# data[].attributes.attachment_link.readable_text
historiozoficznew ,,Sonetach krymskich"

Refleksje

,,Gdzież jesteś,

o miłości, potęgo i chwało"

Adam Mickiewicz

Zastanówmy się!

Dlaczego podróżujemy?

Najlepsze są takie podróże, które nam żadnym nie grożą końcem!

Geneza

Gatunek

O cyklu

Zdjęcia

Portret Mickiewicza

Sonety krymskie

1825 r.

Stepy akermańskie

1

Tekst

Odpowiedz na pytania!

1. Nazwij nastroje podmiotu mówiącego i określ, jakimi środkami literackimi są kreowane.2. Odszukaj sformułowania odnoszące się do przestrzeni stepu oraz sformułowania odnoszące się do przestrzeni oceanu. Na podstawie obserwacji wyciągnij wnioski dotyczącea) obrazowania,b) metaforyki,c) wizji świata.3. Zapisz po dwa argumenty uzasadniające każdą z tez dotyczącą roli podmiotu mówiącego.* Podmiot jest podróżnikiem zachwycającym się orientalną przyrodą.* Podmiot jest romantykiem rozważającym miejsce człowieka w świecie.* Podmiot jest emigrantem tęskniącym za utraconą przeszłością.

Tekst 1.

A teraz sprawdzimy, jak sformułowalicie argumenty!

* Podmiot jest podróżnikiem poznającym nową krainę.

- zwraca uwagę na orientalną przyrodę (step, burzan),- wymienia konkretne nazwy topograficzne (Dniestr, Akerman),- jest wrażliwy na piękno natury, opisuje ją poetyckim językiem,- jest jednym z grupy wędrowców przemierzających step (stójmy, jedźmy).

*Podmiot jest emigrantem tęskniącym za utraconą przeszłością

-jest wygnańcem oderwanym od rodzinnej Litwy, przeżywającym stany nostalgii za rodzinnymi stronami,- jest człowiekiem zasmuconym brakiem pamięci o sobie wśród najbliższych,- jest poetą rozczarowanym zapomnieniem o pozycji na Parnasie.

* Podmiot jest romantykiem rozważającym miejsce człowieka w świecie.

- dokonuje autoanalizy w ciemności i w ciszy,- odznacza się nadwrażliwością, odbiera naturę „uchem wewnętrznym", słyszy to, czego normalnie zmysły nie uchwycą,- przeżywa stany samotności, wyobcowania, także w wymiarze egzystencjalnym,- dostrzega małość człowieka wobec ogromu świata

Jak już zauważyliście!

Nastrój podmiotu lirycznego zmienia się - początkowy spokój wywołany monotonną jazdą przez stepy (wskazaliście przecież onomatopeje, eufonia samogłoskowa, paralelizm składniowa, regularna średniówka, epitety obrazowe), potem niepokój spowodowany zagubieniem na stepie, bezskutecznym szukaniem wskazówki wiodącej do celu (tutaj mamy krótkie frazy, zaburzona średniówka), kontemplacja natury (znowu eufonia spółgłoskowa, powtórzenia), w końcu smutek spowodowany osamotnieniem (nocna pora symbolem mroku w duszy, niepełne zdanie warunkowe, eksklamacja).W kwestii obrazowania nakładają się obrazy oceanu i stepu, czyli dwóch bezkresnych przestrzeni skojarzonych ze sobą ze względu na wrażenie ogromu oraz falistego ruchu w naturze. Środki takie jak metafora, oksymoron, epitety metaforyczne, metonimia, synekdocha, porównanie łączą słownictwo akwatyczne z określeniami przyrody stepu, odnoszą się do obu sfer, tworząc „podwójny obraz" (np. koralowe ostrowy burzanu kojarzą się z ostrymi łodygami ostów i łopianów przypominających strukturę koralowca, ale i z wielkimi krzakami ziela pokrytymi latem kwiatami o barwie purpurowo-różowej, koralowej, przypominającymi wyspy na stepie, nadają rozmaitą przyjemność płaszczyznom); metafory są oparte na wschodnim słownictwie. Świat jest ogromny zarówno w wymiarze horyzontalnym, jak i wertykalnym (przestwór suchego oceanu, patrzę w niebo), tajemniczy, budzący niepokój, niepoddający się jednoznacznej interpretacji (tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi?).

BurzA

TEKST!

Pytania do tekstu!

UZASADNIJ TEZĘ.KLIKNIJ!

Zapiszcie po dwa argumenty uzasadniające każdą z tez dotyczącą sytuacji bohaterów wiersza.* Podmiot opisuje typowe zachowania ludzi w sytuacji zagrożenia życia.* Podmiot relacjonuje przeżycia i myśli indywidualisty.* Podmiot jest romantykiem rozważającym miejsce człowieka w świecie

Sprawdźmy!

Podmiot opisuje typowe zachowania ludzi w sytuacji zagrożenia życia.

- wyodrębnia różne reakcje (funkcja zaimków wskazujących),- opisuje stany rezygnacji, bierności, ale i potrzebę bliskości, wspólnoty losu, a nawet irracjonalnego oczekiwania cudu,- ujawniają się wartości istotne dla ludzi: religia, przyjaźń, solidarność.

Podmiot relacjonuje przeżycia i myśli indywidualisty

Podmiot jest romantykiem rozważającym miejsce człowieka w świecie.

- dostrzega dramatyzm relacji między potęgą natury a małością człowieka,- dostrzega współgranie przyrody z sytuacją ludzi (zachód słońca odpowiednikiem zaniku nadziei, krwawość zachodu a śmierć żeglarzy),- personifikuje duchową istotę natury (geniusz śmierci), postrzega ją jako siłę zagrażającą człowiekowi.

Jak Wam poszło?

Głównym składnikiem treściowym obu sonetów jest egzotyczna dla Mickiewicza natura Krymu, aledominantą ideową są osobiste przeżycia i refleksje. Orientalna natura stała się środkiem do refleksji o ludzkiej kondycji i sytuacji człowieka w świecie, np. step można odczytać jako symbol egzystencjalnej pustki w świecie, burzowemorze jako symbol ludzkiego życia, a destrukcję statku jako znak zniszczenia psychiki. Personifikowana i hiperbolizowana natura podkreśla dramatyzm ludzkiego losu.

Podsumujmy!

To takie oczywiste!

Orient

Chanat krymski

Historiozofia

Pojęcia

Pałac chanaw Bakczysaraju

Fascynacja orientem

Pytania do tekstu!

Tekst

Bakczysaraj

3

Tekst

Podsumujmy!

Kliknij!

Bakczysaraj w nocy

Tekst

Odpowiedz na pytania!

W JAKI SPOSÓB JEST REALIZOWANY ORIENTALIZM W SONETACH BAKCZYSARAJ I BAKCZYSARAJ W NOCY ADAMA MICKIEWICZA?

Wskazówka!

Uzupełnij tabelę!nazwy własnerealia kulturowemetaforyka oparta na pojęciach Wschodumentalność człowieka Wschoduestetyka Orientuhistoria

Sprawdźmy!

Nie ulega wątpliwości, że..

Oba sonety są dowodem fascynacji Mickiewicza przyrodą i kulturą Wschodu. Ukazują Orient przefiltrowany przez psychikę i umysł romantyka.

Zuzanna Fijałkowska

Dziękuję za Waszą pracę!

Wow, you got it!

# data[].attributes.attachment_link.description
historiozoficznew ,,Sonetach krymskich" Refleksje ,,Gdzież jesteś, o miłości, potęgo i chwało" Adam Mickiewicz Zastanówmy się! Dlaczego podróżujemy? Najlepsze są takie podróże, które nam żadnym nie grożą końcem! Geneza Gatunek O cyklu Zdjęcia Portret Mickiewicza Sonety krymskie 1825 r. Stepy akermańskie 1 Tekst Odpowiedz na pytania! 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Efektowne sposoby pracy z tekstem

ciemność, ciemność widzę

zdalnie nie znaczy marnie

Jak zachwyca, skoro nie zachwyca?

diagnoza pacjenta

rozwiązania

rozgrzewka

aida

metafora

film zamiast wstępu

Harvard

buirko

news

bohater w koronie

szukam pracy

varia

czas Przejazdu - 45 minut

Co pacjenta boli?

rozbieżność realnych problemów od lekturowych

Brak ciekawości, brak emocji

brak motywacji, poczucia sensowności działań

Nudne lektury

Obraz zamiast słowa

Jakich argumentów używamy, aby zachęcić do czytania?

Kup pan cegłę

walka o atencję

Toczymy nierówną walkę o uwagę i czas uczniów.

Marketing lekturowy

Motywowanie do zakupu

modelaida

Uwaga

Zainteresowanie

Pragnienie

Działanie

DŻingiel

trailer

darmowa próbka

Lokowanie produktu

ideemerketingowe

04

02

03

01

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrudexercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrudexercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrudexercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrudexercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur.

Kto ma być kreatywny?Ja czy uczeń?

Pytam...

Metafora

projekt zero

Izabella Wypich - EdunewsUkryte piękno. Znajdź coś pięknego, co zwykle jest niewidoczne lub niezauważoneUkryty design. Poszukaj i popatrz na przedmiot, rzecz, budynek, który jest starannie utrzymany lub dobrze zaprojektowany, a na który zwykle nie zwracasz uwagiUkryta praca. Poszukaj śladów pracy innych ludzi, której zwykle nie zauważasz, śladów remontów, transportowania, pielęgnacji, sprzątania, dbania o cośUkryty system. Zauważ i spojrzyj na coś działania, których zwykle nie zauważasz, system interakcji i powiązań które działają ze sobą, świateł drogowy, automatycznych drzwi, poruszających się pojazdówUkryta natura. Poszukaj zwierząt i roślin, które żyją w niesprzyjających, nietypowych miejscachUkryta odległość. Poszukaj rzeczy, które pochodzą z daleka, przywędrowały tu. Mogą to być wytwory człowieka lub naturyZnajdź różne przykłady takich rzeczy, powiązań, działań.Wybierz jeden lub dwa przykłady, przypatrz się głębiej, poobserwuj i opisz: robiąc zdjęcia lub krótki film video, rysunek, tworząc listę opisujących słów, napisz wiersz, piosenkę, model 3D.Wymyśl dwa interesujące pytania na temat tego co zaobserwowałaś/eś

o ono stało się inspiracją to stworzenia wielu opowieści z małą i wielką historią w tle. Zadałam uczniom pytanie dotyczące tego artefaktu- do kogo mógł należeć przedmiot? W jakich okolicznościach, z jakiej okazji mógł być ofiarowany? Kim był obdarowany? Jak potoczyły się jego losy? Jak wyglądała rzeczywistość w Polsce w 1941 roku (data wyrzeźbiona na pudełku)? W jaki sposób okoliczności historyczne zmieniają sposób postrzegania tego prezentu?

biurko

Zuzanna Bociańska

biurko

biurko

Mendel gdański, Lalka

Bez wstępu

Skąpiec

Skąpiec

Lilije

Lorem ipsum dolor

Bohater w koronie

oczamiheadhuntera

Stwórz sobie arkusz

teledysk

Plakat +interpretacja

PLakatownia

Lorem ipsum dolor

Bitwa na argumenty

na wychowawczą

Trafny

szeroki

pogłębiony

Mikroanaliza

audycje

Mnożenie przez dzielenie

# data[].attributes.attachment_link.description
Efektowne sposoby pracy z tekstem ciemność, ciemność widzę zdalnie nie znaczy marnie Jak zachwyca, skoro nie zachwyca? diagnoza pacjenta rozwiązania rozgrzewka aida metafora film zamiast wstępu Harvard buirko news bohater w koronie szukam pracy varia czas Przejazdu - 45 minut Co pacjenta boli?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Esej, szkic interpretacyjny na nowej maturze

Szkic krytyczny pisany przez Was na lekcjach języka polskiego powinien być wypowiedzią wykraczającą poza sztywny schemat treściowy i kompozycyjny rozprawki, przy tym jednak zachowywać cechy wypowiedzi argumentacyjnej, odznaczać się logicznym wywodem myślowym, przemyślaną kompozycją, z możliwością wprowadzenia dygresji i różnych kontekstów -zbliżając się w ten sposób do formuły eseju.

W szkicu krytycznym masz za zadanie zasygnalizować różne możliwości odczytania sensu utworu i przedstawić własną koncepcję interpretacyjną.

Ta forma wymaga umotywowania zaproponowanej koncepcji interpretacyjnej.

Ma zachęcić odbiorcę do wspólnej, erudycyjnej refleksji nad tekstem.

*określany jako dłuższa wypowiedź pisemna o charakterze argumentacyjnym nawyraźnie określony temat(np.opisarzu,książce,utworach poetyckich-współczesnych lub dawniejszych),

* wypowiedź, w której uczeń przedstawia przemyślenia na podstawie analizy załączonych do tematu tekstów lub fragmentów tekstów. Krytyczny, czyli taki ,w którym na plan pierwszy wysuwa się podmiotowość autora wypowiedzi (piszącego ucznia), subiektywny ogląd analizowanych przez niego treści, zagadnień, utworów-przy czym wartościowanie, opinie, wnioski powinny być formułowane na podstawie wiedzy o autorze, utworze, epoce, prądzie literackim itd.(stosownie do tematu pracy)..

Szkic, czym jest

Schemat analizy szkicu krytycznego

*interpretacja tytułu tekstu i określenie tematu;

* analiza akapitów jako całości treściowych, określenie głównych myśli przedstawionych w tekście;

* sporządzenie planu dekompozycyjnego;

*wyróżnienie wskaźników nawiązania, spójności tekstu;

*przeanalizowanie warstwy językowej tekstu, określenie wyróżników stylu.

przeczytaj dwukrotnie tekst

1. Jak rozumiesz tytuł utworu?

2. Wypisz z tekstu, podkreśl, zwroty trudne, wymagające wyjaśnienia.

3. Sformułuj temat tego szkicu.

4. W pięciu punktach przedstaw główne zaganienia ukazane w szkicu.

Wit Tarnawski, Pierwsze spotkanie z Conradem („Nostromo") - fragment

1. Na początku tej impresji o Nostromie trzeba podkreślić, że Conrad jest jednym z najbardziej „obarczonych sensem" pisarzy świata. Twórczość jego rodzi się z głębokiej zadumy nad życiem i nawet najbardziej błahym utworem Conrad zawsze chce coś nam powiedzieć.

4. Ale żaden wątek nie jest centralny (nawet o przekleństwie srebra). Wszystko zachodzi na siebie, zaciera się wzajemnie i pozostawia wreszcie wrażenie bogatej i niepojętej próżni. Chaos prawd bez wspólnej linii wyjaśnienia - sfinks wieloli cowy, jak samo życie.

5. Conrad [nawiązanie do akapitu 1.] zdaje się nam mówić: Oto patrzcie taki jest świat. Przeniknąłem go - ale nic nie znaczy. Jest tylko rozpaczliwie smutny; wszystko zawodzi, a głupcy zwyciężają.

6. Przeszli ludzie, rasy, państwa. Pokazali, czym są, do czego dążą. No i co z tego? P o tylu zmianach nic się między nimi nie zmieniło na lepsze, po tylu wejrzeniach w ich życie nie pojmujemy po co żyli, nadal o życiu nic nie wiemy. Chyba to, że wszędzie panoszy się egoizm i jego najpotężniejszy, najistotniejszy wyraz: chęć posiadania pieniędzy i bogactw. A sprawiedliwi? Pośrednio służą mu lub są przezeń deptani.

7. Smutek tej książki tym jest głębszy, że koniec niby dobry: zwycięża ład i rozkwita nowe państwo; większość sprawiedliwych ocalała. Ale za spokojem szerzy się jałowość wszelkiego prawdziwego szczęścia i idą już z dali nowe bu rze, aby i tę niedoskonałą formę życiowego dobra z kolei roztrącić. Jest nawet dużo pięknych, prawych charakterów. Ale daremnie szukałby na kartach książki uzasadnienia albo nawet aluzji, po co zabłąkali się oni w ten błazeński pochód ludzkości, jaka jest rola doczesnej ich wędrówki i odpłata za nią, Są po to, żeby wytrwać, rozczarować się i zginąć.

Wit Tarnawski, Uchwycić cel. Szkice krytyczne , wybór i przedmowa Jacek Dąbała, Lublin

Temat szkicu można sformułować następująco: Próba określenia sensu powieści Josepha Conra - da Nostromo

* pesymistycznej wymowy utworu pomimo przedstawionego pozytywnego zakończenia;

* mistrzostwa Conrada w ukazywaniu świata przybliżającego odbiorcę do życia.

Każdy z akapitów streść w dwóch zdaniach.

Analiza szkicu krytycznego

W 1. akapicie Tarnawski nobilituje Conrada jako pisarza moralistę. Wskazuje istotę twórczości Conrada, określa go jako jednego „z najbardziej <obarczonych sensem> pisarzy świata" i wyjaśnia, że źródłem tej twórczości jest głęboka zaduma nad życiem, filozoficzne i refleksyjne spojrzenie na rzeczywistość, a celem - przekazanie czytelnikowi określonego przesłania

. − 2. akapit wprowadza czytelnika w pewne zakłopotanie, ponieważ zdaniem krytyka Nostromo wy woływać może w odbiorcach ambiwalentne odczucia - książki wspaniałej, ale „brzemiennej nieuchwytnym sensem próżni", wielkiej, ale bezcelowej, wielowątkowej, bez wyraźnego wątku głównego, pełnej luźno powiązanych historii i przez to chaotycznej. Świat stworzony przez Con rada - „wielki, burzliwy, ciekawy" powstał z próżni i pozostawił po sobie pustkę, historie ludzkie pozwoliły na obnażenie jałowości i ironii bogactwa, śmieszności i małości wielkich dzieł, znie chęcającej równości wielkiego i małego. Rozważania te prowadzą do zaskakującego wniosku: książka „szeroka i mądra jak życie" niczego „nie chce, niczego nie dowodzi i jest wielka uczuciem bezcelowości i bez znaczenia swej mądrości i swego bogactwa".

− Słowa rozpoczynające 5. akapit: „Conrad zdaje się nam mówić" otwierają pole do określenia celu powieści pisarza moralisty - zaprezentowania pesymistycznej wizji świata - rozpaczliwie smutnego, niesprawiedliwego, świata, w którym triumfują głupcy.

− Kolejny akapit można by potraktować jako synonimiczny wobec poprzedniego, ponieważ autor podkreśla w nim istnienie niesprawiedliwości w świecie, jednak myśl tę uzupełnia - zwracając uwa gę na bezcelowość starań człowieka o zrozumienie bezsensu życia, w którym „głupcy zwyciężają" a sprawiedliwi służą egoistycznym interesom innych lub „są przezeń deptani".

Vademecum nauczyciela, ORE

Zwróć uwagę na rodzaje akapitów występujące w tekście . Rozpoznaj je. Które akapity przeważają?

Zwróć również uwagę na kompozycję tekstu.

1. Jakich form używa autor?

2. jaką funkcję pełnią zastosowane zwroty i wyrażenia?

3. Wskaż cechy stylu autora.

Tematy szkiców krytycznych do Trenu IX i fraszki O żywocie ludzkim Jana Kochanowskiego.

1. Czym kierować się w życiu? Rozważ problem/odpowiedz na pytanie i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych tekstów oraz lektury obowiązkowej.

2. Refleksje poety na temat ludzkiej egzystencji. Rozwiń temat, odwołując się do fraszki Jana Kochanowskiego O żywocie ludzkim, Trenu IX oraz innych tekstów kultury. Wykorzystaj konteksty interpretacyjne.

3. Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy... Czy istnieją wartości ponadczasowe, które gwarantują satysfakcję i szczęście w życiu człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do Trenu IX, fraszki O żywocie ludzkim Jana Kochanowskiego i innej lektury obowiązkowej lub tekstu kultury.

4. Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława? Co nadaje życiu ludzkiemu sens? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do Trenu IX , fraszki O żywocie ludzkim Jana Kochanowskiego oraz wybranej lektury obowiązkowej.

5. Jakie wartości w życiu człowieka można uznać za istotne?

6. Czy doświadczenia życiowe wpływają na wyznawane zasady/wartości?

7. Czy człowiek ma wpływ na przebieg własnego życia, czy decydują za niego siły niezależne? 8. W jaki sposób literatura ukazuje ludzkie życie? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do Trenu IX , fraszki O żywocie ludzkim Jana Kochanowskiego oraz wybranej lektury obowiązkowej.

Materiały ze strony CDN Leszno.

