# data[].attributes.headline
BOHATER ZBIOROWY, czyli szlachta w "Panu Tadeuszu"

# data[].attributes.subject
BOHATER ZBIOROWY, czyli szlachta w "Panu Tadeuszu"

# data[].attributes.body
Zbiorowym bohaterem poematu Mickiewicza jest szlachta polska. Nasz wieszcz przedstawił ją z niebywałym mistrzostwem, duża sympatią, ale i ironicznie zabarwionym krytycyzmem. Jacy są polscy szlachcice początku XIX wieku? Każda z postaci Mickiewicza to indywidualność. Jednocześnie Mickiewicz zauważa, że opisana w jego utworze kultura chyli się ku upadkowi. W utworze bardzo często pojawia się słowo "ostatni". Świat polskiej szlachty w "Panu Tadeuszu" to świat wyraźnie podzielony na sarmackich konserwatystów, rzeczników postępu i płytkich zwolenników cudzoziemszczyzny. Znajdziemy tu nieufnego wobec Napoleona, oburzającego się na nowe zwyczaje Maćka Dobrzyńskiego, nieszkodliwych dziwaków: Gerwazego i Protazego, którzy którzy są nosicielami cech typowego polskiego Sarmaty: warcholstwa, kłótliwości, pieniactwa, pychy i mściwości. Nieco innym typem szlachcica jest Sędzia. To wielki miłośnik staropolskiej tradycji, który jednocześnie umie przyjąć to, co "nowe". Hrabia i Telimena to postacie hołdujące wszystkiemu, co "obce", chętnie naśladują włoskie wzorce. Zupełnie inne spojrzenie mają natomiast ksiądz Robak, Jankiel, Zosia i Tadeusz - są oni przedstawicielami nowego pokolenia Polaków, którzy są świadomymi i żarliwymi patriotami.

# data[].attributes.body
Czas i miejsce akcji:
pięć letnich dni z roku 1811 i jeden wiosenny dzień roku 1812.
Wydarzenia rozgrywają się na Litwie, w Soplicowie - majątku Sędziego. Niedaleko stoi karczma Jankiela oraz dwór Hrabiego i ruiny zamku Stolnika Horeszki.

# data[].attributes.body
To syn Jacka Soplicy - Tadeusz. Przybywa do Soplicowa prosto ze szkół w Wilnie. Zostaje żołnierzem napoleońskim i choć od początku wpadł w oko Telimenie, to jego żoną zostanie Zosia.

# data[].attributes.body
Jacek Soplica (ksiądz Robak) - to brat sędziego, dawniej szlachecki zawadiaka, w czasie trwania akcji wielki patriota przygotowujący powstanie na Litwie. Ukrywa się pod postacią księdza Robaka, ostatecznie umiera, a po śmierci zostaje zrehabilitowany (tzn. przywrócony zostaje mu szacunek i uznanie).

# data[].attributes.body
właściciel majątku w Soplicowie, brat Jacka, czciciel staropolskiej tradycji, doskonały gospodarz. Od dawna procesuje się z Hrabią o stary zamek Horeszków. Jest patriotą, ale cechuje go także porywczość i skłonność do gniewu

# data[].attributes.body
do Soplicowa przybywa z Petersburga, jest krewną Sędziego. Telimena to wdowa poszukująca męża, opiekunka Zosi. Chce uwieść Tadeusza, potem Hrabiego, a ostatecznie zostaje żoną Rejenta.

# data[].attributes.body
córka Ewy Horeszkówny, pozostaje pod opieką Telimeny, ale czuwa nad nią także Jacek; Zostaje żoną Tadeusza. Zosia to dobrze wychowana, nieśmiała dziewczyna. W czasie zaręczyn zakłada tradycyjny strój litewski, co bardzo podoba się wszystkim zgromadzonym.

# data[].attributes.body
krewny Horeszków, procesuje się z Sędzią o zamek. Jest światowy, opowiada o licznych podróżach, stara się nadążać za modą. Jest zauroczony Telimeną, ale nie podoba mu się jej niestałość w uczuciach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pan Tadeusz - książka, która powinna być znana każdemu Polakowi. Choć jest to lektura obowiązkowa zarówno w liceum, jak i w szkole podstawowej, warto spojrzeć na ten tekst w inny sposób. Pan Tadeusz obfituje w wiele smaczków, nie tylko kulinarnych. Delektujcie się. Przypomnijcie sobie 10 intrygujących szczegółów z Pana Tadeusza!

