego rzeźbiarza Parysa Filippiego. Oddajmy tutaj głos znawcy dawnego Lwowa Witoldowi Szolgini, który w swojej książce zamieścił na temat tego pięknego pomnika następujący zapis: "Na jego kamiennej tumbie nagrobnej stanął ów pomnik, składający się z kilku rzeźbiarskich elementów. Głównym wśród nich był posąg młodej, głęboko zasmuconej kobiety o twarzy przypominającej oblicze Wandy, klęczącej na wielkim głazie, obok której przysiadł kamienny sokół o rozpostartych skrzydłach, symbolizujący miłość i wierność. Pod tymi dwiema rzeźbami, na wspomnianym głazie widnieje owalny medalion z płaskorzeźbionym wizerunkiem Grottgera (wymodelowany przez samą Wandę, która stała się uzdolnioną rzeźbiarką), lira o pękniętych strunach i złamana paleta malarska - symbole przerwanej przez śmierć twórczości i talentu artysty, oraz trupia czaszka - symbol pamięci o owej śmierci. Po lewej stronie medalionu umieszczono kamienne wyobrażenie wielkiej teki rysunków, na okładce której znalazły się tytuły głównych rysunkowych cyklów Grottgera: 'Warszawa', 'Polonia', 'Lituania', 'Wieczory zimowe' i 'Wojna'. Na epitafijnej tablicy grobowej tumby znalazło się imię i nazwisko zmarłego artysty oraz ułożona przez Wandę inskrypcja: 'Niech Cię przyjmie Chrystus, który Cię wezwał, a do chwały Jego niech Cię prowadzą aniołowie'. Nad górną zaś płytą tumby znalazł się jeszcze jeden napis: 'Świętej Jego pamięci pomnik ten postawiła Wanda'".Wielkość dzieł mistrzaArtur Grottger to jeden z czołowych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim. Zapisał się w historii polskiej sztuki przede wszystkim jako twórca patriotycznych cyklów rysunkowych, które reprodukowane po wielekroć, stały się częścią kanonu sztuki narodowej. Stworzyły one topos martyrologicznej ikonografii, utrwaliły w pamięci i wyobraźni wielu pokoleń Polaków sceny powstańczych walk, agonii i męczeństwa, a także kluczową dla wymowy grottgerowskich dzieł ideę solidaryzmu narodowego. Jego twórczość zyskała ogromną popularność dzięki swojej głęboko patriotycznej wymowie. O wartości jego prac, które znalazły się w wielu prywatnych kolekcjach, niech świadczy fragment z "Quodlibeta" Maryli Wolskiej. Poetka wspomina tam: "Kult ojca dla pamięci Grottgera był też czymś głęboko wzruszającym. Pamiętam, gdy kartony z albumu mamy szły na wystawę którąkolwiek, ojciec sam wkładał je pod szkło i nigdy żaden introligator nie tknął ram z nimi. Sam na gumowanych paseczkach kitajki przytwierdzał je do paspartusów, sam zaklejał tekturę na plecach obrazu. Gdy ciężkie położenie materialne i niedomaganie ojca skłoniło mamę do rozstania się z szeregiem tych rysunków w roku 1894, odczuł to ojciec jako moralną katastrofę, której nie przebolał nigdy. Zwłaszcza gdy w roku 1893 Karol Lanckoroński z Rozdołu przybył wybrać któryś z Grottgerowskich rysunków, pamiętam wrażenie tej chwili w domu... Nad kanapą w salonie wisiała wstępna karta 'Wojny', ów widmowy hufiec klęsk otaczających jadącą konno niewieścią postać o zasuniętej na profil przyłbicy. Na pierwszym planie postacie Artysty i Muzy. Na tym jedynym rysunku pozostawił Grottger własne swoje rysy Artyście... Pamiętam ten obraz od chwili, gdym zaczęła patrzeć i spostrzegać... W jego szybie odbijały się wszystkie świeczki naszych choinek... Nie był nigdy przeznaczony na sprzedaż. Nic w ogóle z tego, co wisiało na naszych ścianach... Przyszedł Lanckoroński. Oczywiście mama nie była obecna, tylko sam ojciec go przyjmował. Wyjęte już naprzód kartony albumu zostały mu pokazane jako te jedyne, które były do nabycia. Pamiętam wysoki głos mecenasa i w niezbyt pewnej polszczyźnie wygłaszane zachwyty. Byłyśmy obie z mamą w przyległym do salonu pokoju i serce ściskała nam żałość okrutna. Czas jakiś trwało oglądanie, po czym wynikła rozmowa, w której nie od razu wyznałyśmy się. Wreszcie nie było wątpliwości. Pamiętam oczy mamy, gdy na mnie popatrzyła, rozszerzone strachem. Lanckoroński, obejrzawszy wszystko, co było do nabycia, oświadczył ojcu, że nabyć gotów tylko ów pierwszy karton do 'Wojny', ten ze ściany, który do kupienia nie był... Tatko tłumaczył, przedstawiał (bez mamy oczywiście decydować nie mógł). Magnat, znawca i zbieracz, uparł się jednak. Wyszedł tatko z salonu. Miał na twarzy wypieki i oczy strwożone, bezradne... Niedomagał już wtedy często na serce. Prawie bez słów wydała mama wyrok na obraz kochany. Gdy znikł ze ściany, było w domu jak po pogrzebie".

Na ośmiu kartonach Grottger przedstawił poszczególne etapy powstania - od branki, która przyspieszyła jego wybuch, przez przygotowania do walki, zmagania bitewne, po rozbicie oddziałów i powszechną żałobę. „Nie ma w nich może historii Polski - pisał Stanisław tarnowski - ale jest historia wszystkich polskich rodzin, wszystkich serc, schwycona w najboleśniejszych chwilach". Kartę tytułową z alegorią Polonii artysta dołączył do cyklu później, do albumowego wydania jego reprodukcji fotograficznych. Polonia jest przepojona romantycznym etosem walki i poświęcenia uczuciem gorącego patriotyzmu. Stylistyka, podporządkowania treści, godzi realizm formy z rysem idealizmu.Dzieło zakupił węgierski magnat János Pálffy, przyjaciel i mecenas artysty. Znajduje się ono obecnie w zbiorach Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie.

Las od wielu stuleci dawał schronienie partyzantom i rozbójnikom, bywał też miejscem bitw i potyczek. To tutaj chowano ofiary wielkich epidemii, stąd liczne miejsca pochówków sprzed setek lat, groby powstańcze, mogiły żołnierskie dwóch wojen światowych.

Czasami o śladach historii, grobach, mogiłach świadczy tylko roślinność. W miejscach pochówków sadzono dawniej barwinek i bluszcz zwyczajny, czyli rośliny będące symbolem śmierci. Typowymi drzewami cmentarnymi były dęby - symbol mocy i trwałości, lipy uznawane w tradycji wiejskiej jako święte, objawiające dobroć i głęboki spokój oraz cisy - o niezwykle twardym drewnie, które uosabiały przeciwieństwo kruchości ludzkiego życia. Przy grobach sadzono również brzozy, drzewa, które jak wierzono opłakiwały zmarłych, a symbolizowały dobroć i litość. Wędrując przez lasy dobrze pamiętać o symbolice poszczególnych gatunków roślin. Znalezienie barwinka, czy bluszczu może świadczyć o jakimś miejscu pamięci.

funkcje produkcyjne (gospodarcze) lasu:- produkcja drewna,- grzyby,- owoce leśne,- zioła,- choinki.funkcje społeczne lasu:- kształtuje korzystne warunki ochrony zdrowia i rekreacji społeczeństwa(czyste powietrze, teren na spacery, cisza, uspokajający zapach igliwia),- wzbogaca rynek pracy (zatrudnienie w Państwowym Gospodarstwie LeśnymLasy Państwowe, w zakładach przetwarzających drewno, turystyka, pracasezonowa),- wzmacnia obronność kraju (na jego terenie najczęściej odbywają sięćwiczenia żołnierzy),- wpływa na sztukę, w tym literaturę.funkcje ekologiczne (ochronne):- stanowi naturalne środowisko życia miliardów organizmów;- kształtuje krajobraz;- stabilizuje obieg wody w przyrodzie;- chroni glebę przed erozją, hałasem, zapyleniem, lawinami, osuwiskami itd.;- kształtuje klimat lokalny i globalny;- stabilizuje skład atmosfery;- ogranicza skutki efektu cieplarnianego.

GLORIA VICTIS

Wysłuchaj audycji radiowej z cyklu "Te wstrętne lektury" - kliknijTUTAJ

Dlaczego historię ostatniej z bitew powstania opowiada natura?

Jaką rolę pełni narracja w utworze?

Na czym polega nawiązanie do baśni w utworze?

W jaki sposób przedstawieni zostali w utworze powstańcy?

Elementy przyrody opowiadają o epizodzie powstańczym, którego były świadkami. Pierwszy plan stanowi rozmowa lasu z wiatrem, drugi plan opowieść lasu. Wydarzenia relacjonowane są dość swobodnie, bez zachowania chronologii, co wpływa na budowanie nastroju - narastający niepokój.Od początku wiemy, że walczący powstańcy zginą i spoczną w mogile u stóp opowiadających ich historię drzew. Przerywane co pewien czas opowieści domagają się dopełnienia, które często pada w kolejnej relacji.

Kilku narratorów - narracja powierzona wiatrowi oraz leśnym drzewom i kwiatom. Narracja ma charakter baśniowy, gdyż Orzeszkowa dokonała personifikacji i antropomorfizacji natury. Elementy leśnej przyrody (kwiaty i drzewa) opowiadają o tym, co widziały w czasie powstania, doznają przy tym ludzkich uczuć: „Są ludzie i losy, o których bez spoczynku długo mówić nie mogą takie nawet jak ja dęby silne. Dreszcze po konarach mi biegną i na liście występują krople chłodne". Elementy natury różnią się charakterami, ponadto obdarzone są poczuciem prawości i stoją po stronie powstańców. Losy powstańców wywołują rozpacz wiatru: „Ogromne skrzydła jego żałośnie zwinęły mu się u boków i smutnie rozsypały się po ziemi włosy ze srebrzystych szronów pajęczo uprzędzone". Warto przypomnieć wołać dwa pojęcia znane uczniowi, a mianowicie antropomorfizację i personifikację. Granica między personifikacją a antropomorfizacją jest nieostra, oba te pojęcia bywają także uznawane za synonimy. Podstawą różnienia między personifikacją a antropomorfizacją jest wysoki stopień konwencjonalizacji tej pierwszej - personifikacje odznaczają się sztucznością i umownością, stanowią często silnie utrwalone w tradycji literackiej obrazy - antropomorfizacja jest mniej skonwencjonalizowana, a przy tym często nie likwiduje całkowicie naturalnej przynależności bytowej przedstawionych zjawisk, przypisując ludzkie cechy psychiczne lub fizyczne tylko niektórym ich aspektom. Antropomorfizacja: wiatr i las rozmawiają ze sobą, przyjaźnią się, żartują, doznają ludzkich uczuć i okazują te uczucia jak ludzie, różnią się jak ludzie charakterami, np. wiatr jest prędki, dąb stary, stateczny; mają poczucie prawości, piękna. Rola narracji dwojaka: z jednej strony różne opowieści zyskiwały spójność fabularną (funkcja kompozycyjna), a z drugiej strony, w opozycji do pamięci przyrody, ukazywana była ludzka niepamięć (funkcja ideowa).

Prowadzenie narracji (świadkowie wydarzeń), hiperbolizacja: wyolbrzymienie liczebności i uzbrojenia przeciwnika „Sto strzelb na jedną strzelbę. Sto pik na jedną szablę" (Zadania stojące przed powstańcami i kurierami powstańczymi niebezpieczne, nadludzkie, trudne do zrealizowania.), niedosłowność znaczeń, liczne przenośnie, porównania, powtórzenia stanowiące funkcje refrenu, niedomówienia, uogólnienia: nie jest dokładnie sprecyzowane, że przeciwnikiem jest wojsko rosyjskie. Czytelnik dowiaduje się, że jest ono „szarą masą ogromną". Ma cechy bezwzględnego oprawcy, który bestialsko morduje, nawet bezbronnychi rannych Polaków. Sens walki nabiera bardziej ogólnego charakteru.

Wybory Mariana i Jagmina. Zgłosili się do powstania dobrowolnie. Oddział Jagmina i Mariana staczał zwycięskie potyczki. Szeregi powstańców „Posłuszne jak dzieci a jak lwy odważne". Łączyła ich przyjaźń, wspólny cel. Traugutt był pewny, że „Nie opuści ich duch ofiary i męstwa. I duch tej miłości, która ich tu przywiodła". Najważniejsze wydarzenie, w którym biorą udział - wielogodzinna krwawa bitwa pokazana w skrócie. Relacja kończy się śmiercią Jagmina.Marian - bohater tragiczny. „Przedmiotem kochania jego była natura, lecz powstało przeciw niej kochanie drugie, tym płomienniejsze, że bolesne, i tu go przywiodło". Miał tragiczne przeświadczenie, że jego miejsce nie jest nie jest na polu walki, ale powinien poświęcić się nauce, pracy u podstaw.

Obejrzyj prezentację zamieszczoną w serwisie Humaniści w ZSOiZ - kliknijTUTAJ

Jak traktowana jest śmierć powstańców?

Jak wygląda mogiła powstańców i jaką rolę pełni w utworze?

Jak charakteryzowany jest Romuald Traugutt?

Na czym polega jego świętość?

Niewinna ofiara. Zaborcy - Rosjanie zabijają bezbronnych i rannych powstańców. Pisarka eksponuje ich bezwzględność, prymitywizm.

Motyw mogiły spaja losy wszystkich powstańców z wyjątkiem Traugutta. Historia mogiły zaciekawia wiatr, prowokuje rozpoczęcie opowieści. Nie jest to typowy epicki opis, ale wypowiedź zbudowana z szeregu pytań i domniemanychodpowiedzi, jakie padają z ust wiatru: „A toż co? A to co jest takiego? Tego natura nie uczyniła! To uczyniły ręce ludzkie! Tu nigdzie natura pagórków nie usypywała! Ten usypany jest przez ludzi! Kto? po co? dlaczego? A tenże krzyżyk na pagórku, wśród liliowych dzwonków, Boże, jak mały, prosty, biedny! - co znaczy? Mówcie, drzewa, o mówcie, błagam!" Z odpowiedzi drzew wynika, że to zbiorowa mogiła bezimiennych bohaterów, poległych na ołtarzu ojczyzny. Na mogile zatknięty jest jeden malutki krzyżyk, który dawno już przyniosła siostra jednego z powstańców. Tylko drzewa i kwiaty pamiętają o powstańcach. Zmienić to pragnie wiatr, który opowiedzianą historię, przypomni całemu niebu i ziemi. Sam również oddaje cześć poległym, płacząc rzewnie nad ich grobem. Rusza w świat, głosząc chwałę zwyciężonych.

W wyglądzie zewnętrznym podkreśla się tylko te cechy, które pozwalają wnioskować o charakterze osoby, są to np. oczy mądre i smutne, które cechują ludzi mądrych, doniosły głos, znamionujący ludzi odważnych, głęboka bruzda na czole, świadcząca o ciężarze odpowiedzialności, jaką przyjął na swoje barki; czarnowłosa głowa, uśmiech dziecka; zdolny do ciepłych uczuć, kontrastujących z surowością; idealny dowódca, jest pierwszą pojawiającą się w utworze postacią, choć nie jest bohaterem głównym; jego biografia przypomina żywot świętego - opuszcza żonę i dzieci, dokonuje wielkich czynów, graniczących niemal z cudownością (np. zwycięstwa w bitwach), a śmierć jego (nie zginął w opisywanych walkach) stanowi ukoronowanie wysiłków całego życia; odważny,mądry, oddany swym żołnierzom; umie utrzymać dyscyplinę wśród żołnierzy; obdarzony wybitnym zmysłem taktycznym; żyje pod nieustającą presją; cechuje go wielka odpowiedzialność, poczucie pełnionej misji; nie poddaje się i walczy do końca; jest przekonany, że bierze udział w jakimś mistycznym, doniosłym wydarzeniu: „Ci, co zginą, będą siewcami, którzy samych siebie rzucą w ziemię, jako ziarno przyszłych plonów. Bo nic nie ginie. Z dziś zwyciężonych dla jutrzejszych zwycięzców powstają oręża i tarcze" - wyraz wiary i poniekąd optymizmu. Trud jego i jego żołnierzy nie pójdzie na marne, że powstanie kiedyś „zaowocuje"; ginie w służbie ojczyźnie („Umęczonej"); podobieństwo bohatera do Konrada Wallenroda, Konrada z III części „Dziadów", (jednostka wybitna, odwaga, poświęcenie dla Ojczyzny, tragizm); przedstawiany jest jako bohater narodowy.

Przykłady stylizacji biblijnej: poświęcenie Traugutta dla kraju „(...) według przykazania Pana opuścił żonę i dzieci, dostatek i spokój, wszystko, co pieści,wszystko, co raduje i jest życia puentą, czarem, skarbem, szczęściem (...)"; mówi się o nim niemal jak o Chrystusie, który zdecydował się oddać życie za wolność ojczyzny, a więc za ludzi. Tak jak Zbawiciel ludzkości bierze on krzyż Ojczyznyna swe ramiona, Mesjasz, Zbawiciel „(...) wziąwszy na ramiona krzyż narodu swego poszedł za idącym ziemią tą słupem ognistym i w nim zgorzał", święty męczennik, który oddał życie za ojczyznę.

Wskaż sposoby kreowania postaci wodza przez autorkę

Jakie funkcje pełnią w utworze postać Leonidasa i maksyma „vae victis" oraz mitologizacja?

Jaki styl dominuje w opowiadaniu?

Stylizacja biblijna ujawnia się w?

Charakterystyka bezpośrednia i pośrednia; hiperbolizacja postaci (zasługi i postawa Traugutta są ukazane w sposób wyolbrzymiony, świadomy zabieg artystyczny - odbiorca ma obaczyć dowódcę styczniowego takim, jakim pokazujego autorka); mesjanistyczno- antyczna kreacja R. Traugutta, metafizyczne nawiązania; heroizacja i sakralizacja.

Porównanie Traugutta do Leonidasa - króla Sparty, który poległ w walce z Persami, broniąc Termopil. Dramatycznie brzmią słowa: „Czy Leonidas wiedział, że gdy wąwóz termopilski trupami hufca swego zasypie, stopa niewoli ziemi greckiej nie dosięże! Jeżeli wiedział, błogo mu było uściełać tę krwawą zaporę i jako pieczęć składać na niej siebie. Traugutt nie miał takiej pewności: Ten nie wiedział. W orężnych sprawach ludzkich biegłym był, biegłość ta w dalekowidztwo wzrok mu zaostrzała, spostrzegał wyłaniającą się zza dnia ofiar i boju potworną czarną noc. Jednak szedł i prowadził, bo taką była moc słupa ognistego, który wówczas na ziemię wzbił się, taką tęsknotą za obiecaną krainą wolności i takim był krzyż narodu jego, ciężki, nieznośny...". Mimo świadomości możliwej klęski, podejmuje się dowodzić ludźmi, którzy mu zaufali.Porównując Traugutta do Leonidasa, Orzeszkowa podkreśla heroiczność i tragizm jego działań. Typowe zaprzeczenie starożytnej maksymie „vae victis". Zabieg mitologizacji w utworze: czas mityczny wprowadza perspektywę wieczności - powstańcy walczyli o niepodległość dla przyszłych pokoleń; dążenie do syntezy w przedstawieniu powstania, typowych zachowań, postaw patriotycznych; specyfika przedstawiania postaci.

Styl wysoki, patetyczny: liczne poetyzmy; zabarwienie uczuciowe słownictwa, określenia odnoszące się do walki, klęski i męki powstańców. Słowa: gniew, zemsta, żądza, trupy, mogiła, itp. są sygnałem mówienia o sprawach skomplikowanych i tragicznych; sposób prezentacji postaci czy konstruowania scen z życia powstańców; teatralne zachowania i gesty, np. patos śmierci młodego Tarłowskiego, czy gesty Traugutta, kiedy dziękuje za uratowanie mu życia lub kiedy przemawia do żołnierzy (chęć wydobycia z rzeczy codziennych pierwiastków niezwykłości i heroiczności); funkcja pytań retorycznych pojawiających się zwłaszcza w początkowych partiach utworu oraz we fragmentach refleksyjnych o charakterze historiozoficznym, np. w rozmowie Jagmina z Marysiem: „O! kiedyż będzie inaczej? Czy kiedykolwiek będzie inaczej?".

scenie bitwy, która nie jest opisywana z epicką szczegółowością, wszystko rozgrywa się w gęstym tumanie kurzu, tak że dostrzec można jedynie niektóre wydarzenia. Scena walki nabiera wymiaru apokaliptycznego - ścieranie się dwóch odwiecznych sił: dobra i zła. W konstruowaniu postaci, zwłaszcza Traugutta (nazwany świętym, porównywany do Chrystusa), czy Tarłowskiego, który reprezentuje chrześcijańską postawę umiłowania całego świata przyrody (franciszkanizm) oraz heroizm ducha - scena męczeńskiej śmierci.

Las jest przedstawiony jako miejsce spokoju i harmonii. Świat roślinny w „Glorii victis" został upersonifikowany (uosobiony). Rośliny mówią, ich wygląd ma cechy ludzkie, zachowują się jak ludzie, ulegają emocjom.Uzupełnij tabelę:RoślinnośćCytaty z „Glorii victis"dąbbrzozaświerkdzikie różedzwonkililiowetrawypaprociemchy

Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego, 22 stycznia 1863 r.„Komitet Centralny jako Tymczasowy Rząd Narodowy Nikczemny rząd najezdniczy, rozwścieklony oporem męczonej przezeń ofiary, postanowił zadać jej cios stanowczy: porwać kilkadziesiąt tysięcy najdzielniejszych, najgorliwszych jej obrońców, oblec w nienawistny mundur moskiewski i pognać tysiące mil na wieczną nędzę i zatracenie. Polska nie chce, nie może poddać się bezopornie temu sromotnemu gwałtowi [...], powinna stawić energiczny opór. Zastępy młodzieży walecznej [...] poprzysięgły zrzucić przeklęte jarzmo lub zginąć [...] . Rząd Twój Narodowy wzywa Cię na pole walki, już ostatniej, na pole chwały i zwycięstwa [...]. Komitet Centralny Narodowy ogłasza wszystkich synów Polski, bez różnicy wiary i rodu, pochodzenia i stanu, wolnymi i równymi obywatelami kraju. Ziemia, którą lud rolniczy posiadał dotąd na prawach czynszu lub pańszczyzny, staje się od tej chwili bezwarunkową jego własnością, dziedzictwem wieczystym. Właściciele poszkodowani wynagrodzeni będą z ogólnych funduszów państwa. Wszyscy zaś komornicy i wyrobnicy, wstępujący w szeregi obrońców kraju, lub w razie zaszczytnej śmierci na polu chwały, rodziny ich otrzymują z dóbr narodowych dział obronionej od wrogów ziemi.Do broni więc, Narodzie Polski, Litwy, Rusi, do broni!, bo godzina wspólnego wyzwolenia już wybiła, stary miecz nasz wydobyty, święty sztandar Orła, Pogoni i Archanioła rozwinięty.A teraz odzywamy się do Ciebie, Narodzie Moskiewski: tradycyjnym hasłem naszym jest wolność i braterstwo ludów, dlatego też przebaczamy Ci nawet mord naszej Ojczyzny [...]. Przebaczamy Ci, bo i Ty jesteś nędzny i mordowany [...]."[w:] „Teksty źródłowe do nauki historii w szkole nr 35",Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1959, s. 18.Odpowiedz na pytania:1. Do czego wzywał Polaków Rząd Narodowy?2. Scharakteryzuj program społeczny zawarty w Manifeście.3. Jak autorzy tego dokumentu chcieli rozwiązać sprawę chłopską?4. W jaki sposób chciano zrekompensować szlachcie utratę części majątkóww wyniku przeprowadzonego uwłaszczenia?5. Jakie kategorie mieszkańców wsi uwzględniono przygotowując program uwłaszczenia?6. Przedstaw stosunek Tymczasowego Rządu Narodowego do innych narodowości, które zamieszkiwały w granicach państwa polskiego przed rozbiorami.7. Jaki stosunek do Rosjan został zaprezentowany w Manifeście?