Tematy szkiców krytycznych do Przedmowy do III cz. Dziadów, treści całości dramatu oraz wybranego tekstu kultury.
1. Prawda a fikcja literacka. Jaki wpływ na literaturę mają autentyczne wydarzenia? Rozwiń temat, wykorzystując Przedmowę do Dziadów cz. 3, znajomość całego dramatu i innych tekstów literackich. Wykorzystaj konteksty interpretacyjne (np. Inny świat, literaturę faktu, odczyt noblowski O. Tokarczuk).
2. Rządy autorytarne a wolność jednostki! Rozważ problem, odwołując się do podanego fragmentu III cz. Dziadów, całego utworu oraz wybranych tekstów kultury.
3. Jaki obraz społeczeństwa polskiego w zaborze rosyjskim został ukazany w Przedmowie do III cz. Dziadów, treści całości dramatu oraz wybranym teksie kultury.
4. Przedstaw wpływ działań aparatu władzy (w zaborze rosyjskim) na życie (Polaków) ludzi! Rozważ problem, odwołując się do podanego fragmentu III cz. Dziadów, całego utworu oraz wybranych tekstów kultury.

"Nadal lepiej wiadomo, czym to nie jest, niż czym jest" Czesław Miłosz

"Esej nie powołuje do życia fikcyjnych światów. Składnikami dyskursu eseistycznego są rozmaite elementy-anegdoty autobiograficzne i historyczne, reminiscencje z lektur, cytaty, streszczenia i interpretacje, refleksje, komentarze, głosy" K. Wyka

Pomiędzy esejem a szkicem krytycznym można dostrzec następujące podobieństwa:

*tematem jest określone zjawisko, problem;

*prezentacja materiału ma charakter szkicowy

; *na ogół autor nie rozstrzyga problemów, ale je rozważa, formułując niekiedy cały szereg pytań otwartych.

Pomiędzy esejem a szkicem krytycznym można dostrzec następujące podobieństwa:

*tematem jest określone zjawisko, problem;

*prezentacja materiału ma charakter szkicowy;

*na ogół autor nie rozstrzyga problemów, ale je rozważa, formułując niekiedy cały szereg pytań otwartych.

subiektywny, nastrojowy, pisany stylem poetyckim

Tematyka obyczajowa (bliska uczniowi)-komputer, Netflix, telewizja'

Temat to gotowa teza

Wymaga jasnego określenia swojej postawy - tak lub nie

publicystyczny, filozoficzny, naukowy

Temat eseju francuskiego:

Rabelais - pisarz poważny?

1. Definicja paradoksu.

2. Przeciwstawienie powagi i radości.

3. W zakończeniu warto zauważyć, że ta opozycja jest bezzasadna, ponieważ radość łączy się z refleksją.

Przykłady tematów:

Telewizja przynosi więcej rozrywki niż nauki.

Nie trzeba wychodzić z domu, by podróżować.

Telewizja przynosi więcej szkody niż pożytku.

Argumenty nie mogą być poparte osobistymi doświadczeniami. Argumenty muszą być dowodem wiedzy o rzeczywistości.

Przedstaw wpływ działań aparatu władzy (w zaborze rosyjskim) na życie (Polaków) ludzi. Rozważ problem, odwołując się do podanego fragmentu III cz. Dziadów, całego utworu oraz wybranych tekstów kultury.

Co jest niezbędne?

kontekst historyczny

kontekst biograficzny

filozoficzny

aluzje biblijne

tekst "Dziadów"

prądy literackie

inne utwory

artykuły

Temat:

wprowadzenie do tematu, sentencje, aforyzmy,teza

wprowadzają nowe myśli

zawierają myśl przewodnią

istota wypowiedzi pojawia się na końcu akapitu

spajają poszczególne akapity, są krótsze

nie zawierają nowych myśli, parafrazują wcześniejsze refleksje

Akapity syntetyczne - wypowiedzenie tematowe zamieszczone jest na końcu, pełni wówczas rolę wniosku, którego przesłanki zawarte są w rozwinięciu, lub puenty, efektownie zamykającej wywód.

Akapity łącznikowe - nie zawierają nowych myśli, ponieważ służą do spajania większych części tekstu. Mogą również podsumowywać jakieś fragmenty rozważań bądź stanowić wprowadzenie do fragmentów po nich następujących. Są zazwyczaj krótsze od akapitów, które je otaczają.

Budowa akapitu

Argument-rozwinięcie-przykład

Argument to stwierdzenie uzasadniające lub obalające tezę.

Rozwinięcie to przemyślenia nadawcy tekstu na temat tezy, pytania, problemu wynikające z jego doświadczeń, refleksji, obserwacji.

Przykład to fakt, sytuacja lub zdarzenie ilustrujące argument, pomagające wyjaśnić jego znaczenie oraz wspierające argumentację.

Argument:Człowiek sam wybiera sobie pracę.

Rozwinięcie:Mamy możliwość wyboru naszego zajęcia. Od nas zależy, czy i czego się uczymy, do jakiej pracy pójdziemy. Możemy też zmieniać zatrudnienie, jeśli nam nie odpowiada.

Przykładem takiej postawy jest Wokulski, który zmieniał swoje zajęcia w trakcie życia, także kapitał gromadził, dokonując operacji finansowych na różnych obszarach -a przy swoich talentach miał wiele możliwości wyboru..

Przykład argumentu

Tworzenie wypowiedzi. Budowa argumentu. Przykład

Są również inne siły 1, które nieodwracalnie zmieniają życie. Największą, najbardziej zagadkową, najsilniejszą z nich jest 2 miłość.

Ona uderza 3 niespodziewanie i nie ma sposobu, by się przed nią uchronić. W jej sidła wpadł również 4 Stanisław Wokulski, który bez pamięci zakochał się w Izabeli Łęckiej. Był w stanie zrobić dla niej wszystko[...].
- Celem moich rozważań jest...
- Postaram się przedstawić swoje refleksje na temat...
- Problem, o którym chcę pisać...
- Celem tej pracy jest...
- Celem moich rozważań jest...
- Może warto najpierw zastanowić się nad znaczeniem słowa...
- Proponuję najpierw rozważyć, czym jest...
- Najpierw zastanowię się nad znaczeniem słowa...
- Zamierzam skupić się na...
- Postaram się przedstawić swoje refleksje na temat...
- Od dawna nurtował mnie problem. Celem moich rozważań jest...
- Postaram się przedstawić swoje refleksje na temat...
- Problem, o którym chcę pisać...
- Celem tej pracy jest...
- Celem moich rozważań jest...
- Może warto najpierw zastanowić się nad znaczeniem słowa...
- Proponuję najpierw rozważyć, czym jest...
- Najpierw zastanowię się nad znaczeniem słowa...
- Zamierzam skupić się na...
- Postaram się przedstawić swoje refleksje na temat...
- Od dawna nurtował mnie problem.
Jeżeli prócz postawienia tezy serwujemy czytelnikowi wstęp, ogólne rozważania na jakiś temat, pomocne będą sformułowania:
- Ktoś może mieć inne zdanie i twierdzić, że...
- Oddajmy głos innej opinii... (opiniodawcy).
- Słyszałem też odmienny pogląd...
- Są tez tezy przeciwne...
- Przeciwnicy sądu, jaki reprezentuję, uważają, że...
- Opinii X nie mogę podzielić, ponieważ...
- Oto inne spojrzenie na ten temat...
- Z innego punktu widzenia...
- Patrząc na to z innej strony...
- Co mógłby powiedzieć przeciwnik?
- Kontrargumentem jest...
- Z drugiej strony..., Z kolei...
- Patrząc na to inaczej,
- Przeciwnicy tej tezy głoszą,

Wprowadź przeciwny sąd:
- Tej teorii można przeciwstawić kontrargumenty...
- Przesłanie utworu jest zaprzeczeniem tej tezy / idei...
- Łatwo zaprzeczyć słowom pisarza...
- Będę polemizować z artystą...
- Tok rozważań, bieg myśli, tok przemyśleń nie potwierdza tej tezy...
- Podczas analizy pojawia się szereg wątpliwości...
- Twierdzenie pana X wydaje mi się zaskakujące...
- Mamy do czynienia z wyjątkowo trudnym zagadnieniem...
- Teraz sprecyzuję własne poglądy...
- Pojęcie zawarte w temacie jest nieścisłe. Zacznę więc od sprecyzowania. Jak rozumiem termin „abstrakcja"?
- Przegląd literackich przykładów zacznę od...
- Cytat w temacie skłania do refleksji nad twórczością autora...
- Motyw... Nie było epoki, w której nie pisano by o nim.
- Literatura jest kopalnią przykładów na temat...
- Sięgnę do innych tekstów kultury... - Ten przykład nie wyczerpał tematu...
- Świadczy o tym przykład...
- Przemawia za tym fakt, że...
- Powołam się także na...
- Poza tym.../Ponadto...
- Z kolei... / Z drugiej strony...
- Nie można pominąć...- Warto teraz zaznaczyć rzecz kolejną...
- Nie należy zapominać również...
- W tym miejscu pozwolę sobie na dygresję...
- Trudno odmówić sobie refleksji...
- Odbiegając na chwilę od głównego wątku przemyśleń...
- Ta refleksja każe jeszcze raz przyjrzeć się zagadnieniu...
- Na chwilę zboczę z tematu, ale tylko pozornie.
- Wspomniany już wątek pojawia się znowu...
- Jeszcze raz wrócę do refleksji o...
- To rzuca nowe światło na wspomniany temat...

- Teraz zajmę się następną postacią.

Wybranie stosownych kontekstów

Tworzenie planu kompozycyjnego - mapa mentalna.

Przygotowanie do analizy tematu pracy. Zgromadzenie podstawowych informacji na temat przedstawionego w temacie pracy autora, utworu.

Analiza załączonego tekstu lub załączonych tekstów.

Dobór słownictwa - synonimy (słowniki wyrazów bliskoznacznych obecne na lekcjach, może warto tworzyć je spersonalizowane).

Przypomnienie i ewentualne wypisanie środków służących budowaniu spójnego tekstu - przykład.

Wskazanie podstawowych składniowych mechanizmów spajających: szyku przestawnego, elipsy, paralelizmu składniowego, transformacji składniowych.

Redagowanie tekstu według planu z wykorzystaniem wcześniejszych ustaleń i zgromadzonego słownictwa.

- Nie można zapomnieć o...
- Jest coś, o czym trzeba pamiętać...
Kontrargumenty

Nowy wątek, nowa myśl

warto wspomnieć -należy podkreślić -wydaje się więc, że -należy zaznaczyć, że -można zwrócić uwagę -nie można zapomnieć, że -również istotną sprawą jest -trzeba pamiętać też o tym, że - nie jest to jednak jednoznaczne - z pewnością -można bowiem zauważyć , że -widać, że - z tego wynika - świadczy to o tym, że - z całą pewnością - niewątpliwie - bez wątpienia - na pewno - w istocie - być może - prawdopodobnie -również, -ale także, - a więc, -z tego wynika, że

Powodzenia!

Źródło - ZCDN: Angelika Kondracka-Zielińska

# data[].attributes.attachment_link.description
Esej, szkic interpretacyjny na nowej maturze Szkic krytyczny pisany przez Was na lekcjach języka polskiego powinien być wypowiedzią wykraczającą poza sztywny schemat treściowy i kompozycyjny rozprawki, przy tym jednak zachowywać cechy wypowiedzi argumentacyjnej, odznaczać się logicznym wywodem myślowym, przemyślaną kompozycją, z możliwością wprowadzenia dygresji i różnych kontekstów -zbliżając się w ten sposób do formuły eseju.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Świetnie!. Jak starego człowieka Pan Bóg zabierze, to jest jego prawo umrzeć. Ale jak dziecko umiera, to gorzej żal. Granica. Dwudziestolecie międzywojenne. Każda z tych pięknych kobiet ma dla Ciebie zadanie, które pomoże Ci powtórzyć zagadnienia z XX lecia międzywojennego. Gdy wykonasz wszystkie zadania kliknij w nazwę epoki!Powodzenia. Z jakiego utworu pochodzi ten cytat. START. Wszyscy urzędnicy są rozdrażnieni, nawet gdy wydają się spokojni. . Proces. Przedwiośnie. Dokładnie!. Proces. Wszyscy urzędnicy są rozdrażnieni, nawet gdy wydają się spokojni. . Granica. Brawo!. Co dla jednych jest podłogą, dla drugich jest sufitem.. Wszyscy urzędnicy są rozdrażnieni, nawet gdy wydają się spokojni. . Proces. Niestety pomyłka!. Co dla jednych jest podłogą, dla drugich jest sufitem.. Granica. Przedwiośnie. Granica. Co dla jednych jest podłogą, dla drugich jest sufitem.. Niestety.... Jak starego człowieka Pan Bóg zabierze, to jest jego prawo umrzeć. Ale jak dziecko umiera, to gorzej żal. Granica. Ferdydurke. Jak starego człowieka Pan Bóg zabierze, to jest jego prawo umrzeć. Ale jak dziecko umiera, to gorzej żal. Pomyłka!. Granica. Ferdydurke. Szewcy. Słowackie wielkimpoetą był!. Oczywiście. Ferdydurke. Słowackie wielkimpoetą był!. Ferdydurke. Jednak nie!. Słowackie wielkimpoetą był!. Socjalista czy faszysta, Jam w tym serze jako glista . Przedwiośnie. Szewcy. Bezbłędnie!. Socjalista czy faszysta, Jam w tym serze jako glista . Szewcy. Niestety!. Szewcy. Socjalista czy faszysta, Jam w tym serze jako glista . Przedwiośnie. Szewcy. Jesteśmy urodzeni z defektem polskości. . Przedwiośnie. Super!. Jesteśmy urodzeni z defektem polskości. . Niestety. Jesteśmy urodzeni z defektem polskości. . Przedwiośnie. Przedwiośnie. Sierpień. Smutek wewnętrzny zamieniał się z wolna na jałowy cynizm i podłą gnuśność.. Przedwiośnie. Smutek wewnętrzny zamieniał się z wolna na jałowy cynizm i podłą gnuśność.. Dobrze!. Niestety.... Smutek wewnętrzny zamieniał się z wolna na jałowy cynizm i podłą gnuśność.. Przedwiośnie. Ciężko jest uznać rolę swoją za skończoną.. Granica. Szewcy. Granica. Znakomicie!. Ciężko jest uznać rolę swoją za skończoną.. Ciężko jest uznać rolę swoją za skończoną.. Pomyłka. Granica. Pytanie 1. Która z książek porusza problem rewolucji. Szewcy. proces. granica. Znakomicie się orientujesz w tekstach. Zapamiętaj proszę, nazwisko romantycznego poety, które pojawiło się w tym zadaniu. Po ulicach tego miasteczka spacerował jeden z ważnych artystów przedwojennej Polski. Odszukaj na widokówce osobę, która mogłaby być narratorem jego opowiadań.. Oczywiście mowa o twórczości Brunona Schulza. Z podanych określeń usuń te (klikając na nie), które nie odnoszą się do jego twórczości literackiej.. baśniowość. kreacjonizm. oniryzm. groteska. surrealizm. dzieciństwo. realizm. zwarta kompozycja. everyman. historycyzm. problemy społeczne. lakoniczność. Zapamiętaj liczbę cech, które zostały..... Ile pamiętasz z lektur?. START. Omówiliśmy lektury: "Przedwiośnie", "Granicę", "Ferdydurke", "Szewcy" oraz "Proces". Sprawdź ile pamiętasz..... brawo!. PYTANIE 1. W jaki sposób ukazana jest w tej książce rewolucja?. Następne pytanie. PYTANIE 2. poczuciem zdeterminowania przez warunki, w których się wychowaliśmy. Czym cechuje się sytuacja kafkowska. Niepewnością, przeczciem niesprecyzowanego zagrożenia. koniecznośćią walkiz ograniczeniami narzuconymi przez społeczeństwo. Świetnie!. PYTANIE 2. Przypomnij sobie, jakie elementy świata przedstawionego wpływały na takie poczucie u K.. następne pytanie. pytanie 3. psychoanaliza. behawioryzm. determinizm. twierdzenie, że wszystkie zjawiska i działania są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym to. Dokładnie!. PYTANIE 3. Przypomnij sobie, w jaki sposób pogląd ten ujawnia się w "Granicy". następne pytanie. lulek. Ideę szklanych domów prezentuje Czarkowi. PYTANIE 4. gajowiec. Ojciec. PYTANIE 4. No jasne!. Przypomnij sobie, jakie koncepcje odbudowy Polski prezentowane są w "Przedwiośniu". następne pytanie. PYTANIE 5. formą. pupą. łydką. Józio walczy z. Otóż to!. Walka z formą ma trzy etapy. Pamiętasz jakie?. wyniki. W tym mieszkaniu jest ukryte zadanie dotyczące omawianych lektur.... gratulacje!!!. Zapamiętaj nazwisko jedynej kobiety, która jest autorką omawianych lektur. OH NO!. spróbuj jeszcze raz. Myślę, że rozwiązanie zadań świetnie Ci poszło, a sprawdzian nie będzie trudny. Dla pogłębienia tematu polecam poniższe omówienia prof. Giemzy. Myślę, że mogą się przydać. Dziękuję za dzisiaj!. Czas na podsumowanie. Pamiętajo przesłaniu odpowiedzi. Zdecydowanie nie ta osoba.... Zbyt starzy..... Raczej nie oni. Na pewno nie. Tutaj można usiąść i lektury poczytać, a my już to zrobiliśmy.... To tylko stolik... szukaj dalej.... Tak, też chciałabym odpocząć, ale jeszcze trochę pracy przed nami.... Ładna statuetka, ale tylko ozdoba...

# data[].attributes.attachment_link.title
Powtórzenie XX-lecie międzywojenne do edycji by Alicja Podstolec on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Świetnie!. Jak starego człowieka Pan Bóg zabierze, to jest jego prawo umrzeć. Ale jak dziecko umiera, to gorzej żal. Granica. Dwudziestolecie międzywojenne. Każda z tych pięknych kobiet ma dla Ciebie zadanie, które pomoże Ci powtórzyć zagadnienia z XX lecia międzywojennego. Gdy wykonasz wszystkie zadania kliknij w nazwę epoki!Powodzenia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PoezjaWilliama Blacke'a

1

2

3

4

Tygrysie, Tygrysie, ogniem gorejący W lesie spowitym mgłą ciemnej nocy Co za oko wieczne, ręka cię stworzyła I twą straszną symetrię zdolna odmierzyła? W jak dalekich głębiach i przestworzach Płonął ogień, co siedzi w twych oczach? Na jakich skrzydłach śmiał się wznieść? Jaka dłoń go schwyta w sieć? I czyja to ręka, jakiego rzemiosła Igłę po szwach serca twego niosła? A kiedy ono nagle w piersi ci zabiło Jaka dłoń sprawiła, że się ożywiło? Jakim twój kowal posłużył się młotem? A w jakim piecu mózg topił potem? Jakie kowadło, jak mroczny ścisk Sprawiły, że trwoga wydała pisk? Gdy gwiazdy w dół rzuciły włócznie, A niebo oblały swymi łzami hucznie Czy cieszył widok dzieła Stwórcę? Czy On baranka również ojcem? Tygrysie, Tygrysie, ogniem gorejący W lesie spowitym mgłą ciemnej nocy Co za oko wieczne, ręka cię stworzyła I twą straszną symetrię zdolna odmierzyła?

1

2

3

Baranek Małe jagnię, kto cie stworzył? Wiesz, ty może kto cię stworzył, Natchnął życiem i pokarmem, Nad strumykiem sycił jadłem? Dał ci strój zadowolenia, Miękki, z wełny i olśnienia, Dał ci taki głos powabny, że w dolinie cieszysz sarny? Małe jagnię, kto cie stworzył? Wiesz, ty może kto cię stworzył? Małe jagnię, powiem ci, Małe jagnię, powiem ci. Zwą go ludzie twym imieniem, Sam Barankiem się nazywa. On łagodny, delikatny; Jako dziecko tu przybywa. Ja sam dziecko, a tyś jagnię, Dla nas Jego imię padnie. Małe jagnię, szczęść ci Boże! Małe jagnię, szczęść ci Boże!

1

Boski wizerunek Pogarda Ludzkie Serce ma, Zazdrość ma Ludzką Twarz, Przemoc - Człowieka Boski kształt, Intryga - Ludzki Płaszcz. A Ludzki Płaszcz - to strój z Żelaza kuty, A Ludzki Kształt - to kuźnia Krwawa żarem, A Ludzka Twarz - zapiekłe Palenisko, A Ludzkie Serce - nienażarta Gardziel.

Dziękuję za dziś

# data[].attributes.attachment_link.description
PoezjaWilliama Blacke'a 1 2 3 4 Tygrysie, Tygrysie, ogniem gorejący W lesie spowitym mgłą ciemnej nocy Co za oko wieczne, ręka cię stworzyła I twą straszną symetrię zdolna odmierzyła? W jak dalekich głębiach i przestworzach Płonął ogień, co siedzi w twych oczach? Na jakich skrzydłach śmiał się wznieść?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
literackie(i nie tylko)portrety szatana

Zanim przeczytamy "Fausta"

Justyna Jędrzejak

Zanim poznamy Mefistofelesa- bohatera "Fausta" Goethego, przyjrzyjmy się wizerunkowi diabła w innych tekstach kultury. Nie sposób odmalować pełnego portretu "złego", tak wiele bowiem ma imion i rozmaitych twarzy. Spróbujmy zatem siegnąć do kilku wybranych przykładów. Zerkniemy do wzorców wcześniejszych oraz przyjrzymy się wizerunkom diabła wymalowanym przez rodzimych twórców epoki serca i wyobraźni- Mickiewicza i Słowackiego.