Gdyby Telimena żyła w dzisiejszych czasach, z pewnością korzystałaby z usług lekarzy medycyny estetycznej. Sprawdźcie, dlaczego Tadeusz się odkochał!

Telimena wracała nazbyt śpieszno z lasuI poprawić kolory swe nie miała czasu;Około ust szczególniej widne były piegi.Nuż oczy Tadeusza, jako chytre szpiegi,Odkrywszy jedną zdradę, poczną w kolej zwiedzaćResztę wdzięków i wszędzie jakiś fałsz wyśledzać:Dwóch zębów braknie w ustach; na czole, na skroni

Zmarszczki; tysiące zmarszczków pod brodą się chroni!

(fragment ks. V)

Jest impreza, trzeba zatańczyć poloneza. Szczególnie gdy dochodzi do zaręczyn trzech par - Zosi i Tadeusza, Asesora z córką Wojskiego - Teklą oraz Telimeny z Rejentem. A kto prowadził poloneza? Zosia ubrana w skromną zieloną sukienkę (którą chciała wyperswadować jej Telimena) oraz najstarszy gość - Podkomorzy.

Soplicowskim kuchmistrzem był mistrz polowań i gry na rogu - Wojski Hreczecha. To on przygotowywał zaręczynową ucztę. Nim jednak wykwintne dania trafiły na stół, goście podziwiali słynny serwis, czyli rodzaj półmiska, który ozdobiony był figurkami przedstawiającymi sceny z polskich sejmików. Na tym naczyniu rozgrywało się cukiernicze widowisko - topniejący deser przypominał zmieniające się pory roku.

Serwis ten był nalany ode dna po brzegiPiankami i cukrami białymi jak śniegi:Udawał przewybornie krajobraz zimowy.W środku czerniał ogromny bór konfiturowy,Stronami domy, niby wioski i zaścianki,

Okryte zamiast śronu cukrowymi pianki;

(...)

Ale tymczasem wielki serwis barwę zmienił,I odarty ze śniegu już się zazielenił.Bo lekka, ciepłem letnim powoli rozgrzana,Roztopiła się lodu cukrowego pianaI dno odkryła, dotąd zatajone oku;Więc krajobraz przedstawił nową porę roku,Zabłysnąwszy zieloną, różnofarbną wiosną.Wychodzą różne zboża, jak na drożdżach rosną,Pszenicy szafranowej buja kłos złocisty,Żyto ubrane w srebra malarskiego listyI gryka wyrabiana sztucznie z czokolady,

I kwitnące gruszkami i jabłkami sady.

(fragment ks. XII)

Opisy przyrody? Ble! A dlaczego? Przecież Mickiewiczowskie wersy na temat litewskiej natury to swoiste arcydzieło! Dwa stawy w Soplicowie to para kochanków, wieczorami ptaki i żaby grają koncerty, a ulewa to rozwite warkocze. Kapusta ma łysinę, a arbuz brzuch. Natura u Mickiewicza żyje i zachwyca feerią barw oraz różnorodnymi odgłosami.

W Soplicowie posiadaczem tabakiery był nie tylko Podkomorzy, ale i ksiądz Robak. Jacek Soplica tabakierkę miał nie byle jaką - cztery razy zażywał z niej tabaki generał Dąbrowski, a jej denko zdobił wizerunek Napoleona i jego armii:

Tu, wycierając chustką zabrudzone denko,Pokazał malowaną armiją, malenkąJak rój much; w środku jeden człowiek na rumaku,Wielki jako chrząszcz, siedział, pewnie wódz orszaku;Spinał konia, jak gdyby chciał skakać w niebiosa,Jednę rękę na cuglach, drugą miał u nosa.„Przypatrzcie się - rzekł Robak - tej groźnej postawie;Zgadnijcie, czyja? - Wszyscy patrzyli ciekawie.- Wielki to człowiek, cesarz, ale nie Moskali,

Ich carowie tabaki nigdy nie bierali".

(fragment ks. IV)

Co ważne, ksiądz Robak używał tylko tabaki częstochowskiej, od braci paulinów.