Bruno Bielawski „Czarny krzyżyk"Gdym na ciężkie krwawe bojeIść przed laty miał,Tom żegnając dziewczę moje,Czarnym krzyżyk dał.„Rankiem modląc się do Boga,Za mnie pacierz zmów,A choć ostre miecze wroga,Wrócę z boju znów!"„Tylko stała w méj obronie,Szczerze Boga proś,Z wiarą w przyszłość, na swém łonieCzarny krzyżyk noś!"Widać w jasnym łez jéj zdrojuSzczerość widział Bóg...Tysiąc braci legło w boju,A mnie nie tknął wróg,Lecz z powrotem mając milę,Gdym ją witać chciał,Jéj nie było!... Na mogileczarny krzyżyk stał!....* O jakich wydarzeniach jest mowa w utworze?* W jaki sposób tytuł nawiązuje do treści i wymowy wiersza?Wiersz ten powstał w atmosferze przed powstaniem styczniowym, gdy na wieść o sukcesach legionów Giuseppe Garibaldiego we Włoszech, z Polski wyruszyli ochotnicy, aby wziąć udział w walkach „za Waszą i Naszą Wolność" o zjednoczenie Włoch. Poemat ten stał się popularny w czasie powstania styczniowego.

NAD NIEMNEM

przeczytaj podane fragmenty powieści

ZADANIE

wnioski

sposób ukazania mogiły w "nad niemnem"

Odpowiedz na pytania:Ilu powstańców spoczywa w mogile?Gdzie znajduje się mogiła?Kiedy wyszli powstańcy i kiedy zginęli?Jak zachowują się Jan i Justyna?Jak zachowuje się przyroda?Jak długo bohaterowie przebywają przy grobie?

Forma opisu miejsca i zachowanie się bohaterów pozwalają przyjąć religijny kontekst interpretacyjny:* 40 powstańców można utożsamić z 40 męczennikami czczonymi w Kościele katolickim* bohaterowie wspinają się na górę - jak na Golgotę i przystają jak w drodze krzyżowej* spędzają tam około godziny - mniej więcej tyle, ile trwa msza* Jan ściąga czapkę jak w kościele* Dźwięki przyrody sugerują muzykę kościelną* Pojawiają się symbole błyskawicy, ognia, prochuŚwiadczy to o romantycznym uświęceniu narodowej martyrologii, opisanym tzw. językiem ezopowym.Język ezopowy - sposób formułowania odpowiedzi, w której treści moralistyczne lub podlegające cenzurze podaje się nie wprost, lecz za pomocą alegorii, symboli lub omówień; nazwa stylu wywodzi się od Ezopa Fryga (VI w. p.n.e.) - greckiego bajkopisarza.

ELIZA ORZESZKOWA: NAD NIEMNEM. FRAGMENT IBył to grobowiec bardzo prosty i ubogi. Na szerokiej podstawie krzyża bielał napis:JAN I CECYLIA, ROK 1549,memento mori1Jan uśmiechał się.- Stryj wie wszystko - zaczął. Trzeba go tylko pięknie poprosić... opowie.Istotnie, po Anzelmie widać było, że walczyć zaczynał z ogarniającą go chęcią mówienia o czymś, co go do milczenia raczej skłaniało; spojrzał na Justynę i z cicha rzekł:- Było to w starych czasach, kiedy w te strony przyszła para ludzi. Niewiadomego byli oni nazwiska2, niewiadomej kondycji3, i to tylko można było poznać z mówienia ich, i z ubioru, że przyszli z Polszczy. Kiedy spotykający ich podczas ludzie pytali ich o nazwisko, odpowiadali, że przy chrzcie świętym nadano im imiona: Jan i Cecylia. Widać było ze wszystkiego, że bali się jakiegoś pościgu i żądali skryć się4 przed ludźmi. Całej pewności co do tego nie ma, ale takie o nich chodziły głosy, że kondycja ich była nierówna. Jan i Cecylia wzdłuż puszczę przeszedłszy zobaczyli, że tu najmniej ludzie doścignąć ich mogą. Może już tak im było przeznaczone, ażeby właśnie ten kawał ziemi zaludnić i nasz ubogi, ale długowieczny ród ufundować5... zbudowali sobie najpierwej chatę, on zrąbywał drzewa, oprawiał kłody i budował, a ona zbierała orzechy i dzikie jabłka, gotowała rybę. Wszystko tu było nie tak, jak teraz, ale okropniej i dziczej. Nacierpieli się oni głodu, chłodu, strachu i mozołu. Osiemdziesiąt lat albo może i więcej przeminęło od tego dnia, kiedy Jan i Cecylia pierwszy raz na tej ziemi nogi swoje postawili. Panował podtenczas6 ostatni Jagiellon i właśnie bawił się polowaniem. Jechał i jechał, a panowie za największym z panów jechali, aż wszyscy wyjechawszy z lasu stanęli, oczom własnym wiary nie dając. Tam, kędy dawniej panowała dzicz drzewiasta7, bezludna i głucha, leżała wielka równina po zżętym zbożu. Na dwóch pagórkach dwa wietrzne młyny łopotały. Sto domów, przedzielonych ogrodami, sznurem wyciągało się podłuż rzeki. Tymczasem król jechał dziwiąc się wszystkiemu, co tu obaczył8. Z najpiękniejszego domu synowie i córki, wnuki i prawnuczki wyprowadzili parę rodzicielów9. Wtedy król odwrócił się do Jana: „Ty, starcze, żeś był bohatyrem10 mężnym, który tę oto ziemię dzikiej puszczy i srogim źwierzom odebrał, zawojowawszy ją nie mieczem i krwią, ale pracą i potem, przeto dzieciom twoim, wnukom i prawnukom, nadaję nazwisko od bohatyrstwa twego wywiedzione. Nobilituję was11 i nakazuję, abyście nosili nazwisko Bohatyrowiczów."W zmroku, naprzeciw umilkłego Anzelma, widać było dwoje ludzi siedzących blisko siebie. Kobieta w szarzejącą przestrzeń patrzała rozmarzonymi oczami. Myślała, że ona także z ochotą i dumą poszłaby na krańce ciemnej jakiej puszczy, byle czuć się kochaną serdecznie i wiernie i widzieć przed sobą cel. Gdy oderwała wzrok od przestrzeni, zobaczyła obok siebie wysokiego mężczyznę, który uparcie patrzał, nie w przestrzeń - lecz na nią.ELIZA ORZESZKOWA: NAD NIEMNEM. FRAGMENT IIJan zdjął czapkę. Miał postawę człowieka, który stanął na progu kościoła i wpatruje się w ołtarz. Można by pomyśleć, że nigdzie tyle, ile w tym miejscu, nie czuł się człowiekiem i nigdzie tyle nie doznawał ludzkich, wyższych od codziennego życia dalekich uczuć i myśli.- Dawno tu nie byłem - zaczął. - Dla mojej pamięci te miejsce jest bardzo ważne, bo ja tu, z tego pagórka ostatni raz ojca swego widziałem... Siedem lat podtenczas skończyłem, my wtedy z tego pagórka dwie godziny patrzali na rzekę, którą przypływały czółna, ludzi przywożąc. Wieczór zrobił się majowy. Wtenczas ociec pocałował matkę, cościś12 jej poszeptał, a potem mnie z ziemi na rękach swoich podniósł i całować zaczął. (...) W tej samej minucie pan Andrzej żegnał się ze swoją żoną i ze swoim synkiem; stało i więcej ludzi różnych ze dworu i z okolicy. Księżyc tkwił wprost nad piaskami, a w jego światłości ociec i pan Andrzej jeden przy drugim na koniach piaski na ukos tędy przejechali i tam, w tym miejscu z oczu naszych znikli... Pewno dobrze po świętym Janie, a może i około świętej Anny13, stali my, stuków i grzmotów słuchali, co tam toczyły się. Nad piaskami zaś ciągle grzmiało a grzmiało i dopiero przed samym wieczorem grzmoty te zaczęły pomału ustawać, a za to po całym borze poniosły się wielkie ludzkie krzyki i zgiełki. Ktościś14 do wody skoczył, rzekę przepłynął. Matka przeżegnała się, krzyknęła: „Anzelm".[Anzelm] Z początku niewyraźnie mówił, że i zrozumieć nie mogłem, że on mnie każe do dworu korczyńskiego lecieć i powiedzieć „że pan Andrzej tu ..." i na czoło sobie pokazał...„ a twój ojciec tu..." i na piersi sobie pokazał. „Obydwóch nie ma!". Niech pani stanie i popatrzy!W głębi wznosił się niewysoki pagórek, kształt podługowaty15 i łagodne stoki mający, niby wał, niby kurhan16, widocznie kiedyś rękami ludzkimi usypany i jak cała ta polana niską, w nierówne kępy pogarbioną trawą obrosły.Jan w milczeniu pagórek ten Justynie ukazał - ona też milcząc skinęła głową; wiedziała, że to zbiorowa mogiła.- Ilu? - z cicha zapytała.- Czterdziestu - odpowiedział.Kwadranse upływały, godzina prawie minęła, a Justyna siedziała jeszcze na stoku Mogiły utopiona w myślach i uczuciach prawie zupełnie dla niej nowych. Ani sztuka muzyczna, ani lekcje udzielane jej przez nauczycielki, ani czytywane poezje i powieści - nie podjęły przed nią zasłony, która tu i w tym momencie opadła na rzeczy wielkie, ważne i wysokie.Jan stał z rękami na piersi skrzyżowanymi. Justyna podała mu obie ręce. Nie porywczym ani namiętnym, owszem, miękkim i nieśmiałym ruchem wziął je w szerokie swe dłonie i nisko schylony, przylgnął do nich gorącymi usty. Gdy wyprostował się, oczy ich po raz pierwszy, odkąd się znali, utonęły w sobie długim, pełnym nieśmiałych żarów spójrzeniem, a potem z trudnością odwracając się od siebie, jednocześnie zwróciły się ku Mogile.Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem, BN 19961 memento mori - (łac.) pamiętaj o śmierci2 niewiadomego byli nazwiska - ich nazwisko było nieznane3 kondycja - tu: pochodzenie4 żądali skryć się - chcieli się ukryć5 ufundować - tu: założyć6 podtenczas - w tym czasie7 dzicz drzewiasta - dzika puszcza8 obaczyć - zobaczyć9 rodziciele - rodzice10 bohatyr - bohater11 nobilituję was - nadaję wam szlachectwo12 cościś - coś13 dzień św. Jana to 24 czerwca, św. Anny - 26 lipca14 ktościś - ktoś15 podługowaty - podłużny16 kurhan - kopiec usypany nad mogiłą na pamiątkę jakiegoś wydarzenia lub na czyjąś cześć

- mogiła znajduje się w głębi nadniemeńskiej puszczy, z dala od ludzkich siedzib, zapomniana przez ludzi, ale chroniona przez naturę (Tu, nad tym grobem, wiecznie było cicho i samotnie. Świat o nim nie wie nic...)- istnieje poza czasem historycznym, w porządku wyznaczanym przez naturę (Ileż wiosen, ile zim i jesieni przeminęło nad tym pagórkiem...)- przypomina leśne sanktuarium, gotycką katedrę (długie ściany i grube kolumny zieloności[...];korony gałęzi rozpościerające, podnosiły się znad kobierca w przedziwne wachlarze paproci[...]słały się daleko, jakby w nieskończoność) - funkcja sakralizacji- mogiła „żyje" dzięki bujnej, witalnej naturze - funkcja ogniska utajonego życia, źródła przyszłego zmartwychwstania (romantyczny i biblijny motyw odrodzenia przez śmierć, związek z mitem agrarnym)- mogiła odradza człowieka, inspiruje, pobudza do myślenia (...z tej mogiły uderzyły w nią strumienie uczuć i myśli...)- w opisie obecne są motywy cmentarne i funeralne, wzmacniające nastrój żałoby, ale i uwznioślające grób (...zapala nad nim w pogodne noce gromnice gwiazd i lampę księżyca, a w dżdżyste i burzliwe rozciąga mokre całuny chmur...)- pojawia się symbolika ognia jako oczyszczenia i odrodzenia (...pożarem wybuchały, tam rozbijały się w roje iskier, smugi, potoki, strzały światłości słonecznych.)- występuje znacząca kolorystyka: biel i czerwień (białe krwawniki, krwiste plamy, śniegi i szrony, czerwony gil), przywołująca skojarzenia z barwami narodowymi, ale także z krwią, niewinnością, czystością.- 40 poległych (szlachciców i chłopów) - motyw biblijny (40 męczenników), uświęcający złożoną ofiarę życia i ideę solidaryzmu społecznego i narodowego w walce.Wnioski: mogiła powstańcza z 1863 roku jest w powieści przestrzenią symboliczną, mityczną, „żyje" życiem utajonym: przechowuje pamięć o powstańcach i ich ofierze, ocala od zapomnienia, oświeca i odradza żyjących (przemiana Justyny), jest łącznikiem między pokoleniami (więź międzypokoleniową potwierdza również ostatnie zdanie w utworze: - Syn Jerzego? - Tego samego, który z bratem pańskim w jednej mogile spoczywa -wypowiedziane przez Anzelma do Benedykta, a wskazujące Jana jako spadkobiercę tradycji). Dzięki silnej metaforyzacji i poetyzacji opisu (potrójne epitety, porównania, animizacje i personifikacje przyrody, hiperbole, powtórzenia) oraz ekspresywnemu słownictwu, uwznioślającemu i sakralizującemu leśny grobowiec udało się pisarce wykreować heroiczny mit powstania.W kontekście całej powieści, mogiła pełni funkcję sprawdzianu wartości człowieka - stanowi kryterium wartościowania bohaterów. Poza tym podtrzymuje świadomość narodową, umacnia ideę demokratycznego społeczeństwa, nakazuje wierność wobec testamentu ideowego poległych.

dziękuję za uwagę!

Pawel Domzalski

Wszystkie materiały są własnością intelektualna wydawnictw: GWO, WSiP, Nowa Era. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
GLORIA VICTIS by Paweł Domzalski on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
ELIZA ORZESZKOWA"GLORIA VICTIS" OBRAZ POWSTANIA STYCZNIOWEGO ORAZ WYBRANE FRAGMENTY "NAD NIEMNEM" Obejrzyj prezentację zamieszczoną w serwisie Humaniści w ZSOiZ - kliknijTUTAJ Zapoznaj się z wirtualna gazetką dotyczącą Elizy Orzeszkowej zamieszczoną na stronie szkolnej biblioteki - kliknijTUTAJ Już w prozie pozytywistycznej powstanie styczniowe jawi się jako bolesna i święta tajemnica, z trudem wydobywana z mroków zapomnienia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NIE-BOSKA KOMEDIAZYGMUNT KRASIŃSKI

Tytuł dramatu

Geneza

O autorze

Co działo się w utworze?

Poezja w dramacie

Kreacja rewolucji w dziele Krasińskiego

Stosunek autora do rewolucji

Posłuchaj

Obraz rewolucji

Główny bohater

Podsumowanie

Sprawdź się

# data[].attributes.attachment_link.description
NIE-BOSKA KOMEDIAZYGMUNT KRASIŃSKI Tytuł dramatu Geneza O autorze Co działo się w utworze? Poezja w dramacie Kreacja rewolucji w dziele Krasińskiego Stosunek autora do rewolucji Posłuchaj Obraz rewolucji Główny bohater Podsumowanie Sprawdź się

# data[].attributes.attachment_link.title
Lekcje w Genially - LEKTURY (wspaniali nauczyciele) - Wakelet

# data[].attributes.attachment_link.description
Lekcje języka polskiego przygotowane przez wspaniałych nauczycieli.

# data[].attributes.attachment_link.title
"MAGICZNE DRZEWO. CZERWONE KRZESŁO" LEKCJA 1. - Wakelet

# data[].attributes.attachment_link.description
We built Wakelet using the latest technologies to make it faster and easier to use. Unfortunately, your browser doesn't support those technologies.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spis treści

Baczyński a romantycy

Pokolenie Kolumbów

WRITE A INTRODUCTION HERE

Szczegółowa biografia znajduje się na następnym slajdzie

Krzysztof Kamil Baczyński urodził się w 1921 r. Poległ w pierwszych dniach powstania warszawskiego w 1944 r. Kiedy wybuchła 2wojna światowa, był po maturze. Studiował polonistykę na tajnym uniwersytecie. W 1943 r. przerwał studia i wstąpił do Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Po ukończeniu konspiracyjnej szkoły podchorążych został żołnierzem kompanii „Rudy" i brał udział w akcjach bojowych.

Twórczość poety przypada na lata okupacji i obejmuje około 500 utworów. Bohaterką wielu wierszy miłosnych uczynił poeta swą młodziutką żonę, Barbarę. W 1942 r. ukazały się, konspiracyjne, wiersze poety zawarte w tomiku Poezje wybrane, które wzbudziły uznanie krytyków. Baczyński używał literackiego pseudonimu Jan Bugaj. Broniąc Pałacu Blanka na Placu Teatralnym w Warszawie, został śmiertelnie zraniony w dniu 4 sierpnia 1944 r. Należy do pokolenia twórców urodzonych na początku lat dwudziestych XX wieku, którzy wchodzili w dorosłość w czasie wojny. Walczyli w obronie ojczyzny i tworzyli literaturę. Pokolenie to nazwano Kolumbami

Twórczość

Baczyński uważany jest za najwybitniejszego twórcę pokolenia wojennego. Już za życia cieszył się sporym uznaniem, zwłaszcza starszych twórców Andrzejewskiego czy Iwaszkiewicza. Twórczość Baczyńskiego charakteryzuje się dużą dynamiką zmian - ewolucją postawy wobec rzeczywistości. Zaczął pisać już jako gimnazjalista. Od 1940 publikował konspiracyjne tomiki wierszy a także anonimowo w podziemnych antologiach i czasopismach ("Dzień Warszawski", "Miesięcznik Literacki"). Na jesieni 1941 w twórczości Baczyńskiego daje się zauważyć przemianę - poeta doznaje "porażenia okupacyjnego". Ważnym elementem twórczości Baczyńskiego są erotyki poświęcone żonie, Barbarze Drapaczyńskiej.

Najpopularniejsze wiersze:

Miłość

Elegia o chłopcu polskim.

Astronomia.

Drzewa.

Pokolenie (Wiatr drzewa spienia)

Wiersz ,,Pokolenie''

Wiersz „Pokolenie" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego powstał 26 lipca 1943 roku. Jest przykładem dojrzalej twórczości poety.

interpretacja

Utwór jest metaforyczny, przedstawione obrazy stanowią subiektywną wizję podmiotu lirycznego. Pierwsza część wiersza ma charakter opisowy i stanowi ciąg poetyckich wizji. Osoba mówiąca porównuje przemiany zachodzące w przyrodzie do etapów życia człowieka. Obserwuje ona naturę, która zmienia się tak jak ludzki los. Pozornie podmiot liryczny obserwuje dojrzewające kłosy i kwitnące kwiaty, ale obawia się, że z chmur zaraz spadną bomby, na drzewach widzi obcięte ludzkie głowy, a z ziemi wystają części ciał umarłych. Po bezosobowym monologu, podmiot liryczny zaczyna wypowiadać się w pierwszej osobie liczby mnogiej. Jest głosem swojego pokolenia nazwanego później pokoleniem Kolumbów. Rówieśnicy Baczyńskiego nie mogli samodzielnie decydować o swoim życiu, ustalić własnego systemu wartości. Okoliczności określiły ich los, na który mieli bardzo ograniczony wpływ. Wiersz jest obrazem tragedii straconego pokolenia, zmuszonego do odnalezienia się w nowym, okrutnym świecie.

Wiersz Krzysztofa Kamila Baczyńskiego o incipicie „Niebo złote ci otworzę" napisany został 15 czerwca 1943 r. Jest to najbardziej znany z erotyków autorstwa poety „apokalipsy spełnionej"; doczekał się wersji wokalnej Ewy Demarczyk.

Wiersz ,,Niebo złote Ci otworzę''

Interpretacja

Pierwsza część utworu stanowi spis obietnic, skierowanych do adresatki, którą prawdopodobnie jest żona Krzysztofa. Poeta deklaruje, że otworzy jej tytułowe złote niebo, że wprowadzi ją do krainy piękna i szczęścia. Ciąg poetycki obrazów przestawia świat harmonijny, radosny, świetlisty. Szczęście małżeńskie, bo to zapewne o nim mowa, przedstawione zostaje jako coś magicznego, onirycznego.

Jednak optymistyczny ton utworu ulega pod koniec zmianie. Okazuje się, że szczęście, jakie oferuje poeta, jest niejako warunkowe. Okrutna historia przypomina o sobie nawet w chwilach najbardziej radosnych uniesień. Trudno cieszyć się miłością, kiedy każdy dzień może skończyć się śmiercią ze strony okupanta, kiedy niemiecki terror jest wszechobecny. Rok 1943 to czas, kiedy II wojna światowa trwa w najlepsze, kiedy upadek przerażającego imperium Hitlera nie został jeszcze przesądzony. W utworze pojawia się jednak nadzieja, że to wszystko to zły sen. Baczyński ma nadzieję, że prawdziwą rzeczywistością jest miłość jego i Barbary, nie zaś trwając naokoło wojna. Utwór Baczyńskiego przedstawia cierpienia jego pokolenia. Kolumbowie nie mieli możliwości cieszyć się nawet spokojnie miłością dwojga ludzi.

Wiersz Elegia o chłopcu polskim

To najsłynniejszy wierszKrzysztofa Kamila Baczyńskiego, polskiego poety tworzącego w trakcie 2 wojny światowej. Utwór powstał 20 marca 1944 roku, niecałe sześć miesięcy przed śmiercią autora.