Szatan, diabeł, bies, czart, upadły anioł, zły- jakkolwiek go nazwać, jest niezwykle inspirującym bohaterem dla artystów. Nie sposób wymienić wszystkich dzieł malarskich, muzycznych czy literackich, w których doczekał się mniej lub bardziej zaskakujących portretów. Poznajmy kilka wybranych odsłon, by lepiej przygotować się do odbioru dzieła Goethego.

01

sprawdzam cię, hiobie!

Oczywiście Biblia dostarczy nam mnóstwo materiału do przyjrzenia się szatanowi i jego walce z Bogiem. Przypomnijmy choćby historię Hioba. Gdy Bóg wychwala jego bogobojność i prawość, szatan sugeruje koniecznosć doświadczenia mężczyzny nieszczęściem.Wyciągnij, proszę, rękę i dotknij jego majątku! Na pewno Ci w twarz będzie złorzeczył- namawia a gdy i to nie jest w stanie zachwiać wiarą mężczyzny, namawia Boga, by zesłał na Hioba chorobę. A jednak w obliczu niezachwianej wiary i pełnej pokory postawy Hioba, szatan sugerujący, iż uwielbienie nie może być bezinteresowne , okazuje się wielkim przegranym.

William Blake, „Szatan rażący Hioba bolesnymi czyrakami", ok. 1826

Księga Hioba, rozdz. 2, w. 3-7(3) Rzekł Pan szatanowi: Zwróciłeś uwagę na sługę mego, Hioba? Bo nie ma na całej ziemi drugiego, kto by był tak prawy, sprawiedliwy, bogobojny i unikający zła jak on. Jeszcze trwa w swej prawości, choć mnie nakłoniłeś do zrujnowania go, na próżno. (4) Na to szatan odpowiedział Panu: Skóra za skórę. Wszystko, co człowiek posiada, odda za swoje życie. (5) Wyciągnij, proszę, rękę i dotknij jego kości i ciała. Na pewno Ci w twarz będzie złorzeczył. (6) I rzekł Pan do szatana: Oto jest w twej mocy. Życie mu tylko zachowaj! (7) Odszedł szatan sprzed oblicza Pańskiego i obsypał Hioba trądem złośliwym, od palca stopy aż do wierzchu głowy. [...]Księga Hioba, rozdz. 2, w. 1-13, [w:] , Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. zespół biblistów polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich, Poznań - Warszawa 1998, s. 539-540.

02

średniowiecze duszne od demonów

Kwestia demonów żywo zaprzątała uwagę ludzi średniowiecza.Ile ich jest? Jakie mają imiona? Jaka jest ich hierarchia? Wypowiadają sie na ten temat święci: Tomasz z Akwinu, Makary,Atanazy. Ten ostatni mówi: "Atmosfera pełna jest demonów". Dzięki licznej rzeszy istot działających na szkodę rodzaju ludzkiego, człowiekowi XIV wieku łatwiej było wyjaśnić liczne plagi nękajace sredniowieczny świat. Morowe powietrze, klęska nieurodzaju, wojny... Zadaniem Kościoła w wiekach średnich jest wskazywanie sposobów walki z "wrogiem rasy ludzkiej", jakim został określony szatan w bulli papieża Innocentego z 1484 roku.A już wcześniej na początku XIV stulecia Dante pisze swą "Boską Komedię". Jaki obraz szatana w niej ujrzymy?

Giotto di Bondone, Sąd Ostateczny, detal ǀ ok. 1305

Oto jak Dante opisuje spotkanego w Piekle szatana (tłumaczenie Porębowicza)

03

Romantyczny buntownik?

Szatan Dantego, silnie inspirowany opisami z Objawienia św. Jana jawi się jako straszliwa bestia, przerażajacy i odpychający stwór. Więcej cech ludzkich nabierze w XVII-wiecznym poemacie Johna Miltona Raj utracony.Akcja rozpoczyna się od upadku szatana i jego zwolenników. Ze względu na szczegółową konstrukcję postaci Lucyfera autor Raju bywał mocno krytykowany.Jego szatan budził grozę, ale też... współczucie.Postać wykreowanego przez Miltona buntownika, bohatera tragicznego, któremu duma nie pozwala się ukorzyć, stała się dla angielskich romantyków wzorcem przy konstruowaniu postaci nowego typu postaci-bohatera romantycznego. Warto wspomnieć też o malarskich nawiązaniach.Obok widzisz akwarelę znakomitego poety i rysownika Williama Blake'a, silnie zainspirowanego dziełem Miltona.

William Blake( 1757- 1827) , Szatan wzywa do powstania swe zastępy,

I był upadłym archaniołem, któryNadmiar swej chwały stracił......jednak w obliczu głębokieBruzdy mu wyrył piorun i osiadłyTroski na licu bladym, choć pod czołemNieustraszonym, mężnym, pełnym pychy,Knującym zemstę tkwi okrutne oko...John Milton, Raj utracony, Księga I, tłumaczenie Macieja Słomczyńskiego

04

Jam przewodnik, do usług!

Faust- człowiek, który kontaktuje się z diabłem nie jest wytworem wyobraźni Goethego. Legendy o nim w licznych wersjach krążyły już wcześniej. W 1587 roku nieznany autor opisał "Dzieje doktora Faustusa", rok później Christopher Marlowe pisze tragedię o perypetiach tego bohatera. Oczywiście to on i jego rozterki są w centrum uwagi . Mefistofil jest natomiast przewodnikiem na drodze poszukiwań człowieka pragnącego przekroczyć granice poznania. Za pośrednictwo i opiekę w podróży pomiędzy szarlatanerią a prawdą naukową żąda zapłaty- ceną zapisana w pakcie jest ludzka dusza. Jak Goethe potraktuje te opowieści, co z nich zaczerpnie dla swego bohatera a ile nowych cech wprowadzi? Tego dowiesz się z lektury "Fausta".

Ilustracja do Johanna Wolfganga von Goethego, Fausta. Część druga, akt drugi, laboratorium.

Tragiczne dzieje doktora FaustaChristopher Marlowe(tłum. Jan Kasprowicz)Faust: Chcę się nasamprzód zapytać o piekło.Gdzież jest to miejsce, które zowią piekłem.Mefistofel: Pod niebiosami.Faust: Ale w którem miejscu?Mefistofel: W wnętrzu żywiołów, tam, gdzie my wieczysteZnosić musimy tortury. Toć powiemŻe piekło niema określonych granicW jakowemś miejscu stałem; tam jest piekło,Gdzie my jesteśmy, a gdzie zaś jest piekłoTam i my zawsze przebywać musimy;Wreszcie, gdy cały świat się ten rozpadnie,Gdy się oczyści wszelakie stworzenieZostanie piekło tam, gdzie niema nieba.

05

biesy, czarty- diabelscy dziadkowie

Polski diabeł, zanim został poddany zabiegom chrystianizacyjnym był biesem-złośliwym demonem leśnym, bezustannie szkodzącym ludziom. Stopniowo jego słowiańskie rysy zostały zastapione nowymi- zachodnioeuropejskimi. Mikołaj Rej opisuje diabła zwanego Warchołem w swym dziele z 1558 roku. Zapoznaj się z cytatem. Który z poznanych wizerunków szatana Ci przypomina? A ileż to rozmaitych diabłów i diablików krążyło po Polsce? Łęczycki diabeł kontuszowy, hulaka i awanturnik Boruta, Rokita z Pogórza Rzeszowskiego czy też kaszubski Smętek. Kilka ciekawostek o diabłach grasujących po Polsce znajdziesz w filmiku z kolejnego slajdu.

Wyobrażenia biesa w trzeciej części serii gier Wiedźmin.

Mikołaj Rej, Wizerunk własny żywota człowieka poczciwego(za: L.Pelka, Polska demonologia ludowa)Łeb jako u niedźwiedzia, a baranie rogi,Zęby jako u wieprza, a u szkapy nogi, Ręce jako u żaby, skrzydła z jakiejś błony, Jako u nietoperza czarnym przesadzony.Goły po pas, a na dół by niedźwiedź kosmaty,Kiedy go psi oskubią; wiszą po nim płaty.

polska demonologia

O diabłach, diablikach i obronie przed ich psotami. Wysłuchaj nagrania.

06

Szatan, a właściwie trzech

W polskich wierzeniach ludowych ostatecznie szatan zaczął funkcjonować w trojakiej postaci: diabeł chłopski, szlachecki i cudzoziemski. Ten pierwszy- cóż, zwykle nie grzeszył rozumem, drugi w kontuszu i karabelą u pasa był zwierzchnikiem diabłów chłopskich i zlecał im najcięższe prace. A szatan cudzoziemski -najczęsciej niemieckiego pochodzenia stał się najbardziej popularny w czasie rozbiorowym. Wystrojony w czarny lub czerwony frak z harcapem w ręku stawał się ucieleśnieniem narodowych antypatii. Dlatego właśnie diabeł atakujący Twardowskiego w karczmie Rzym jest "istnym Niemcem". Przypomnij sobie humorystyczną balladę Mickiewicza i zastanów się, jakimi cechami obdarzył diablika poeta.

Pan Twardowski i diabeł. Rysunek Michała Elwiro Andriollego.

https://www.youtube.com/watch?v=mc5q2YO26Ik

07

nad jeziorem świteź biesy siedzą

Mefisto z ballady Mickiewicza raczej nikogo nie przestraszy. Często groźniejsze jest to, co niedopowiedziane. W balladach z tomiku Poezyj (1822) o szatanie się słyszy, choć niekoniecznie doświadcza bezpośredniego z nim spotkania.Bliski jest on ludowym wyobrażeniom o słowiańskim rodowodzie.Nie musi mieć postaci antropomorficznej.Może ukrywać się w ciele czarnego kota, psa, konia lub sowy. (Warto na marginesie przypomnieć takowe zdolności służacych Goplany z Balladyny.) A zatem w Ucieczce mamy tajemniczego rumaka pokonującego w mgnieniu oka spore odległości a u kresu podróży śmiejącego się ludzkim głosem. W utworze To lubię! pojawi się z kolei wilk z orlimi skrzydłami. Nad jezioro Świteź lepiej nie wybierać się nocą, bo "jakie szatan wyprawia tam harce", Sługa z Rybki również przeczuwa udział mocy piekielnych w zdarzeniach. Nawet jesli diabeł nie objawia się w całej okazałości, jego obecność da się wyczuć.To przypuszczenie wzbudza nawet większa grozę niż widok wyskakującego z kieliszka diablika.

Mickiewiczowskie umiłowanie grozy bywało też powodem żartów. Oto jak Juliusz Słowacki z Antonim Edwardem Odyńcem pokpiwają sobie z tematu w utworze Nie wiadomo co, czyli Romantyczność: EPILOG DO BALLAD[1].Szło dwóch w nocy z wielką trwogą,Aż pies czarny bieży drogą.Czy to pies?Czy to bies?Rzecze jeden do drugiego: 5"Czy ty widzisz psa czarnego?Czy to pies?Czy to bies?"Żaden nic nie odpowiedział,Żaden bowiem nic nie wiedział, 10Czy to pies?Czy to bies?Lecz obadwaj tak się zlękli,Że zeszli w rów i przyklękli. Czy to pies? 15Czy to bies?Drżą, potnieją, włos się jeży -A pies bieży, a pies bieży.Czy to pies? Czy to bies? 20Bieży, bieży - już ich mija,Podniósł ogon i wywija.Czy to pies?Czy to bies?Już ich minął, pobiegł dalej, 25Oni wstali i patrzali,Czy to pies?Czy to bies?Wtem, o dziwy! w oddaleniu,Na zakręcie zniknął w cieniu. 30Czy to pies?Czy to bies?Długo stali i myśleli,Lecz się nic nie dowiedzieli, Czy to pies? 35Czy to bies?

...Bo jakie szatan tam wyprawia harce!Jakie się larwy szamocą !Drżę cały kiedy bają o tym starceI strach wspominać przed nocą ... A.Mickiewicz " Świteż"

07

szatańska historia

Mefistofil z ballady Mickiewicza to niezbyt udolny dablik a nie groźny wysłannik piekieł. U Juliusza Słowackiego szatan zaznacza swą obecność w Balladynie (wszak Goplana nazwana zostaje jego żoną), ale naprawdę rośnie w Kordianie. Dojrzał, przestało go interesować dybanie na pojedyncze dusze , zajął się sprawami większego formatu. Na horyzoncie szatańskich zainteresowan pojawia się bowiem historia.Zna myśl filozoficzną, a jego celem staje się opanowanie świadomosci Kordiana- żołnierza walczącego o niepodległosć narodu. I nieustannie miesza się do losów jednostki i narodu. Pojawienie się szatana w dramacie dowodzi strasznej prawdy, że kierowane rzekomo przez ludzi wypadki to jedynie realizacja dawno ustalonego diabelskiego planu. Szatan Słowackiego jest historiozoficzny i metafizyczny.

Kordian (tytuł właściwy: Kordian: Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny) - dramat Słowackiego napisany został w Genewie w 1833, ukazał się anonimowo w Paryżu w 1834.

Diabli i Szatan w Kordianie tworzą postacie przywódców powstania listopadowego.Oto co mowią o jednym z nich- Adamie Jerzym Czartoryskim:Już gotowy! mimo czary Wyszedł jakiś człowiek godny(...) Jest to stara twarz Rzymiana Na pieniądzu wpół zatarta. Dajmy mu na pośmiewisko Sprzeczne z naturą nazwisko;Ochrzcijmy imieniem Czarta.

08

a później?

Jak potoczy się kariera szatana w literaturze? Zauważysz, że w epoce Młodej Polski pojawi się mit diabła bardzo odległy od ludowych wyobrażeń.Poznasz sylwetkę diabła w dziele Bułhakowa Mistrz i Małgorzata.Dowiesz się, jak Tomasz Mann odniósł się do historii opisanej przez Goethego. Poznasz kilka ujęć szatana w literaturze współczesnej. Dziś proponuję ciekawe spojrzenie poety- Zbigniewa Herberta. Posłuchaj, przeczytaj, zbadaj konteksty.

Józef Mroszczak, Plakat do filmy Diabeł wcielony, 1956

https://www.poetryinternational.org/pi/poem/23730/auto/0/0/Zbigniew-Herbert/CO-MY%C5%9ALI-PAN-COGITO-O-PIEKLE/en/listCO MYŚLI PAN COGITO O PIEKLE (poem) - Zbigniew Herbert - Poland - Poetry InternationalNAJNIŻSZY krąg piekła. Wbrew powszechnej opinii nie zamieszkują go ani despoci, ani matkobójcy, ani także ci, którzy chodzá za ciałem innych. Jest to...Poetryinternational

Szatan i święty

franciszek starowieyski(1930 - 2009)

Sabat czarownic1797-98

francisco goya

Demon (W kawiarni)1904

wojciech weiss

kilka przykładów malarskich

diabelska wizyta

Jak potoczyło się spotkanie człowieka z diabłem?Wysłuchaj nagrania, które wprowadzi Cię do historii doktora Fausta. Wróć do niego, gdy już przeczytasz pierwszą część dramatu. Jakie podobieństwa i różnice dostrzegasz?

Twoje zadanie (do wyboru):

Znajdź informacje na temat jednego z polskich ludowych diabłów: Boruty, Rokity, a może Smętka. Z jakimi regionami Polski są związane? W jakich legendach, podaniach zaznaczają swą obecność? Zapisz notatkę na ten temat.Podaj źródła.lubFilmowe wizerunki diabła. Opisz wybrany przykład ciekawego ujęcia tematu w sztuce filmowej.

Diabeł,rzeźba ze zbiorów Muzeum w Łęczycy(zdjęcie pochodzi ze strony: Kultura ludowa.pl)

dla ciekawskich

dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.title
Literackie (i nie tylko) portrety szatana by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
literackie(i nie tylko)portrety szatana Zanim przeczytamy "Fausta" Justyna Jędrzejak Zanim poznamy Mefistofelesa- bohatera "Fausta" Goethego, przyjrzyjmy się wizerunkowi diabła w innych tekstach kultury. Nie sposób odmalować pełnego portretu "złego", tak wiele bowiem ma imion i rozmaitych twarzy. Spróbujmy zatem siegnąć do kilku wybranych przykładów.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Dziady" cz. III - geneza i kompozycja by Przemysław Miszczak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Geneza i kompozycja Dziadów cz. III Czego się dowiesz? Dowiesz się (a tym samym powinieneś po tej lekcji wiedzieć):a) jaka jest geneza "Dziadów" cz. III - dlaczego Mickiewicz napisał ten utwór,b) jak jest zbudowany (jakie elementy w budowie dramatu się pojawiają). 1. Geneza Dziadów cz. III.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat: "Dzieje swe, dzieje wszystkich Polski bohatyrów" - o martyrologii młodzieży polskiej w "Dziadach" cz. III,Pojęciemartyrologii,Cele lekcji,Ważne informacje podstawowe,Przyczyny zaostrzenia terroru,prześladowanie bez powodu,chęć przywrócenia Nowosilcowa do łask cara,osłabienie Polaków poprzez zniszczenie młodzieży ,podporządkowanie Polaków carowi na zawsze,Rodzaje represji,Fizyczne,Psychiczne,Skutki,Fizyczne,Psychiczne,Postawy więźniów,gotowość poświęcenia,podtrzymywanie wiary wzwycięstwo, serdeczność kolegów,szukanie otuchy wwierze isensu wcierpieniu,uciekanie się do samobójstwa,niezłomność więźniówna śledztwie,postawapatriotyczna,zapałdo walkiz wrogiem,Podsumowanie,Pierwsze obliczePolaków,Drugie obliczePolaków

# data[].attributes.attachment_link.title
Martyrologia młodzieży polskiej w "Dziadach" cz. III by Przemysław Miszczak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: "Dzieje swe, dzieje wszystkich Polski bohatyrów" - o martyrologii młodzieży polskiej w "Dziadach" cz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mesjanizm narodu polskiego,Widzenia te wyjaśniają sens cierpienia, mówią o filozofii dziejów. Romantyczny prowidencjalizm - pogląd zakładający, że świat został wcześniej przez Boga zaplanowany, wszystko zatem, co się dzieje, ma głębszy sens. Człowiek musi zaufać Boskiej Opatrzności, wierzyć mu.Zatem - nic z historii Polski nie dzieje się przypadkowo - wszystko rozwija się według boskiego scenariusza.Losy Polski mają być powtórzeniem losów Chrystusa, cierpienie to element filozofii, prowadzi do odkupienia. Polska jest Mesjaszem, wybrańcem narodó, który, jak Jezusa, musi ponieść śmierć (cierpieć), by potem zmartwychwstać. Taka interpretacja narodowej historii to mesjanizm, a hasłem, które mu się przypisuje, jest "Polska Chrystusem narodów".,Widzenie Księdza Piotra. W środku Józef Duriasz (Ksiądz Piotr). "Dziady" Adama Mickiewicza w układzie tekstu i reżyserii Kazimierza Dejmka, Teatr Narodowy w Warszawie, premiera: 25 listopada 1967 roku, fot. Franciszek Myszkowski,Józef Duriasz (Ksiądz Piotr). "Dziady" Adama Mickiewicza wukładzie tekstu i reżyserii Kazimierza Dejmka, Teatr Narodowy w Warszawie, premiera: 25 listopada 1967 roku, fot. Franciszek Myszkowski ,Krótka charakaterystyka Księdza Piotra- dlaczego mógł zobaczyć losu Polski?,Skromny, nazywa siebie "prochem i niczem". Wykazuje się tu pokorą - ukazuje swoje uniżenie względem Boga - dzięki tej ceche jest w stanie widzieć przyszłe losy Polski.Obdarzony jest zdolnością prorokowania - ujrzy nadchodzące dzieje kraju. To profeta - prorok (przewiduje przyszłość).,Co widzi kolejnoKsiądz Piotr?,1. Kibitki wywożące chłopców na Sybir,jest wśród nich tajemniczy o imieniu 44 - przyszły zbawiciel,Dzieje Polski to współczesna realizacja mitu Chrystusowego, powtórzenie ofiary Jezusa, po to, by zbawić inne narody walączace o wolność.Jego wizja wyraźnie nawiązuje do biblijnej męki Chrystusa.Widzenie odbywa się w Wielkanoc.,Nawiązania do Biblii:a) droga Polaków zesłanych na Syberię przypomina drogę krzyżową Chrystusa,b) car - nazwany tu Herodem (por. Przedmowę) .c) prześladowanie Polaków - rzeź niewiniątek.d) tajemniczy uciekinier o imieniu 44 - nawiązanie do Chrystusa (on też uchodzi rzezi), Mesjasz, zbawiciel,dodatkowo - 44 - typowa symbolika liczb dla Apokalipsy św. Jana,,2. Wizja procesu Polski jako procesu Chrystusa,Nawiązania do Biblii:a) Gal umywający ręce - umycie rąk przez Piłata, który wten sposób symbolicznie zrzucił zsiebie odpowiedzialność za skazanie Jezusa; tu rolę Piłata odgrywa Francja, biernie przyglądająca się gehennie Polaków,3. Następne wizje to: droga krzyżowa (Polska dźwiga krzyż ukuty przez 3 zaborców, którego ramiona sięgają całej Europy), ukrzyżowanie i zmartwychwstanie. U stóp krzyża Polski wolność rozpacza, a moskiewski żołnierz przebija bok Chrystusa.,Nawiązania do Biblii:a) Wolność u stóp krzyża - przywodzi na myśl Maryję (motyw Stabat Mater Dolorosa),b) Ku niebu, on ku niebu, ku niebu ulata! - wizja zmartwychwstania; naród polski jak Chrystus idzie wswej cielesnej postaci do nieba,Mesjanizm w Widzeniu Księdza Piotra- sens polskiego cierpienia.,Temat:,Przeczytaj,Wysłuchaji obejrzyj