Wszyscy wiemy, że Pan Tadeusz napisany został trzynastozgłoskowcem, ale w pewnym momencie Mickiewicz złamał metrum, prawdopodobnie zrobił to celowo. Zajrzyjmy do księgi III:

Domowemu to ptastwu taki ochmistrzyniWymyśliła ogródek: sławna gospodyni.Jendykowi-; jej wynalazek epokę stanowi

Zwała się Kokosznicka, z domu
czówna
W domowym gospodarstwie; dziś powszechnie znany.

Ciekawostka - Epilog napisany został jedenastozgłoskowcem.

Książkowa Zosia była rówieśnicą samego wieszcza. W 1811 r. Zosia „zaczyna rok czternasty", dlatego Telimena podpowiada jej, żeby porzuciła indyki i kurki, którymi tak chętnie się zajmowała. A Mickiewicz urodził się pod koniec 1798 r.

Telimena wiele pamiątek trzymała w szufladzie biurka. Najwięcej z nich pochodziło z czasów mieszkania w Petersburgu: plan metropolii, plan jej dawnego domu. W schowku Telimeny znajdował się także portret ukochanego psa zagryzionego przez szalonego charta sąsiada. W szufladzie znalazło się również miejsce na inne rysunki. Bywalczyni salonów przechowywała szkice Aleksandra Orłowskiego, modnego w tamtych czasach malarza. Chciała, by w jej szufladzie znalazły się również prace Hrabiego. Co ciekawe, biurko Telimeny kryło toaletę dla Zosi: „No, Zosiu, toaletę rób, dostań tam z biurka, Nagotowane znajdziesz wszystko do ubrania".

Słowo „ostatni" w Panu Tadeuszu pada około czterdziestu razy (ktoś jest chętny, by to policzyć?). Znajduje się nawet w podtytule epopei - jest to opowieść o ostatnim zajeździe na Litwie, czyli zbrojnym rozwiązywaniu sąsiedzkich konfliktów przez szlachtę. Ów zajazd zorganizował ostatni Klucznik Horeszkowa, zarazem ostatni dworzanin ostatniego Stolnika, czyli Gerwazy. Przywódcą zajazdu jest ostatni z Horeszków, czyli Hrabia. Soplicowa broni ostatni woźny Trybunału, czyli Protazy. Przymiotnik „ostatni" pojawia się także w kontekście króla Polski i władcy Litwy, polskich sejmików, uczty, Podkomorzego.

Dlaczego określenie to tak licznie występuje na kartach Pana Tadeusza? Oznacza ono kres pewnej epoki - Rzeczypospolitej Szlacheckiej. Narrator opowiada o świecie już minionym. Są to zresztą wspomnienia „kraju lat dziecinnych" Mickiewicza, który, jak wiemy, pisząc ten utwór, przebywał na emigracji i bardzo tęsknił za ojczyzną, jaką zapamiętał z dzieciństwa.

Film Andrzeja Wajdy, będący ekranizacją lektury, swoją premierę miał w 1999 r. Prace nad obrazem rozpoczęły się rok wcześniej, czyli w dwusetną rocznicę urodzin Adama Mickiewicza. Dziś trudno wyobrazić sobie studniówkę bez poloneza Wojciecha Kilara, który zabrzmiał w filmie wybitnego reżysera.

Oczywiście o Panu Tadeuszu można napisać jeszcze wiele więcej. Jest to wdzięczny temat do dyskusji. O jakie ciekawostki poszerzylibyście ten tekst?

Absolwentka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej na UAM w Poznaniu. Od 2013 r. pracuje jako nauczycielka języka polskiego, zajmuje się również pisaniem tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pan Tadeusz - 10 intrygujących szczegółów i ciekawostek!

# data[].attributes.attachment_link.description
Pan Tadeusz - książka, która powinna być znana każdemu Polakowi. Choć jest to lektura obowiązkowa zarówno w liceum, jak i w szkole podstawowej, warto spojrzeć na ten tekst w inny sposób. Pan Tadeusz obfituje w wiele smaczków, nie tylko kulinarnych. Delektujcie się. Przypomnijcie sobie 10 intrygujących szczegółów z Pana Tadeusza!