Interpretacja

WRITE A INTRODUCTION HERE

Podmiotem lirycznym utworu jest rodzic dziecka, najprawdopodobniej matka, która rozpacza po śmierci swojego dziecka bohatera lirycznego elegii -w wyniku działań wojennych. Poeta zarysowuje kontrast pomiędzy wizją szczęśliwego i wolnego od zmartwień dzieciństwa podczas pokoju i wizją czasów wojny, w trakcie której chłopiec zostaje zmuszony do chwycenia za broń i walki. Baczyński wraz z większością swoich rówieśników z konspiracyjnej AK został oderwany od normalnego życia i, wiedziony głębokim poczuciem patriotyzmu oraz sprzeciwu wobec zła, zmuszony do walki z okupantem. W ten interpretacji utwór stanowi rodzaj manifestu pokoleniowego, który wyraża zarówno lęki wszystkich przedstawicieli pokolenia Kolumbów, jak i tragedię ich rodziców, interpretowanych zarówno dosłownie, jak i stanowiących metaforę ojczyzny.

Pokolenie Kolumbów

Poezja K. K. Baczyńskiego jest egzemplifikacją poezji całego pokolenia Kolumbów. Pisząc w swych wierszach o sobie, pisał równocześnie o całym swoim pokoleniu. M. Wyka napisała, iż poezja Baczyńskiego jest jego lirycznym pamiętnikiem, w którym prowadzi on dialog ze śmiercią, z moralną odpowiedzialnością, w którym zastanawia się nad koniecznością walki za ojczyznę. Przez wszystkich znawców literatury okupacyjnej nazywany jest największym romantykiem czasów wojny i spadkobiercą dorobku epoki romantyzmu.
Tadeusz Borowski
Baczyński a romantycy

Poetyckie pokrewieństwo Krzysztofa Kamila Baczyńskiego z romantykami przypieczętowała historia. Baczyński żył i tworzył w czasach niewoli i walki o odzyskanie niepodległości. Biografia poety to jednak tylko tło - powiązań z romantyzmem należy szukać przede wszystkim w jego wierszach. Główne motywy jego twórczości to walka, miłość i sens dziejów tak jak było to w przypadku twórczości romantycznej.

WRITE A INTRODUCTION HERE

Film

Dziękuję za uwage

Oliwia Skałecka

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
cyfrowy pokój zagadek

W hobbiciejnorce

START

No, Bomburze, nieco przeciągnęła się Twoja wizyta w norce biednego hobbita! Podczas gdy Ty chrapałeś w opróżnionej spiżarce - wszyscy ruszyli na wyprawę! Tak, tak! Dokładnie wszyscy, nawet mały Bilbo Baggins, który, oczywiście, dokładnie zamknął za sobą drzwi. Pospiesz się! Jeśli chcesz ich dogonić, musisz znaleźć zapasowy klucz. Szukaj wskazówek i zagadek, a dokładna znajomość nowego przyjaciela na pewno okaże się pomocna...

Słońce kryło się już za horyzontem, kiedy Bombur wydostał się z przytulnego mieszkanka, a spiesząc za przyjaciółmi, rozmyślał nad tym, jak wiele mówi dom o jego gospodarzu...

"Żegnaj! Życzymy Ci powodzenia, dokądkolwiek zaniesie Cię los!"

POMOC

"Kto szuka, ten najczęściej coś znajduje, niestety czasem zgoła nie to, czego mu potrzeba."

"Jeśli siądziecie na progu i będziecie myśleć długo, to w końcu chyba coś wymyślicie..."

Szukaj ukrytych (niewidzialnych) pól interaktywnych z podpowiedziami i zagadkami na każdej planszy. Ujawnią się, gdy skierujesz na nie kursor. Przygotuj kartkę i długopis - notatki mogą okazać się pomocne.

Zabawa oparta jest na idei escape roomu - to jest pomieszczenia umownie lub faktycznie zamkniętego, z którego można się wydostać tylko poprzez rozwiązanie ukrytych w nim zagadek. Uczestnicy zabawy przetrząsają pokój w poszukiwaniu wskazówek i zadań do rozwiązania.Szukaj ukrytych(niewiedzialnych) pól interaktywnych z podpowiedziami i zagadkami na każdej planszy. Ujawnią się, gdy skierujesz na nie kursor. Przygotuj kartkę i długopis - notatki mogą okazać się niezbędne.Poziom trudności: łatwy - średni - trudny

Sroda - herbatka z Gandlafem

,

Znalazłeś kartkę, na której Bilbo zanotował umówione spotkanie z Gandalfem.Biedny, zupełnie się nie spodziewał tego, kto jeszcze wpadnie oprócz niego.Uporządkuj imiona krasnoludów, w tej kolejności, w której pojawiali się "na herbatce" u Bilba, a być może przypomnisz sobie coś ważnego...

Tak! Teraz pamiętasz wyraźnie, że kiedy wszedł Thorin, Bilbo wymamrotał do siebie coś w stylu: "Trzynasty! Trzynastka jest dobra na zakończenie szyfru, oby się okazała także dobra na ostatniego gościa" .

Ten regał wygląda obiecująco. Przeszukaj go dokładnie! Jeśli nie klucz, to przecież musi ukrywać się tu jakaś tajemnicza wskazówka...

Cóż, to po prostu bardzo ładna mapa Hobbitonu

"Może to dziwne, ale przyjemne doświadczenia i spokojne przyjazne dni nie są zbyt dobrą materią do opowieści, podczas gdy przeżycia niepokojące, nieprzyjemne, a nawet groźne tworzą kanwę wspaniałych historii i długo o nich można opowiadać."

"Póki życia, póty nadziei!"

A jednak nie przeszukałeś biblioteczki zbyt dokładnie!!!

Cóż, to po prostu bardzo ładna mapa Hobbitonu

"Może to dziwne, ale przyjemne doświadczenia i spokojne przyjazne dni nie są zbyt dobrą materią do opowieści, podczas gdy przeżycia niepokojące, nieprzyjemne, a nawet groźne tworzą kanwę wspaniałych historii i długo o nich można opowiadać."

"Póki życia, póty nadziei!"

Pusto...

"No cóż, mogło być gorzej, ale też mogło być dużo lepiej. "

Matka Bilba Bagginsa - była słynna Belladonna Tuk, jedna z trzech niepospolitych córek Starego Tuka. Powiadano, ze dawnymi czasy ten i ów Tuk brał zone z plemienia czarodziejów; rzeczywiscie Tukowie zawsze mieli w sobie cos niezupełne hobbickiego, a od czasu do czasu zdarzało sie, ze którys z członków tego rodu wyruszał w swiat szukac przygód. Taki Tuk znikał dyskretnie, a rodzina nie rozgłaszała sprawy...Co prawda Belladonna Tuk, odkad została pania Bungowa Baggins, nie miewała zadnych przygód. Bungo Baggins, ojciec Bilba, zbudował dla niej nore tak wspaniała, ze nie znalazłoby sie nic podobnego ani pod Pagórkiem, ani za Pagórkiem, ani za Woda i w tej norze mieszkali do konca swoich dni.

.

.

.

.

.

,

,

,

,

,

Znalazłeś historię rodziny ze stroną zaznaczoną liściem...

"Idź lepiej do łóżka, bo widzę, że Ci już rozum usnął w głowie..."

Mnóstwo spiżarni!

Kiedy poprawiałeś portret, wypadła zza niego mała zmięta karteczka z jakimś numerem.

To, do licha, nie najlepszy moment na raczenie się herbatką, Bomburze!

Dziwnie przekrzywił się portret hobbita, który wygląda na ojca Bilba. Nie wypada, aby krzywo wisiał pan...

Świetnie! Znalazłeś kolekcję fajek Bilba Bagginsa, ale one raczej nie pomogą otworzyć Ci drzwi. Szukaj dalej!

Znalazłeś na odwrocie obrazu pogniecioną i wetkniętą za ramkę karteczkę z jakąś liczbą.

Kufer otwarty! A w nim oprócz worków z suszonymi ziołami i worków z suszonymi grzybami znalazłeś skrzyneczkę z mnóstwem maleńkich szufladek, a w nich z mnóstwem maleńkich notatek, które robi ktoś, kto nie ma ani zbyt wielu tajemnic, ani zbyt dobrej pamięci...Przeszukaj dokładnie!

Kufer zamknięty jest naszyfrowaną kłódkę.Gdybyś tylko znał kod,mógłbyś ją otworzyć!

Zwrócił Twoją uwagę portret niezwykłej hobbitki. Zdjąłeś go ze sciany, żeby lepiej jej się przyjrzeć. To musi matka Bilba! Tak, to na pewno słynna...

# data[].attributes.attachment_link.title
W hobbiciej norce - escape room by Otwieramy Głowy on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
cyfrowy pokój zagadek W hobbiciejnorce START No, Bomburze, nieco przeciągnęła się Twoja wizyta w norce biednego hobbita! Podczas gdy Ty chrapałeś w opróżnionej spiżarce - wszyscy ruszyli na wyprawę! Tak, tak! Dokładnie wszyscy, nawet mały Bilbo Baggins, który, oczywiście, dokładnie zamknął za sobą drzwi. Pospiesz się! Jeśli chcesz ich dogonić, musisz znaleźć zapasowy klucz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ignacy KrasickiBAJKI

Temat: Czego możemy dowiedzieć się o nas, ludziachz bajek Ignacego Krasickiego?

Na tej lekcji dowiem się:

1. Co to jest bajka i jakie ma cechy?

2. Jakie są rodzaje bajek?

3. Jak czytać i interpretować bajki?

KONIECZmordował się na koniec ten, co bajki prawił, Żeby więc do ostatka słuchaczów zabawił, Rzekł: "Powiem jeszcze jedną, o której nie wiecie: Bajka poszła w wędrówkę. Wędrując po świecie Zaszła w lasy głębokie; okrutni i dzicy Napadli ją z hałasem wielkim rozbójnicy, A widząc, ze ubrana bardzo podle była, Zdarli suknie - aż z bajki Prawda się odkryła".

https://literat.ug.edu.pl/ikbajk/039.htm

Zadanie 1:Przeczytaj utwór Ignacego Krasickiego. Zapisz, czego dowiedziałeś się z niego o bajce.

Należy do epiki

ma charakter dydaktyczny

występują w niej postacie alegoryczne

posiada morał

Charakterystyka gatunku

Bajka to gatunek literacki należący do epiki.To krótki utwór, najczęsciej wierszowany(pisany wierszem czyli ma wersy i rymy)

Rybka mała i szczupakWidząc w wodzie robaka rybka jedna mała,Że go połknąć nie mogła, wielce żałowała.Nadszedł szczupak, robak się przed nim nie osiedział, Połknął go, a znim haczyk, o którym nie wiedział. Gdy rybak na brzeg ciągnął zdobycz okazałą,Rzekła rybka: "Dobrze to czasem być i małą"

https://literat.ug.edu.pl/ikbajk/012.htm

Do epiki należą utwory, które:mają narratora;opowiadają jakąś historię;pisane są prozą (!!! bajka stanowi tu wyjątek)

Bajka "Rybka mała i szczupak" należy do epiki, ponieważ:osobą mówiącą jest narrator.W tej bajce narrator jest trzecioosobowy.opowiada historię. Poznajemy historie dwóch ryb - szczupaka i małej rybki. Mała rybka żałuje, że jest mała i nie może zjeść dużego robaka. Pożera go szczupak, ale nie wie, że w pożywieniu kryje się śmiertelna pułapka. Kiedy rybka widzi, jak rybak wyjmuje szczupaka z wody, dochodzi do wniosku, że bycie małą wcale nie jest takie złe i czasem się opłaca.PAMIĘTAJ:Bajka to utwór pisany WIERSZEM. Ma podział na wersy oraz rymy. Zapis nie jest typowy dla utworów epickich.

Bajkaepigramatyczna

Bajka narracyjna

Bajki epigramatycznesą to zazwyczaj czterowersowe utwory, przedstawiające proste sytuacje, na tle których kontrastują postawyi postaci.

Bajki narracyjnesą to zwięzłe opowiastki o prostej akcjii ograniczonejliczbie postaci.

Bajka to gatunek pochodzący ze starożytności. Wtedy to powstały pierwsze bajki autorstwa EZOPA.Moda na bajki powróciła w XVIII w., w epoce oświecenia. Zadaniem literatury było wtedy uczyć i wychowywać.Bajki pisane przez I.Krasickiego czy La Fontaine miały zatem charakter dydaktyczny.

EZOPbył greckim bajkopisarzem z VI wieku p.n.e., postacią półlegendarną, o której życiu niewiele wiadomo. Prawdopodobnie pochodził z Frygii w Azji Mniejszej i był niewolnikiem, który dzięki swojemu talentowi literackiemu odzyskał wolność. Wg przekazów angażował się w politykę, przez co popadł w niełaskę kapłanów delfickich i został przez nich zgładzony. Rzeźby często ukazują go jako karła o zdeformowanym ciele.

dydaktykato dział pedagogiki zajmujący się metodami nauczania i uczenia się.dydaktyczny to inaczej pouczający, uczący, skłaniający do nauki, wychowawczy.

ALEGORIA -postać, idea lub wydarzenie mające poza dosłownym znaczeniem stały umowny sens przenośny

Bohaterami bajek są zazwyczajzwierzęta reprezentujące różne postawy i cechy ludzkie.

ZAPAMIĘTAJ!ALEGORIA ma ZAWSZE JEDNO znaczenie, utrwalone w kulturze. Odczytujemy ją zawsze tak samo!Szkielet z kosą odczytujemy jako śmierćhttps://pl.wiktionary.orgKobietę z zasłoniętymi oczami, wagą i mieczem w rękach odczytujemy jako sprawiedliwość.https://www.pinterest.com.mx/pin/809592470487053912/

LIS - spryt, przebiegłość

MRÓWKA - pracowitość

LEW - władza, król zwierząt

SOWA - mądrość

MORAŁ to pouczający wniosek, sformułowany w zwięzlej formie jako nadrzędny sens utworu.

"Lepiej się pogoǳić;Pierwej niżeli biegać, nauczcie się choǳić".

"Wolę ja mysz dla siebie niż sarnę dla pana" .

Uchowaj, Panie Boże, takiej pobożności!

Niech się miary trzymają i starzy, i młodzi:I ostrożność zbyteczna częstokroć zaszkodzi.

Morał przeważnie znajduje się na końcu bajki. Czasem może jednak występować na początku utworu. Może być wyrażony wprost lub niedosłownie (wtedy trzeba się go domyślić).

A teraz poszukaj, jaka prawda o ludziach kryje się w bajkach.

Zapoznaj się z treścią podanych niżej bajek. Do każdego utworu wykonaj w zeszycie notatkę wg punktów:

Tytuł bajkiKto jest bohaterem utworu i jakie cechy reprezentyje?Czego ma nas ta bajka nauczyć?

DewotkaDewotce służebnica w czymsiś przewiniłaWłaśnie natenczas, kiedy pacierze kończyła.Obróciwszy się przeto z gniewem do dziewczyny,Mówiąc właśnie te słowa: "...i odpuść nam winy,Jako my odpuszczamy", biła bez litości.Uchowaj, Panie Boże, takiej pobożności!

Mądry i głupiNie nowina, że głupi mądrego przegadał;Kontent więc, iż uczony nic nie odpowiadał,Tym bardziej jeszcze krzyczeć przeraźliwie począł;Na koniec, zmordowany, gdy sobie odpoczął,Rzekł mądry, żeby nie był w odpowiedzi dłużny:"Wiesz, dlaczego dzwon głośny? Bo wewnątrz jest próżny"

MalarzeDwaj portretów malarze słynęli przed laty:Piotr dobry, a ubogi, Jan zły, a bogaty.Piotr malował wybornie, a głód go uciskał,Jan mało i źle robił, więcej jednak zyskał.Dlaczegóż los tak różny mieli ci malarze?Piotr malował podobne, Jan piękniejsze twarze.

Lew pokornyŹle zmyślać, źle i prawdę mówić w pańskim dworze.Lew, chcąc wszystkich przeświadczyć o swojej pokorze,Kazał się jawnie ganić. Rzekł lis: "Jesteś winny,Boś zbyt dobry, zbyt łaskaw, zbytnie dobroczynny".Owca widząc, że kontent, gdy liszka ganiła,Rzekła: "Okrutnyś, żarłok, tyran". - Już nie żyła.

I śmiech niekiedy może być nauką, Kiedy się z przywar, nie z osób natrząsa;

Ignacy Krasicki

przywara- to negatywna cecha charakteru, wada.

Dziękuję Ci za podróżwśród bajekIgnacego Krasickiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Ignacy KrasickiBAJKI Temat: Czego możemy dowiedzieć się o nas, ludziachz bajek Ignacego Krasickiego? Na tej lekcji dowiem się: 1. Co to jest bajka i jakie ma cechy? 2. Jakie są rodzaje bajek? 3. Jak czytać i interpretować bajki?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

1

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

-2

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

3

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

4

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Cykl lekcji poświęconych lekturze

"Janko Muzykant"

Losy JankaMuzykanta

LEKTURA - przeczytaj, obejrzyj, poznaj autora

W drodze po skrzypki

Jak wyglądał przedmiot marzeń Janka Muzykanta?

Janko - człowiek, któremu w duszy grała muzyka

Przygotowała: Anna Stasiak

Klikaj w numer tematu, który masz danego dnia opracować

5

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

przeczytaj

Poznaj autora

obejrzyj

WRÓC

DALEJ

Henryk Sienkiewicz (1846-1916) to jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy przełomu XIX i XX wieku, który w 1905 roku został laureatem Nagrody Nobla za całokształt twórczości. Przyszedł na świat 5 maja 1846 roku w Woli Okrzejskiej pod Łukowem. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej z Podlasia, stąd dorastał właśnie na wsi. Ukończył później w Warszawie gimnazjum, następnie podjął i ukończył Szkołę Główną. Już w wieku 20 lat pisał nowele oraz felietony. Szybko zyskał rozgłos. Jego twórczość od początku cechował patriotyzm i charakterystyczna dla epoki, w której tworzył, praca u podstaw. W ramach nowych doświadczeń udał się do USA, gdzie spotkał wielu znakomitych twórców. To, co nastąpiło później było przełomowe, napisał bowiem swoją "Trylogię". Zanim jednak ukończył "Potop" zmarła Henrykowi Sienkiewiczowi żona, związek natomiast z kolejną przyniósł tylko rozczarowania, ponieważ z początku był tylko źródłem wielkiej nadziei. Rok 1896 okazał się tożsamy z ukończeniem prac nad książką "Quo vadis". Cztery lata później ukazała się znakomita pozycja "Krzyżacy", w której widać już całkowity kunszt Mistrza. Zdobył popularność nawet w Afryce i Azji, nie wspominając o USA i Ameryce Łacińskiej. W podzięce naród darował mu majątek w Oblęgorku, gdzie zamieszkał. W związku z sukcesami literackimi otrzymał Nagrodę Nobla w roku 1905. Było to z pewnością ukoronowanie jego trudów pisarskich. Trudno dziś ocenić, która z nagród była dla Sienkiewicza priorytetowa, natomiast zapewne dar narodu polskiego był od strony jego sentymentów pierwszy. Minęło kilka lat i Sienkiewicz w roku 1911 wyruszył do Egiptu i Afryki wschodniej, zbierając materiały wykorzystane w powieści „W pustyni i w puszczy". W czasie I wojny pomagał ofiarom, powołując w Szwajcarii specjalny komitet. Zmarł w Vevey w Szwajcarii dnia 15 listopada 1916 roku. Po zakończeniu I Wojny Światowej sprowadzono do Polski jego zwłoki. Spoczął pochowany uroczyście w podziemiach katedry warszawskiej.

Lekcja 1-2Temat: Losy Janka Muzykanta

DALEJ

Geneza utworu

Nowelę "Janko Muzykant" Henryk Sienkiewicz napisał w roku 1878 w Paryżu. Upadek powstania styczniowego z 1863 roku był dla Polaków wielkim ciosem. Naród polski cierpiał ubóstwo podzielony pomiędzy zaborców. Literatura tworzona w tamtym okresie miała pokazywać, jak wyglądały stosunki społeczne - miała pomóc budować świat wartości społecznych.

DALEJ

Uzupełnij karty pracy

Nowela - krótki utwór epicki o zwartej konstrukcji fabularnej zbliżonej do dramatycznej, o jednotorowej akcji, mocno zaznaczonej pozycji narratora i silnym akcencie w zakończeniu zawierającym puentę. Janko Muzykant jest nowelą, którą w twórczości Sienkiewicza możemy przyporządkować do kręgu utworów o tematyce ludowej z bohaterem dziecięcym. W utworze z łatwością odnajdujemy cechy charakterystyczne dla tego gatunku. Ograniczono w nim wątki poboczne, nie ma żadnych wyraziście zarysowanych bohaterów drugoplanowych. Akcja skupia się na losach bohatera tytułowego i na motywie przewodnim, którym jest miłość do muzyki, wyrażająca się przez chęć posiadania skrzypiec.W Janku Muzykancie możemy zauważyć charakterystyczne elementy budowy klasycznej noweli, która jest połączona z formą małej biografii głównego bohatera - poznajemy historię jego życia od narodzin aż do śmierci. W ekspozycji utworu opisano okoliczności narodzin chłopca, z których dowiadujemy się o jego słabowitości i odmienności. W zawiązaniu akcji przedstawiono zamiłowanie Janka do muzyki i negatywny stosunek ludzi we wsi do tej pasji. Punktem kulminacyjnym noweli jest włamanie się do dworu i kara wymierzona Jankowi przez Stacha. Rozwiązaniem akcji jest konanie Janka. Zakończenie utworu ma formę epilogu, który pozornie nie łączy się z treścią utworu, ale stanowi rodzaj celnego ironicznego komentarza do przedstawionej historii. Wykonaj ustnie zadanie z karty pracy zamieszczonej poniżej:

Tytuł utworu

Tytuł noweli Henryka Sienkiewicza "Janko Muzykant" wskazuje na postać głównego bohatera utworu. Forma imienia bohatera zawiera w sobie wskazówkę o wiejskim pochodzeniu chłopca. Muzykant jest przydomkiem, który nadali Jankowi mieszkańcy wsi ze względu na jego zamiłowanie do muzyki.

W "Janku Muzykancie" mamy do czynienia z narratorem trzecioosobowym wszystkowiedzącym. Narracja jest jednak wolna od bezpośrednich komentarzy, dominuje realistyczne przedstawianie świata.

Centralną postacią jest tytułowy Janko Muzykant. Pozostali bohaterowie utworu to m.in.: matka Janka, stójka, wójt, lokaj, państwo ze dworu - nie wiemy jednak zbyt wiele o tych postaciach.

Czas akcji utworu to XIX wiek, czasy współczesne autorowi utworu. Miejscem akcji noweli jest polska wieś. W utworze nie ma informacji, które pozwoliłyby wskazać jakąś konkretną miejscowość. Opis miejsca akcji jest ściśle podporządkowany wymowie utworu i ogranicza się do przedstawienia dźwiękowego obrazu wsi. Nie mamy w zasadzie żadnych informacji topograficznych. Opisywane są za to odgłosy wsi, na które tak wrażliwy był Janko: dźwięki wydawane przez zwierzęta gospodarcze, ptaki, wycie wiatru, granie skrzypiec dochodzące z karczmy i z dworu, śpiew dziewcząt wiejskich.

Czas i miejsce akcji

Narrator

Bohaterowie

Zapoznaj się z informacjami i na ich podstawie stwórz notatkę w zeszycie

DALEJ

WYDARZENIA

troszkę się pomieszały... Ułóż je we właściwej kolojeności i zapisz w zeszycie

Zamiłowanie Janka do muzyki.