# data[].attributes.attachment_link.title
Mesjanizm narodu polskiego by Przemysław Miszczak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Mesjanizm narodu polskiego,Widzenia te wyjaśniają sens cierpienia, mówią o filozofii dziejów. Romantyczny prowidencjalizm - pogląd zakładający, że świat został wcześniej przez Boga zaplanowany, wszystko zatem, co się dzieje, ma głębszy sens. Człowiek musi zaufać Boskiej Opatrzności, wierzyć mu.Zatem - nic z historii Polski nie dzieje się przypadkowo - wszystko rozwija się według boskiego scenariusza.Losy Polski mają być powtórzeniem losów Chrystusa, cierpienie to element filozofii, prowadzi do odkupienia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
DZIADY CZ.III

ADAM MICKIEWICZ

Dziady część III - utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów Dziady. Utwór powstawał w roku 1832 w Dreźnie. Opublikowany został po raz pierwszy w 1832 roku jako IV tom Poezji, oraz rok później w edycji osobnej. Utwór niekiedy określany mianem Dziady drezdeńskie, ze względu na miejsce powstania

01

WPROWADZENIE

Adam Mickiewicz (1798-1855) - polski poeta, działacz polityczny, uznawany za wieszcza narodowego. Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798 w Zaosiu lub Nowogródku w rodzinie adwokata sądowego, wywodzącego się ze szlachty zaściankowej. Jednym z formacyjnych doświadczeń jego młodości było obserwowanie przemarszu armii Napoleona na Moskwę. Najpierw widział triumfalny pochód, który niósł nadzieję na koniec niewoli, później patrzył na niedobitki pokonane przez Rosjan.W 1815 roku wyjechał na studia do Wilna, gdzie zaangażował się w działalność patriotyczną, tworząc Towarzystwo Filomatów. Pod koniec lat dwudziestych XIX wieku poznał swoją wielką miłość - Marylę Wereszczakównę. Ze względu na trudną sytuację materialną Mickiewicza, rodzice panny wymogli na niej ślub z innym, lepiej sytuowanym kandydatem. Za działalność patriotyczną Mickiewicz został zesłany w głąb Rosji. W 1829 roku zaczął podróżować po Europie.W 1831 roku chciał wrócić do kraju, w którym szalało powstanie, ostatecznie jednak granicy nie przekroczył i pozostał w Dreźnie. Stamtąd wyruszył do Paryża, gdzie osiadł na stałe i ożenił się z Celiną Szymanowską, z którą miał szóstkę dzieci. W stolicy Francji podjął karierę akademicką, wykładając między innymi języki słowiańskie (na te wykłady uczęszczała między innymi George Sand). Mickiewicz stał się czołowym przedstawicielem tzw. Wielkiej Emigracji.W czasie Wiosny Ludów utworzył w Rzymie legion polski w służbie walczącej Lombardii. Ostatni zryw patriotyczny poety nastąpił po przyłączeniu się Francji do wojny krymskiej. Wieszcz wyruszył wówczas do Konstantynopola, gdzie przystąpił do formowania polskich i żydowskich oddziałów (Legion Polski, Legion Żydowski) do walki z Rosją. Zmarł nagle w 1855 roku w czasie epidemii cholery. Jego ciało przetransportowano do Francji i pochowano na największej polskiej nekropolii w Montmorency, a w 1890 roku przeniesiono do Polski i pochowano na Wawelu.Mickiewiczowie mieli na swoim koncie awantury, zajazdy, procesy. Dwóch z nich zeszło z tego świata w tragicznych okolicznościach. Chwalebnym pochodzeniem polski wieszcz narodowy nie mógł się pochwalić.Zacznijmy od tego, że w połowie XVIII wieku żyło sobie pięciu braci: Jakub (dziadek poety), Adam, Józef, Stefan i Bazyli Mickiewiczowie. Podobno nie potrafili czytać i pisać, ale na pewno potrafili liczyć. Nie lubiano ich w okolicy Nowogródka - nie dość, że byli tam ludźmi nowymi, to w dodatku chciwymi. Słynęli z pożyczek na wysoki procent (oznaczało to 12% rocznie przy standardowych 4-7%). Zwykle szukali dłużników, którzy byli utracjuszami lub pijakami. Wiadomo, że nie było szans na odzyskanie pieniędzy, dlatego gdy mijał rok, zajmowali ich majątek.Damski bokser JakubW 1770 roku Mickiewiczowie kupili folwark Horbatowicze i szybko weszli w komitywę z właścicielami sąsiedniej wioski. Wioska zwała się Saplica, a sąsiedzi Soplicowie (albo Saplicowie - badacze podają obie wersje). I tak Adam Mickiewicz (dziadek stryjeczny poety) w 1779 roku ożenił się z Wiktorią Soplicówną, a ich córkę do chrztu trzymała Aniela Soplicowa. Z kolei Bazyli Mickiewicz zaprzyjaźnił się z Janem Soplicą - obaj byli zawadiakami w stylu znanych z Sienkiewiczowskiego Potopu kompanów pana Kmicica.Z czasem Mickiewiczowie weszli w posiadania Zaosia. Wcześniejszymi właścicielami wioski byli bracia Janowiczowie. Zadłużyli się u Mickiewiczów plus nie oddali im pieniędzy. Odpowiedź na takie postępowanie, w staropolskiej kulturze szlacheckiej, mogła być tylko jedna: zbrojny zajazd! Janowiczowie odparli atak wierzycieli, ale nie zraziło to braci Mickiewiczów, którzy zorganizowali w 1784 roku drugi zajazd, tym razem skuteczny.Jakub Mickiewicz, dziadek poety, w zajeździe nie brał udziału, bo zmarł kilka lub kilkanaście lat wcześniej. Należy zastrzec, że raczej nie był wzorem cnót (zachowała się informacja, że zdzielił pewną dziewczynę w głowę tak mocno, że ta straciła przytomność na kilka godzin).Zajadły lichwiarz BazyliNajwiększym awanturnikiem w rodzinie był Bazyli Mickiewicz. 23 kwietnia 1799 roku spotkał się ze swoim dawnym przyjacielem Janem Soplicą. Pokłócił się z nim o pieniądze i... po trzynastu dniach zmarł w wyniku doznanych przy tej okazji obrażeń.Soplica twierdził później w sądzie, że wyrzucił z domu natrętnego Bazylego. Ten z kolei mimo wszystko był w dobrym humorze (znaczy się pijany), bo jego ulubiona klacz się oźrebiła. Chciał ją pocałować w tylną nogę. Koń nie był zachwycony taką formą uwielbienia, bo kopnął pana Bazylego w głowę. Świadkowie mówili, że było inaczej. Soplica pobił Mickiewicza buławą (albo maczugą), a później stratował koniem. Sąd przechylił się do tej wersji i dwa lata później skazał zabójcę na karę więzienia (rok i 6 tygodni), grzywnę oraz opłacenie kosztów sądowych.Znając te fakty, trudno się nie uśmiechnąć, zaglądając do biografii narodowego wieszcza autorstwa Piotra Chmielowskiego, gdzie czytamy:W maju tegoż [1799] roku umarł Bazyli Mickiewicz, stryj Mikołaja. Oszczędnością i pracą doszedł on do posiadania maleńkiego folwarczku w Zaosiu, o mil siedm mniej-więcej od Nowogródka położonym (Chmielowski, Mickiewicz, s. 18).Biografia ta została wydana w 1886 roku, jednak późniejsze odkrycia zrewidowały nieco wizję „oszczędności i pracy" w wykonaniu Bazylego Mickiewicza. Euzebiusz Łopaciński, badający wileńskie archiwa w okresie międzywojennym, surowo ocenia dziadka stryjecznego poety:Bazyli Mickiewicz był bezwzględnie najbardziej ujemnym typem spośród wszystkich stryjów Mikołaja Mickiewicza; zajadły i bezwzględny - pożyczający pieniądze rozmaitym utracjuszom [...] na wysokie procenta [...] często posługiwał się intrygą, gdy mu to było dogodnem. Kilka lat przed zgonem swoim przyjaźnił się i kumał z późniejszym zabójcem, Janem Saplicą, i był oskarżony wraz z nim o gwałty i najazdy - toteż śmierć jego tragiczna z ręki byłego komilitona jest tylko wynikiem jego czynów (Łopaciński, Kraj nad Świtezią, s. 4).Adam Mickiewicz ofiarą krwawego morduTrzy lata po Bazylim na tamten świat przeniósł się jego brat Adam Mickiewicz. W 1802 roku zginął w czasie burdy ulicznej. Dawniej wierzono zeznaniom wojskowym, że to pijana szlachta zaatakowała żołnierzy z pułku tatarsko-litewskiego, stacjonującego w Nowogródku. W rzeczywistości było inaczej. To wojskowi dopuszczali się różnych nadużyć, a ich kulminacją było śmiertelne pobicie Adama Mickiewiecza.Dość powiedzieć, że przeprowadzone później kontrole wykazały liczne nadużycia i przewinienia żołnierzy tej jednostki. W 1803 roku jej dowódca został „odstawiony od służby" i postawiony przed sądem, a sam pułk rozformowano.Powrót SoplicyTo nie był koniec nieszczęść rodziny Mickiewiczów. Przed sądami reprezentował ich głównie Mikołaj Mickiewicz, syn Jakuba, bratanek Bazylego i Adama, a ojciec późniejszego poety.Nie dość, że potrafił czytać i pisać, to był adwokatem. W 1802 roku złożył oficjalną skargę, że Jan Soplica, zabójca stryja Bazylego, przebywa na wolności i grozi jego rodzinie. Nie przyniosła ona żadnych efektów.Co gorsza, jesienią 1805 roku Soplica zamieszkał w Nowogródku (czyli w tym samym mieście, co Mikołaj) i „znowu haniebnie po dawnej żyć zaczął skłonności swojej". Wiosną następnego roku sąd obiecał „łapanie tego kryminalisty". Na obiecankach się skończyło, bo 3 sierpnia 1806 roku Mikołaj Mickiewicz musiał pisać kolejne pismo.Dowiadujemy się z niego, że Soplica „całą familię jeszcze Mickiewiczowską wybić i domy ich podpalić odkazuje się". Ojciec wieszcza skarżył się, że zabójca „Czatuje na zabicie mnie samego, lub przez zemstę na podpalenie domu mego w mieście Nowogródku". Po 1806 roku urywają się informacje na temat sporu między Mickiewiczami a Soplicami.Jan Soplica wiedział, że Mikołaj Mickiewicz miał dzieci, może nawet spotkał się z nimi przy jakieś okazji. Nie mógł jednak przewidzieć, że jedno z nich, siedmioletni Adam (ur. 1798), zapewni nieśmiertelną sławę nazwisku Soplica.Bibliografia:PodstawowaCzubaty Jarosław, Zabójstwo Adama Mickiewicza. Żołnierze, cywile i urzędnicy na litewskiej prowincji w początkach XIX wieku, „Kwartalnik Historyczny", R. 109, 2002, nr 4.Dernałowicz Maria, Kostenicz Ksenia, Makowiecka Zofia, Kronika życia i twórczości Mickiewicza. Lata 1798-1824, Warszawa 1957.Kleiner Juliusz, Mickiewicz, t. 1, Lublin 1948.Łopaciński Euzebiusz, Kraj nad Świtezią w cieniu akt archiwalnych, „Słowo" (Wilno), nr 1 z 1 I 1932.Rymkiewicz Jarosław Marek, Siwicka Dorota, Witkowska Alina, Zielińska Marta, Mickiewicz. Encyklopedia, Warszawa 2001.UzupełniającaChmielowski Piotr, Adam Mickiewicz. Zarys biograficzno-literacki, t. 1, Warszawa - Kraków 1886, s. 18, on-line:Krzywicki Tomasz, Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie. Przewodnik, wyd. 3, Pruszków 2006.

KLIKNIJTUTAJ

Adam Mickiewicz był nauczycielemZe względu na trudną sytuacje ekonomiczną, Adam Mickiewicz - by móc studiować - zmuszony został do złożenia wniosku o stypendium. W ramach programu, otrzymał pieniądze na naukę na uniwersytecie w Wilnie, ale później - musiał je w pewien sposób odpracować. Mickiewicz trafił do Kowna, gdzie rozpoczął pracę w charakterze nauczyciela. Ta posada nie tylko była źle opłacana, ale także - niesatysfakcjonująca. W swoich listach do przyjaciół Mickiewicz określać miał swoich uczniów jako „tępe żmudzkie łby".Adam Mickiewicz był kobieciarzemMickiewicz ulegał żądzom namiętności, jak przystało na romantycznego artystę. Nie tylko zakochał się w Maryli Wereszczakównie, która miała wyjść za znacznie bogatszego od Mickiewicza hrabiego Puttkamera, ale - romansował także z inną mężatką, Karoliną Kowalską.Adam Mickiewicz był wandalemAdam Mickiewicz w czasie swoich podróży był Banksym romantyzmu. Jak głosi legenda, nieszczęśliwie zakochany Mickiewicz wyryć miał napis na altanie, w której spotykał się ze swoją kochanką, Marylą. Co więcej, zdaniem historyka Sławomira Kopra, przejeżdżając przez wieś Kozarewicze wieszcz wyryć miał na ścianie jednej z kapliczek napis: „Adam Mickiewicz - Byłem i wodę piłem, woda dobra".Adam Mickiewicz żył w trójkącieW pewnym okresie swojego życia Adam Mickiewicz romansował z Karoliną Sobańską, kobietą prowadzącą w Odessie salon literacki, a jednocześnie - będącą w związku z carskim urzędnikiem Janem Wittem. Fakt, że Sobańska dzieliła łoże z innym, nie przeszkadzał Mickiewiczowi w kontynuowaniu romansu. Oczywiście, wszystko zmieniło się, kiedy Sobańska okazała się agentką szpiegującą kochanków na zlecenie Witta..Adam Mickiewicz miał problemy z potencjąWedług Sławomira Kopra, Adam Mickiewicz mógł mieć chwilowe problemy z potencją. Wskazuje na to odnaleziona przez historyka korespondencja, w której traktował on o ewentualnej relacji seksualnej z Marią Szymanowską, matką jego przyszłej żony: „Z panią S. przyszliśmy nieco do zgody. Cóż robić, kiedy we mnie jakiś diabeł siedzi. Pierwszy raz w życiu jestem do niczego. Nie pojmuje przyczyny. Malarka tak mnie oczarowała, że stałem się dla drugich oziębły".Adam Mickiewicz był w sekcieOd 1842 r. w Paryżu tworzyła się sekta religijna Koło Sprawy Bożej, której założycielem był Andrzej Towiański. Członkowie sekty regularnie spotykali się, gdzie utwierdzali się w przekonaniu, że niebawem ludzie wejdą w nową epokę, która przybliży ich do nadejścia Królestwa Bożego. Do sekty, oprócz Adama Mickiewicz, należał m.in. także Juliusz Słowacki. Członkostwo w ruchu spowodowało, że Mickiewicz zradykalizował swoje poglądy, które przedstawiał w czasie wykładów na uniwersytecie - to spowodowało, że niedługo później stracił swoją posadę.Żona Adama Mickiewicza trafiła do szpitala psychiatrycznegoCelina Szymanowska, żona Adama Mickiewicza, trafiła do ośrodka dla obłąkanych. Ze względu na stres na emigracji, kobieta popadała w paranoję. W 1838 roku, 4 lata po ślubie z Mickiewiczem, zdeklarowała, że jest wieszczką oraz wcieleniem Matki Bożej, której celem jest odkupienie Polski. Celina zmarła w 1855 r., wcześniej rodząc Mickiewiczowi szóstkę dzieci.Adam Mickiewicz miał nieślubne dzieciOprócz szóstki dzieci z prawego łoża, Mickiewicz miał także potomstwo z drugiego związku z Ksawerą Deybel - przynajmniej jedną córkę. Romans trwał równolegle do małżeństwa z Celiną; co więcej, Deybel mieszkać miała pod jednym dachem z Mickiewiczem, jego chorą żoną i dziećmi.

Dziady są dramatem Adama Mickiewicza (autor umieścił w podtytule termin Poema), uznanym za arcydzieło narodowe. Utwór powstawał w latach 1820-1832. Pierwsza (nieukończona) jego część opatrzona podtytułem Widowisko nie została ogłoszona drukiem za życia autora. Tak zwane Dziady wileńskie (cz. II i IV połączone balladą Upiór) powstawały w latach 1820-1823 w Wilnie i Kownie i wydane zostały wraz z Grażyną w II tomie Poezyj. Dziady drezdeńskie (cz. III, zakończona Ustępem: Droga do Rosji, Przedmieścia stolicy, Petersburg, Pomnik Piotra Wielkiego, Przegląd wojska, Oleszkiewicz) opublikowano w 1832 roku. Dziady. Widowisko ukazały się w zbiorowym wydaniu Pism Mickiewicza (1860). Kompozycja utworu sprawia wrażenie fragmentarycznej, lecz stanowi konstrukcję zwartą, ukazującą dzieje jednego bohatera (wyrażającego indywidualny światopogląd) na tle wieloznacznej rzeczywistości. Wszystkie partie Dziadów łączy tytułowy ludowy obrzęd (sposób jego ujęcia w każdej części jest inny).Osoba głównego bohatera spaja wszystkie partie dramatu. W każdej części występuje on jednak w innej postaci. Konrad przechodzi wyraźną ewolucję, podlega przeobrażeniom, które można ułożyć w spójny plan linearny.W II cz. Dziadów Adam Mickiewicz ukazał ludową wizję życia pozagrobowego. Biesiadę duchów (prezentujących moralny ład świata) w obrzędowej kaplicy w wieczór zaduszny przerywa wyłaniająca się spod ziemi zjawa upiora - żywego trupa, umarłego zamkniętego i cierpiącego w swym ludzkim ciele. Ten zdumiewający bohater w śmiertelnej koszuli i z krwawą pręgą na plecach jest zawieszony między czyśćcem a piekłem. Jako nieproszony gość nie powinien mieć wstępu do przestrzeni usakralizowanej.W IV cz. Dziadów ponownie tajemniczy bohater (obrzędowa zjawa) przychodzi do chaty greckokatolickiego duchownego, odmawiającego modlitwę za zmarłych. Izbę oświetlają trzy światła, które (według wierzeń wschodniosłowiańskich) torują drogę duszom zmarłych. Ksiądz sceptycznie odnosi się do obrzędów ludowych - wręcz zakazuje podobnych praktyk. Nie rozpoznaje tajemniczego gościa‑upiora (w którym postrzega zbłąkanego szaleńca). W sposób intuicyjny identyfikują go dzieci, którym romantycy przypisywali nadprzyrodzone zdolności jasnowidzenia i przeczuwania problemów metafizycznych. Bohater IV cz. Dziadów (upiór Gustawa) jest uosobieniem romantycznego poety, toczącego spór ze światopoglądem oświeceniowym. Zarzuca filozofii XVIII‑wiecznej próbę narzucania zracjonalizowanego porządku fizyczno‑moralnego. Sugeruje istnienie dynamicznego wszechświata, polemizuje z oświeceniową wizją kosmosu‑zegara, regulowanego przez Boga filozofów - Wielkiego Zegarmistrza. Wierzy, że poznanie naukowe ma swoje granice, a rzeczywistość duchowa i fizyczna łączą się w spójną całość.Dziady tworzył Mickiewicz na przestrzeni wielu lat. Utwór składa się z części, których numeracja nie odpowiada ani chronologii dramatycznych zdarzeń, ani kolejności powstawania.Części II i IV powstawały w latach 1820-1823 w Wilnie i Kownie, dlatego określa się je jakoDziady wileńsko-kowieńskie. Zostały one wydane w 1823 r. w Wilnie w II tomie Poezji Mickiewicza, wraz z poprzedzającym dramat wierszem Upiór i powieścią poetycką Grażyna.Wpływ na ich treść i nastrój miały dwa nieszczęśliwe zdarzenia w życiu poety: śmierć matki i niespełniona miłość do Maryli Wereszczakówny. Część III dramatu napisał Mickiewicz w 1832 r. w Dreźnie, dlatego określa się ją także jako Dziady drezdeńskie. Największe znaczenie dla treści tego utworu miała klęska powstania listopadowego. Części II i IV, które miały stanowić większą całość, oraz powstałą później część III określił Mickiewicz jako Poema. Część I, niewydana za życia poety, określona przez niego jako Widowisko, pozostała w niedokończonym fragmencie.