# data[].attributes.body
Arkadia – fikcyjna kraina, uważana przez poetów za krainę wiecznego szczęścia – ziemski raj, symbol wyidealizowanej krainy spokoju, ładu, sielankowej, wiecznej szczęśliwości i beztroski. (źródło: wikipedia.org).
Soplicowo to w epopei Mickiewicza świat wyidealizowany i uporządkowany. Ziemia rodzi tu obfite plony, przyroda jest bujniejsza niż gdziekolwiek indziej. Mieszkańcy, całkowicie oddani rytmowi natury żyją w pełnej harmonii z przyrodą. Wykonywane obowiązki, czynności i rozrywki określają pory roku. Mickiewiczowskie Soplicowo to jakby centrum świata - tu wkraczają wojska przynoszące wolność, tu ksiądz Robak nawołuje do powstania. Dwór Sędziego, to miejsce słynące z gościnności i staropolskiej tradycji, charakteryzujące się etykietą. W porównaniu z dobrze znanym Mickiewiczowi Paryżem, Soplicowo nadaje swoim mieszkańcom sens życia, pomaga przetrwać tragiczne zwroty historii. Dwór jest ostoją polskości: na ścianach wiszą portrety bohaterów - Kościuszki, Rejtana, Korsaka, stary zegar wygrywa Mazurka Dąbrowskiego, rodowy serwis jest pamiątką historyczną.

# data[].attributes.headline
Epos narodowy, epopeja narodowa – utwór literacki (epos) o istotnym znaczeniu dla narodu lub grupy społecznej, przedstawiający jej dzieje w przełomowym momencie. Określenie to przyznawane jest zwykle jednemu dziełu literatury narodowej, które według materiałów historycznych czy tradycji ma najwierniej oddawać charakterystyczne dla epoki rysy narodu lub jego warstwy, osiągając jednocześnie wysoki stopień artyzmu. (źródło: wikipedia.org)

# data[].attributes.subject
Epos narodowy, epopeja narodowa – utwór literacki (epos) o istotnym znaczeniu dla narodu lub grupy społecznej, przedstawiający jej dzieje w przełomowym momencie. Określenie to przyznawane jest zwykle jednemu dziełu literatury narodowej, które według materiałów historycznych czy tradycji ma najwierniej oddawać charakterystyczne dla epoki rysy narodu lub jego warstwy, osiągając jednocześnie wysoki stopień artyzmu. (źródło: wikipedia.org)

# data[].attributes.body
O dziele Mickiewicza mówi się jako o epopei narodowej, a to z kilku powodów:

- akcja utworu rozgrywa się w momentach przełomowych, zwłaszcza dla Polski i Litwy - Napoleon wyrusza na Rosję, a z postacią cesarza wiążą się nadzieje niepodległościowe; zaakcentowany jest zmierzch epoki szlacheckiej, przy jednoczesnym ukazaniu jej świetności, nowy porządek symbolizuje kolejne pokolenie  - Tadeusz i Zosia;

- przekrój społeczny - różne warstwy: magnaci (Stolnik), zamożna szlachta (Podkomorzy, Sędzia), uboga szlachta zaściankowa - Dobrzyńscy, włościanie (zasiadający w karczmie, wracający z pola) są bohaterami dzieła;

- odzwierciedlenie obyczajowości epoki: zwyczaje, obyczaje, obrzędy, życie towarzyskie, uczty, poszanowanie tradycji, silna więź z ojczyzną;

- elementy historyczne i realizm przedstawianych zdarzeń: bohaterowie charakterystyczni dla swojej epoki (strój, styl życia, sposób mówienia);

- bohater jednostkowy, którego losy wiążą się z losami narodu (ksiądz Robak i jego działalność)

- bohater zbiorowy: szlachta

-wielowątkowość dzieła: wątki główne (spór o zamek, problem walki narodowowyzwoleńczej, dzieje wybitnej jednostki - Jacka Soplicy) i poboczne (spór Asesora z Rejentem i in.)

- styl podniosły, patetyczny, adekwatny do podjętego tematu; artyzm utworu; bogactwo środków stylistycznych w sposobie obrazowania: liczne epitety, porównania, metafory, onomatopeje).

# data[].attributes.body
Mickiewicz na pomysł napisania "Pana Tadeusza" wpadł w 1831r. w czasie pobytu w Wielkopolsce (tak, tak... to u nas). Przebywał wówczas w urokliwym dworze łukowskim, który był dla niego inspiracją do opisu Soplicowa.
Prace nad utworem trwały od jesieni 1832 r. do lutego 1834.