Umieranie Janka.

Zakradanie się Janka pod dwór.

Życie dziesięcioletniego Janka we wsi.

Narodziny chłopca w ubogiej wiejskiej chacie.

1

2

3

4

5

6

Osądzenie i ukaranie Janka za włamanie.

7

Powrót państwa do dworu z podróży do Włoch - zachwyt nad urodą kraju i dużą liczbą utalentowanych osób, które można tam wspierać.

Sprawdź poprawność wykonania zadania

Dalej

Ułóż plan wydarzeń zgodnie z kolejnością chronologiczną, a następnie zapisz go w zeszycie:

Praca domowa

Rozwiąż krzyżówkę

WRÓĆ

DALEJ

Lekcja 3Temat: Jak wyglądał przedmiot marzeń Janka Muzykanta?

DALEJ

Posłuchaj

Skrzypce wydają dźwięki smutne, jękliwe, rzewne, tęskne

Wysłuchałeś dźwięków skrzypiec dlatego, że były one marzeniem Janka. Poszukaj w tekście lektury fragmentów mówiących o miłości chłopca do tego instrumentu

Rozwiąż kartę pracy - poznasz nazwy innych instrumentów wykorzystywanych przez muzyków ludowych

DALEJ

Skrzypce dla Janka były

Dopisz epitety, określenia tych rzeczowników

pożądaniem

świętością

ukochaniem

marzeniem

Odszukaj fragment utworu, który zawiera opis skrzypiec. Zapisz w zeszycie określenia instrumentu - pomoże Ci w tym wykreślanka

DALEJ

EPITETY:

marzeniem nieosiągalnym

ukochaniem najdroższym

świętością niedostępną

pożądaniem wielkim

Jeśli odczytałeś fragment noweli opisujący skrzypce - przedmiot marzeń Janka, bez trudu odnajdziesz wszystkie ich określenia

Rozważmy, czy skrzypce naprawdę były czarodziejskie?

Odpowiedź jest oczywista - nie były.

Wydawały się takie Jankowi, ponieważ chłopiec je kochał, pragnął je mieć, śnił i marzył o nich.

Jak wyglądają skrzypce? - opis przedmiotu

Skrzypce to smyczkowy instrument muzyczny. Korpus skrzypiec składa się z dwóch płyt: wierzchniej zrobionej ze świerku i spodniej wykonanej z jaworu. Połączone są boczkami. Instrument ten ma kształt owalny. Z obu stron wycięta jest łukowa talia. Na przedniej stronie znajdują się otwory rezonansowe. Korpus skrzypiec i ślimakowatą główkę łączy szyjka z naklejoną podstrunnicą. Przymocowane do strunociągu cztery struny są nawijane na kołeczki. Struny skrzypiec pociera się smyczkiem lub szarpie palcami. Skrzypce wydają dźwięki tęskne, rzewne i jękliwe.

Zadanie dodatkowe

DALEJ

Zredaguj opis dowolnego instrumentu muzycznego. Gotową pracę prześlij do mnie

Praca domowa

Jak potoczyłyby się losy Janka, gdyby dostał wymarzone skrzypki?

Opowiadanie możesz napisać w zeszycie lub wykorzystać kartę pracy, którą znajdziesz tutaj:

WRÓĆ

DALEJ

Lekcja 4Temat: W drodze po skrzypki

DALEJ

Wysłuchaj fragmentu opisującego wyprawę Janka do dworu

Zastanów się, jakie przeżycia i uczucia targły bohaterem. Wnioski zanotuj w tabeli:

WRÓĆ

DALEJ

ZAPISZ WNIOSEK:

ROZWIĄŻ KARTĘ PRACY:

oświetlał skrzypki

pozwalał dokładnie się im przyjrzeć

nadał im czaru i niezwykłości

oczarowany, zachwycony

strach, chęć wyjścia z ukrycia

szeptały, by Janek poszedł do dworu: "Idź Janku!..."

dawały mu schronienie

gwizdał cicho

nakłaniał Janka do pójścia

niepoój

ostrożnie posuwał się naprzód

cichym lotem zakręcił się nad głowąJanka

zatrzymał go

zdecydowanie, postanowienie wyjścia z ukrycia

nie słuchał go, owładnęła nim silna chęć dotknięcia skrzypek

zarechotały przestraszone

czuł się jak dzikie zwierzątko w pułapce

lęk

W drodze do dworu towarzyszyła Jankowi cała przyroda. Wpływała też na jego uczucia i przeżycia. Ogarnął go ogromny lęk, ale chęć dotknięcia skrzypiec była silniejsza. Dlatego pokonał strach, nieśmiałość i wyszedł z dających mu bezpieczeństwo łopuchów.

Lekcja 5Temat: Janko - człowiek, któremu w duszy grała muzyka

DALEJ

Wypełnienie karty pracy, pomoże Ci w nakreśleniu portretu głównego bohatera noweli

Zmierz się z tym zadaniem, a gdy ukończysz rozwiązywanie karty pracy, porównaj swój zapis z moimi propozycjami

Kartę pracy autorstwa pani Moniki Iwanowskiejznajdziesz tutaj:

DALEJ

Oto zbiór cech wyglądu zewnętrznego Janka:

chłopiec bardzo chudy, z wydętym brzuchem i zapadłymi policzkami;

jasne, rozwiane włosy;

jasne, wytrzeszczone i załzawione oczy;

bardzo opalony, ponieważ dużo czasu spędzał na świeżym powietrzu;

latem chodził w koszuli przepasanej w pasie i w słomianym kapeluszu, boso;

po jego zachowaniu, sposobie chodzenia widać, że jest zastraszony;

z czasem wyglądał coraz gorzej: chudł - z głodu i dlatego, że ciągle był bity.

NARODZINY: Janko od urodzenia był chłopcem słabym i chorowitym. Wiejskie kobiety obawiały się nawet, czy przeżyje. Na wszelki wypadek same ochrzciły nowo narodzone dziecko. DLACZEGO "JANKO"? Był obiektem żartów i zaczepek innych mieszkańców wsi, bo sprawiał wrażenie chłopca niezbyt rozgarniętego, wciąż wystraszonego, gapowatego. Żył we własnym świecie - nikt go nie rozumiał i nie lubił, nie miał kolegów, ale sam też stronił od ludzi, nie potrzebował ich. DLACZEGO "MUZYKANT"? Tak nazywali go ludzie, ponieważ wszędzie słyszał muzykę i tylko ją kochał. Nic nie było w stanie tego zmienić. WIEK: Poznajemy Janka jako dziesięcioletniego, zastraszonego, mizernego chłopca. RODZINA: Nie miał ojca, zajmowała się nim tylko matka. Chłopiec nie był jednak rozpieszczany. Matka Janka to biedna wiejska kobieta. Żyła bardzo nędznie, nie miała nawet własnego kawałka ziemi. SYTUACJA MATERIALNA: Janko wychowywał się w ubóstwie. W jego domu często gościły bieda i chłód. Kiedy miał osiem lat, musiał paść bydło.

Dotknięcie skrzypiec, ich posiadanie to był cel życia Janka. Umierając, opowiadał jeszcze matce o swoim ostatnim marzeniu - skrzypkach, które otrzyma od Pana Boga.

Cały świat to dla Janka muzyka. Chłopiec słyszał ją na każdym kroku. Grało mu wszystko: las, karczma, wieś, wiatr na pustynnych polach, szumiące drzewa, nawet widły, którymi miał rozrzucać obornik. Bardzo kochał przyrodę i tylko w niej znajdował swego przyjaciela. Przyroda towarzyszyła dziecku nawet w chwili jego śmierci. Janko umarł zasłuchany w odgłosy wsi, śpiew dziewcząt, granie fujarek.

Janko od 8 roku życia pasał bydło. Nie można go nazwać pracowitym dzieckiem. Zapominał o obowiązkach, bo się zagapiał, zasłuchiwał w muzyce, którą wszędzie słyszał.

WINA: Chęć dotknięcia skrzypiec sprawiła, że Janko wszedł do dworu. Wtedy zrobił się rumor, cały dwór się obudził i wszyscy uznali go za złodzieja. KARA: Stróż wiejski (Stach)wymierzył Jankowi karę chłosty tak mocno, że chłopiec zmarł.

ZAINTERESOWANIA:

chłopiec nie potrafił pracować, bo nie umiał się skupić na niczym prócz muzyki;

nocą słuchał muzyki pod oknami karczmy. W zachwyt wprawiały go dźwięki skrzypiec, basetli, gra wiejskiej kapeli, przyśpiewki tancerzy. Janko z podziwem i zazdrością patrzył na różne instrumenty.

Praca domowa

Nakreśl literacki portret głównego bohatera noweli Henryka Sienkiewicza

Opis postaci możesz zredagować w zeszycie lub wykorzystać kartę pracy, którą znajdziesz tutaj:

Prawa autorskie:

Dziękuję Ci za uwagę

WRÓĆ

Wykorzystane materiały:

"Janko Muzykant" H. Sienkiewicza www.wolnelektury.pl

"Janko Muzykant" film autorstwa Czesława Kuźmińskiego dostępny w serwisie YouTube

"Janko Muzykant" audiobook autorstwa Miłosza dostępny w serwisie YouTube

film prezentujący brzmienie skrzypiec autorstwa Sebastiana Dankiewicza dostępny w serwisie YouTube

karty pracy pochodzą z serwisu superkid.pl

karta pracy autorstwa Moniki Iwanowskiej blog motylewdzienniku.pl

inspiracją do opracowania lektury były konspekty lekcji języka polskiego autorstwa Elżbiety Gałczyńskiej i Romualda Jabłońskiego pochodzące z publikacji "A słowa jak ziarna..."

# data[].attributes.attachment_link.description
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. 1 Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cykl lekcji do podręcznika WSiP Słowa z uśmiechem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ala Krawczyk

Lekcja 4

Szlachetny odwet Marka Edelmana

MAREK EDELMAN

Jeden z uczestników powstania w getcie warszawskim - w chwili wywiadu z Hanna Krall - ostatni żyjący członek sztabu powstańczego Żydowskiej Organizacji Bojowej.Jeden z przywódców powstania, który walkę traktował jako konieczność - sprzeczną z jego przekonaniami i charakterem

Rozmówca Hanny Krall, narrator i główny bohater reportażu.Człowiek pełen skromności, oddany swojej pracy i powołaniu, czasem autoironiczny; nawet o wielkich wydarzeniach potrafił mówić bez patosu, idealizacji.Człowiek, który uważał, że najcenniejszą wartością jest ludzkie życie.

- sensowna (śmierć Michała Klepfisza, który zasłonił swoim ciałem karabin maszynowy)- przypadkowa - (np. śmierć Stefana Sawickiego)- bezsensowna (samobójcza)

- cicha (w komorach gazowych)- dająca rozgłos (w walce powstańczej)

- godna (w walce)- niegodna (cudzym kosztem)

- estetyczna (od kuli, w szpitalu, w domu)- nieestetyczna (na ulicy, z głodu, w kanałach, w płomieniach)

- głodowa- przez uduszenie (np. niemowlęta)- samobójcza (otrucie, zastrzelenie)

Różne rodzaje śmierci w getcie

Tego nie należało robić.Mimo że jest to bardzo dobry symbol.Nie poświęca się życia dla symboli.

Marek Edelman o samobójstwie w getcie:

O wiele łatwiej było umierać nam niż człowiekowi,który idzie do wagonu, a potem jedzie wagonem,a potem kopie sobie dół, a potem rozbiera się do naga...

Ale według niego, umieranie w obozie koncentracyjnym było znacznie trudniejsze niż umieranie z bronią w ręku:

Ludzkość umówiła się, że umieranie z bronią jest piękniejsze niż bez broni (...). Ludzie zawsze uważali,że strzelanie jest największym bohaterstwem.

Marek Edelman mówił:

Szlachetny odwet Marka Edelmana

Historia powstaje po drugiej stronie murów, tam gdzie pisze się raporty, wysyła w świat meldunki (...). Każdy specjalista zna dzisiaj teksty depesz i noty rządów. Ale kto wie o chłopcu, którego trzeba było zasypać, bo do piwnicy przedostawał się czad? Kto dziś wie o chłopcu?

I dodaje:

Nie piszemy przecież historii. Piszemy o pamiętaniu.

Kiedy podczas wywiadu Hanna Krall dopytuje o szczegóły Edelman denerwuje się. Mówi:

TEKST

Przeczytaj proszę zamieszczony poniżej fragment lektury i odpowiedz pisemnie w zeszycie na postawione pytania.Pamiętaj o naszej zasadzie!Najpierw odpowiadasz sam, potem przeglądasz moją podpowiedź.

Wyjaśnij, dlaczego wywiad Hanny Krall z Markiem Edelmanem, na bazie którego powstała książkaZdążyć przed Panem Bogiem, wywołał oburzenie opinii światowej.

Na czym polegał skandal związany z postacią Mordechaja Anielewicza.

Zinterpretuj określenie użyte wobec dyskusji toczonych przez grono przywódców amerykańskich związków zawodowych: „takie jakieś dylematy literackie".

Dlaczego Edelman zakwestionował określenie wydarzeń z 1943 r. mianem „powstania"?

Na czym ma polegać „staranne dobieranie słów", które sobie obiecują narrator i dziennikarka?

Edelman twierdzi, że spory co do liczby uczestników powstania są dziś już bez znaczenia. Dlaczego w takim razie nie zgadza się na jej skorygowanie?

Wytłumacz reakcję przedstawicieli partii politycznych na sprawozdanie Edelmana z przebiegu powstania w getcie.

Postaraj się zapamiętać jak najwięcej z tych informacji :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Ala Krawczyk Lekcja 4 Szlachetny odwet Marka Edelmana MAREK EDELMAN Jeden z uczestników powstania w getcie warszawskim - w chwili wywiadu z Hanna Krall - ostatni żyjący członek sztabu powstańczego Żydowskiej Organizacji Bojowej.Jeden z przywódców powstania, który walkę traktował jako konieczność - sprzeczną z jego przekonaniami i charakterem Rozmówca Hanny Krall, narrator i główny bohater reportażu.Człowiek pełen skromności, oddany swojej pracy i powołaniu, czasem autoironiczny; nawet o wielkich wydarzeniach potrafił mówić bez patosu, idealizacji.Człowiek, który uważał, że najcenniejszą wartością jest ludzkie życie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ćwiczenie maturalne

- Powiśle w "Lalce" Prusa i u Gierymskiego (przygotowanie do wypowiedzi ustnej)

ZADANIE:Porównaj obraz Powiśla przedstawiony przez Aleksandra Gierymskiegona płótnie poświęconym tej dzielnicy Warszawy oraz przez Bolesława Prusawe fragmentach "Lalki".

Wykonaj polecenia krok po kroku.Klikajw tym celuna ikonki.

Krok 1

Krok 2

Krok 3

Krok 4

KROK 2Przeczytaj uważnie fragment "Lalki" Bolesława Prusa, a następnie przeanalizuj i zinterpretuj podany tekst.Zadania:1) Wskaż, czego dotyczą podane fragmenty "Lalki".2) Ustal, z czyjej relacji poznajemy opisane miejsce. Przyjrzyj się formom czasowników.3) Wskaż elementy rzeczywistości, na które zwraca uwagę narrator.4) Określ dynamikę obrazu przedstawionego przez narratora. Jakimi środkami została osiągnięta?5) Wymień postacie występujące w podanych fragmentach. Opisz ich usytuowanie.6) Zbadaj język tekstu i nazwij funkcje zastosowanych w nim środków wyrazu.FragmentŚrodek językowyFunkcja7) Przypomnij sobie, w jakich okolicznościach Wokulski odwiedził Powiśle i jaki nastrój towarzyszył bohaterowi podczas wędrówki po Warszawie. Co było przyczyną odczuwanych przez niego emocji?

KROK 1Przyjrzyj się uważnie dziełu malarskiemu Aleksandra Gierymskiego "Powiśle", a następnie wykonaj zadania:Zadania:1) Podziel obraz na trzy plany. Opisz, co znajduje się na każdym z nich.2) Scharakteryzuj sposób przedstawienia postaci i ich związek z pozostałymi elementami ukazanymi na płótnie.3) Podaj nazwy zastosowanych przez malarza barw i wskaż funkcjonalność użycia takiej palety kolorów.

KROK 3Zdecyduj, które dzieło jest Ci bliższe: obraz Aleksandra Gierymskiego czy "Lalka" Prusa.Zapisz przynajmniej trzy argumenty uzasadniające swój wybór.

KROK 4Przypomnij sobie, czym charakteryzuje się realizm. Które jego cechy pojawiają się w omawianych tekstach kultury? Uzupełnij tabelę.obrazpowieść

Ćwiczenie

Poznasz treść zadania, klikając na ikonkę obok

Napisz konspektna temat:W jaki sposób twórcy kultury przedstawiają miasto i jego mieszkańców? Omów zagadnienie, odwołując się do obrazu Aleksandra Gierymskiego Powiśle oraz wybranych tekstów literackich.

Dziękujęza spotkanie!

# data[].attributes.attachment_link.title
Ćw. maturalne - "Lalka" Prusa (Powiśle) by magdalenakarbowiak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Ćwiczenie maturalne - Powiśle w "Lalce" Prusa i u Gierymskiego (przygotowanie do wypowiedzi ustnej) ZADANIE:Porównaj obraz Powiśla przedstawiony przez Aleksandra Gierymskiegona płótnie poświęconym tej dzielnicy Warszawy oraz przez Bolesława Prusawe fragmentach "Lalki". Wykonaj polecenia krok po kroku.Klikajw tym celuna ikonki.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przeznaczeniem człowieka jest żyć z innymi ludźmi

Dlaczego Scrooge tego nie zauważa?

Co zobaczyłby Scrooge, gdyby spojrzał w lustro?

Postarajmy się stworzyć listę wad bohatera "Opowieści wigilijnej".

Czego symbolem są kajdany?

Czy dla Scrooge'a nie ma już żadnej nadziei?

Czy Scrooge podąża tą samą drogą, co Balladyna?

Kim Scrooge jest dla mnie ?

Przypomnij sobie, kto nie odwrócił się od Scrooge'a?Czy troska innych osób była ważna w przemianie bohatera?

W Święta nikt nie powinien być samotny...

... nawet Scrooge.

Zastanówmy się wspólnie nad problemem samotności w Święta..., czy Scrooge nie kryje się gdzieś obok nas?

Lepiej, aby kalectwo ujawniło się w postaci zmarszczek oczu, wywołanymciągłym uśmiechaniem się do bliźnich...

... niż w innej, mniej przyjemnej postaci

# data[].attributes.attachment_link.title
Opowieść wigilijna - zrozumieć Scrooge'a by grzegorzsierocki on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Przeznaczeniem człowieka jest żyć z innymi ludźmi Dlaczego Scrooge tego nie zauważa? Co zobaczyłby Scrooge, gdyby spojrzał w lustro? Postarajmy się stworzyć listę wad bohatera "Opowieści wigilijnej". Czego symbolem są kajdany? Czy dla Scrooge'a nie ma już żadnej nadziei? Czy Scrooge podąża tą samą drogą, co Balladyna? Kim Scrooge jest dla mnie ?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obraz powstania żydowskiego

w Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall

Ala Krawczyk

Po dzisiejszej lekcji powinieneś umieć:

- opowiedzieć sytuację w getcie przed powstaniem- określić bezpośredni powód wybuchu powstania w getcie- wskazać motywację powstańców- krótko omówić przebieg powstania- przestawić, jak wyglądała akcja zniszczenia getta- wyjaśnić sformułowanie: kompleks potulnej śmierci- zdefiniować pojęcia: mitologizacja, demitologizacja- omówić, na czym polega demitologizacja w tej lekturze- wskazać przesłanie utworu

Na początek obejrzyj ciekawy film

Nie było żadnej nadziei.Powstanie w getcie warszawskim 1943

Kim byłJürgen Stroopi jaką rolę odegrałw przebiegu powstania w getcie?

Jürgen Stroop

SYTUACJA W GETTCIE PRZED POWSTANIEM

TO POWINIENEŚ PAMIĘTAĆ!

Getto warszawskie zamknięto ostatecznie w listopadzie 1940 r.Na 4,5 proc. powierzchni miasta stłoczono ponad 1/3 jego mieszkańców.W latach 1940-1942 zmarło z głodu i chorób ok. 100 tys. osób.Od 22 lipca do 8 września 1942 r. Niemcy przeprowadzili akcję„przesiedlenia ludności na Wschód", która w rzeczywistości byłamasową eksterminacją narodu żydowskiego.Codziennie doprowadzano na Umschlagplatz 6 tys. ludzi.W ciągu sześciu tygodni wywieziono do Treblinki 400 tys. (ok. 80 proc. mieszkańców getta). Po tej akcji likwidacyjnej postanowiono stworzyć jedną organizację wojskowądla całego getta - powstał ŻOB (Żydowska Organizacja Bojowa).Gdy w styczniu 1943 r. Niemcy rozpoczęli kolejny etap deportacji,ŻOB przeprowadził pierwszą akcję zbrojnego oporu w historii warszawskiego getta.

DATA ROZPOCZĘCIA I ZAKOŃCZENIA

TO POWINIENEŚ PAMIĘTAĆ!

Od 19 kwietnia do 24 maja 1943 r.(data zakończenia umowna)

BEZPOŚREDNI POWÓD WYBUCHU:

TO POWINIENEŚ PAMIĘTAĆ!

19 kwietnia 1943 r.Niemcy mieli zacząć ostateczną likwidację getta.

MOTYWACJA POWSTAŃCÓW:

TO POWINIENEŚ PAMIĘTAĆ!

Powstańcy próbowali poinformować świato zagładzie narodu żydowskiego,zadać kłam propagandzie faszystowskiej(Niemcy udawali, że wywożą ludzi do pracy),zaprotestować przeciw poniżającej śmierci „bez broni w ręku",śmierci z głodu, chorób, wyczerpania, w komorach gazowych.

PRZEBIEG POWSTANIA:

TO POWINIENEŚ PAMIĘTAĆ!

W momencie wybuchu powstania szeregi ŻOB liczyły 220 osób.Gdy powstańcy odrzucili niemieckie ultimatum złożenia broni,okupanci wprowadzili do walki ciężką artylerię polową, czołgi i oddziały pancerne.Militarna i liczebna przewaga hitlerowców była ogromna.Dowództwo nad oddziałami niemieckimi objął Jürgen Stroop.Drugiego dnia powstania Niemcy podpalili getto.Ludność cywilna zaczęła się wówczas ukrywać w przygotowanych zawczasu piwnicach i schronach.8 maja grupa 80 bojowców z komendantem powstania Mordechajem Anielewiczem i Jurkiem Wilnerem, przedstawicielem ŻOB-u po aryjskiej stronie, popełniła samobójstwow bunkrze dowództwa ŻOB-uprzy ul. Miłej 18. Dowództwo przejął wówczas Marek Edelman.10 maja grupa Edelmana przedostała się kanałami na aryjską stronę Warszawy. 24 maja na rozkaz Stroopa hitlerowcy wysadzili Wielką Synagogę. Stroop zameldował Himmlerowi zakończenie Grossaktion:„Była żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie przestała istnieć".Polowania na bojowników ukrywających się w gruzach wyludnionego getta trwały jeszcze kilka miesięcy.