W swoich „Dziadach" Świnarski zerwał z tradycyjnym podziałem na scenę i widownię, wykonawców i publiczność. Realizatorzy telewizyjni posłużyli się więc kamerą „wędrującą" wszędzie tam, dokąd przemieszcza się akcja. „Na szerokich schodach wiodących do westybulu na I piętrze Starego Teatru siedzą jałmużne dziady... Westybul zamieniono w kaplicę: pośrodku stół do obiaty i ołtarz z wizerunkiem Ostrobramskiej. Beczka z wódką, garść kądzieli...Część 1- kliknij TUTAJCzęść 2- kliknij TUTAJ

Obejrzyj prezentację przygotowaną w serwisie Humaniści w ZSOiZ- kliknijTUTAJ

Obejrzyj prezentację przygotowaną w serwisie Humaniści w ZSOiZ- kliknijTUTAJ

02

SCENY DRAMATU

sc. III

sc. II

sc. I

sc. IV

sc. V

sc. VI

sc. VII

sc. VIII

sc. IX

Określ czas i miejsce zdarzeń, uczestników oraz tematykę poszczególnych scen dramatu, rozpoczynając od prologu a kończąc na Scenie IX.

Scena I Scena więzienna (24 grudzień 1823r.)

Scena IX Noc Dziadów

Scena II Wielka Improwizacja

Scena VIII Pan Senator (bal)

Scena III Egzorcyzmy

Scena VII Salon warszawski

Scena IV Widzenie Ewy (dom wiejski pod Lwowem)

Scena VI Sen Senatora

Scena V Widzenie księdza Piotra

03

PRZEMIANA BOHATERA ROMANTYCZNEGO

DZIADYCZĘŚĆ IIILITWAPROLOG[1]Ekspozycja, wyobrażająca celę Konrada w byłym klasztorze bazylianóww wilnie, przy ulicy ostrobramskiej, w klasztorze xx. bazyljanów, przerobionym na więzienie stanu. - cela więźnia[2]. A strzeżcie się ludzi, albowiem was będąwydawać do siedzącej rady, i w bożnicachswoich was biczować będą. Mat., R. X. w. 17. I do Starostów i do Królów będziecie wodzenina świadectwo im i poganom.  w. 18. I będziecie w nienawiści u wszystkichdla imienia mego. Ale kto wytrwa aż dokońca, ten będzie zbawion.  w. 22.Więzień wsparty na oknie, śpi.anioł-stróż Niedobre, nieczułe dziecie! Ziemskie matki twej zasługi, Prośby jej na tamtym świecie Strzegły długo wiek twój młody, 5 Od pokusy i przygody: Jako róża, anioł sadów, We dnie kwitnie, w noc jej wonie Bronią senne dziecka skronie Od zarazy i owadów. 10 Nieraz ja na prośbę matki I za pozwoleniem bożem, Zstępowałem do twéj chatki, Cichy, w cichej nocy cieniu: Zstępowałem na promieniu 15 I stawałem nad twém łożem. Gdy cię noc ukołysała[3], Ja nad marzeniem namiętném Stałem, jak lilija biała, Schylona nad źródłem mętném. 20 Nieraz dusza mnie twa zbrzydła: Alem w złych myśli nacisku Szukał dobréj, jak w mrowisku Szukają ziarnek kadzidła. Ledwie dobra myśl zaświeci, 25 Brałem duszę twą za rękę, Wiodłem w kraj, gdzie wieczność świeci, I spiéwałem jej piosenkę, Którą rzadko ziemskie dzieci Słyszą, rzadko i w uśpieniu, 30 A zapomną w odecknieniu. Jam ci przyszłe szczęście głosił, Na mych rękach w niebo nosił: A tyś słyszał niebios dźwięki, Jako pjanych uczt piosenki. 35 Ja, syn chwały nieśmiertelnéj, Przybierałem wtenczas postać Obrzydłéj larwy piekielnéj, By cię straszyć, by cię chłostać; Tyś przyjmował chłostę Boga, 40 Jak dziki męczarnie wroga; I dusza twa w niepokoju, Ale z dumą się budziła; Jakby w niepamięci zdroju Przez noc całą męty piła. 45 I pamiątki wyższych światów W głąb' ciągnąłeś: jak kaskada, Gdy w podziemną przepaść wpada, Ciągnie liście drzew i kwiatów. Na ten czas gorzko płakałem, 50 Oblicze tuląc w me dłonie; Chciałem i długo nie śmiałem Ku niebieskiej wracać stronie, Bym nie spotkał twojej matki: Spyta się, jaka nowina 55 Z kuli ziemskiej, z mojéj chatki, Jaki sen był mego syna?więzień budzi się strudzony i patrzy w okno. - Ranek.[4]Nocy cicha, gdy wschodzisz, kto ciebie zapyta,Skąd przychodzisz; gdy gwiazdy przed sobą rozwiejesz,Kto z tych gwiazd tajnie przyszłéj drogi twej wyczyta? 60Zaszło słońce, wołają astronomy z wieży:Ale dlaczego zaszło, nikt nie odpowiada;Ciemności kryją ziemię i lud we śnie leży:Lecz dlaczego śpią ludzie, żaden z nich nie bada,Przebudzą się bez czucia, jak bez czucia spali. - 65Nie dziwi słońca dziwna lecz codzienna głowa,Zmienia się blask i ciemność jako straż pułkowa:Ale gdzież są wodzowie, co jéj rozkazali?A sen? - Ach, ten świat cichy, głuchy, tajemniczy,Życie duszy, czyż nie jest warte badań ludzi! 70Któż jego miejsce zmierzy, kto jego czas zliczy!Trwoży się człowiek śpiący, - śmieje się, gdy zbudzi.Mędrcy mówią, że sen jest tylko przypomnienie - Mędrcy przeklęci!Czyż nie umiem rozróżnić marzeń od pamięci? 75Chyba mnie wmówią, że moje więzienie Jest tylko wspomnienie!Mówią, że senne czucie rozkoszy i kaźni Jest tylko grą wyobraźni:Głupi, zaledwie z wieści wyobraźnią znają, 80 I nam wieszczom o niéj bają!Bywałem w niej, zmierzyłem lepiéj jéj przestrzenie,I wiem, że leży za jej granicą - marzenie.Prędzéj dzień będzie nocą, rozkosz będzie kaźnią,Niż sen będzie pamięcią, mara wyobraźnią.Kładnie się i wstaje znowu - idzie do okna. 85Nie mogę spocząć: te sny to straszą, to łudzą; Jak te sny mię trudzą!Drzémieduchy nocnePuch czarny, puch miękki pod głowę podłóżmy;Śpiewajmy, a cicho: nie trwóżmy, nie trwóżmyduch z lewéj stronyNoc smutna w więzieniu: tam w mieście wesele, 90 U stołów tam muzyki huczą,Przy pełnych kielichach śpiéwają minstrele, Tam nocą komety się włóczą,Komety z oczkami i z jasnym warkoczem,Więzień usypia Kto po nich kieruje łódź w biegu, 95 Ten zaśnie na fali, w marzeniu uroczem, Na naszym przebudzi się brzegu.anioł My uprosiliśmy Boga,[5] By cię oddał w ręce wroga. Samotność mędrców mistrzyni: 100 I ty, w samotnem więzieniu, Jako prorok na pustyni, Dumaj o twém przeznaczeniu.chór duchów nocnychW dzień Bóg nam dokucza, lecz w nocy wesele, W noc późną próżniaki się tuczą, 105I w nocy swobodniej śpiewają minstrele, Szatany piosenek ich uczą.Kto ranną myśl świętą przyniesie z kościoła, Kto rozmów poczciwych smak czuje:Noc-pjawka wyciągnie pobożną myśl z czoła, 110 Noc-wąż w ustach smaki zatruje.Śpiéwajmy nad sennym, my nocy synowie, Usłużmy, aż będzie nam sługą:Wpadnijmy mu w serce, biegajmy po głowie, Nasz będzie - ach, gdyby spał długo!anioł 115Modlono się za tobą na ziemi i w niebie;Wkrótce muszą tyrani na świat puścić ciebie.[6]więzień budzi się i myśliTy, co bliźnich katujesz, więzisz i wyrzynasz,I uśmiechasz się we dnie i w wieczór ucztujesz;Czy ty z rana choć jeden sen twój przypominasz? 120A jeśliś go przypomniał, czy ty go pojmujesz?DrzémieaniołTy będziesz znowu wolny: my oznajmić przyszli.więzień budzi sięBędę wolny? - Pamiętam, ktoś mi wczora prawił;Nie... Skądże to? Czy we śnie, czy Bóg mi objawił?Zasypiaaniołowie Pilnujmy tylko, ach, pilnujmy myśli: 125 Między myślami bitwa już stoczona!duchy z lewéj strony Podwójmy napaść!duchy z prawéj My podwójmy straże! Czy zła myśl wygra, czy dobra pokona: Jutro się w mowach i w dziełach pokaże; I jedna chwila tej bitwy wyrzeka 130 Na całe życie o losach człowieka.więzieńMam być wolny! - Tak! Nie wiem skąd przyszła nowina,Lecz ja znam, co być wolnym z łaski Moskwicina.Łotry, zdejmą mi tylko z rąk i nóg kajdany,Ale wtłoczą na duszę - ja będę wygnany! 135Błąkać się w cudzoziemców, w nieprzyjaciół tłumie,Ja śpiéwak, - i nikt z mojéj pieśni nie zrozumieNic, - oprócz niekształtnego i marnego dźwięku.Łotry, téj jednéj broni z rąk mi nie wydarły;Ale mi ją zepsuto, przełamano w ręku; 140Żywy, zostanę dla mej ojczyzny umarły,I myśl legnie zamknięta w duszy mojej cieniu,Jako dyjament w brudnym zawarty kamieniu[7].Wstaje i pisze węglem z jednej strony:D. O. M.[8]gustavusobiit[9] m. d. ccc. xxiii.calendis novembris[10]Z drugiej strony:hic natus est[11]conradusm. d. ccc. xxiii.calendis novembrisWspiera się na oknie - usypia.duchCzłowieku! gdybyś wiedział jaka twoja władza!Kiedy myśl w twojéj głowie, jako iskra w chmurzeZabłyśnie niewidzialna, obłoki zgromadza,I tworzy deszcz rodzajny, lub gromy i burze; 155Gdybyś wiedział, że ledwie jednę myśl rozniecisz,Już czekają w milczeniu, jak gromu żywioły,Tak czekają twej myśli - szatan i anioły:Czy ty w piekło uderzysz, czy w niebo zaświecisz;A ty, jak obłok górny ale błędny, pałasz, 160I sam nie wiész gdzie lecisz, sam nie wiész co zdziałasz...Ludzie! każdy z was mógłby, samotny, więziony,[12]Myślą i wiarą zwalać i podźwigać trony.Przypisy1] Prolog. Ob. przypis na końcu Prologu na str. 52.W kopji Domeyki (D) tworzy dzisiejszy Prolog scenę IX. Czytamy tam: "Scena IX. Cel(a) Konrada. Konrad wsparty na oknie więzienia spi". Mickiewicz poprawił "Konrada" na: "Więźnia" i "Konrad" na: "więzień".Prolog. Pierwotnie prologu nie było. Porządek scen w autografie drugim (＝R2) był następujący: - Na kurytarzu więziennym. - Improwizacja Konrada. - Kapral, X. Piotr i Więzień. - Widzenie X. Piotra. - Dom wiejski pode Lwowem. Ewa. - Sen Pana Senatora. - Cela Konrada. Konrad śpi. Anioł Stróż. - Salon Warszawski. - Le Sénateur Croquemitain. - Scena ostatnia. Smętarz.2] Cela więźnia. Ob. Objaśnienie Wydawcy na str. 80.Przypis ze str. 80: Cela Konrada wobec wyjaśnień, podanych przez samego Poetę, da się stanowczo oznaczyć. Mieści się ona w skrzydle gmachu po-bazyljańskiego na drugiem piętrze i dotyka muru, który odgranicza tył kościoła (przerobionego na cerkiew prawosławną) od kompleksu domów, dobudowanych znacznie później. Za czasów Mickiewicza (1824 r.) do muru tego był dostęp wprost z ulicy (dziś z domu Nr. 15) przez bramę, dziś zamurowaną, o której poeta wspomina przy końcu sceny I: ("patrząc w okno: Bramę odemknęli".) - Otóż z drugiego piętra, z okna celi Konrada, przytykającej do muru, widać było doskonałe ową bramę. Sama cela, dziś zeszpecona przeróbkami, dałaby się odbudować na podstawie planu klasztoru Bazyljanów. Dochował się w niej dobrze kominek pierwotny, o którym mowa w scenie I. ("nakładają ogień w kominie"). Rada m. Wilna powzięła w końcu czerwca 1920 r. jednomyślną uchwałę, aby celę Konrada upamiętnioną więzieniem Mickiewicza, przywrócić do stanu przyzwoitego, jako pamiątkę narodową.3] Po w. 15 w D: Gdy dusza zamknęła oczy Jako drzwi w domu rozpusty, Gdzie się we dnie zgraja tłoczy: I gdy zamknionemi usty Już nie mogła się wymykać, Aby złe słowa spotykaćOstatni wiersz przerobił Mickiewicz na: by złych gości napotykać4] Po w. 56 Więzień w D: "Konrad". - Mickiewicz przekreślił i napisał "Więzień". Tak samo po w. 93.5] Wierszy 97-102 brak pierwotnie w D. Poeta dopisał je na marginesie.6] w. 116. Wkrótce] Jutro D. Mickiewicz poprawił na "wkrótce", podobnie w w. 121 w D jutro poprawione na znowu.7] Po w. 142 następowały pierwotnie w D ww. 151-162. Mickiewicz wpisał pospiesznie, odmiennym atramentem, na marginesie z lewej strony to, co czytamy w tekście od w. 143-150. - Inskrypcja łacińska znajdowała się pierwotnie w scenie pierwszej. Ob. tamże notę do w. 28, na str. 56.8] Przypis własny Wikiźródeł D.O.M. (łac. Domus Omnium Mortuorum) - Dom wszystkich zmarłych (Dom wszystkich śmiertelników) - napis umieszczany na nagrobkach9] Przypis własny Wikiźródeł obitt (łac.) - zmarł10] Przypis własny Wikiźródeł calendis novembris (łac.) - pierwszego listopada11] Przypis własny Wikiźródeł hic natus est (łac.) - tu narodził się12] W w. 161-162 brak w kopji Domeyki, natomiast po w. 160 czytamy tam: "Konrad zasypia". Zaraz w następnej linji bez odstępu większego wykaligrafował Domeyko: Scena X ostatnia. Wyraz ostatnia podkreślony przez Domeykę. Niema najmniejszej podstawy do przypuszczenia, jakoby scena ta została wpisana później i dodana do poprzedniej całości.

Podaj cechy charakterystyczne tworzące osobowość bohatera. Weź pod uwagę:- jego wypowiedzi (m.in. dotyczące snu);- emocje bohatera. Z czego one wynikają (jakim i środkami językowymi zostały wyrażone?

Jakie są przemyślenia bohatera na temat wolności? Wskaż odpowiednie fragmenty i wyjaśnij, jak je rozumiesz.

Przeanalizuj sen bohatera.- czym jest sen dla więźnia?- jaką rolę odgrywają w nim postaci fantastyczne? Określ ich wpływ na bohatera.

Zinterpretuj pojawienie się duchów po prawej i po lewej stronie. Przypomnij sobie symboliczne znaczenie przestrzeni, znane między innymi z Sadu Ostatecznego Hansa Memlinga.

Omów wypowiedź ducha w kontekście romantycznej wiary w jednostkę.

Jakie elementy filozofii romantycznej są widoczne w słowach Ducha na temat człowieka?

1. W celi wileńskiego klasztoru bazylianów zamienionego na więzienie bohater określany jako Więzień rozmyśla o swoim przeznaczeniu. Czego dowiadujesz się o Więźniu z jego wypowiedzi?2. Zastanów się, jaką rolę w tej scenie odgrywają duchy i anioły. Co jest przedmiotem ich rozmów?3. Na podstawie wypowiedzi Anioła (ww. 98-103) wyjaśnij, dlaczego Gustaw-Konrad znalazł się w więzieniu.4. W jaki sposób więzień reaguje na wieść, że ma być wolny "z łaski Moskwicina"?4. Aby wyjaśnić to zachowanie warto wiedzieć, że Adam Mickiewicz 20 kwietnia 1824 roku został przez władze carskie zmuszony do podpisania "deklaracji - zobowiązania" W ten sposób zobowiązał się do bycia konfidentem carskiej tajnej policji. Więcej na ten temat znajdziesz w pracy Stanisława Pigonia "Rana na czole Konrada"5. Zwróć uwagę na to, w jaki sposób dokonuje się przemiana bohatera (Więźnia). Spróbuj zinterpretować tę przemianę.

Określ czas i miejsce przedstawionej sceny.

Powiedz, kto jest bohaterem fragmentu. Znajdź określenia, którymi siebie nazywa.

04

OBRAZ ZNIEWOLONEGO SPOŁECZEŃSTWA

SALON WARSZAWSKI

Wciel się w rolę dziennikarza i wykonaj zadanie:Relacja z Warszawy - wywiad z młodzieżą z Salonu Warszawskiego. Twoim zadaniem jest uzyskanie w wywiadzie z młodzieżą warszawską informacji o Cichowskim. Masz przedstawić jego historię i skomentować sposób postępowania jego oprawców. Postaraj się tak podzielić opowieść na fragmenty, aby uzyskać żywy dialog. Nie bój się wyrażania emocji. Wykorzystaj informacje ze sceny VII „Dziadów" cz. III. Poszukaj odpowiednich ilustracji, które wykorzystasz w materiale.

Znajdź odpowiednie źródła historyczne i wypisz jak najwięcej informacji na temat metod prześladowań młodzieży wileńskiej stosowanych przez władze carskie.

Przedstaw historię Cichowskiego. Wynotuj, jakie poniósł skutki carskich represji.

Opisz i oceń reakcje towarzystwa stolikowego na usłyszaną historię prześladowania Cichowskiego.

Wróć do sceny I i wyszukaj w niej fragmenty: bajkę Góreckiego opowiedziana przez Żegotę oraz słowa Jana Sobolewskiego skierowane do Boga. Na tej podstawie omów symboliczny sens męczeństwa Polaków.

Wyjaśnij znaczenie słowa kazamata, posługując się słownikiem języka polskiego. Doprecyzuj, co oznacza to słowo w odniesieniu do tekstu Mickiewicza.

Na podstawie opowieści Adolfa o Cichowskim przedstaw losy młodych Polaków podczas procesu wileńskiego.

Jakie dwie grupy rozmówców można wyodrębnić w scenie VII?

Przeanalizuj rozmowy bohaterów stojących przy drzwiach i siedzących przy stoliku.- określ tematykę wypowiedzi obu grup;- odpowiedz, jak młodzi uczestnicy rozmowy przy drzwiach oceniają towarzystwo stolikowe;- wskaż wypowiedzi ironiczne i nacechowane emocjonalnie. Powiedz, o czym świadczą.

W kontekście wypowiedzi obu grup powiedz, jak postawa (stojąca i siedząca) rozmówców określa ich stosunek do spraw narodowych?

Przygotuj dwie notatki graficzne: W salonie warszawskim (scena VII) i Na balu u Senatora (scena VIII). Zadbaj o to, aby:* zaznaczyć rozmieszczenie gości;* określić tematy rozmów;* określić, w jakim języku goście rozmawiają;* określić, jak goście reagują na zbrodnie caratu;* określić, jaki stosunek mają do caratu.Następnie porównaj obie notatki. Wskaż cechy wspólne. W tym kontekście skomentuj słowa Wysockiego:Nasz naród jak lawa,Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.

05

O TYRANII WŁADZY

SC. VI WIDZENIE SENATORA

NowosilcowNIKOŁAJN.,hrabia (od 1833),ur. 1762, zm. 20 IV 1838, Petersburg,polityk rosyjski;w młodości liberalny doradca Aleksandra I Romanowa, później rzecznik polityki zachowawczej i zatarcia odrębności ziem pol. zagarniętych przez Rosję; 1813-15 wiceprezes Rady Tymczasowej Księstwa Warsz.; 1815-30 pełnomocny komisarz cara przy Radzie Stanu Królestwa Pol. i zacięty przeciwnik jego autonomii; 1821-24 prezes Kom. do Reorganizacji Wydziału Edukacji i inspirator śledztw przeciwko młodzieży pol. w Wilnie, 1823 osobiście prowadził przesłuchania w sprawie Tow. Filomatów; od 1824 kurator wil. okręgu nauk. i wróg pol. ruchów wolnościowych, opuścił Polskę 1830, przed wybuchem powstania listopadowego; od 1831 czł., od 1832 przewodniczący ros. Rady Państwa oraz gabinetu ministrów.

Kim jest bohater tej sceny? (zgromadź wiadomości historyczne na temat tej postaci). Określ sytuację, w której się znajduje Nowosilcow.

Na jakiej zasadzie opiera się kompozycja tej sceny?

Przypomnij sobie, co mówiono na temat tej postaci w analizowanych wcześniej scenach. W dwóch zdaniach sformułuj pozytywną i negatywną opinię Polaków o tym bohaterze.

Jaką funkcję pełni zastosowana w tej scenie konwencja snu? Na podstawie didaskaliów omów zachowanie senatora we śnie. O jakich emocjach ono świadczy?

O czym śni Senator? Odpowiedz jednym zdaniem.

Jakie cechy Senatora ujawniają się w tej scenie? (podaj pięć określeń). Zwróć m.in. uwagę na słowa: „Senator w łasce", „wypadł z łaski".

Jaki system wartości wyznaje bohater?

Zwróć uwagę na zachowanie urzędników pojawiających się w tej scenie. Jakie cechy ujawnia to zachowanie?

Dokonaj charakterystyki osób z otoczenia Nowosilcowa. Wyjaśnij, jak rozumiesz słowa „Nienawidzą mnie wszyscy, kłaniają się, boją". Określ, czemu służą porównania do zwierząt. Wykorzystaj informacje o ich symbolice.

Jak można określić postawę urzędników? (zaproponuj kilka określeń).

Jak określają Senatora diabły? Zacytuj.

Jaką funkcję w dziełach pełni motyw snu? Odwołaj się do fragmentu (sen senatora Nowosilcowa), całości Dziadów III i dowolnego utworu literackiego.

Dlaczego "Pies despoty"?Kwestia zwierzęcości bohatera ma istotne znaczenie dla zrozumienia wymowy dzieła. Mickiewicz nieprzypadkowo odmawia Nowosilcowowi ludzkiej duszy, sprowadza go do rzędu psów, by ukazać go jako niegodnego możliwości zbawienia.We wstępie do dramatu Mickiewicz pisze o „instynktownej i zwierzęcej nienawiści" Nowosilcowa i rządu rosyjskiego do narodu polskiego. Czytamy tam, że Senator niczymHerod urządza rzeź niewiniątek:Systematyczny Nowosilcow wziął naprzód na męki dzieci i młodzież, aby nadzieje przyszłych pokoleń w samym zarodzie wytępić. Założył główną kwaterę katostwa w Wilnie.W scenie I osadzeni w więzieniu filomaci i filareci nie wiedzą, o co są oskarżeni, jaki jest powód śledztwa. Domyślają się, że:Powód - że Nowosilcow przybył tu z Warszawy.Znasz zapewne charakter pana Senatora.Wiesz, że już był w niełasce u imperatora,Że zysk dawniejszych łupiestw przepił i roztrwonił,Stracił u kupców kredyt i ostatkiem gonił.Bo pomimo największych starań i zabiegówNie może w Polsce spisku żadnego wyśledzić;Więc postanowił świeży kraj, Litwę, nawiedzić,I tu przeniósł się z całym głównym sztabem szpiegów.Żeby zaś mógł bezkarnie po Litwie plądrowaćI na nowo się w łaskę samodzierżcy wkręcić,Musi z towarzystw naszych wielką rzecz wysnuwaćI nowych wiele ofiar carowi poświęcić.Po raz pierwszy widzimy samego Nowosilcowa, kiedy pijany leży w swoim łóżku i ma widzenie. Jakże to inne Widzenie od ukazanych w scenach poprzednich Widzenia Ewy i Widzenia Księdza Piotra! Tamte miały religijny, niemal mistyczny charakter. To ma znamiona diaboliczne.O duszę Nowosilcowa nie toczy się walka pomiędzy piekłem i niebem, jak to było w przypadku Konrada. Choć zgodnie z chrześcijańską doktryną każdy ma szansę na nawrócenie i tego obawia się szatan, poeta chce, by na Senatora wyrok już zapadł. Jak pisze badacz, sen Senatora „już nad nim zawiesza pewność kary piekielnej" a badaczka dzieł Mickiewicza dodaje, że diabły „już go nie kuszą, bo nie ma potrzeby". Autor nie dopuszcza, by Nowosilcow dostąpił zbawienia, dlatego pozbawia go opieki aniołów, a złym duchom nie pozwala „płoszyć zwierzyny":Belzebub:Jak ujrzy noc i żar,Srogość i mnogość karZlęknie się naszych scen;Przypomni jutro sen,Może poprawić się,Jeszcze daleko zgon. (sc. VI, w. 15-20).W scenie tej dusza Senatora okazuje się „złym psiskiem" (sc. VI, w. 91), a w scenie balu Bestużew mówić o nim będzie jako psie z psiarni cesarza:„Cesarz ma u nas liczne psiarnie,Cóż, że ten zdechnie pies" (sc. VIII, w. 493-494).W dramacie Mickiewicza dokonuje się odczłowieczanie Nowosilcowa, pozbawianie go wymiaru duchowego po to, by odebrać mu szansę na zbawienie. Mickiewicz chce niejako, by potępienie Senatora było pewne i nieodwracalne. Nie mogąc go uśmiercić, uzasadnia brak kary doczesnej, odwołując się do paraboli o „Aniele i pustelniku", znanej także jako legenda o „Dziwnych sądach Bożych". Nie tyle bowiem chodzi o odroczenie w czasie kary dla najciężej winnych, ile o pewność ich potępienia. W rozmowie Senatora z księdzem o władzy, ten ostatni powie:„Bóg czasem daje władzę w ręce złego ducha" (sc. VIII, w. 293).Bóg zatem dopuszcza władzę szatana, cara i Nowosilcowa, mając w tym swój cel. Zgodnie z przesłaniem legendy, Bóg dozwala na powodzenie grzesznika dlatego, by mu w ten sposób odebrać możność nagrody przyszłej. Ceną powodzenia w życiu ziemskim jest potępienie w życiu przyszłym. Podczas gdy Doktor i Bajkow zostają ukarani nagle, Senator ma czas, lecz - znudzonego co najwyżej ostrzeżeniem danym w parabolach - czeka potępienie tyleż z powodu występków, ile wskutek lekceważenia Boga.Na okrucieństwo Nowosilcowa nie ma ziemskiej kary, co wyrazi on sam w rozmowie z księdzem Piotrem:„Jeżeli cię powieszę, a Cesarz się dowie,Żem zrobił nieformalnie, a wiesz, co on powie?"Ej, Senatorze, widzę, że się już ty bisisz."Sama scena balu jest już momentem potępienia Senatora - Nowosilcowa potępiają wszyscy, których on skazywał. Interwencja Niebios udowadnia bezbożnikom istnienie rzeczywistości nadprzyrodzonej, zanim zostaną pochłonięci przez piekło.W MickiewiczowskichDziadach okrucieństwo Senatora rodzi w młodzieży pragnienie zemsty, kary, która możliwa okaże się dopiero wskutek działania Boga:PolCzyż go to za nas nikt nie skarze?Nikt się nie pomści? [...]ks. Piotr- Bóg! (sc. VIII, w. 501-502)Mickiewicz tymczasem woła o pomstę za prześladowanie narodu polskiego, pozbawiając katów duchowości, spychając do zwierzęcego poziomu, a tym samym odbierając im szansę na zbawienie. Dokonuje w ten sposób swojej zemsty, choć niezgodnej z chrześcijańskością swego dramatu, wszak przypadek Konrada dowodzi, że los człowieka wDziadach nie jest z góry przesądzony, a dzięki Bożej łasce i skrusze jest możliwe odkupienie. Takiej szansy zbrodniarz jednak nie otrzyma.