Ile dni miała według planu trwać pacyfikacja getta?Jaką nazwę nosił plan likwidacji?Czym zaskoczyli Stroopa powstańcy?Co Stroop dostrzegł w działaniach powstańców?Jak Stroop opisuje codzienność z tego okresu w getcie?Dlaczego Stroop zapamiętał szczególnie 1 maja 1943?Co zszokowało przywódcę oddziałów niemieckich?

Po przeczytaniu tekstu znajdującego sięw kopercieodpowiedz na pytania:

Teraz zrób dwa zadania znajdujące się na kolejnych slajdach

Młodzi ludzie z ŻOB-u nie byli mordercami,nie byli nawet żołnierzami oswojonymi ze śmiercią,a po podjęciu decyzji o powstaniustanęli wobec ciężkich dylematów moralnych.Edelman mówi, że tą decyzją„wybrali śmierć dla siebie i tych sześćdziesięciu tysięcy Żydów,którzy jeszcze żyli".Ponadto powstanie było działaniem samobójczym,jego uczestnicy zdawali sobie sprawę,że Niemcy zgładzą getto do końca.

ZAPAMIETAJ!

Zapamietaj!

W czasie wojny i po niejwielu Żydów odczuwało"kompleks potulnej śmierci".To poczucie bycia gorszym wynikało z faktu,że naród żydowski poddany planowi totalnej eksterminacji,nie ginął w walce z wrogiem, ale szedł na rzeź„niczym stado owiec", masowo.Tak odarta z cech indywidualizmu śmierć,w której nie było miejsca na bunt czy podjęcie walki,która uratowałaby honor ofiarom,była tym bardziej upokarzająca.

Zapamietaj!

Przeszłość, w tym postawę Żydówpodczas powstaniaw getcie, zwykło się idealizować,to znaczy wynosić na pomniki bohaterów,którzy zasłużyli się w walce.Zwłaszcza w przypadku tych, którzy zginęli,świadkowie zachowują milczenie o sytuacjach,reakcjach, działaniach,które mogłyby zaszkodzić wizerunkowi wielkiego bohatera.Heroizm w walce - jak się powszechnie uznaje -nie możeiść w parze ze zwykłymi ludzkimi odruchami,niestosownymi słowami czy zachowaniami.Takie właśnie działania nazywamy mitologizacją.

Zapamietaj!

Marek Edelman zaś demitologizuje przeszłośćpoprzez próbę obiektywnego, szczerego opowiedzenia o niej - przedstawia żołnierzy ŻOB, wśród nich też siebie,jako zwykłych ludzi, z różnymi słabościamii osobistymi problemami.

Zapamietaj!

Obrona podstawowych wartości humanistycznych!To właśnie głębokie przesłanie tej książki.Niemcy odebrali Żydom prawo do wolności - również wolności umierania. Dlatego samobójstwo było dramatycznym aktem buntu.Powstanie w getcie było tęsknotą za „pięknym umieraniem"- należało „umrzeć z fajerwerkiem (...),należało umrzeć wezwawszy przedtem do walki".Powstanie z góry było skazane na niepowodzenie.Edelman podkreśla,że powstańców było zaledwie 220, podczas gdy Niemców aż 2090.Podkreśla też dysproporcje w dostępie do broni.Getto nie walczyło o wolność, lecz o godność.

Dla utrwalenia najważniejszych wiadomości wykonaj poniższe zadanie. Włącz pełny ekran.

Wszystko, co robiłem potem - robiłem dlatego, żeby nie dać się wepchnąć.

Wysłuchaj fragmentu lekturya następnie w jego kontekściezinterpretuj poniższe słowaMarka Edelmana

Dziękuję :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Zdążyć przed Panem Bogiem 3 by alakrawczyk.br on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Obraz powstania żydowskiego w Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall Ala Krawczyk Po dzisiejszej lekcji powinieneś umieć: - opowiedzieć sytuację w getcie przed powstaniem- określić bezpośredni powód wybuchu powstania w getcie- wskazać motywację powstańców- krótko omówić przebieg powstania- przestawić, jak wyglądała akcja zniszczenia getta- wyjaśnić sformułowanie: kompleks potulnej śmierci- zdefiniować pojęcia: mitologizacja, demitologizacja- omówić, na czym polega demitologizacja w tej lekturze- wskazać przesłanie utworu Na początek obejrzyj ciekawy film Nie było żadnej nadziei.Powstanie w getcie warszawskim 1943 Kim byłJürgen Stroopi jaką rolę odegrałw przebiegu powstania w getcie?

# data[].attributes.attachment_link.description
Historia i społeczeństwo (przedmiot uzupełniający) Historia muzyki Historia sztuki Informatyka Inne Język mniejszości narodowej lub etnicznej Język obcy nowożytny Język polski Język regionalny - język kaszubski Język łaciński i kultura antyczna

# data[].attributes.attachment_link.description
Historia i społeczeństwo (przedmiot uzupełniający) Historia muzyki Historia sztuki Informatyka Inne Język mniejszości narodowej lub etnicznej Język obcy nowożytny Język polski Język regionalny - język kaszubski Język łaciński i kultura antyczna

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ala Krawczyk

Przez cztery ostatnie lekcje

poznawaliśmy różne zagadnienia zwiazane z lekturą.

Dziś czas sprawdzić, co już dobrze znamy, a co wymaga dopracowania. Posłużą Wam do tego m.in przygotowane w tej lekcji zadania.

Zrób test

Rozwiąż krzyżówkę

Odkryj obrazek

Rozpoznaj, o kim mowa...

Prawda? Fałsz?

Tadeusz Borowski

a Gustaw Herling-Grudziński

czy róźne wizje obozu?

Uzupełnij kartę pracy samodzielnie,

tak jak potrafisz. Dopiero potem

Znasz treść lektury?

Sprawdzamy znajomość treści lektury.

Pobierz kartę pracy, uzupełnij ją samodzelnie

a potem porównaj swoje odpowiedz

i z zaproponowanym Ci modelem.

Obozowe prawa i obowiązki

Przygotuj "kodeks pracy" więźnia obozu sowieckiego,

by przedstawić go Trybunałowi w Hadze

jako dowód w sprawie zbrodni przeciwko ludzości.

Zastanów się, jakie są prawa a jakie obowiązki wieźniów,

jakie jest ich wynagrodzenie.

Podaj skutki funkcjonowana takiego "kodeksu pracy"

- konkretne przykłady z książki

Przeczytałeś już "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ala Krawczyk Przez cztery ostatnie lekcje poznawaliśmy różne zagadnienia zwiazane z lekturą. Dziś czas sprawdzić, co już dobrze znamy, a co wymaga dopracowania. Posłużą Wam do tego m.in przygotowane w tej lekcji zadania. Zrób test Rozwiąż krzyżówkę Odkryj obrazek Rozpoznaj, o kim mowa... Prawda? Fałsz? Tadeusz Borowski a Gustaw Herling-Grudziński czy róźne wizje obozu?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Werona

W Weronie

Cyprian Kamil Norwid

1847 lub 1848

PRZECZYTAJWIERSZ

POSŁUCHAJNAGRANIA

1. Scharakteryzuj podmiot liryczny.Podmiot liryczny relacjonuje wydarzenia i przytacza opinie. Rozumie mowę roślin, interpretuje zjawiska. Nie ujawnia się, jest ukryty.

2. Czym jest „łagodne oko błękitu" z pierwszej strofy?Można to rozumieć jako Boga, księżyc czy szerzej - niebo.3. W kontekście historii Romea i Julii odczytaj słowa: „spłukane deszczem, poruszone gromem".Nad domami Montekich i Kapuletich przeszła burza w postaci gwałtownej miłości, która doprowadziła do tragicznej śmierci obojga młodych. 4. Miejsce dramatu zakochanych.Okolica, która była świadkiem miłości Romea i Julii, poddała się upływającemu czasowi. Z domostw, w których rozgrywały się dramat, pozostały już tylko gruzy i niszczejące bramy porośnięte śródziemnomorską roślinnością.

5. Spadająca gwiazda jest przedmiotem sporu pomiędzy cyprysami i ludźmi.Odpowiedz na poniższe pytania:a) Kogo lub co symbolizują cyprysy i ludzie?b) Jak rozumieją "gwiazdę zrzuconą ze szczytu"?c) Jaka jest interpretacja zjawiska?Podmiot mówiącyZnaczenie spadającej gwiazdyCo symbolizuje podmiot mówiący?Interpretacja zjawiskacyprysyłzanaturęspadająca gwiazda to łza, wyraz współczucia, jakie ma dla człowieka natura;w tym wypadku płacz związany jest z nieszczęśliwym zakończeniem wielkiej miłości Romea i Julii.Wniosek:przyroda cierpi wraz z człowiekiem; płacz natury/opatrzności (nieba) nad ludzkim nieszczęściem; łza przecieka groby- uczucia ludzkie są silniejsze niż śmierć.ludziekamień, meteorludzie rozum/racjonalizm/naukę/kulturęspadająca gwiazda to kamień, czyli meteoryt, który lecąc z nieba, rozgrzewa się i świeci - całkiem zwyczajne zjawisko fizyczne, wytłumaczalne z naukowego punktu widzenia;Wniosek: człowiek jest samotny we wszechświecie, jego losy są naturze/opatrzności (niebu) obojętne, nikt mu nie pomoże, nie ma znikąd otuchy

Cyprian Kamil Norwid

Fortepian Chopina

1863/1864

ART

GenezaWiersz powstał na przełomie 1863 i 1864 roku. Bezpośrednim powodem napisania utworu stało się zniszczenie fortepianu kompozytora, należącego do siostry Szopena. Incydent ten był związany z carskimi represjami, po dokonanym w 1863 roku zamachu na gen. Fiodora Berga.C.K. Norwid poznał F. Szopena w 1849 r., a tuż przed śmiercią artysty odwiedził go w paryskim mieszkaniu.

1. Określ tematykę kolejnych strof wierszaa) II - V,b) VII,c) VIII - X.TematNumer strofyWspomnienie umierającego Szopena i charakterystyka jego muzyki.II-VRefleksje na temat sztuki.VIIOpis zniszczenia fortepianu.VIII-X

2. Do jakich tradycji Norwid porównuje twórczość Chopina i czemu ma to służyć?Norwid porównuje twórczość Szopena do tradycji antycznej (Orfeusz, Perykles), biblijnej (Emanuel, Tabor) oraz narodowej (Piast).W rozumieniu poety muzyka Szopena łączy w sobie cechy klasycznego piękna i wspaniałości ("prostota doskonałości peryklesowej"), które są przecież uniwersalne. Muzyka zyskuje wartość ponadczasową, śmierć kompozytora nie będzie oznaczała kresu jego dzieła ("Nie stargam Cię ja - nie! - Ja, u-wydatnię!..."). W twórczości pianisty odnajdujemy także wartości narodowe ("dom modrzewiowy wiejski) oraz pierwiastki boskości ("Odrodziłam się w Niebie...").W jaki sposób Norwid upamiętnia sławną postać, jaką był Chopin?Poeta upamiętnia Chopina jako artystę o niezwykłym talencie, który daleko przewyższa czasy, w których żyje. Jest on dla niego muzykiem polskim, który sięga ideały sztuki światowej, co podkreśla odniesieniami antycznymi - jego muzyka okażę się bowiem ponadczasowa jak klasyczna sztuka. Artyzm dzieł Chopina ma także w sobie pierwiastek boski, a więc idealny.

3. Motyw sztuki - czym ona jest?Poeta w swoim wierszu mówi o doskonałości sztuki (O Ty, co jesteś Miłości-profilem). Jej idealność przejawia się w połączeniu istoty i formy ("Zwiesz się razem: Duchem i Literą"). Poeta mówi o tym w odniesieniu do znanych artystów - Fidiasza, Ajschylosa, Dawida i Szopena. Sztuka zatem jest czymś boskim, a w zetknięciu się z ułomną rzeczywistością czeka ją klęska, nie da się bowiem zrealizować ideały na ziemi: "Zawsze - zemści się na tobie: BRAK!.../ - Piętnem globu tego - niedostatek".Jak rozumieć zniszczenie fortepianu jako symbolu sztuki?W wierszu symbolem odrzucenia przez ludzkość genialności sztuki staje się obraz zniszczenia fortepianu kompozytora. Każda wielka sztuka w zetknięciu się z rzeczywistością musi ulec upokorzeniu i zniszczeniu.W jaki sposób rozumieć słowa: "Ciesz się późny wnuku"?Pesymistyczna wymowa utworu zostaje osłabiona przez słowa: "Ciesz się późny wnuku!"... Ludzkość musi dorosnąć i dojrzeć do idei artysty, wyrastającego ponad swój czas. Słowa te odnoszą się nie tylko do muzyki Szopena, ale także do nierozumianej poezji C.K. Norwida.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poezja Cypriana Kamila Norwida by Przemysław Miszczak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Werona W Weronie Cyprian Kamil Norwid 1847 lub 1848 PRZECZYTAJWIERSZ POSŁUCHAJNAGRANIA 1. Scharakteryzuj podmiot liryczny.Podmiot liryczny relacjonuje wydarzenia i przytacza opinie. Rozumie mowę roślin, interpretuje zjawiska. Nie ujawnia się, jest ukryty. 2. Czym jest „łagodne oko błękitu" z pierwszej strofy?Można to rozumieć jako Boga, księżyc czy szerzej - niebo.3.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ESCAPE GAMEi

POZYTYWIZM

POCZĄTEK

Zbliza się koniec roku, a my utknęliśmyw pozytywizmie! Koniecznie trzeba się stąd wydostać, aby przejść do kolejnej epoki. Wykonując poszczególne zadania, zbieraj cyfry, które utworzą kod otwirający drzwi. Trzymam kciuki!

MISSIONS

1

2

3

4

FINALMission

B

Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

"Lalka"

"Nad Niemnem"

"Gloria victis"

"Mendel Gdański"

B

Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

"Lalka"

"Nad Niemnem"

"Gloria victis"

"Mendel Gdański"

B

Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

"Lalka"

"Nad Niemnem"

"Gloria victis"

"Mendel Gdański"

B

Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

"Lalka"

"Nad Niemnem"

"Gloria victis"

"Mendel Gdański"

B

Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

"Lalka"

"Nad Niemnem"

"Gloria victis"

"Mendel Gdański"

B

Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

"Lalka"

"Nad Niemnem"

"Gloria victis"

"Mendel Gdański"

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

7

7

7

8

8

8

9

9

9

0

0

0

misja pierwsza ukończona

Pierwsza liczba kodu to 7

Przyjrzyj się książkom

Dziady cz. III

MATHEMATICS - ALGEBRA

Dziady cz. II

Gloria victis

Pan Tadeusz

Kordian

Nad Niemnem

GEOGRAPHY

ETHICS

Lalka

Ile utworów pozytywistycznych stoi na półce?

2

4

3

x

-

(

)

RESPOND CORRECTLY

Ile utworów napisanych w romantyzmie stoi na półce?

4

3

2

x

-

3

(

)

RESPOND CORRECTLY

Ile jest zielonych książek?

3

2

1

x

-

3

4

(

)

Brawo!

x

-

3

4

(

)

3

Zapamiętaj wynik działania

*Try again!

450

630

150

205

820

915

Która godzina?

Is closed

Is closed

Is closed

Is closed

Is closed

450

630

150

205

915

To klucz do pracowni polonistycznej.Proszę otwórz salę i wykonaj zadanie

Które hasło polskiego pozytywizmu zostałotu opisane?

PRACAU PODSTAW

PRACAORGANICZNA

TOLERANCJARELIGIJNA

EMANCYPACJA KOBIET

„(...) ażeby naród umiejętnie spożytkował wszystkie zasoby swoje naturalne. Jest to przeto gospodarstwo racjonalne, urządzone w taki sposób, iżby nie zalegała odłogiem żadna piędź ziemi, żadna cząstka kapitału i żadne uzdolnienie intelektualne."

Które hasło polskiego pozytywizmu zostało tu opisane?

PRACAORGANICZNA

TOLERANCJARELIGIJNA

EMANCYPACJA KOBIET

„Wierzę, że prędzej niż dotąd pozbywać się będziemy starych przesądów i nałogów, że wielowiekowa cywilizacja nasza, odmłodzona wiedzą i pojęciami czasów nowych, przyciągnie ku sobie i spoi ze sobą te grupy społeczne, które dziś są jeszcze obce."

PRACAU PODSTAW

Które hasło polskiego pozytywizmu zostało tu opisane?

PRACAORGANICZNA

PRACAU PODSTAW

EMANCYPACJAKOBIET

TOLERANCJARELIGIJNA

(...) jeżeli wykładnik dzisiejszych stosunków nie ma być ujemny, powyższe czynniki zamienione powinny być na: szkółki, biblioteczki, moralne wpływy, opiekę i tym podobne dźwignie ludowej oświaty i dobrobytu."

*Try again!

Trzecia cyfra kodu to 0 :)

Włącz projektor

Obejrzyj film i kliknijw pytajnik

Gdzie znajduje się Wokulski?

na Powiślu

w Zasławku

w ubogiej dzielnicy Paryża

Question 1 of 3

Wokulski zauważa

kryzysmoralny

szansę na biznes

różnice społeczne

Question 2 of 3

Prus do opisu tego miejsca zastosował

naturalizm

realizm

impresjonizm

Question 3 of 3

Super!

ostatnia cyfra to 5

WRONGANSWER

*Try again!

Wpisz w kalkulatorzebrane cyfry

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

*

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

**

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

***

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

PRESS OK

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

*

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

**

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

***

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

PRESS OK

Enter the secret number

· Mission number 01 · Mission number 02 · Mission number 03 · Mission number 04

ERROR

BRAWO !

Zamknęliśmy pozytywizm.Witaj Młoda Polsko!!!

# data[].attributes.attachment_link.title
ER pozytywizm by Justyna Dudzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
ESCAPE GAMEi POZYTYWIZM POCZĄTEK Zbliza się koniec roku, a my utknęliśmyw pozytywizmie! Koniecznie trzeba się stąd wydostać, aby przejść do kolejnej epoki. Wykonując poszczególne zadania, zbieraj cyfry, które utworzą kod otwirający drzwi. Trzymam kciuki! MISSIONS 1 2 3 4 FINALMission B Z jaką lekturą skojarzysz obraz?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Dziady, cz.IV"

1.TREŚĆ

Przypomnij sobie treść dramatu

VIDEO

Przybycie Pustelnika do domu Księdza

Druga godzina - rozpaczy

Zniknięcie Gustawa

Pierwsza godzina-miłości

Trzecia godzina- przestrogi

PRZEBIEG AKCJI

+

+

+

+

+

Analiza i interpretacja tekstu

Godzina miłości

Godzina rozpaczy

Godzina przestrogi

O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu,Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu,Równi, choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem,Postawą sobie bliscy, jednostajni wiekiem,Ten sam powab we wszystkim, toż samo niechcenie,Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie.Gdzie nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła,Bóg osnuł przyszłe węzły,a tyś je rozstrzygła!Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto!Postaci twojej zazdroszczą anieli,A duszę gorszą masz, gorszą niżeli!...Przebóg! jak ciebie oślepiło złoto!1. Wymień wszystkie elementy łączące zakochanych.2. O co Gustaw oskarża ukochaną?

Ten sam Bóg stworzył miłość, który stworzył wdzięki.On dusze obie łańcuchem urokuPowiązał na wieki z sobą!Wprzód, nim je wyjął ze światłości stoku,Nim je stworzył i okrył cielesną żałobą,Wprzódy je powiązał z sobą!Teraz, kiedy złych ludzi odłącza nas ręka,rozciąga się ten łańcuch, ale się nie spęka!Wypisz cytaty potwierdzające następujące tezy:Miłość pochodzi od Boga -Kochankowie są sobie przeznaczeni jeszcze przed narodzinami -Inni ludzie nie mają wpływu na uczucie między kochankami -

Tymczasem, jak cień błądząc po kochanych wdziękach,Bywam albo w niebiosach albo w piekła mękach.Gdy ona wspomni, westchnie i łezkę wyleje,Zbliżam się do usteczek, biały włos rozwieję,Zmieszam się z odetchnieniem i przeniknę ciebie,I jestem w niebie!Wskaż przykład i ustal funkcję następujących środków językowych:a) porównanieb)paradoksc) gradacjad) wykrzyknienie

W swoich rozważaniach o miłości romantycy odwoływali siędo mitu o Androgyne(postać dwupłciowego bóstwa, protoplasty rodzaju ludzkiego). Wierzyli, że zakochani stanowiądwie części tej samej istoty.

Kto miłości nie zna, ten żyje szczęśliwy,I noc ma spokojną,i dzień nietęskliwy

O ! luba, zginałemw niebie,/ Kiedym raz pierwszy pocałował ciebie!

cytaty...

Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto!

A. Mickiewicz "Dziady,cz. IV"

A. Mickiewicz "Dziady,cz. IV"

A. Mickiewicz "Dziady,cz. IV"

Dla głębszego zrozumienia treści utworu niezbędny jest kontekst biograficzny.Adam Mickiewicz w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość do Maryli Wereszczakówny, która - zgodnie z wolą rodziców - poślubiłabogatego hrabiego.Czyżby więc Gustaw miał cechy samego Mickiewicza, który oskarża ukochaną o to, że wyszła za mąż dla pieniędzy?!

Stracił wiaręw naukę, wiedzę, porządek świata

Pragnął śmierci

Poddał się fali goryczy i cierpienia

Popadł w obłęd

Wpływ miłości na Gustawa

2.BOHATEROWIE

KSIĄDZ

PUSTELNIK - GUSTAW

VS

Ja swoje, a on swoje;- nie widzi, nie słucha

Umarły!... o nie!tylko umarły dla świata!

KSIĄDZ

1. Strata bliskich osób.

2. Racjonalista

3.Nie rozumie Pustelnika

4.Nie chce pozwolić na dziady

PUSTELNIK - GUSTAW

VS

1. Strata bliskiej osoby

2. Romantyk

3. Czuje się niezrozumiany

4. Chce, by dziady mogły się odbyć

"Po ojcu i po matce już mówię pacierze,Dwoje małych dziateczek aniołkami w niebie:Ach, i moja wspólniczka szczęścia i niedoli,Małżonka moja...."

"I czegóż ona przede mną uciekła?Czylim ją śmiałym przeraził wejrzeniem?"

"Słuchaj, czy już od dawna doświadczasz choroby?"

"Bujałem po zmyślonym od poetów niebie"

"On ma rozum pomieszany""Zdrów na twarzy, lecz w sercu głębokie ma rany"

"Księże! o nie! ty tego nie czujesz obrazu!"

"Ta uroczystość ciągnie z pogaństwa początek:Kościół mnie rozkazuje i nadaje włądzęOświecać lud, wytępiać reszty zabobonu"

"Ach! najpiękniejsze święto, bo święto pamiątek"

Ty mnie zabiłeś! - ty mnie nauczyłeś czytać!

Źródło cierpień Gustawa - książki zbójeckie

Gustaw ma pretensje do dawnego nauczyciela, który pokazał mu literaturę, a ona fałszuje rzeczywistość. Kliknij w fotografię i przekonaj się, o co oskarża literaturę.

Wszakże lubisz książki świeckie?...Ach, te to są książki zbójeckie!Młodości mojej niebo i tortury!One zwichnęły osadę mych skrzydeł i wyłamały do góry(...)Szukałem, ach! szukałem tej boskiej kochanki,Której na podsłonecznym nie bywało świecie (...)O co Gustaw oskarża literaturę?

Skoro dotarłeś do tego slajdu, to znaczy, że:- wiesz, czym była romantyczna miłość,- potrafisz analizować fragment tekstu w kontekscie całości,- znasz pojęcie "książki zbójeckie".

SUPER :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Romantyzm - Dziady, cz. IV by Justyna Dudzik on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
"Dziady, cz.IV" 1.TREŚĆ Przypomnij sobie treść dramatu VIDEO Przybycie Pustelnika do domu Księdza Druga godzina - rozpaczy Zniknięcie Gustawa Pierwsza godzina-miłości Trzecia godzina- przestrogi PRZEBIEG AKCJI + + + + + Analiza i interpretacja tekstu Godzina miłości Godzina rozpaczy Godzina przestrogi O nie!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
MAPA POSZUKIWACZA,Miej oczy szeroko otwarte.Znajdź zaginiony dokument.Rozszyfruj mapę.Uporządkuj zebrane informacje.Odnajdź kod do tajemnicy.,Kuba,Zaginione dokumenty,Brazylia,Amazonka,Aspinwall,UWAGA! Jeśli po najechaniu kursorem element się nie otwiera, kliknij!,1,2,3,4,5,6,7,8,stagnacja,biernosc,osiadlosc,brak ruchu,martwota,bezruch,Użyj latarkii odnajdź ukryte elementy,Gratulacje!,Skoro jesteś w tym miejscu,To znaczy, że rozszyfrowałeśTajemnicę latarnikaTeraz pozostaje Ci wziąć klucz,Rozwiąż krzyżówkę na osobnej kartce. Dokładnie zaznacz litery,które mają utworzyć H A S Ł O .,Jeśli odpowiednio odgadłeś Hasłokliknij w okienko, w które wpisałbyśliterę "L"

# data[].attributes.attachment_link.title
ESPACE ROOM LATARNIK by ania.lemke on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2

3

Najpiękniejsze są marzenia niezrealizowane, bo to one nadają życiu sens

4

Felix, Net i Nika

oraz Gang Niewidzialnych Ludzi

5

Temat: Najlepsi z najlepszych, czyli jacy są nastolatkowie?I oby było ciekawie!

Kim jesteś nastolatku?Zastanawiam się.

I po co to wszytko?

Tacy sami? Widzę.

Może różni? Myślę.

"Sami kreujemy własny los i to, czy będziemy żyć ciekawie, zależy przede wszystkim od nas." R. Kosik, Gang Niewidzialnych Ludzi

Temat: Oto my! Nastolatkowie, odważni bohaterowie powieści dla młodzieży.

Nika Mickiewicz

Net Bielecki

Felix Polon

N o w o c z e s n o ś ć i technologia- co to takiego?

03 Temat: Nowoczesny świat tradycyjnych wartości.

"Właściwie, to odważny może być tylko ten, kto nie jest odważny"

"Sądzimy po pozorach, łatwo i często oceniamy. Tymczasem nie wszystko jest tym, czym się wydaje"

Tradycje i WARTOŚCI - czy są potrzebne?

Gdybyś mógł zadać światu pytanie, co by to było?

Tata Felixa: "To jest właśnie rola geniusza: pokazać ludziom, jak mało wiedzą i jak wiele jeszcze jest do odkrycia."

Temat: Dobra książka inspiruje! Jedna powieść, wiele gatunków.

powiescprzygodowa

powiescmłodziezowa

powiescfantastyczna(fantasy)

powiescfantastyczno- naukowa(SF)

powiescdetektywistyczna

Epika

Pora na podsumowanie :)

ODKRYCIEMdla mnie było...

Poskładało mi się...

Najważniejsze dla mnie...

Powinienem dopracować...

# data[].attributes.attachment_link.description
2 3 Najpiękniejsze są marzenia niezrealizowane, bo to one nadają życiu sens 4 Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi 5 Temat: Najlepsi z najlepszych, czyli jacy są nastolatkowie?I oby było ciekawie! Kim jesteś nastolatku?Zastanawiam się. I po co to wszytko? Tacy sami? Widzę. Może różni? Myślę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obraz Rosji XIXw.

2

1

4

1

Akcja powieści toczy się w dziesiątym roku panowania w Rosji Aleksandra II Jest to chwila wielkich zmian jakie zachodzą w tym państwie. O tym okresie mówiono, iż jest to okres pieriestrojki czyli przebudowy. Oczywiście samo słowo używane było również w późniejszych czasach, kiedy to zmiany wprowadzano za czasów Michaiła Gorbaczowa. .

Aleksander II Romanow

29 IV 1818185518611863-1864186418741877-187813.03.1881

Urodził się w PetersburguZostał cesarzem rosyjskimPrzeprowadził reformę uwłaszczeniową chłopówStłumił Powstanie STyczniowePrzeprowadził reformę samorządową i sądowąPrzeprowadził reformę wojskowąProwadził zwycięską wojnę z TurcjąZmarł w Petersburgu

+info

Rosja przed reformą

Rosja Mikołaja I była krajem zacofanym, rolniczym bez przemysłu i nowoczesnej kolei. Istniała tylko linia Moskwa-Petersburg. Rosja była państwem pełnym korupcji i donosicielstwa. Sąd rosyjski był wówczas bardzo stronniczy. Sytuacja ta ciążyła ludziom i dlatego coraz częsciej występowały bunty chłopskie, a inteligencja stawała się coraz bardziej niezadowolona.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat.

Aleksander II w odróżnieniu od poprzednika wprowadził politykę głasnosti czyli jawności. Polegała ona na tym, iż społeczeństwo zaczęło być informowane o decyzjach Cara w kwestii reform . Po raz pierwszy rozpoczęła się głośna dyskusja na ten temat w państwie rosyjskim.

Reformy

Reforma włościańska

Reforma włościańska 1861

Chłopi dzięki tej reformie przestali być tylko bezpłatną siłą roboczą. Zakaz był też ich sprzedawania czy darowywania. Pozwolono im zmieniać miejsce zamieszkania. Mogli się kształcić. handlować, piastować rózne godności oraz nabywać nieruchomości. Co za tym idzie chłopi często zaczęli porzucać pracę na roli zamieniąjąc ją na pracę rozbotniczą. Niestety reforma ta zakładała, iż sprzedaż ziem uprawianych przez chłopów będzie zależąła od właścicieli zziemskich, a ci nie kwapili się z tym. Zatem chłopi często pozostawali nadal bez ziemi.

Takich jak ja, reforma uwłaszczeniowa nie dotknęłą- lasy i żyzne polapozostały, dochody są więc te same

Swidrygajłow o reformie w "Zbrodni i karze"

Reforma szkolnictwa

Reforma szkolnictwa1863

Przywracała autonomię Uniwersytetów. Pozwolono kształcić się kobietom. Stworzono dla nich specjalne kursy medyczno-chirurgicznychTen punkt reformy wyśmiewano. Śmiał się z niego również Dostojewski w "Zbrodni i karze" wkładając w usta porucznika Procha złośliwe uwagi o "podstrzyżonych pannach" jak nazywał studentki medycyny. Cały zaperzony zarzekał się, ze w przypadku choroby nie pozwoli by jego leczeniem zajmowała się kobieta. Dostojewski nie popierał bowiem emancypacji, jednak sam związał się z młodą studentką Apolonią Susłową, doswiadczając feministycznego przerostu ambicji. ..

te podstrzyżone pannice

Porucznik Proch w "Zbrodni i karze"

Reforma sądownictwa i instytucji użyteczności publicznej

Reforma sądownictwa i instytucji1864

Reforma sądownicza w "Zbrodni i karze" jest już oczywistością. Sądy są ukazane jako powszechne co oznacza, że na terenie całej Rosji są takie same.. Kary nie były już zależne od pozycji społecznej czy majątku. Jedynie odrębenmu systemowi sądownictwa podlegali księża wojskowi. Obowiązywała jawność rozpraw. (Rozumichin na procesie Raskolnikowa). Werdykty były wydawane prze niezależnych sędziów, a rozprawy odbywały się w obecności obrońców, biegłych oraz świadków. W powieści adwokatem jest Piotr Łużyn pretendent do ręki Duni siostry Raskolnikowa. Rewidował orzeczenia w prowadzonej przez niego sprawie. Porfiry Pietrowicz w powieści zwraca też uwagę na potrzebę powołania niezależnej instancji odwoławczej. I w takim systemie ze świadkami oraz medykami potwierdzającymi poczytalność Raskolnikowa toczyła się jego rozprawa.

Zupełnie niespodziewanie ujawnione zostały okoliczności stawiające podsądnego w bardzo korzystnym świetle. Byłemu studentowi Razumichinowi udało się dotrzeć do informacji i przedstawić dowody na jej prawdziwość, że podsądny Raskolnikow w trakcie pobierania nauk na uniwersytecie wspomagał mimo skromnych środków kolegę uniwersyteckiego, gruźlika, utrzymując go przez pół roku. \

"Zbrodnia i kara" Fiodor Dostojewski

Zmiany cenzury

Wiele przepisów złagodzono a część restrykcji zniesiono

Przestała obowiążywać cenzura ochronna co doprowadziło do rozwoju czasopiśmiennictwa

Artykuł Raskolnikowa o dopuszczeniu zbrodni w imię wyższego celu nie mógłby się wcześniej ukazać.

Złagodnienie cenzorów

VS

Chłopka+

Chłop z samowarem

Tak żyli zwyczajni Rosjanie foto z artykułu Mariusza Wawrzeńczak

Rybacy

Kominiarz

Bójka uliczna 1890

Plantacja herbaty 1910

Chłopskie dziecko

Wiejska kuchnia

# data[].attributes.attachment_link.title
Obraz Rosji/Zbrodnia i kara by Roma Katarzyna Konieczna on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Obraz Rosji XIXw. 2 1 4 1 Akcja powieści toczy się w dziesiątym roku panowania w Rosji Aleksandra II Jest to chwila wielkich zmian jakie zachodzą w tym państwie. O tym okresie mówiono, iż jest to okres pieriestrojki czyli przebudowy. Oczywiście samo słowo używane było również w późniejszych czasach, kiedy to zmiany wprowadzano za czasów Michaiła Gorbaczowa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Z LEGEND DAWNEGO EGIPTU by Paweł Domzalski on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bolesław Prus

Z legend dawnego Egiptu

Opracowanie lekturyRadosława Górska

Bohaterowie noweli

stuletni Ramzes

trzydziestoletni Horus

władca Egiptu

następca tronu

zna tajemnicę rządzenia

nie potrafi interpretować znaków rzeczywistości

dobry

wrażliwy

satrapa

władca rządzący bezwzględnie, nieliczący się z nikim i z niczym

nieludzki

wzór troski o państwo

nie posiada sumienia uspołecznionego

Przypisz cechy poszczególnym bohaterom, przesuwając określenia

Przez usta władców mówi nieśmietelny Ozyrys.

Sprawdź, ile razy w noweli powtarza się zdanie:

Zinterpretuj tę myśl.

Konstrukcja noweli

Obłożnie chory stuletni Ramzes wypija lekarstwo, które albo go uleczy, albo zabije

Gwiazdy zapowiadają śmierć członka dynastii

Horus wezwany do sali faraonów

Horus nie potrafi interpretować znaków

Dworzanin objaśnia następcy tronu znaki

Ukąszenie

Przygotowanie edyktów

1. o pokoju z Etiopami

2. o niewyrywaniu języka jeńcom

3. o złagodzeniu doli niewolników

4. o przewiezieniu zwłok Zefory

5. o powrocie Jetrona

6. O uwolnieniu Bereniki

Diagnoza

Odrzucanieanie edyktów

3. o złagodzeniu doli niewolników

1. o pokoju z Etiopami

4. o przewiezieniu zwłok Zefory

5. o powrocie Jetrona

2. o niewyrywaniu języka jeńcom

Ramzes odzyskał zdrowie

Horus umiera z edyktem o uwolnieniu Bereniki w ręce

światła z grobu Zefory

rżenie koni

gromadzenie się tłumu

światełko za Nilem, gdzie tęskni ukochana Berenika

Patrzcie, jak marne są luǳkie naǳieje wobec porządku świata; patrzcie, jak marne są wobec wyroków, które ognistymi znakami wypisał na niebie Przedwieczny!...

O! jakże marne są luǳkie naǳieje wobec niecofnionych wyroków...

Patrzcie tedy, że marne są luǳkie naǳieje wobec wyroków, które Przedwieczny ognistymi znakami wypisuje na niebie.

Dokonaj analizy odczuć Horusa od momentu znalezienia się w sali faraonów do diagnozy.

Jak odmierzany jest czas w noweli? Jak myślisz, dlaczego na trzy różne sposoby?

Kiedy Horus odrzuca edykty, narrator nie informuje o jego przeżyciach wewnętrznych. Przyjmij rolę głosu wewnętrznego Horusa i przedstaw jego myśli i doznania przy odrzucaniu kolejnych rozkazów.

Dlaczego Horus musiał ponieść klęskę?

W gąszczu błędów poznawczych

Nawarstwianie się błędu poznawczego

W sali tronowej

Na zewnątrz

wejćie Horusa

Cisza w zgromadzonymtłumie

pierwsza duma wielkości

Horus pyta, bo nie rozumie, co znaczą znaki.

Dworzanin wyjaśnia, starając się zadowolić następcę tronu.

Ludzie chcą powitać nowego władcę i poznać jego dobrodziejstwa.

światła

Kapłani poszli do grobu matki, Horusa Zefory, ażeby zwłoki jej przenieść do faraońskich katakumb.

rżenie koni

Kanclerz kazał przygotować gońców po nauczyciela, Jetrona

Horus westchnął na wspomnienie ukochanego przyjaciela, który wszczepił mu odrazę do wojen, a litość dla uciśnionego ludu.

światełko za Nilem

Pozdrawia go ukochana Berenika

Nagle syknął z bólu przekonany, że użądliła go pszczoła.

O nic nie pytał, zakrył ręką oczy.

Książę włada, wydaje edykty, które wymagają dotknięcia pierścieniem faraonów.

- Żal mi... ach, jak żal... Ale przecież nie wszystek umrę... Zostaną po mnie błogosławieństwa, spokój, szczęście ludu i... moja Berenika oǳyska wolność... Długo jeszcze?...

Poznawanie prawdy

Przegrana walka z czasem

Ozdrowienie Ramzesa. Śmierć Horusa

Narrator relacjonuje zbliżanie się śmierci i upływ czasu poprzez jednoczesne zwrócenie uwagi czytelnika na sukcesywnie zmniejszającą się ilość kroków, które są równoznaczne z pozostałymi Horusowi chwilami życia, oraz na znaczący wybór, jakiego dokonuje konający młody człowiek. Odliczając od sześciuset do stu kroków, w odstępie co sto, mamy sposobność obserwować, jak plany niedoszłego faraona (mimo że nawet spisane w formie edyktów) rozsypują się w gruzy. Wówczas właśnie wnuk Ramzesa dokonuje najważniejszego w swoim życiu wyboru, ponieważ jawnie (w obecności dworzan) musi zdecydować o tym, co ma dla niego największe znaczenie.Ustal horusową hierarchię spraw. Wyciągnij stąd wniosek, dlaczego bohater musiał przegrać.

Źródła

https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-legend-dawnego-egiptu/

https://www.youtube.com/watch?v=Uduat4bhdBk

Złudne poznawanie w Z legend dawnego Egiptu Bolesława Prusa .[w:]Sięgnąć poza wzrok. Doświadczenia percepcyjne w krótkich formach prozatorskich Bolesława Prusa w kontekście poszukiwań twórców nowelistyki polskiej końca XIX wieku. pdf

Grzegorz Tomicki, "Marne są ludzkie nadzieje." Z legend dawnego Egiptu Bolesława Prusa jako świadectwo literatury na rozdrożu. pdf

Dziękuję za współpracę

Radosława Górska

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Z legend dawnego Egiptu by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Bolesław Prus Z legend dawnego Egiptu Opracowanie lekturyRadosława Górska Bohaterowie noweli stuletni Ramzes trzydziestoletni Horus władca Egiptu następca tronu zna tajemnicę rządzenia nie potrafi interpretować znaków rzeczywistości dobry wrażliwy satrapa władca rządzący bezwzględnie, nieliczący się z nikim i z niczym nieludzki wzór troski o państwo nie posiada sumienia uspołecznionego Przypisz cechy poszczególnym bohaterom, przesuwając określenia Przez usta władców mówi nieśmietelny Ozyrys.

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about LALKA ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.title
Kwadrans do matury - "Lalka" Bolesława Prusa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
OjciecGoriot

Honoriusz Balzac

Opracowanie lekturyRadosława Górska

START

Ojciec Goriot

Honore de Balzac

Tło historyczne: Francja za Restauracji Burbonów

Komedia ludzka

Tekst i audiobook

Paryż w powieści Balzaka

Ćwiczenia: metafora błota

Społeczeństwo w powieści

Pensjonariusze pani Vauquer

Balzac - nasz współczesny. Jan Kurowicki, Bulgotanie brudów (Jak interpretować Ojca Goriot Honoriusza Balzaca?)

Historia ojca Goriot

Vautrin - charakterystyka

Co jesteśmy winni rodzicom?

W dyskusji punktowanej rozważcie problem: Co jesteśmy winni swoim rodzicom? Wykorzystajcie przykłady literackie, w tym powieść Balzaca oraz zamieszczony na slajdzie artykuł z "Polityki".Plan dyskusji:1. Zagajenie. Postawienie problemu.2. Czy rodzice mają obowiązek pomagać dorosłym dzieciom?3. Jakie obowiązki wobec rodziców mają według polskiego prawa dorosłe dzieci?4. Rodziny wielopokoleniowe - czy to dobre rozwiązanie?5. Domy opieki - czy to humanitarne?6. Pozostawienie rodziców samych - czy to najlepsze wyjście?7. Na jakich zasadach powinny być oparte stosunki dorosłych dzieci z rodzicami?8. Podsumowanie rozważań. Wnioski.Kryteria ocenyPunktyUczestnicy12345Rozpoczęcie dyskusji+1Prezentacja informacji opierającej się na faktach+2Zajęcie stanowiska (prezentacja osobistej opinii)+2Dostrzeganie analogii (podobieństwa)+2Komentarz do informacji lub jej uzupełnienie+1Zwrócenie uwagi na błąd+1Przejście do następnego zagadnienia, według planu+1Wciągnięcie innej osoby do dyskusji+1Przeproszenie za niewłaściwe zachowanie+1Przerywanie innym, przeszkadzanie w dyskusji-3Atak osobisty (niewłaściwe uwagi ad personam)-3Monopolizowanie dyskusji (wypowiedź ponad 30 sekund)-2Wypowiedź nie na temat, odejście od planu dyskusji-2Ogółem punktów

Eugeniusz do Rastignac

Eugeniusz do Rastignac w zielonym kapeluszu w 2020 roku

Ojciec Goriot w sztuce słowa

Opracuj chmurę wyrazów na temat powieści. Postaraj sie w niej uwzględnić: czas i miejsce akcji, najważniejsze przymioty bohaterów, główne wątki utworu, wymowę powieści, znaczące słowa itp.

A teraz wyobraź sobie, że Eugeniusz de Rastignac przeniósł się w czasie o dwieście lat. Jest rok 2020. Napisz opowiadanie, w którym ujawnisz, jak bohater wykorzystuje możliwości naszej współczesności. Postaraj się zachować jak najwięcej właściwości bohatera Balzaca.

Przemyśl postępowanie Eugeniusza. Zbierz fakty dotyczące jego zachowania i decyzji. Pracuj metodą trójkąta.Z jednej strony wypisz wszystkie okoliczności, decyzje, wątpliwości, które nie pozwalają Eugeniuszowi bezwzględnie postępować, z drugiej te, które popychają go do działania. W zakończeniu powieści jest poniższa scena. Zinterpretuj ją.Rastignac postąpił kilka kroków ku brzegom cmentarza, skąd odkrywał się Paryż rozłożony nierówno po obu stronach Sekwany. Światła połyskiwały już gdzieniegdzie. Oczy studenta zatrzymały się chciwie pomiędzy kolumną placu Vendôme a kopułą Inwalidów, w miejscu, gdzie żyło towarzystwo wykwintne, do którego on dostać się usiłował. Zmierzył ten ul brzęczący spojrzeniem, które zdawało się od razu wszystek miód z niego wysysać, i wyrzekł te wielkie słowa:1780- Teraz my się spróbujemy!1781Rzuciwszy światu takie wyzwanie, Rastignac poszedł na obiad do pani de Nucingen.

Zbierz informacje na temat Vautrina. Określ jego rolę w powieści.Dokonaj analizy sceny, w której Vautrin wprowadza Rastignaca w tajniki paryskiego świata. Jaką drogę zrobienia kariery proponuje młodemu szlachcicowi?Odnajdź w powieści scenę aresztowania Collina i oceń jego zachowanie.

Na osi czasu zaznacz ważne wydarzenia z życia ojca Goriota.Przy pomocy metaplanu zbadaj przyczyny porażki wychowawczej bohatera. Ustal: jak było? Jak być powinno? Dlaczego nie było tak, jak być powinno? Wyciągnij wnioski ze swojego rozumowania.