Premiera Dziadów w reżyserii Konrada Swinarskiego odbyła się w niedzielę 18 lutego 1973 r. o godzinie 19 w Teatrze Starym w Krakowie. Marta Fik pisała: „ta inscenizacja musiała stać się wydarzeniem". Wszyscy chcieli zobaczyć Dziady. Spektakl już przed premierą zyskał tak duży rozgłos, że bilety rezerwowano z wielomiesięcznym wyprzedzeniem. Grano go do 1983 r. 269 razy. Bibliografia tej inscenizacji liczy ok. 150 pozycji. Dla porównania - poprzedni spektakl Swinarskiego wystawiany w Teatrze Starym, Wszystko dobre, co się dobrze kończy Szekspira, grano razy 40 przez rok, a poświęcono mu 28 artykułów. Jedno z jego najpopularniejszych krakowskich przedstawień, Sen nocy letniej, było grane 90 razy. Niewiele można wymienić spektakli innych reżyserów, które byłyby aż tak dokładnie opisane i do których by się tak często odwoływano, może tylko Książę niezłomny, Apocalypsis Cum Figuris Jerzego Grotowskiego lub Umarła klasa Tadeusza Kantora mogą pod tym względem równać się z Dziadami Swinarskiego. To proste zestawienie świadczy o randze spektaklu w historii teatru polskiego. Warto zwrócić uwagę na relacje, jakie wytworzyły się między tekstem dramatycznym i tą jego realizacją sceniczną. Interesująca może się wydać kreacja postaci dramatu - zarówno w tekście, jak i na scenie. Jak pisała Anna Ubersfeld, „można zapewne twierdzić, że postać dana w tekście właściwie nie istnieje"[1]. Istotnie, postać w samym tekście dramatycznym można pojmować jako wypadkową wszystkich wyobrażeń o niej, dyskursów jej dotyczących, komentarzy rozwijających słowa dramatu itp. Inaczej trzeba traktować postać sceniczną, jako konkretyzację rzeczywistości przedstawionej w utworze. Poszukując w tekście charakterystycznych rysów postaci na potrzeby stworzenia kreacji aktorskich, reżyserzy zazwyczaj zwracają uwagę na ich cechy znamienne, choć niekoniecznie najbardziej oczywiste. Aby zorientować się, jakie wyzwania przed odtwórcami poszczególnych ról w inscenizacji Swinarskiego postawili bohaterowie Mickiewiczowskich Dziadów, warto przyjrzeć się pierwowzorom funkcjonującym w tekście. Wybór postaci, ze względu na szkicowy charakter artykułu, skupia uwagę na kreacjach Nowosilcowa i Belzebuba - tych osób dramatu, które mogły stanowić figury trudne do przedstawienia dla twórcy inscenizacji teatralnej. Postać Gustawa-Konrada została celowo pominięta z uwagi na ogrom literatury zajmującej się tym bohaterem. U każdej z postaci można wyodrębnić co najmniej dwa rodzaje cech: charakterologiczne oraz funkcjonalne (miejsce bohatera w konstrukcji fabularnej tekstu).Postacie literackie MickiewiczaBelzebub imiennie ujawnia się w tekście dopiero w obecności dwóch innych diabłów w scenie snu Nowosilcowa: Dwaj diabły Coś ty za kmotr? Belzebub Belzebub [...] Od Cara zwierzchność mam![2]Manifestuje przy tym swoją nadrzędną pozycję w stosunku do innych biesów. Jednak już wcześniej, w scenie egzorcyzmów Księdza Piotra pojawia się demon, który zaklinany przez duchownego i zmuszony do przedstawienia się, wymienia swe imiona: „Lukrecy, Lewiatan, Voltaire, Alter Fritz, Legio sum" [170]. Choć Belzebub to jedyny diabeł w całych Dziadach określony imiennie, co podkreśla jego zwierzchność nad pozostałymi złymi duchami, imiona raczej nie charakteryzują tej postaci. Z samego tekstu nie można wywnioskować z całą pewnością, czy duch egzorcyzmowany przez Księdza Piotra to Belzebub z późniejszych scen. Kiedy Konrad pada zemdlony w celi, dwa diabły (określane jako „pierwszy", „drugi", duchy „z lewej" i „z prawej strony") okazują się przemawiać jego głosem. Faktem jest również, że w kolejnej scenie ukazującej opętanie (widzenie Senatora) to nie Belzebub, ale właśnie dwa pomniejsze diabły - za jego pozwoleniem - sprowadzają na Senatora nocny koszmar. Łatwo dostrzec w tym schemat zależności: Belzebub kieruje poczynaniami sług piekielnych pojawiających się dwójkami, lecz możliwe, że za każdym razem jest to inna para. Określenie „duch" ze sceny egzorcyzmów może jednak odnosić się do niego, gdyż jest to ważna scena i znaczący moment akcji dramatu. Tylko potężny demon może starać się oprzeć egzorcyzmom Księdza Piotra, który ma (co wynika ze sceny widzenia czy przepowiedni śmierci Doktora, Pelikana i Bajkowa) wsparcie aniołów a możliwe, że samego Boga.Język Belzebuba wskazuje na różne cechy: złość (diabły potrafią się bić między sobą - jak w scenie improwizacji) czy dumę, ale i wiedzę oraz umiejętność kierowania ludzkimi emocjami. Wymiany zdań między diabłami są szybkie i chaotyczne, co również może sugerować reżyserowi/aktorowi sposób ich scenicznego przedstawienia. W Dziadach postać Belzebuba nie jest literacko rozbudowana. Zdaje się mieć jedynie podstawowe cechy zwyczajowo przypisywane diabłu. Niewiele wiadomo także o jej zewnętrznym wyglądzie. Można się tego wyglądu tylko domyślać uwzględniając fakt, że Mickiewiczowskie diabły mają rogi, ogony i pazury: Pierwszy Precz stąd - bo wezmę na rogi I będę cię lat tysiąc niósł, i w paszczę samą Szatana wbiję. [...] Drugi duch Pop, klecha, przyczajmy się i schowajmy rogi [...] Duch Gdy pazurami grzesznika odzieram Nieraz ogonem, ach! ach! - łzy sobie ocieram. [164, 165, 173]Ten wygląd - utrwalony w tradycji literackich i ikonograficznych przedstawień diabła[3] - w połączeniu z wypowiadanymi słowami tworzy w pewnym momencie wizerunek bestii, której ulubionym zajęciem jest przysparzanie cierpień człowiekowi: Pierwszy z lewej Ty bestyjo głupia! Nie pomogłeś ostatnie słowo mu wyrzygnąć, Jeszcze o jeden stopień w dumę go podźwignąć! Chwila dumy - ta czaszka już byłaby trupia. Być tak blisko tej czaszki! i nie można deptać! Widzieć krew w jego ustach, i nie można chłeptać! [...] [164, 191]Jest to typowe artystyczne wyobrażenie diabła, który w dramacie pełni funkcję symboliczną, przywodząc na myśl piekło i mroczną stronę zaświatów. Jednocześnie okazuje się, że w obrębie utworu te warstwy (piekielna i niebieska) wpływają na świat ludzki, w którym rozgrywają się starcia ich sił. Terenem walki i celem jednocześnie - jest człowiek. Głosy diabłów stanowią w Dziadach przeciwwagę dla wypowiedzi Aniołów oraz Księdza Piotra, który uczestniczy w rzeczonej walce o człowieka po stronie Aniołów i Boga oczywiście. To antytetyczne zestawienie umożliwia właściwe rozpoznanie moralnej kondycji każdego z bohaterów i roli, jaką pełni on w tekście.Postać Nowosilcowa - ulegającego (podobnie jak Konrad) działaniom sił zła - pojawia się już w pierwszej scenie pierwszego aktu. Choć nie występuje tam osobiście - jest wspominana przez więźniów i to w zdecydowanie negatywnym kontekście: Jankowski [...] Tu Nowosilcow jak źmija, Jezus Maryja! Póki cała carska szyja, Jezus Maryja! Póki Nowosilcow pija, Jezus Maryja! Nie uwierzę, że nam sprzyja Jezus Maryja. [147]Wizerunek Nowosilcowa - znienawidzonego senatora carskiego w Warszawie został nakreślony w sposób znacznie bardziej wyrazisty niż Belzebuba. Jego cechy osobowościowe uwidaczniają się po raz pierwszy w scenie snu Senatora (bliźniaczej wobec widzenia Księdza Piotra). Pycha, w którą diabły planują pchnąć carskiego urzędnika, jest nieodłączną częścią tego wizerunku. Scena VIII ukazuje chyba najpełniejszy obraz omawianej postaci: wyłania się z niej człowiek bezwzględny i okrutny, gotów zamykać w więzieniach nawet dzieci (syn Kanissyna), wysyłać na śmierć za błahe przewinienia, z upodobaniem zastraszający wszystkich wokół, nielojalny nawet w stosunku do współpracowników (Doktor). W zasadzie można stwierdzić, że postać Nowosilcowa jest zbudowana według standardowego wzorca postaci negatywnej - złego władcy. Kiedy każe zrzucić po schodach niewidomą kobietę, która przyszła błagać o darowanie życia jej synowi - ma w sobie coś z okrucieństwa Heroda, kiedy zaś rozmawia ze swymi zausznikami - jest dumny i niecierpliwy zarazem. Zwraca uwagę, aby go w sposób przesadny tytułować (jaśnie oświecony pan) - niczym Gogolowski Kowalew z Nosa. Jednak Kowalew jest w swojej tytułomanii śmieszny, Nowosilcow - groźny. Podobnie funkcjonują w dramacie inni urzędnicy carscy - jako personifikacje najgorszych cech ludzkich, niebezpieczni nawet dla siebie nawzajem.Jednolite ukierunkowanie charakterologiczne jest typowe w kreacjach postaci dramatycznych z początku XIX wieku. Cechy postaci były wówczas (inaczej niż w drugiej połowie wieku, gdy zaczął rozwijać się psychologizm literacki) zazwyczaj przewidywalne, warunkowały rozróżnianie bohaterów pozytywnych i negatywnych. Wyjątki zdarzały się wśród postaci tragicznych (czasem wzorowanych na postaciach Szekspirowskich). Również język i sposób wypowiadania się (wtrącenia francuskie, słowa ostre i gniewne) mogą stanowić wskazówki dla aktora interpretującego postać. Wtrącenia francuskie sugerują dystynkcję. Emocje objawiane za zamkniętymi drzwiami spychają ją jednak do poziomu fasady, za którą kryje się tyran obawiający się utraty władzy, nie stroniący od najpodlejszych postępków i słów, które w towarzystwie skrupulatnie ukrywa. Warto zwrócić uwagę na zmianę zachowania senatora w momencie przybycia Pani Rollison: każe ją zrzucić ze schodów, lecz gdy lokaj mu oznajmia, że kobieta ma list polecający od księżnej - Nowosilcow przyjmuje ją, zapewnia, że nie ma nic wspólnego z aresztowaniem jej syna i obiecuje jej skargę „najprędzej rozpatrzyć, jeśli to prawda, uszy komisarzom natrzyć".Przedstawione w tekście: wygląd, sposób mówienia oraz czyny mogą tworzyć inspirację do teatralnej konkretyzacji postaci. Dodatkowe sugestie w tym względzie mogą podsuwać kreacje osób, którymi otacza się Senator, takich jak lokaje, Szambelan, Panna, a także zaprojektowany wystrój sceny (wiele pokoi, sugerowane bogate wyposażenie). Czynniki te wymuszają na bohaterze dystynkcję, określony sposób mówienia czy poruszania się. Wydaje się, że dla Mickiewicza istotne było wywołanie kontrastu między warstwą sprawującą władzę, a prześladowanymi Polakami. Scena balu u Senatora dostarcza takiego zestawienia: można porównać taniec, śpiew i rozmowy w sali balowej, gdzie Senator tańczy w pierwszej parze menueta z tańcem i śpiewami więźniów z pierwszej sceny. Równie cennymi wskazówkami dla realizatorów spektaklu mogą być uwagi wygłaszane na temat Nowosilcowa przez osoby postronne w scenie balu. Dama Patrz, patrz starego jak się wije, Jak sapie, oby skręcił szyję. (do Senatora) Jak ślicznie, lekko tańczysz Pan! [...] [231]Poza informacją o wieku Senatora pojawia się druga o tym, że budzi on odrazę u dam, do których się zaleca. Zapewne jego zaloty są niezdarne, lub może nawet niestosowne do jego wieku. Łatwo sobie wyobrazić odpychającego mężczyznę w wieku 50 - 60 lat, który usiłuje przypodobać się młodym kobietom. Podobnie zachowywał się Harpagon ze Skąpca Moliera, lecz była to postać o proweniencji ludowej, żywcem zaczerpniętej z komedii dell'arte, o czym nie może być mowy w przypadku Senatora.Kolejny obraz Nowosilcowa rysują następujące komentarze: Młody człowiek Patrz, jak on łasi się i liże, Wczora mordował, tańczy dziś; Patrz, patrz, jak on oczyma strzyże, Skacze jak w klatce ryś Dama Wczora mordował i katował, I tyle krwi niewinnej wylał; Patrz, dzisiaj on pazury schował I będzie się przymilał. [...] [231-232]Znamienne jest wyposażenie Nowosilcowa w atrybuty zwierzęce: oto skacze on jak ryś i ma pazury. Wystarczy przypomnieć sobie wygląd diabłów, a stanie się oczywiste, że Senator jest z nimi spokrewniony. Wyposażeni w takie zestawienie cech reżyser i aktor mogą bez trudu skonstruować postać sceniczną o wyrazistym charakterze.Konkretyzacje teatralne SwinarskiegoRekonstruując charakterystyczne cechy postaci literackich, można pokusić się o ich zestawienie ze scenicznymi realizacjami Swinarskiego. Aktor z reguły ukonkretnia postać i zmienia jej status z wirtualnego na rzeczywisty. Zazwyczaj też recepcji teatralnej i recenzji[4] podlega fizyczny aspekt bohatera. Po lekturze tekstu dramatycznego czytelnik ma wypracowaną wizję postaci powstałą na podstawie zebrania i uogólnienia rozproszonych w tekście informacji na temat jej cech. Sceniczna adaptacja zmusza natomiast widza do selekcji tych cech z racji, że rysy bohatera ulegają w niej uszczegółowieniu. W omawianej realizacji dzieła z roku 1973 w roli Belzebuba wystąpił Jerzy Stuhr, a Nowosilcowa - Wiktor Sadecki.Młody wówczas aktor Jerzy Stuhr (dyplom Krakowskiej PWST uzyskał w 1972 roku) miał teoretycznie proste, wręcz ćwiczeniowe zadanie. Kwestii diabła w tekście jest niewiele, psychologizacja bohatera jest zbędna, zatem i rola - poboczna. Jednakże Konrad Swinarski rozbudował kreację tej postaci tak, że zyskała ona wymiar wszechobecnego demona, kierującego z ukrycia, lub oficjalnie pozostałymi diabłami i zdarzeniami scenicznymi. Interesującym posunięciem jest fakt powierzenia roli mistrza ceremonii ze sceny VII (Salon warszawski) również Stuhrowi. Aktor, widziany wcześniej jako diabeł, nagle wkracza w rzeczywistość sceniczną, w której do tej pory nie funkcjonował. Jedynie niemi widzowie zdają sobie sprawę w tym momencie z przebiegłości diabła, który obwieszcza ze sceny: Mistrz ceremonii Nie ma dworu! - a to mię dziwi niepomału, Przecież ja jestem mistrzem ceremonijału. [204]czym jednocześnie dobitnie zaznacza, pod czyim władaniem znajduje się dwór carski. Jednak ten aspekt jest widoczny jedynie w realizacji scenicznej. Owo podwójne zastosowanie tego samego aktora podkreśla ścisły związek dwóch światów, również ustala nadrzędność rzeczywistości nadprzyrodzonej nad sferą ludzką.Belzebub Stuhra jest postacią niejednorodną: kiedy pojawia się na arenie zdarzeń, aby opętać Konrada, jest szybki i zwinny. Biega po scenie, fika koziołki, ma rogi i czarną brodę. Stara się sprostać charakterystyce Belzebuba zawartej w tekście dramatu. W trakcie egzorcyzmów zmienia się: kpina graniczy ze strachem, nienawiść prowokuje kuszenie. Sceniczny Belzebub prezentuje cały wachlarz emocji, nie wyłączając uprzejmej dystynkcji i ukrytej złośliwości w scenie balu - przez co jest bardziej wiarygodny niż postać naszkicowana w dramacie. Jerzy Stuhr z jednej strony ukazał figurę bezlitosnego gnębiciela rodzaju ludzkiego, z drugiej - uważnego i ostrożnego obserwatora, lecz nie - myśliciela. Emocje Belzebuba starał się ujawnić raczej w sferze fizycznego ruchu, a nie refleksji. Widać to zwłaszcza w przypadkach, gdy staje się on spiritus movens zdarzeń, co stawia go w opozycji do wymienianego wcześniej anioła, który przez bezruch i majestatyczne gesty tworzy wrażenie istoty spokojnej, obdarzonej wiedzą absolutną. Oczywista jest również władza Belzebuba nad innymi diabłami. Strofuje on je, a czasem chwyta za karki i przegania w inny punkt sceny. Jest również najbardziej wysunięty do przodu w scenach grupowych, natomiast w scenach, w których diabły stają się bestiami biegającymi niemal na czworakach - najbardziej wyprostowany.Sceniczna adaptacja postaci zawsze jest w jakimś sensie interpretacją. Zaś interpretacja musi skupiać się na jednym wzorze naśladownictwa podstawy[5]. Na ogół aktor konstruuje podstawową linię psychologiczną bohatera i uzupełnia ją własnym wyobrażeniem z zachowaniem prawdopodobieństwa zdarzeń. Co jednak z postaciami, które mogą nie kwalifikować się do psychologizacji według ludzkich schematów? Belzebub jest właśnie taką postacią. Wyjściem okazała się wymieniona już fizyczność, która wypełnia kreację diabelską w inscenizacji Swinarskiego i prowokuje zdarzenia, pozostawiając uzupełnienie tych zdarzeń ideą - bohaterom bardziej refleksyjnym, takim jak Konrad lub Ksiądz Piotr. Analizując koncepcję teatralnej konkretyzacji postaci Nowosilcowa, warto zwrócić uwagę na to, co pisał Tomasz Łubieński o portrecie Senatora ukazanym w telewizyjnej wersji Dziadów, wyreżyserowanej przez Jana Englerta:[...] Kiedy zastanawiam się, kim był Nowosilcow, przypomina mi się kreacja Zapasiewicza w telewizyjnych „Dziadach". Zapasiewicz przedstawił senatora jako smutnego szatana, świadomego, że jest uosobieniem zła i kiedy piorun zabija jego współpracownika, w mądrych oczach Nowosilcowa widać, że on wie, iż tak się stać musiało. Myślę, że udane przedstawienie „Dziadów" poznaje się m. in. po sposobie przedstawienia Nowosilcowa: można go ukazać jako błazna, można jako szatana, osobiście wolę tę drugą interpretację[6].Łubieński, jak na historyka i biografa przystało, opowiedział się za wersją postaci bardziej pasującą do prawdy historycznej, niż do karykatury nakreślonej przez Mickiewicza w dramacie. Oczywiście twórcy spektaklu teatralnego nie są zobowiązani do podążania jedynie za tekstem sztuki i mogą również badać tło historyczne zwłaszcza, jeżeli fabuła jest w tak dużej mierze oparta na faktach i operuje tak wieloma postaciami rzeczywistymi.Jak na tym tle prezentują się Dziady Swinarskiego? Nowosilcow jest bezwzględny i jednowymiarowy. Otacza się postaciami stanowiącymi jego odbicia w krzywym zwierciadle, takimi jak Bajkow. W spektaklu Bajkow występuje jako wiecznie uśmiechnięty głupiec o twarzy ropuchy, któremu sprawia przyjemność bycie pośmiewiskiem dla Senatora i innych towarzyszy. Sam Senator niewiele różni się od niego poza tym, że ma w sobie więcej dystynkcji i w nieco bardziej zawoalowany sposób zaleca się do młodych panien (obydwie postacie są w wieku 50-60 lat). Postawa Nowosilcowa, jego ruchy, gesty są sztywne, władcze i wystudiowane. Jest - jak swój literacki pierwowzór - okrutny, czasem wręcz sadystyczny. Lecz z całą pewnością nie jest głupcem. Między wierszami można wyczytać poczucie niespełnienia zawodowego, mimo wysokiego stanowiska, jakie piastuje. Wciąż czuje się zależny od innych osób i to niekoniecznie od cara - mówi o tym jego reakcja na list od księżnej wstawiającej się za panią Rollison. Na słowa tej ostatniej: Tyś nie wiedział! - te łotry wszystko tobie tają, Wierz mi, Panie, tyś łotrów otoczony zgrają [...] [220]reaguje z milczącą aprobatą. Tekst dramatu sugeruje tu raczej zniecierpliwienie (Senator, słysząc te słowa, śmieje się). Jego sceniczny odpowiednik nie uwzględnia tej czynności, przez co staje się podejrzliwy i ostrożny. Nie ma w nim nic zwierzęcego, ani otwarcie bestialskiego. Wszystkie zbrodnie popełnia w białych rękawiczkach, pozostając utajonym sprawcą zła. Jego osobistym kamerdynerem jest (w spektaklu) nie kto inny jak Jerzy Stuhr, czyli Belzebub. Mając takiego pomocnika można czynić najbardziej wyszukane zło. Lecz Nowosilcow miejscami wydaje się być zakładnikiem własnej pozycji i obranego sposobu sprawowania władzy. Po panice spowodowanej ponownym pojawieniem się pani Rollison i nagłą śmiercią Doktora, stara się zachować rezon i powrócić do zabawy, którą mógłby zagłuszyć swoje własne demony. Lecz wyraźnie widać, że w tym momencie pozostaje sam na scenie i mimo swego groźnego zachowania budzi już raczej litość niż odrazę.Generalnie postać teatralna zachowuje cały cynizm i okrucieństwo pierwowzoru. Jednak do jego „lokajskiej" duszy dodaje rozumność, która nie odznacza się jako ważna cecha w samym dramacie. Można by pokusić się o następującą paralelę: Nowosilcow tak się ma do swoich współpracowników, jak Belzebub do poddanych mu diabłów. Wyraźnie uwidacznia się to w sztuce Swinarskiego. Z tym, że Belzebub pracuje na swoją nagrodę u Szatana, Nowosilcow - na swoją karę. Dlatego jest postacią tragiczną.* * *Spektakl Swinarskiego dowodzi, że konkretyzacja postaci może modyfikować kierunek odbioru dzieła. Jest to wyraźnie zauważalne zwłaszcza w przypadku dramatu od dawna zakorzenionego w kulturze i świadomości odbiorców. Jednocześnie konkretyzacja, jako określona propozycja interpretacyjna, może stanowić o wartości spektaklu. Istotny okazuje się przy tym dobór środków technicznych służących interpretacji. Charakter postaci można przecież kształtować za pośrednictwem muzyki, scenografii, oświetlenia, czy wreszcie samej gry aktorskiej. Wykorzystanie tych elementów w odpowiednich proporcjach, uzależnionych zazwyczaj od rodzaju odbiorcy, do którego kierowane jest przedstawienie, aktualnej mody artystycznej, idei reżyserskiej i wielu innych aspektów, decyduje o kierunku odbioru sztuki.Inscenizacja Dziadów Swinarskiego unaocznia możliwość rewizji zastałego tradycyjnego obrazu danego dzieła oraz zaadaptowania go dla współczesnych potrzeb kultury i sztuki. Reżyser skorzystał z przysługującego mu prawa i zaprezentował spektakl zgodnie z własnym odczytem dzieła literackiego. A czy ciągłe powroty do dzieła, także kosztem sprzeniewierzania się jego pomnikowości, nie są potwierdzeniem nieustającej siły jego oddziaływania? Czy nie świadczą o ponadczasowości podejmowanych w nim tematów i czy nie stanowią o jego żywotności? Obserwując współczesne sceniczne konkretyzacje bohaterów romantycznych można chyba odpowiedzieć twierdząco. Dzieje teatralnej recepcji dramatu romantycznego w XX i XXI w. to jednak temat zasługujący na omówienie w obszerniejszej pracy.[1] A. Ubersfeld, Czytanie teatru, Warszawa 2002, s. 142.[2] A. Mickiewicz, Dzieła poetyckie, oprac. S. Pigoń, Warszawa 1982, t. 3, s. 189, 191. Wszystkie cytaty z Dziadów pochodzą z tego źródła. Dalej - w sąsiedztwie każdego fragmentu podaję numery stron.[3] Por. np. W. Grąbczewski, Diabeł polski w rzeźbie i w legendzie, Warszawa 1990.[4] Zagadnieniu konkretyzacji teatralnej tekstu poświęcono wiele rozpraw teoretycznych. Część z nich jest silnie nacechowana emocjonalnie z racji uczestnictwa niektórych autorów w sporze o prymat literatury nad teatrem, lub odwrotnie. Taki jest artykuł Konrada Górskiego Literatura i teatr („Dialog" 1973, nr 2, s.130-137). Zob. też prace analityczne na ten temat: D. Ratajczakowa, Teatr jako interpretator dzieła literackiego w: Zagadnienia literaturoznawczej interpretacji pod red. J. Sławińskiego i J. Święcha, Wrocław 1979, s. 233-255 oraz A. Sitek, Teatr i tekst, Kraków 2005.[5] Podstawą jest tu tekst dramatyczny. Zaś terminu „naśladownictwo" używam dla oznaczenia gry aktorskiej odzwierciedlającej jeden konkretny schemat spośród zachowań, działań, słów, akcji, które tworzą postać dramatyczną. Wykorzystanie wszystkich możliwych tropów w tworzeniu postaci według tak skomplikowanego tekstu, jakim są Dziady, jest dla aktora rzeczą niewykonalną.[6] Cyt. za: Adam Mickiewicz i Nowosilcow. Rozmowa Jana Strzałki z Tomaszem Łubieńskim, „Apokryf" 1998 nr 14 (dodatek do „Tygodnika Powszechnego" 1998 nr 51-52). Pełny tekst dostępny na stronie: http://www.tygodnik.com.pl/apokryf/14/lubienski.html

06

PRZEGLĄD WOJSKA

Powiedz, czym jest przegląd wojska i czemu ma służyć?

Scharakteryzuj zachowanie dowódców i urzędników względem cara. Z czego ono wynika i o czym może świadczyć?

W jaki sposób zostało opisane wojsko? Zwróć uwagę na rzeczowniki odnoszące się do formacji wojskowych.

Przedstaw portret cara ukazany w tekście. Do kogo został porównany?

Jaką wartość ma człowiek dla władcy Rosji?

Jak wygląda plac po przeglądzie wojska? O czym to świadczy?

07

MARTYROLOGIA NARODU POLSKIEGO

PRZEDMOWA, SC. VIII PAN SENATOR- ROZMOWA Z PANIĄ ROLLISONOWĄ

Omów sytuację Polski opisaną w Przedmowie.

W jaki sposób Rollisonowa chce nakłonić Senatora do uwolnienia syna? Zwróć uwagę na zachowanie kobiety, nacechowanie emocjonalne wypowiedzi, stosunek do Senatora.

Wyjaśnij znaczenie wprowadzenia przez poetę nawiązania do biblijnej postaci Heroda w kontekście prześladowań studentów wileńskich.

Powiedz, jaką postawę przyjmuje Nowosilcow wobec przybyłych kobiet. Jak rozmowa z nimi dopełnia jego wizerunek jako despoty?

Przeanalizuj wypowiedzi pani Rollison i określ, w jakiej sytuacji się znajduje.

Powiedz, jaka jest sytuacja Jana Rollisona w więzieniu. W jaki sposób wypowiedź matki łączy się ze słowami Mickiewicza z Przedmowy?

Opracuj scenariusz przedstawienia "Pani Rollison" na motywach III cz. Dziadów. Urządźcie klasowy konkurs i wybierzcie najciekawszy scenariusz do przygotowania Waszego ćwiczenia teatralnego.Z tekstem Adama Mickiewicza możesz postępować dowolnie, ale nie należy zmieniać wymowy wątku. Zadbaj także o inne, poza słowem, środki wyrazu teatralnego.

Czy cierpienie uszlachetnia? Rozważ zagadnienie na podstawie cytowanych fragmentów Dziadów drezdeńskich Adama Mickiewicza i całości tego dramatu.

08

MARTYROLOGIA NARODU POLSKIEGO

SCENA WIĘZIENNA

Zebrani w celi Konrada na wigilijnej wieczerzy aresztowani filomaci rozmawiają o przebiegu prowadzonego przeciw nim śledztwa i trwających prześladowaniach młodzieży. Wyodrębnij historie poszczególnych bohaterów (możesz zaznaczyć je w tekście sklerotkami). Zwróć uwagę na to, jak traktują swoje uwięzienie, jak odnoszą się do siebie nawzajem, co mówią na temat cara i Nowosilcowa (komisarza carskiego). Zaznacz w wypowiedziach więźniów obrazy symboliczne (to jest takie, które można odczytać niedosłownie, metaforycznie, np. umierający Wasilewski z rozpostartymi ramionami - jak Chrystus na krzyżu).

Zwróć uwagę na zachowanie Konrada - co robi, mówi, co myślą o nim pozostali więźniowie. Wczytaj się w monolog bohatera kończący scenę (ww. 485-511) - to tzw. mała improwizacja, ważna dla scharakteryzowania Konrada.

Kim są bohaterowie tej sceny? (zapoznaj się dokładnie z objaśnieniami do tekstu)Gdzie i kiedy rozgrywa się akcja tej sceny?

Jak Tomasz określa przyczynę rozpoczęcia śledztwa?Jaką "ofiarę" proponuje współwięźniom Tomasz?

W jakim wieku są bohaterowie opowiadania? Jakie znaczenie ma ich wiek dla wymowy sceny?

Wskaż motywy religijne. Jakie jest ich znaczenie dla wymowy całości?

Jakie warunki panują w więzieniu? Przytocz wypowiedzi bohaterów.

Jak przedstawiona jest armia carska? (zacytuj odpowiednie określenia) Zestaw obraz wojska z obrazem więźniów i sformułuj wniosek.

Przeczytaj uważnie słowa, którymi Sobolewski kończy swoją wypowiedź. Do kogo porównuje więźniów i ich prześladowców?

Przeczytaj uważnie opowiadanie Sobolewskiego. Określ jednym zdaniem temat jego wypowiedzi. (dalsze pytania odnoszą się do tego właśnie fragmentu)Zwróć uwagę na sposób wypowiedzi bohatera. W jaki sposób w warstwie językowej sygnalizowane są przeżywane przez niego emocje?Określ krótko nastrój tego fragmentu.

Wymień dwóch bohaterów, których nazwiska pojawiają się w opowiadaniu Sobolewskiego. Scharakteryzuj ich wygląd, zachowanie, postawy.Do kogo porównani są ci dwaj bohaterowie? Jakie cechy zyskują poprzez te porównania?

Jak wobec rozgrywających się wydarzeń zachowują się rosyjscy żołnierze? Zacytuj odpowiednie fragmenty.

Jak zachowuje się tłum zgromadzony na placu?

Wskaż dwóch innych bohaterów III części Dziadów, których losy są dopełnieniem i potwierdzeniem obrazu polskiej młodzieży zawartego w utworze.

Przyjrzyj swoje odpowiedzi na wcześniejsze pytania. Sformułuj wnioski z analizy Sceny więziennej, w których zawrzesz odpowiedź na pytanie: W jaki sposób Mickiewicz przedstawił polską młodzież?

09

RELACJE SPOD CELI

Przygotuj relację na żywo spod klasztoru Bazylianów. Dobrym punktem zaczepienia byłaby sonda uliczna na temat tego, co się wydarzyło w Wilnie (aresztowania, proces, wywózki na Sybir). Przygotuj pytania takiej sondy. Na jej podstawie wytypuj kilku rozmówców.

Zdecyduj o formie Twojej relacji. Czy będą to wideo-nagrania, czy Twoje streszczenia przeprowadzonych rozmów. Cały materiał, jaki zgromadziłeś / zgromadziłaś podczas analizy sceny I rozbij na kilka wypowiedzi. Najwięcej i najbardziej wiarygodnie powie Ci ksiądz Lwowicz. Inni rozmówcy mogą mieszać zasłyszane fakty i swoje domysły i opinie. Twoje zadanie będzie polegało na wysłuchaniu (lub streszczeniu) tych wypowiedzi, uzupełnieniu ich o własny komentarz i przedstawieniu na forum.

Masz przygotować relację z wywiadu z Janem Sobolewskim.A. Możesz wywiad przeprowadzić tylko z bohaterem. Wówczas musisz ustalić, gdzie i w jakich okolicznościach go przeprowadzisz. Na podstawie właściwego fragmentu dramatu zbuduj pytania, wskazujące na Twoje zorientowanie w sprawie, dbałość o to, by widzom wyjaśnić wszystkie niejasności oraz dążenie do odkrycia symbolicznego sensu słów bohatera.Może zechcesz posłużyć się fragmentami "Lawy" Tadeusza Konwickiego, w której znajdziesz wizualizację opowiadania?B. Możesz też wejść w rolę filmowca, który chciałby nakręcić krótki film na podstawie opowieści Jana. Narysuj plan sytuacyjny miejsca, w którym rozgrywa się scena. Uwzględnij przestrzeń miejską, budynki i usytuowanie wszystkich postaci - jednostek i tłumu.Napisz scenariusz filmowy na podstawie opowieści Jana. Uwzględnij wszystkie ważne wydarzenia. Zajrzyj na strony internetowe, gdzie znajdziesz pomocne informacje i porady:http://pl.wikipedia.org/wiki/Scenariuszhttp://www.ithink.pl/artykuly/kultura/kino/jak-napisac-scenariusz-filmowy/Spróbuj dobrać odpowiednią muzykę do prezentowanej sceny.