Jan Kurowieki' BULGOTANIE BRUDOW(Jak interpretować Ojca Goriot Honoriusza Balzaca?)Ojciec Goriotod zawsze nieomal jest szkolną lekturą i ciągle wznawia się go w mniej lub bardziej eleganckiej postaci. A przecież książka ta, choć słusznie uchodzi za arcydzieło, jest straszna. Powiedzieć, że nie wystawia najlepszego świadectwa społeczeństwu, to za mało. Stanowi bowiem nie tylko jego krytykę, lecz coś więcej: ukazuje mianowicie taki artystyczny wizerunek ludzkiego świata, w którym zło nie może być potępione, dobro zaś bulgoce brudami.Oczywiście, po czytających ten utwór w szkole spływa on jak po kaczce. Nic w głowach i wrażliwości nie zostaje. Bo belfrowie różnych odmian są niezrównani, aby pokazać, że świat przedstawiony w dziele dawno umarł. Więc to tylko obraz niedobrej przeszłości, na dodatek "nie naszej". Nie ma się tedy czym przejmować. Paciorek oraz katechizm dalej uładza nas ze światem i świat czyni nam pogodnie poddany. Bo ludzie są na ogół dobrzy, świat zaś zmierza ku lepszemu. Kiedy zaś po książkę tę sięgną dorośli, mówią sami sobie, że pisarz przesadził, co mu wolno. A ponadto: to przecież tylko fikcja literacka.Nie podzielam tych opinii. Zasady i mechanizmy kierujące ludzką rzeczywistością nie zmieniają się wraz ze spadanie1n kolejnych kart kalendarza. Są trwalsze niż towarzyska etykieta, mody, techniki i technologie, mentalności, które przemijają z czasem. To więc, co zdaje mi się trwałe w utworze Balzaca, dotyczy właśnie owych zasad i mechanizmów. Nic więc to, że przeminęła arystokracja i burżuazja czasów restauracji. Że formy życia, jakie w latach po upadku Napoleona funkcjonowały we Francji, zachowały się tylko w historii. Treści Ojca Goriot rozgrywają się nadal. Tyle że w zmienionych dekoracjach.Duchowym założeniem tej książki jest myśl o dwoistości społeczeństwa. O tym tedy, że ma ono swe fasady i formy oraz zaplecze, które decyduje o drogach losów ludzkich. Fasady są eleganckie lub przynajmniej takie udają. Kwitnie w nich obyczajność i moralność. Zaplecze natomiast to bezwzględne ścieranie się interesów i namiętności. Stąd wewnętrzna sprzeczność, a przynajmniej dwuznaczność balzackowskich postaci. Ta sprzeczność i dwuznaczność nie jest nawet przez społeczeństwo do końca ukrywana. Fasady przysłaniają ją niestarannie i niechlujnie. Tak zresztą, jak jest i dzisiaj.Ukazuje to droga życiowa czołowej postaci - Eugeniusza de Rastignaca. Postać ta, to jakby katalizator. Przez jej zachowania i przez zdarzenia, które tworzy, odsłania się dwoistość społeczeństwa. Uosabia ją młody człowiek z prowincji, który przybył do Paryża, aby studiować i zrobić karierę. Pochodzi jednak ze zubożałej szlachty i nie ma majątku. Odkrywa wszakże szybko, że niczego nie dokona bez pieniędzy i poparcia w wytwornych salonach, jednego i drugiego nie dorobi się, ślęcząc nad książkami i wspinając się po szczeblach kariery urzędniczej. Dociera więc do wysoko postawionej (choć dalekiej) powinowatej i zdobywa jej łaski. Ta wprowadza go w towarzystwo, uczy grać pozorami i dobierać sobie takich partnerów (a zwłaszcza - partnerki) losu, którzy doprowadzą do konfitur i pozycji. Na szczęście jest , uczniem zdolnym. Świadczy o tym choćby jego zdanie o krawcu: "Znam - powiada - dwie pary spodni jego roboty, z których każda przyniosła dwadzieścia tysięcy franków renty". Elementy fasady bowiem bywają monetą, za którą kupić można przedmioty pożądań z zaplecza.Rastignac jest jednakże w powieści kimś wyraźnym dzięki dwu innym postaciom: Vontrinowi i ojcu Goriotowi. Pierwszy jest całkowicie człowiekiem zaplecza. To buntownik i przestępca, który nie ma żadnych złudzeń. Wprost wykłada bohaterowi, kogo powinien zgodzić się sprzątnąć, kogo poślubić, aby dopiąć swego. Eugeniusz wzdraga się przed tym, ale w końcu korzysta bezwiednie z jego wsparcia. Goriot - to uosobienie ślepej miłości ojcowskiej, tragiczna postać; człowiek, który świata nie widzi poza wykorzystującymi go córkami. Jest kimś, kto w krytyce literackiej poświęconej tej postaci wywoływał kontrowersje: jego miłość bowiem nie zna granic, jest bez dystansu, naga i swą natarczywością aż budząca obrzydzenie. Budzi je ona, gdyż przekreśla cieniutką linię, subtelnie oddzielającą fasadę od zaplecza. Zmusza ona drugą stronę do odsłonięcia się, do wyjścia poza formę, do ujawnienia, że żyje się tylko dzięki zapleczu, a stroi i udaje swe wzniosłe człowieczeństwo dzięki obracaniu się wewnątrz fasady, czyli pozorów.Znamy te typy ludzkie w odmianach bez liku. Balzac tylko je nam przypomina. Każe im stanąć w świetle, jakby w pierwszym dniu stworzenia. I przeraża. Bo i my jesteśmy pomiędzy nimi. A ludzkie brudy bulgocą wiecznie.Jan KurowiekiBulgotanie brudów(Jak interpretować Ojca Goriot Honoriusza Balzaca?)Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Tadeusza Kotarbińskiego Dydaktyka literatury XV,Zielona Góra, 19951. Z jaką szkolną interpretacją powieści autor się nie zgadza?2. Jaką tezę stawia?3. Wypunktuj, jakich argumentów używa.4. Jak rozumiesz rozróżnienie między fasadą a zapleczem w odniesieniu do społeczeństwa?5. Co to znaczy, że Voutrin jest człowiekiem zaplecza?6. Czy zgadzasz się z oceną ojca Goriot zaprezentowaną w artykule?7. W zakończeniu autor pisze, że "ludzkie brudy bulgocą wiecznie". Jak rozumiesz to sformułowanie?8. Zgadzasz się z Janem Kurowieckim? Podaj 3 przykłady współczesnego bulgotania brudów.9. Tytuł eseju jest: metaforą, onomatopeją, metonimią czy oksymoronem?

Uzupełnij schemat pensjonatu pani Vauquer odpowiednimi nazwiskami pensjonariuszy. Dbaj o poprawną pisownię.strychIII piętroII piętroI piętroparterZbierz informacje o bohaterachPostaćwiekStan majątkowyWysokość opłaty za mieszkanieWyglądUsposobienieVauquerCoutureWiktoryna TailleferPoirotVautrinMichonneauOjciec GoriotEugeniusz de Rastignac

Obraz społeczeństwa ukazany w Ojcu Goriot BalzakaPodziały społeczneW Ojcu Goriot Balzak koncentruje się przede wszystkim na elitach; opisuje arystokrację oraz ubogich, lecz dobrze urodzonych młodych ludzi. Ich celem jest awans społeczny, kusi ich perspektywa wielkiej kariery. W tym celu jednak muszą zaznajomić się z zasadami obowiązującymi w Paryżu, zrozumieć reguły gry i poznać dobrze swoje miejsce w strukturach społecznych. Społeczeństwo francuskie wciąż bowiem jest niemal kastowe, podziały są bardzo wyraźne. Ideały rewolucji nie zostały zrealizowane, równość to wciąż utopia. Granica między szlachtą a mieszczanami jest wyraźna, lecz podziały istnieją też wewnątrz arystokracji. Znacznie wyżej w hierarchii znajduje się tak zwana „stara szlachta", z tradycjami. Ci, którzy tytuł zdobyli później, niejednokrotnie korzystając z rewolucyjnego zamieszania, by uszlachetnić swoje nazwisko, cieszą się mniejszym szacunkiem. Od ancient regime'u nie zmniejszyła się też rola koligacji rodzinnych. Ze względu na pokrewieństwo z wysoko cenioną wicehrabiną de Beauseant, Rastignac - ubogi student, znajduje się na lepszej pozycji niż bogata żona bankiera - Delfina.Obok pochodzenia, to właśnie majątek stanowi główne kryterium oceny wartości człowieka. Styl życia arystokracji wiąże się z bywaniem, pokazywaniem się, imponowaniem strojami i powozami. Boleśnie przekonał się o tym Rastignac, gdy został potraktowany z lekceważeniem przez służbę pani de Restaud, ponieważ przybył z wizytą pieszo - nie było go stać na wynajęcie powozu. Walcząc z wyrzutami sumienia napisał wzruszający list do matki i sióstr z prośbą o pieniądze, które, jak twierdził, były mu niezbędne do zrobienia kariery i zdobycia fortuny. Wsparcie rodziny pozwoliło mu na zakup drogich strojów i styl życia godny młodego człowieka z dobrej rodziny. Jednak Vautrin tłumaczył, ze przynależność do prawdziwej elity wymaga znacznie większych nakładów.Pozycja kobietDużo miejsca w powieści Balzak poświęca sytuacji kobiet w społeczeństwie. Jest ona bardzo specyficzna - z jednej strony kobiety są niemal całkowicie ubezwłasnowolnione, z drugiej zaś - mają olbrzymią władze. Przede wszystkim jednak cel ich życia to zawarcie odpowiedniego małżeństwa. Mają na to szansę tylko wówczas, gdy rodzina zapewni odpowiedni posag. Z dniem ślubu kobieta traci prawo do wniesionych przez siebie pieniędzy, staje się całkowicie zależna od męża. Kwestią umowy jest wysokość kwoty wypłacanej jej co miesiąc przez małżonka. Oczywiście kobiety nie maja prawa do prowadzenia interesów, inwestowania, zdobywania pieniędzy. Jednocześnie arystokratki są rozpieszczone, oczekują opłacania ich zachcianek i kaprysów. Odpowiedniego prezentowania się wymaga od nich społeczeństwo. Małżeństwo staje się więc upokarzająca walką o pieniądze; kobiety decydują się na poniżenie, byle tylko zdobyć potrzebne sumy. Codziennością arystokratek są wizyty u lichwiarzy i zastawianie biżuterii, porcelany. Nie znajdując miłości w małżeństwie, kobiety szukają jej u kochanków. Najczęściej jednak są wykorzystywane, ich naiwność sprawia, że płaca za ukochanych długi, pomagają im w karierze i zdobyciu majątku. Mężowie arystokratek tolerują ich kochanków; sami też nie dochowują wierności. Nie stanowi to tematu tabu, związki pozamałżeńskie nie gorszą, są jedynie tematem plotek towarzyskich.Moralność w społeczeństwie francuskim jest bardzo specyficzna. Stosunki międzyludzkie opierają się na zakłamaniu; dominuje egoizm i wykorzystywanie drugiego człowieka dla własnych celów. Powszechne są intrygi, plotki. Wszyscy akceptują te zasady, wydają się one oczywiste. Zakłamanie porządnych obywateli obnaża Vautrin. Jest przestępcą, poszukiwanym galernikiem. Wydaje się jednak bardziej uczciwym człowiekiem - reguły w świecie przestępczym są jasne: szczerość, lojalność, wierność. Vautrin podkreśla, że choć to on jest aresztowany, prawdziwi przestępcy to ludzie z paryskich elit. Jakub Collin to złodziej, ale baron de Nucingen także robi nieczyste interesy, Anastazja okrada męża; nawet ojciec Goriot wzbogacił się wykorzystując dramatyczną sytuację - nieurodzaj i głód. Nie można też nazwać etyczną postawy, jaką prezentują wobec ojca Anastazja i Delfina. Obie wykorzystują go, nie okazują żadnej wdzięczności. Nie zjawiają się nawet, gdy Goriot umiera. Obraz społeczeństwa przedstawiony przez Balzaka jest bardzo negatywny. Nie ma tam miejsca na ludzkie uczucia, prawdziwą miłość, bezinteresowną przyjaźń. Najważniejszą wartością stał się pieniądz. W społeczeństwie wciąż są podziały; awans jest możliwy, lecz w ściśle określonych granicach, wymaga tez olbrzymiego poświęcenia i upokorzeń. Przede wszystkim jednak niezbędne jest przyjęcie głównej zasady obowiązującej w Paryżu:Świat to śmietnik, starajmy się utrzymać na wyżynach.*https://koniecrozdzialu.blogspot.com/2013/01/ojciec-goriot.html* W tłumaczeniu ujętym w Wolnych Lekturach to zdanie brzmi: Świat kałużą, starajmy się więc trzymać na miejscu najbardziej wyniosłym.

Zwróć uwagę na metaforę błota w tekście powieści.Dlaczego Paryż jest kałużą?- Ależ - powiedział Eugeniusz z wyrazem wstrętu - w takim razie wasz Paryż jest kałużą.180- I to dziwną kałużą - odparł Vautrin. - Ci, których powozy grzęzną w błocie, nazywają się uczciwymi ludźmi; ci, którzy brną przez nie piechotą, noszą miano łotrów. Komuś przyszła nieszczęściem pokusa skraść jakąś bagatelę i oto wszyscy zatrzymują się przed Trybunałem Sprawiedliwości, by patrzeć nań jak na dziwowisko. Inny ukradł milion i uchodzi w salonach za wzór cnoty. A żandarmeria i sprawiedliwość pobierają trzydzieści milionów za utrzymanie moralności. Doskonale!Co - według Vautrina - znaczy wpaść w błoto?- I pan sądzisz - zawołał ten logik okrutny - że modny młodzieniec może mieszkać przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, w domu Vauquer, w tej gospodzie, która, choć wielce szanowna pod każdym względem, nie jest jednak wcale modnym hotelem? Jest to gospoda zamożna, piękna w swym dostatku, a nawet dumna z tego, że stała się chwilowym schronieniem jednego z Rastignaców; lecz z tym wszystkim znajduje się przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève i nie wie nic o zbytku, bo jest na wskrośpatriarchalnorama. Młody mój przyjacielu - ciągnął dalej Vautrin tonem na wpół ojcowskim, a na wpół żartobliwym - chcąc znaczyć cośkolwiek w Paryżu, potrzeba mieć trójkę koni, tilbury na rano, a karetę na wieczór, to jest trzeba wydać przynajmniej dziewięć tysięcy franków na powozy. Przy tym, byłbyś pan niegodny swego losu, gdyby krawiec kosztował cię tylko trzy tysiące, a perfumy tylko sześćset franków, gdybyś na szewca i na kapelusznika wydawał tylko po sto talarów rocznie. Oprócz tego i praczka kosztuje przynajmniej tysiąc franków. Modni młodzieńcy muszą dbać bardzo o piękność bielizny, boć przecie na to najwięcej zwraca się uwagi. Miłość i świątynia wymagają pięknych obrusów na swe ołtarze. Narachowaliśmy już tedy czternaście tysięcy. Nie wyliczam tego, co się przegra w karty, co się straci na zakłady i na podarunki; wiem tylko, że na te drobne wydatki nie podobna rachować mniej, jak dwa tysiące franków rocznie. Wiodłem ja życie tego rodzaju i wiem, co to kosztuje. Proszę teraz dodać, do tych wydatków nieodbicie potrzebnych, trzysta luidorów na delikatesy, a tysiąc franków na różne swawole. Cóż, synku, musimy mieć dwadzieścia pięć tysiączków rocznie, lub wpadamy w błoto, wystawiamy się na pośmiewisko i jesteśmy pozbawieni przyszłości, powodzenia, kochanek! Ale, zapomniałem jeszcze o kamerdynerze i groomie! Czy to Krzysztof będzie roznosił pańskie liściki miłosne? Może będziesz je pan pisywał na takim papierze, na jakim obecnie pisujesz? Ależ to byłoby samobójstwo rozmyślne. Chciej pan wierzyć człowiekowi staremu i doświadczonemu! - ciągnął mówca dalej, a gruby głos jego brzmiałrinforzando. Pozostaje panu jedno z dwojga: wygnać się na cnotliwe poddasze i poślubić pracę nieustanną lub obrać sobie inną drogę.Zinterpretuj podkreślone zdanie wicehrabiny Beauseant.- A więc, panie de Rastignac, postępuj pan ze światem tak, jak na to zasługuje. Chcesz pan dorobić się przyszłości - ja ci dopomogę. Przekonasz się pan, jak głęboko sięga zepsucie kobiety i zmierzysz cały ogrom nędznej próżności ludzkiej. Jam tak pilnie czytała w tej księdze świata, a jednak znalazły się stronice, których nie znałam jeszcze. Teraz wiem już wszystko. Im chłodniej będziesz pan rachował, tym dalej zajdziesz. Kto bije bez litości, tego wszyscy się boją. Niech mężczyźni i kobiety będą w oczach pana końmi pocztowymi, które mogą sobie padać na każdej stacji, byle byś pan doścignął szczytu swych pragnień. Pojmujesz pan sam, że nie będziesz tu nic znaczył, jeżeli nie zasłużysz sobie na współczucie kobiety młodej, bogatej i wykwintnej. Jeżeli zaś obudzi się w panu uczucie prawdziwe, to ukrywaj je jak skarb jaki, żeby nikt się go nie domyślił, inaczej byłbyś zgubiony. Nie mógłbyś być katem i zostałbyś sam ofiarą. Jeżeli pokochasz pan kiedy, strzeż dobrze swej tajemnicy! Nie zdradzaj jej, zanim nie będziesz dobrze wiedział, przed kim otworzyć masz serce. Ucz się pan nie ufać światu, bo tylko takim sposobem zabezpieczysz ową nie istniejącą jeszcze miłość. Posłuchaj mię, Miguel... (Nie uważała, że tak naiwnie zamienia imię). Jest coś okropniejszego jeszcze, niż opuszczenie ojca przez obie córki, które życzą mu śmierci; to współzawodnictwo dwóch sióstr. Restaud pochodzi z dobrej rodziny, więc i żona jego została przyjęta do towarzystwa i przedstawiła się u dworu; ale jej siostra, bogata i piękna pani Delfina de Nucingen żona kapitalisty, umiera z żalu. Zazdrość ją pożera i nieprzebytą zaporą oddziela ją od siostry; Anastazja przestaje być siostrą dla niej i obie kobiety wyrzekają się jedna drugiej tak samo, jak wyrzekły się ojca. O! Pani de Nucingen wypiłaby wszystko błoto, jakie się znajduje od ulicy Saint-Lazare aż do ulicy Grenelle, byle za tę cenę wejść do mego salonu. Zdawało się jej, że de Marsay doprowadzi ją do celu, stała się więc jego niewolnicą i nudzi go i dręczy nieustannie. Ale de Marsay nie dba o nią. Otóż pan możesz ją wprowadzić do mego domu, a ręczę, że będzie cię ubóstwiała, że staniesz się odtąd jej Benjaminem. Pokochaj ją pan, jeżeli będziesz mógł, jeżeli zaś nie, to posługuj się przynajmniej jej osobą. Może być u mnie raz lub dwa razy na wielkim zebraniu wieczornym, gdy będzie tłum gości, ale z rana nigdy jej nie przyjmę. Przywitam ją, to jej wystarczy. Pan zamknąłeś sobie dom hrabiny, wymówiwszy imię ojca Goriot. Tak, mój drogi, nigdy już nie zastaniesz pan hrabiny de Restaud, choćbyś dwadzieścia razy chodził do niej. Raz na zawsze zakazano tam wpuszczać pana. Niechże teraz ojciec Goriot wprowadzi pana do Delfiny de Nucingen. Piękna baronowa będzie dla pana dobrym szyldem. Dosyć, byś został wybranym przez nią, to i inne będą przepadać za panem. I rywalki, i przyjaciółki najserdeczniejsze zechcą odbić jej zdobycz. Niektóre kobiety przywiązują się do człowieka wybranego już przez inną, tak jak biedne mieszczki ubierają się w nasze kapelusze w mniemaniu, że z nimi przyswoją sobie nasze maniery. Zdobędziesz pan sobie powodzenie, a w Paryżu powodzenie wszystko znaczy, to klucz potęgi. Jeżeli kobiety osądzą, żeś pan wykształcony i utalentowany, to i mężczyźni podzielą ich zdanie, a od pana zależeć będzie, żeby się to przekonanie utrzymało. Potem możesz pan żądać wszystkiego, każda droga dla niego otwarta. I wtedy to poznasz pan, że świat jest gromadą głupców i oszustów, ale sam nie wchodź ani pomiędzy tych ani pomiędzy owych. Ja daję panu swoje imię jako nić Ariadny, która poprowadzi cię przez ten labirynt. Nie narażaj pan mego imienia - rzekła, wyciągając szyję i rzucając na studenta wejrzenie królowej - i oddaj mi je nieskalane. Teraz idź pan i zostaw mnie samą. I my kobiety musimy też czasem staczać bitwy.

W roku 1833 Balzac postanowił połączyć napisane wcześniej i projektowane powieści w jeden cykl określony przez niego w 1841 roku nazwą 'Komedia ludzka'. Zgodnie z zamysłem twórcy, człowiek był rozpatrywany w nim jako gatunek przyrodniczy, a jego opis miał być zawarty w przeszło 130 utworach (napisał ich 91 - powieści, opowiadania i szkice), w których występuje ponad 2000 postaci, obecnych wielokrotnie w różnych książkach. Cykl obejmuje okres Pierwszego Cesarstwa, Restauracji i Monarchii Lipcowej (1815-1846).

Źródła

Jan Kurowieki Bulgotanie brudów (Jak interpretować Ojca Goriot Honoriusza Balzaca?) Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Tadeusza Kotarbińskiego Dydaktyka literatury XV, Zielona Góra, 1995

https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ojciec-goriot/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Honor%C3%A9_de_Balzac

https://prezi.com/q7o44o0af1fs/ojciec-goriot-paryz/

http://www.ksiazkauzywana.pl/paryz-w-ojcu-goriot-balzaka/

https://koniecrozdzialu.blogspot.com/2013/01/ojciec-goriot.html

ftp://dbp.home.pl/Pakiety/Lekturowe%20wybryki_s.%2064-76.pdf

https://klp.pl/ojciec-goriot/

Dziękuję za współpracę

Radosława Górska

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Ojciec Goriot by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
OjciecGoriot Honoriusz Balzac Opracowanie lekturyRadosława Górska START Ojciec Goriot Honore de Balzac Tło historyczne: Francja za Restauracji Burbonów Komedia ludzka Tekst i audiobook Paryż w powieści Balzaka Ćwiczenia: metafora błota Społeczeństwo w powieści Pensjonariusze pani Vauquer Balzac - nasz współczesny. Jan Kurowicki, Bulgotanie brudów (Jak interpretować Ojca Goriot Honoriusza Balzaca?)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ćwiczenie maturalne

- wypowiedź ustna(motyw snu w "Lalce" Prusa i innych tekstach kultury)

Zadanie: Jakie funkcje w utworach literackich pełni motyw snu? Omów zagadnienie, odwołując się do załączonego fragmentu"Lalki" Bolesława Prusa orazinnych tekstów kultury.

Kliknij na ikonkę obok, by zapoznać się z fragmentem "Lalki" Prusa.

Bolesław PrusLalkaW tej właśnie chwili otworzyły się drzwi, a współcześnie jego jednooki pudel Ir, nie podnosząc się z pościeli, parę razy szczeknął:- Tak... tak!...- Milcz, ty podła świnio!... - mruknął pan Ignacy i nie zapalając lampy, rozebrał się i położył do łóżka. Sny miał okropne. Śniło mu się czy tylko przewidywało, że ciągle jest w teatrze i że widzi Wokulskiego z szeroko otwartymi oczyma, zapatrzonego w jedną lożę. W loży tej siedziała hrabina, pan Łęcki i panna Izabela. Rzeckiemu zdawało się, że Wokulski patrzy tak na pannę Izabelę.- Niepodobna! - mruknął. - Stach nie jest aż tak głupi...Tymczasem (wszystko w marzeniu) panna Izabela podniosła się z fotelu i wyszła z loży, a Wokulski za nią, wciąż patrząc jak człowiek zamagnetyzowany. Panna Izabela opuściła teatr, przeszła Plac Teatralny i lekkim krokiem wbiegła na ratuszową wieżę, a Wokulski za nią, wciąż patrząc jak człowiek zamagnetyzowany. A potem z ganku ratuszowej wieży panna Izabela, uniósłszy się jak ptak, przepłynęła na gmach teatralny, a Wokulski chcąc lecieć za nią, runął z wysokości dziesięciu pięter na ziemię.- Jezus Maria!... - jęknął Rzecki zrywając się z łóżka.

Fragment "Lalki" Bolesława Prusa - kliknij

W tej właśnie chwili otworzyły się drzwi, a współcześnie jego jednooki pudel Ir, nie podnosząc się z pościeli, parę razy szczeknął:- Tak... tak!...- Milcz, ty podła świnio!... - mruknął pan Ignacy i nie zapalając lampy, rozebrał się i położył do łóżka. Sny miał okropne. Śniło mu się czy tylko przewidywało, że ciągle jest w teatrze i że widzi Wokulskiego z szeroko otwartymi oczyma, zapatrzonego w jedną lożę. W loży tej siedziała hrabina, pan Łęcki i panna Izabela. Rzeckiemu zdawało się, że Wokulski patrzy tak na pannę Izabelę.- Niepodobna! - mruknął. - Stach nie jest aż tak głupi...Tymczasem (wszystko w marzeniu) panna Izabela podniosła się z fotelu i wyszła z loży, a Wokulski za nią, wciąż patrząc jak człowiek zamagnetyzowany. Panna Izabela opuściła teatr, przeszła Plac Teatralny i lekkim krokiem wbiegła na ratuszową wieżę, a Wokulski za nią, wciąż patrząc jak człowiek zamagnetyzowany. A potem z ganku ratuszowej wieży panna Izabela, uniósłszy się jak ptak, przepłynęła na gmach teatralny, a Wokulski chcąc lecieć za nią, runął z wysokości dziesięciu pięter na ziemię.- Jezus Maria!... - jęknął Rzecki zrywając się z łóżka.

Wykonaj zadania krok po kroku

Zadanie argumentacyjne:1. Zastanów się, jaki znasz inny tekst kultury, który dotyczy motywu snu. Podaj tytuł i autora wybranego przez siebie dzieła.2. Określ, w jaki sposób autor zrealizował motyw snu w swoim dziele - stwórz argument i podaj przykład z tekstu.

Zadania podsumowujące:1. Wyciągnij wnioski i podsumuj swoją wypowiedź.2. Przygotuj się do wygłoszenia wypowiedzi na zadany temat, zgodnie z wymogami kultury żywego słowa.Pamiętaj, że wnioski powinny obejmować wszystkie analizowane przez Ciebie teksty.

Zadanie argumentacyjne:1. Przeczytaj uważnie fragment tekstu umieszczony pod tematem.2. Zastanów się, w jaki sposób zaproponowany w zadaniu tekst literacki koresponduje z tematem.3. Dokonaj interpretacji podanego fragmentu, w kontekście tematu - stwórzargument i podaj przykład z tekstu (z podanego fragmentu).

Zadania wstępne:1. Dokonajwprowadzeniado tematu zadania - przedstaw i omów problem poruszony w zadaniu.2. Stwórz tezę.Pamiętaj, że teza musi obejmować wszystkie teksty kultury, które będziesz omawiać.

Zadanie argumentacyjne:1. Zastanów się, jaki znasz drugi tekst kultury, który dotyczy motywu snu. Podaj tytuł i autora wybranego przez siebie dzieła.2. Określ, w jaki sposób autor zrealizował motyw snu w swoim dziele - stwórz argument i podaj przykład z tekstu.

Dziękuję za uwagę!

Na zakończenie zapraszam do obejrzenia filmiku dotyczącego motywu snu w różnych tekstach kultury.Kliknij na ikonkę obok.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ćw. maturalne - "Lalka" Prusa (motyw snu) by magdalenakarbowiak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Ćwiczenie maturalne - wypowiedź ustna(motyw snu w "Lalce" Prusa i innych tekstach kultury) Zadanie: Jakie funkcje w utworach literackich pełni motyw snu? Omów zagadnienie, odwołując się do załączonego fragmentu"Lalki" Bolesława Prusa orazinnych tekstów kultury. Kliknij na ikonkę obok, by zapoznać się z fragmentem "Lalki" Prusa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kobiety w "Lalce" Prusa by magdalenakarbowiak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Kobiety w "Lalce" Prusa ✌️ - Personalized

# data[].attributes.body
Podróże Kordiana

# data[].attributes.attachment_link.title
Untitled genially by kasia.podsadniak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Untitled genially ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kordian - podróże po Europie

akt II "Kordiana"

Juliusz Słowacki

2

1

4

1

Obym się sam ocenił,skoro świat ocenię ...Kordian w poszukiwaniu wartości

W akcie II, noszącym tytuł Rok 1828. Wędrowiec, poznajemy Kordiana, który - odratowany po samobójczym zamachu - wędruje po Europie, aby zweryfikować swoje idealistyczne wyobrażenia o świecie i prawach nim rządzących. W Anglii, ojczyźnie Szekspira i wielkich poetów romantycznych, we Włoszech, uważanych za kraj romantycznej, namiętnej miłości, w Watykanie, stolicy papiestwa, młody podróżnik konfrontuje z rzeczywistością swoje dotychczasowe poglądy o różnych aspektach życia. Ten zamiar Kordian zapowiada słowami

Rzeczywistości naga, wynagródź marzenie!Obym się sam ocenił, skoro świat ocenię...

Poznanie świata ma służyć zatem samopoznaniu i znalezieniu wartości, dla której warto żyć.

Wędrowiec w Anglii

Wymień miejsca w Anglii, w których toczy się akcja dramatu.Wyjaśnij sens słów Kordiana "chciałbym bliznę Kaima zmazać z mego czoła.:/ Pierwszy wzrok ludzi czoło samobójcy bada..."Na czym polegała pomyłka Kordiana w ocenie samotnego człowieka przechadzającego się po zmroku?Określ, co zdaniem Dozorcy można kupić za pieniądze?Przedstaw, do jakich wniosków dochodzi Kordian po konfrontacji twórczości Szekspira z rzeczywistością?

Kordian - lekcja życia

KAIN

Zapoznaj się z aktem II "Kordiana" i przystąp do pracy

Kaim (Kain) to postać biblijna, zabójca swego brata Abla. Porównanie samobójcy do Kaina wynika stąd, że człowiek powinien miłować siebie jak brata, dlatego targnięcie się na własne życie jest zbrodnią równą zabójstwu.

Odpowiedzi na pytania zanotuj do zeszytu :)

PODRÓŻ WŁOSKA KORDIANA

Opisz scenerię, w jakiej rozgrywa się akcja. Do jakiej klasy należą mieszkańcy takich miejsc?

Jaką funkcję pełnią wyszukane wyznania miłosne pojawiajace się w pierwszej części dialogu pomiędzy Kordianem a Wiolettą?

Przedstaw, w jaki sposób Kordian wystawia na próbę uczucie Wioletty?

Okresl, jaki środek stylistyczny został zastosowany w słowach "Prawdziwie ta kobieta kocha mię szalenie, /Poszła, szukając śladów kochanka po drodze..."

1

2

3

4

Zinterpretuj tę wypowiedź Kordiana jako podsumowanie epizodu włoskiego.

Odpowiedzi zanotuj do zeszytu :)

Wioletta - piękna kobieta poznana przez Kordiana we włoskiej willi. Postać ta miała uświadomić tytułowemu bohaterowi dramatu, że nie ma prawdziwej miłości. Uosabiała ona wszystkie kobiety (i nie tylko), dla których najwyższą wartością w życiu jest bogactwo, wygoda i zaspakajanie własnych potrzeb. Przekonana, że Kordian jest zamożnym mężczyzną zapewnia go o swojej dozgonnej i niepodważalnej miłości. Całkowicie zmienia swoje zdanie, gdy bohater oznajmia jej, że jest bankrutem. Zrozpaczona Wioletta mówi mu wtedy:Przegrałeś moje serce razem z klejnotami! (...)

To Ci się może przydać ...

IRONIA

AUDIENCJA U PAPIEŻA

Wyjaśnij, jaką rolę odgrywa w tekście przywołanie przez papieża postaci Jana Sobieskiego w powitaniu Kordiana.Jaką postawę przyjmuje papież wobec Polaków? Oceń ją.Określ funkcje, jakie pełnią wtrącenia papugi podczas rozmowy papieża z Kordianem. Odnieś się do kontekstu, w jakim padają?

Papież Leon XII

Watykana car Mikołaj I

cytat

funkcja wtrącenia

Miserere!

wyrażenie miserere mei, zmiłuj się nade mną, występuje w Biblii (Księga Psalmów) - psalmy pokutne i błagalne

Lacryma Christi...

łac. łza Chrystusa; ale też nazwa wina: Lacrimae Christi (łzy Chrystusa), wytwarzanego z winorośli hodowanej u podnóża Wezuwiusza.

Papież - ukazany został bardziej jako polityk niż Ojciec Święty. Kordian zjawił się na audiencji u głowy Kościoła z nadzieją, że dostanie błogosławieństwo dla siebie i całego narodu polskiego. Okazało się jednak, iż papież zalecał Polakom poddanie się carowi. Chociaż zawiadywał wszystkimi katolikami, to w tej sytuacji sympatyzował z prawosławną Rosją. Jego postać dopełniałLuterek, czyli mówiąca po łacinie papuga.

"Złóż ją (garść ziemi polskiej) tam, kędy chowasz drogie carów dary" - tymi słowami zwraca się do papieża Kordian- Mikołaj I okazał pomoc w odbudowie zniszczonej pożarem w 1923 r. bazyliki Św. Pawła za Murami

* Nakazowi papieża, aby Polacy śpiewali hosannę pod rządami cara, przeciwstawia zwrot bardziej adekwatny do sytuacji, w jakiej znajdują się rodacy Kordiana.* Uprzedza reakcję papieża na prośbę Kordiana o łzę nad prochami zamordowanych - demaskuje małość głowy Kościoła - jedyna łza, jaka go interesuje, oznacza nazwę wina.

Odpowiedzi zanotuj do zeszytu

Znaczący fakt dla chrześcijańskiej Europy - udział Sobieskiego pod Wiedniem, gdy polska husaria obroniła chrześcijańską Europę przed inwazją innowierców.

WNIOSKI

Kordian w Anglii dowiaduje sie , że za pieniądze można kupić honor, godność szlachecką, urzędy, stanowisko w parlamencie, a także czyjeś uczucia. Wyraz twarzy wcale nie musi być obrazem duszy. Spotkanie z papieżem przynosi gorycz i rozczarowanie. Doświadczenia z Wiolettą nauczyły go, że uczucie kobiety można kupić za pieniądze

Kordian podróż po Europie podsumowuje słowami: "Uczucia po światowych opadały drogach. Gorzkie pocałowania kobiety kupiłem... Wiara dziecinna padła na papieskich progach"

Ale to nie koniec wędrówki ! Kordian poszukując gorączkowo po Europie idei przewodniej dalszej egzystencji, trafia do Szwajcarii i tam na szczycie Mont Blanc ją znajduje...

Prawdy o życiu

Złudzenia Kordiana

CZEGO DOWIEDZIAŁ SIE KORDIAN O ŚWIECIE PODCZAS SWYCH PODRÓŻY?NAZWIJ POSTAWĘ CZŁOWIEKA, KTÓRY RZECZYWISTOŚĆ PODDAJE TRZEŹWEJ, BEZSTRONNEJ OCENIE

ZANALIZUJ POSTRZEGANIE ŚWIATA PRZEZ BOHATERA. POMYŚL I WPISZ DO ZESZYTU, JAKIE WYOBRAŻENIA O ŚWIECIE MIAŁ KORDIAN PRZED PODRÓŻĄ PO EUROPIEOKREŚL, JAK NAZYWA SIĘ TAKA POSTAWA ?

VS

+info

+info

IDEALIZM

REALIZM

Która z dwóch postaw - realizm czy idealizm jest Ci bliższa i dlaczego ?

ODPOWIEDŹ ZAPISZ W ZESZYCIE

3

2

1

4

do zobaczenia ....

tyle na dziś :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Kordian - podróże po Europie by a.zlota on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Kordian - podróże po Europie akt II "Kordiana" Juliusz Słowacki 2 1 4 1 Obym się sam ocenił,skoro świat ocenię ...Kordian w poszukiwaniu wartości W akcie II, noszącym tytuł Rok 1828. Wędrowiec, poznajemy Kordiana, który - odratowany po samobójczym zamachu - wędruje po Europie, aby zweryfikować swoje idealistyczne wyobrażenia o świecie i prawach nim rządzących.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W tej książce magia łączy sięz rzeczywistością, a świat duchów przenika do codzienności.Główny bohater, choć wytrwale dążydo celu, zapłaci za to wysoką cenę.

Bohaterowie

Ocena

Autor

Epoka

Cytat

Opis książki

Lektura 1

On, ona i trzy wiedźmy

Renesans / Barok

Życie jest tylko przechodnim półcieniem,Nędznym aktorem, który swą rolęPrzez parę godzin wygrawszy na scenieW nicość przepada - powieścią idioty,Głośną, wrzaskliwą, a nic nie znaczącą.

Dramatopisarz

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lektura 1

Makbet

Odwieczny pojedynek miłości i nienawiści.Wielki konflikt racji i nazwisk.Słowem - romans ze śmiercią w tle.

Bohaterowie

Ocena

Autor

Epoka

Cytat

Opis książki

Lektura 2

On, ona i oni

Renesans

Czym jest nazwa? To, co zwiemy różą, pod inną nazwą równie by pachniało.

Dramatopisarz

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lektura 2

Romeo i Julia

Lektura dla przedsiębiorców i biznesmenów. Nie wiesz, jak dobrze ulokować swój majątek, gdzie zainwestować lub ukryć oszczędności? W tej książce główny bohater poprowadzi cię przez tajniki materializmu.

Bohaterowie

Ocena

Autor

Epoka

Cytat

Opis książki

Lektura 3

On i jego szkatułka

Barok

Ale największa bieda to, że pański ojciec jest pańskim ojcem.

Dramotopisarz

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lektura 3

Skąpiec

Zastanawiasz się jak powstał świat? Chcesz się dowiedzieć czegoś o zjawiskach przyrody? A może interesujesz się losami herosów i superbohaterów? Odpowiedzi na te i jeszcze więcej pytań znajdziesz w tej książce!

Bohaterowie

Ocena

Autor

Epoka

Cytat

Opis książki

Lektura 4

Zbyt wielu, zbyt ważnych, zbyt różnych

Antyk

Na początku był Chaos...

Brak, tradycja ustna

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lektura 4

Mitologia

Filozoficzne podejście do życia i śmierci. Poetycka rozprawa na temat straty, smutku i tęskonty. Cykl dziewiętnastów liryków został poświęcony ukochanej córce autora.

Bohaterowie

Ocena

Autor

Epoka

Cytat

Opis książki

Lektura 5

Ojciec, córka, Bóg

Renesans

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, Moja droga Orszulo, tym zniknienim swoim.

Poeta doctus

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lektura 5

Treny

# data[].attributes.attachment_link.title
Nie oceniaj po okładce by Aleksandra Miller on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
W tej książce magia łączy sięz rzeczywistością, a świat duchów przenika do codzienności.Główny bohater, choć wytrwale dążydo celu, zapłaci za to wysoką cenę. Bohaterowie Ocena Autor Epoka Cytat Opis książki Lektura 1 On, ona i trzy wiedźmy Renesans / Barok Życie jest tylko przechodnim półcieniem,Nędznym aktorem, który swą rolęPrzez parę godzin wygrawszy na scenieW nicość przepada - powieścią idioty,Głośną, wrzaskliwą, a nic nie znaczącą.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Adam Mickiewicz

Dziady cz. III

Dziady cz. III

Geneza

Mickiewicz przebywa w Dreźnie i nie bierze udziału w powstaniu listopadowym;

próba roliczenia się poety z wyrzutami sumienia, rodzaj zadośćuczynienia;

przypomina proces filomatów, w którym był jednym ze skazanych

forma narodowej terapii po klęsce powstania

1. odrzucenie zasady trzech jedności - kilka miejsc, różny czas, brak chronologii

2. luźne związki przyczynowo-skutkowe

3. mieszanie się świata rzeczywistego i nadprzyrodzonego

4. otwarta kompozycja - brak wyraźnego zakończenia; cykl dramatyczny

5. synkretyzm rodzajowy i gatunkowy - liryka + epika + dramat, tragizm + komizm, patos + groteska

6. symboliczna wymowa wielu elementów dzieła

7. nastrojowość

8. bohater przechodzi wewnętrzną przemianę (Gustaw --> Konrad)

9. niesceniczny charakter dramatu

Dziady cz. III jako dramat romantyczny

Historiozofia w Dziadach cz. III

+info

Przeanalizuj opowieść Jana o wywózkach na Syberię / Widzenie ks. Piotra. Do jakich motywów męki Pańskiej nawiązał w tych fragmentach dramatu Mickiewicz?

Motywy biblijne w Dziadach

Przyporządkuj motyw do odpowiedniej kategorii.

Ofiara Chrystusa a ofiara Polaków

+info

Odszukaj sceny, w których zostały zawarte informacje na temat represjonowanej młodzieży(np. sc. I, VII i VIII),

Uzupełnij mapę myśli ilustrującą losy młodych więźniów ukazanych w III cz. Dziadów.

Razem, młodzi przyjaciele!"

Wielka Improwizacja

+info

Na podstawie Wielkiej Improwizacji przedstaw stosunek Konrada do ludzi i Boga.

Konrad jako...

+info

Żądania Konrada wobec Boga

+info

Konrad wobec Boga

+info

Konrad jako wieszcz

+info

Konrad wobec ludzi

manifest poety

podkreśla samotność i niezrozumienie Konrada

wyraża indywidualizm

wyraża gotowość i zaangażowanie na rzecz narodu

obraża Boga

buntuje się przeciwko Bogu

wyraz buntu prometejskiego

psychomachia - motyw walki dobra ze złem

Bóg pozostaje milczący

Konrad jest pyszny, wywyższa się, jednostka wybitna

Wielka Improwizacja

Istota wielkiej improwizacji

Udowodnij, że Konrad posiada cechy bohatera romantycznego. Uzupełnij schemat.

Konrad jako Bohater romantyczny

REAKCJA SŁUCHACZY

Przeczytaj „pieśń wampiryczną" Konrada i określ podane elementy:

MYŚL PRZEWODNIA

NASTRÓJ

PRZYWOŁANE OBRAZY

ŚRODKI STYLISTYCZNE

KOMPOZYCJA I SŁOWA KLUCZOWE

Zemsta na wroga

KAPRAL - Sprowadza ks. Piotra. Opowiada o swoich doświadczeniach z umierającymi. Ostrzega, że Konrad uległ siłom zła. Pilnuje, by nikt nie przeszkadzał Księdzu w modlitwie nad Konradem.WIĘZIEŃKSIĄDZ PIOTRANIOŁOWIE

Postać i jej ucział w ratowaniu Konrada

+info

żałuje Konrada, współczuje mu (Panie, ot byś cicho siedział. / Niech brat Piotr pomodli się [...]; Słyszysz, jak on szlocha)

Uczucia

Scena III. eGZORCYZMY kONRADA

Zastanów się nad symbolicznym sensem widzenia Ewy. Co kryje się pod motywem róży? Z kim możemy utożsamić ten element?

scena IV. widzenie ewy

Ksiądz a Poeta

KLIK

Wykonaj polecenia do tekstu Aliny Witkowskiej.

USTĘP

Zad. 1.

klik

Uzupełnij schemat mapy myśli dotyczącej treści, kompozycji i funkcji Ustępu.

Droga do Rosji

LOREM IPSUM DOLOR

Thanks!

# data[].attributes.attachment_link.description
Adam Mickiewicz Dziady cz. III Dziady cz.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kordian by Aleksandra Miller on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Kordian - analiza i interpretacja utworu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fortepian Chopina

C.K. Norwid

Subtitle

Reportaż

Poznaj historię fortepianu Chopina

9 września 1863 powstańcy styczniowi dokonali nieudanego zamachu na namiestnika Teodora Berga, rzucając bombę z okna pałacu Zamoyskich na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. W odwecie Rosjanie zdemolowali budynek pałacu, wyrzucając na bruk fortepian, na którym Fryderyk Chopin grał podczas pobytu w Warszawie.

Adresat

2. Do kogo podmiot liryczny zwraca się w wierszu? Zacytuj właściwe fragmenty tekstu uzasadniające Twoją odpowiedź.

Podmiot liryczny zawraca się do:* Fryderyka Szopena (Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie; A w tem... coś grał - taka była prostota; Oto patrz - Fryderyku!...),* sztuki (O Ty! - co jesteś Miłości-profilem, / Któremu na imię Dopełnienie).

Treść

3. Które strofy poruszają daną tematykę?

Wykonaj ćwiczenie.

Odwołania

4. Jaką funkcję pełnią w tekście odwołania do różnych tradycji: antycznej, biblijnej oraz narodowej?

Norwid przywołuje kanon kultury jako esencję największych osiągnięć geniuszu ludzkiego. Daje do zrozumienia, że twórczość Szopena jest równie wspaniała i uniwersalna, co dzieła starożytności. Jednocześnie przenika ją duch polskości i w tym sensie jest patriotyczna. Łączy w sobie doskonałość mistrzów starożytnych, świętość Biblii oraz pierwiastki polskie.

Proces twórczy

5. Norwid postrzegał proces twórczy jako pracę - zmaganie się z niedoskonałą materią, aby przekształcić ją w ideał. W tym kontekście zinterpretuj rozmowę strun z II strofy wiersza.

Gra na fortepianie jest zmaganiem z materią instrumentu, dlatego struny mówią o ruchach sobie przeciwstawnych: uderzaniu i odpychaniu.

Sceneria

6. Opisz przywołaną w wierszu scenerię powstania styczniowego, podczas którego rosyjscy żołnierze zniszczyli instrument Szopena.

* miasto zajęte przez obce wojsko (kaukaskie konie)* oddziały konne Kozaków pędzą tabunami przez ulice Warszawy (w zaułki / Kaukaskie się konie rwą [...] Po sto - po sto)* budynki płoną (Gmach - zajął się ogniem; dymem oślepian)* wszechobecna śmierć (ożałobione wdowy); przemoc (pod ścianę [...] czoła ożałobionych wdów / kolbami pchane)

Symbolika

7. Zinterpretuj symbolikę fortepianu zrzuconego na bruk.

twórczość Szopena; sztuka, byt idealny, bezczeszczony przez ludzką przemoc, głupotę, niedoskonałość, zło; prymitywizm wyrażający się pogardą dla sztuki

Apel

8. W kontekście pojawiającej się w utworze kilkakrotnie postaci Chrystusa, wyjaśnij, co może oznaczać apel, aby zniszczenie instrumentu stało się błogosławieństwem dla „późnego wnuka".

Ofiara ta jest rodzajem ceny, którą trzeba zapłacić, aby sztuka Szopena dała korzyść przyszłym pokoleniom. Okrucieństwo zaborców przyniesie odwrotny skutek do zamierzonego - muzyka polskiego kompozytora przetrwa wieki i ostatecznie zatriumfuje.

Środki stylistyczne

9. Rozpoznaj środki stylistyczne

Wykonaj ćwiczenie.

Postać

10. Zapoznaj się z materiałami dodatkowymi

Fryderyk Chopin

# data[].attributes.attachment_link.title
Fortepian Chopina by Aleksandra Miller on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Fortepian Chopina C.K. Norwid Subtitle Reportaż Poznaj historię fortepianu Chopina 9 września 1863 powstańcy styczniowi dokonali nieudanego zamachu na namiestnika Teodora Berga, rzucając bombę z okna pałacu Zamoyskich na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. W odwecie Rosjanie zdemolowali budynek pałacu, wyrzucając na bruk fortepian, na którym Fryderyk Chopin grał podczas pobytu w Warszawie.