Karolina B. ZwierzyńskaMotywy Wampiryczne w Pieśni KonradaW romantyzmie następuje ewidentny zwrot w stronę kultury ludowej, w stronę ludowych wierzeń. Wierzenia te możemy śledzić przez całą twórczość Mickiewicza, najwidoczniejsze zaś są w "Dziadach". Najciekawszą, bo najbardziej alegoryczną, zdaje się być cześć III, a wśród wielu enigmatycznych nawiązań znajduje się również wątek wampiryczny, sugerowany aż dwukrotnie. Mnie jednak zajmie pierwszy jego przejaw, kiedy w scenie pierwszej Konrad wyśpiewuje pieśń o swojej pieśni, przedstawiając ją jako Upiora.Czy utożsamienie upiora z wampirem jest uprawnione? Przemawia za tym kilka argumentów. Pierwszym z nich jest charakter upiora, który jak wampir żywi się krwią "I jak upiór powstaje krwi głodna"1, mówi oczywiście o pieśni, która krwią chce się nasycić, również, niczym wampir, "rozprzestrzenia się" przy użyciu kłów, to znaczygryząc "Komu tylko zapuszczę kły w duszę, |Ten jak ja musi zostać upiorem"2. Do szczegółów rozprzestrzeniania się wrócę później, na razie wystarczy, że w tum upiorze widzimy wyraźne cechy wampira. Samo słowo wampir (czy też: wąpierz) na gruncie języka polskiego jest starsza niż słowo upiór, które jest rusycyzmem. Niemniej, dawniej słowa te znaczył w języku polskim to samo, a którego z nich używał autor, zależało od niego.3Biorąc pod uwagę położenie geograficzne (czy to wschodniej Litwy, czy to późniejszego przebywania Mickiewicza w samej Rosji) nie dziwi fakt używania rusycyzmu w miejsce rodzimego pojęcia.Jednak, skoro wiemy, że wampir tożsamy jest tu z upiorem, to czy pieśń może nią być? Wiadomym jest, że wampirem stać się może jedynie człowiek (pominiemy tu aberracje XXI wieku na temat przemienianych zwierząt, gdyż nie są one przedmiotem zainteresowania tej pracy). Jednak Pieśń w "Pieśni Konrada" ma ewidentnie cechy ludzkie "Pieśń ma była już w grobie"4- znaczy się umarła. A skoro tak, to żyć musiała. ale przecież mówimy, że coś, o czym zapominamy, jest martwe, więc nie, to jest przykład zbyt mało przekonywająca. "Pieśń [...] spod ziemi wygląda", "Pieśń mówi: ja pójdę wieczorem!"5- mamy tu zachowania ewidentnie ludzkie. O ile faktycznie zwierze mogło by wyglądać, a pieśń może coś, w przenośni, mówić, o tyle ani jedno, ani drugie nie może planować i o tym opowiadać. Stąd widzimy ewidentny zabieg personifikacji na pojęciu pieśni. Skoro zaś zabieg ten został przeprowadzony, to nie ma powodu, by nie zwampiryzować tej uczłowieczonej pieśni."[...]zemsta, zemsta, zemsta na wroga, | Z Bogiem i choćby mimo Boga!"6Pieśń pała żądzą zemsty i to ta żądza pcha ją do ścigania swoich wrogów czy szerzenia wampirzej zarazy (o czym zaraz). Według wiedzy powszechnej człowieka XXI wieku wampirem staje się ktoś w wampira przemieniony rytuałem, ugryziony lub ewentualnie jedynie dziewica/prawiczek ugryziony przez wampira7. Tymczasem w wierzeniach ludowych, według obliczeń Anthonego Mastersa, istnieje aż 486 przyczyn przemienienia w wampira8. To, co nas interesuje, to "samoistne" przemienienie. Kiedy ono następuje? Jest wiele szczegółowych przypadków, ale wszystkie one charakteryzują się jednym - coś poszło "nie tak" w czasie przechodzenia ze stanu bycia żywym do stanu bycia martwym. Może to być np. nieskończony rytuał albo złe uczucie względem żywych. "[...] śmierć może stać się "złą śmierci",, a zmarły - niebezpieczny dla wszystkich. Umarli nie powinni odczuwać ani urazy, ani chęci zemsty"9. Widać więc, jak to się stało, że pieśń Konrada powróciła zza grobu - tak bardzo pałała ona zemstą, że ta chęć uprawniała ją do powrotu, jednocześnie odczłowieczając. Mamy tu więc do czynienia z bardzo ciekawym zabiegiem. Pieśń została uosobiona, upodobniona do człowieka tylko po to, by można ją było z tego człowieczeństwa obedrzeć i stworzyć z niej chodzącą, uosobioną zemstę.A zemsta ta, niczym zaraza, będzie się rozprzestrzeniać. "Naprzód braci rodaków gryźć muszę, | Komu tylko zapuszczę kły w duszę, |Ten jak ja musi zostać upiorem."10 Będzie się więc rozprzestrzeniała odzierała z człowieczeństwa... Kogo? Inne pieśni, rodaków-Polaków? Nie jest to jasne, ale chyba niekoniecznym jest to rozgraniczać, bo przecież będzie gryźć wroga. Pieśń więc jest jednocześnie pieśnią i człowiekiem, gryzie symbolicznie duszę, a jednocześnie krzyżuje ciała wrogów, by te nie stały się upiorami. Niczym zaraza będzie wampiryczna będzie rozprzestrzeniała się pieśń, zarażając zemstą.Skoro o krzyżowaniu już mowa, warto zauważyć jak splatają się ze sobą motywy chrześcijańskie i pogańskie. Kiedy sama idea wampiryzmu jest ideą stricte pogańską, pojawiającą się w wielu różnych kulturach, sposób na zabicie wampira jest tu zmodyfikowany. Pieśń nie przebija serca ani czoła, co jest typowym wyobrażeniem, a krzyżuje ich, niczym Jezusa. Kiedy krzyż jest niewątpliwie znakiem chrześcijaństwa i odkupienia, tu przebijanie rąk i nóg prowadzi tylko do zemsty, jest tutaj niemalże bluźniercze (albo po prostu: bluźniercze?). Kiedy Jezus Chrystus został ukrzyżowany, zstąpił do piekieł by pokonać Szatana, otworzyć bramy do raju i zmartwychwstać. Tutaj ukrzyżowani są Ci, którym odmawia się zmartwychwstania, nawet jako potępionych, a nawet próbuje im się wydrzeć nieśmiertelność. "Ręce, nogi gwoździami przybijem,|by nie powstał i nie był upiorem." 12"Póki z niej nieśmiertelność wydusim, | Póki ona czuć będzie, gryźć będziem."13jak można wydrzeć nieśmiertelnej duszy nieśmiertelność? To przecież stoi w sprzeczności z podstawową jej własnością. Być może odpowiedzieć kryje się w sposobie myślenia o wampirach. "Nie są nieśmiertelni [...] lecz raczej przez jakiś czas aśmiertelni. Ta aśmiertelność jest przedłużeniem niem życia na nieokreślony okres, choć niekoniecznie na wieczność. Inaczej mówiąc, śmierć nie jest rozpoznawana jako coś jednorazowego, ale jako coś progresywnego"14. Skoro więc śmierć była progresywna, to może taką właśnie progresję ma na myśli Konrad, może nie chce, by miała w sobie cokolwiek ludzkiego, co mogło by łączyć jego pieśń-wampira z życiem ludzkim ni dopiero kiedy ostatni wróg zostanie odarty z resztki ludzkości i być może pozostanie nieśmiertelny, w sensie boskim, ale na ludzkie sposoby będzie martwym.Skoro więc będzie martwym, to pieśń-wampir nie będzie już miała powodu szukać zemsty i będzie mogła powrócić do swojego grobu-zapomnienia. Pieśń więc, tak samo jak Konrad, gdy już pomścić wszystkie krzywdy, będzie mogła po prostu odpocząć.1 Adam Mickiewicz,Dziady cz. III, s.1 w.4632Tamże,s.1 w.470-13 Za: Marią Janion, Wampir. Biografia Symboliczna r.3 str.16-17; wydawnictwo: słowo/obraz terytoria, wyd. 14 A. M.,Dziady..., s.1 w.4625Tamże, s.1 w.463; s.1 w. 4686 Tamże, s.1 w.466-677 Najbardziej rozpowszechnione wizje przemiany w wampira to: 1) Każda osoba ugryziona przez wampira zaostaje w niego zamieniona 2) Dziewica lub prawiczek ugryzieni przez wampira zmieniają się w jemu podobnych, cała reszta przemienia się w tzw. ghule, cyzli niemyślące sługi wampira, będące w takiej jak on kondycji nieśmiertelności 3) Do przemiany w Wampira potrzebny może być specjalny rytuał. Może być on wszystkim wampirom doskonale znany, jak "wysuszenie" a następnie napojenie wampiryczną krwią "pisklaka" (Kroniki Wampirów Anny Rice) bądź też nie znany nikomu i poszukiwany jak w Wampirach z Morganville Rachel Caine.8 Za: Marią Janion, Wampir. Biografia Symboliczna r.4 str.28-30; etc.9 J/w, r.4 str.29-30, cytat z: C. Lecouteux Histoire des Vampires. AAutopsie d'un mythe, Paris 1999, s. 34, 37, 42.10 A. M., Dziady..., s.1 w.469-7111 O zarazie wapiryzmu w: M/ Janion r. 1 Głosy12 A. M.,Dziady..., s.1 w.475-7613Tamże,s.1 w.479-8014 Za: Marią Janion, Wampir. Biografia Symbolicznar.4 str.31-32, etc.Cytat z:J. Delumeau, Strach w kulturze zachodu, str. 81-82

10

WIELKA IMPROWIZACJA

W jakim celu bohater zwraca się do poetów? Jak ocenia ich poezję?

Wskaż i zinterpretuj fragmenty, w których Konrad mówi o swojej poezji i o sobie jako poecie. Jaka rolę bohater przypisuje poecie? Wyjaśnij w jakim celu przywołuje motyw lotu, promieni i gwiazd. Odwołaj się do ich symbolicznego znaczenia.

W Prologu (w. 132-155) bohater zmienił imię. Odpowiadając na pytania, wyjaśnij symboliczne znaczenie tej zmiany.Wskazówka: Przypomnij sobie, jakie cechy bohatera romantycznego posiadał Gustaw, bohater IV części Dziadów.Kim był Gustaw?Kim powinien być Konrad?

Określ, jaką postawę przyjmuje Konrad wobec Boga.

Wskaż w tekście zarzuty, które bohater stawia Bogu. Jaki obraz Boga wyłania się z tekstu?

Określ emocje, które towarzyszą Konradowi. Zwróć uwagę m.in. na wykrzyknienia, krótkie wypowiedzenia, powtórzenia, słownictwo nacechowane emocjonalnie.

Określ czas, miejsce i okoliczności, w jakich zostaje wygłoszona Improwizacja.

Określ adresatów wypowiedzi Konrada: głównego i pozostałych.

Jakie cechy improwizacji można odnaleźć w wypowiedzi Konrada? Zastanów się, jaki nastrój ma ta forma wypowiedzi.

11

WIELKA IMPROWIZACJA

Zastanów się nad etycznym wymiarem postawy bohatera. Zacytuj fragment, który może być usprawiedliwieniem tej postawy.

Konrad wielokrotnie zwraca się do Boga, używając apostrof. Znajdź je w tekście, a następnie wyjaśnij, jak wpływają na kształtowanie formy wypowiedzi.

Jak oceniasz szanse powodzenia idei Konrada? Przygotuj głos w dyskusji.

W prologu Duch głosi potęgę człowieka („Człowieku! gdybyś wiedział, jaka twoja władza!). Jaki oddźwięk te słowa znajdują w Wielkiej Improwizacji? Napisz na ten temat 5 zdań,uwzględniając odpowiedzi na następujące pytania:- Jak Konrad wykorzystuje swoją władzę - zwielokrotnioną faktem, iż jest poetą?- Czego domaga się od Boga?Wskazówka: W odpowiedzi na ostatnie pytanie musisz zawrzeć interpretację słów Konrada: „Daj mi rząd dusz".

Zinterpretuj znaczenie słów wypowiadanych przez Głos z lewej strony i Głos z prawej.

Zinterpretuj postawę Konrada w kontekście mitu o Prometeuszu i prometeizmu. Zwróć uwagę na intencje obu bohaterów, postawę etyczną, uzasadnienie postępowania i poniesione konsekwencje.

Konrad mówi o wojnie, którą Szatan wydał Bogu. Co łączy postawę bohatera z buntem szatańskim, a co ją różni?

Co ratuje Konrada przez dostaniem się w moc złego ducha?

12

WIELKA IMPROWIZACJA

Obejrzyj prezentację przygotowaną w serwisie Humaniści w ZSOiZ- kliknij TUTAJ

13

WIELKA IMPROWIZACJA

Samotność - cóż po ludziach, czym śpiewak dla ludzi?

Język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie

Ja mistrz!

Boga, natury godne takie pienie! Pieśń to wielka, pieśń-tworzenie... Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę, Cóż Ty większego mogłeś zrobić - Boże?

Ja kocham cały naród!

Mam więcej, tę Moc, której ludzie nie nadadzą

Tylko ludzie skazitelni, Marni, ale nieśmiertelni, Nie służą mi, nie znają - nie znają nas obu, Mnie i Ciebie.

Chcę czuciem rządzić, które jest we mnie; Rządzić jak Ty wszystkimi zawsze i tajemnie ... Daj mi rząd dusz!

Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością, Ty jesteś tylko mądrością.

Ja wydam Tobie krwawszą bitwę niźli Szatan: On walczył na rozumy, ja wyzwę na serca.

Ja i ojczyzna to jedno. Nazywam się Milijon - bo za milijony Kocham i cierpię katusze.

Krzyknę, żeś Ty nie ojcem świata, ale... (Carem!)

SCHODY DO NIEBA/ SCHODY BLUŹNIERSTWA

=

POETA = BOGU🧡Poeta jest stwórcą jak Bóg💜Creatio ex nihilo- stworzenie z niczego💚Moc twórcza słowa

KONRAD- POETA, WIESZCZ

Przed wiecznym potępieniem ratują Konrada:🧡Szacunek dla Marii🤎Modlitwa Ewy💙Nie kończy bluźnierstwa💚Egzorcyzmy ks. Piotra

14

POLSKA CHRYSTUSEM NARODÓW

Podczas żarliwej modlitwy Ksiądz Piotr widzi dzieje Polski przedstawione na podobieństwo ewangelicznego opisu męki Chrystusa. Wyodrębnij w widzeniu Księdza Piotra obrazy: pochodu i wskrzesiciela narodu, procesu, drogi krzyżowej, ukrzyżowania i wniebowstąpienia. Zaznacz je w tekście.

Powiedz, w jakich okolicznościach i gdzie Ksiądz Piotr ma wizję.

Określ, jaką postawę przyjmuje duchowny wobec Boga. Porównaj ją z postawą Konrada podczas Wielkiej Improwizacji.

Do których wydarzeń nawiązuje wizja Księdza Piotra?

Na podstawie fragmentu sformułuj mesjanistyczną koncepcję dziejów Polski wyrażoną przez Mickiewicza.

Postaw hipotezę, kim jest osoba, której Ksiądz Piotr nadaje imię „czterdzieści i cztery". W tym celu odwołaj się do symboliki liczby 44.

Zinterpretuj podane nawiązania biblijne pojawiające się w tekście. Wskaż podobieństwa męki Chrystusa do sytuacji Polski pod zaborami. Uzupełnij tabelę.cytatMeka ChrystusaSytuacja Polski„długie, białe dróg krzyżowych biegi"Droga krzyżowaDroga na Sybir„Gal, Gal sądzić będzie"PiłatFrancja patrząca bezczynnie na upadek powstania„Krzyż ma długie, na całą Europę ramiona, Z trzech wyschłych ludów, jak z trzech twardych drzew ukuty"„Rakus octem, Borus żółcią poi"„A matka Wolność, u nóg zapłakana stoi"„oto żołdak Moskal z kopiją przyskoczył/ I krew niewinną mego narodu wytoczył"

15

WIDZENIE KSIĘDZA PIOTRA

MOTYWY BIBLIJNE

MOTYWY POLSKIE

Herod, rzeź niewiniątek

Nowosilcow, prześladowanie młodzieży

Motłoch towarzyszący aresztowaniu Chrystusa

Zdrajcy narodu

Cierpiący Chrystus

Cierpiąca Polska

Piłat

Francja (Gal)

Ramiona krzyża

Trzy zaborcze narody

Chrystus na krzyżu

Umierająca Polska, naród ukrzyżowany

Setnicy pod krzyżem

Rakus- Austriak, Borus- Prusak

Matka Boska Bolejąca

Wolność

Żołdak przebijający bok Chrystusa

Moskal

Najbardziej profetycznym fragmentem III. cz.DziadówjestWidzenie ks. Piotra.W jego wizji dzieje Polski układają się według planu Boskiego (prowidencjalizm). Dzieje narodu stanowią powtórzenie historii ewangelicznej. Ksiądz Piotr sugeruje, że naród - podobnie jak Chrystus - musi ponieść męczeńską śmierć na krzyżu, lecz później zmartwychwstanie, odzyska wolność dla siebie i innych narodów. Dlatego w dziejach świata Polska ma odegrać rolę Chrystusa narodów. Takie założenia wpisują się w koncepcję mesjanizmu.

16

OBRAZ ROSJAN W III CZĘŚCI DZIADÓW- USTĘP

DROGA DO ROSJI, PRZEDMIEŚCIA STOLICY, PETERSBURG

Jak wygląda droga do Rosji? Dlaczego Mickiewicz nazywa ją dziką krainą?

Kim są napotykani ludzie? Jak wyglądają? Czym się zajmują?

Wyjaśnij metaforę „duszy gąsienicy". Znajdź w "Dziadach" postacie, które będą potwierdzeniem Twojej interpretacji.

Przemierzający Syberię podróżnik to kolejne wcielenie Konrada. Przedstaw krótko przemiany, które przeszedł ten bohater.

Powiedz w jakiej scenerii rozgrywają się wydarzenia. Określ pozycję człowieka w opisywanej przestrzeni.

Znajdź środki stylistyczne podkreślające charakterystyczne cechy Syberii. Podaj ich przykłady.

Znajdź we wskazanym fragmencie te momenty, w których ujawnia się narrator - bezpośrednio lub pośrednio. Wywnioskuj, kim jest.Wskazówka: Zwróć na przykład uwagę na to, jak narrator postrzega przemierzaną krainę, z jakiego punktu widzenia ocenia to, co widzi (w. 58-68, 130-134).

Wyjaśnij, jakimi pobudkami w wyborze odwiedzanych miejsc kierują się spacerujący.

Przeanalizuj w jakiej kolejności pojawiają się spacerujące osoby. Od czego to zależy?

Omów zachowanie czynowników. O czym to świadczy?

Przedstaw spacer dworski jako ceremonię. Które elementy opisu świadczą o sakralizacji tego rytuału?

Opisz członków społeczeństwa rosyjskiego. Zwróć uwagę na pojawiające się w tekście nazwy zwierząt. Wykorzystaj informacje wyjaśniające ich symboliczne znaczenie.

17

OBRAZ ROSJAN W III CZĘŚCI DZIADÓW- USTĘP

POMNIK PIOTRA WIELKIEGO, OLESZKIEWICZ, DO PRZYJACIÓŁ MOSKALI

Ustal, kim są postacie, o których pisze w swoim tekście Mickiewicz? Dlaczego im właśnie poświęca uwagę? Odwołaj się do kontekstu historycznego.

Analizując podany fragment Ustępu III części Dziadów, porównaj dwa wizerunki władców oraz wyjaśnij, czemu służy ich zestawienie w utworze Adama Mickiewicza.POMNIK PIOTRA WIELKIEGOZ wieczora na dżdżu stali dwaj młodzieńcePod jednym płaszczem, wziąwszy się za ręce:Jeden, ów pielgrzym, przybylec z zachodu,Nieznana carskiej ofiara przemocy;Drugi był wieszczem ruskiego narodu1,Sławny pieśniami na całej północy.Znali się z sobą niedługo, lecz wiele -I od dni kilku już są przyjaciele.Ich dusze wyższe nad ziemskie przeszkody,Jako dwie Alpów spokrewnione skały,Choć je na wieki rozerwał nurt wody:Ledwo szum słyszą swej nieprzyjaciółki,Chyląc ku sobie podniebne wierzchołki.Pielgrzym coś dumał nad Piotra kolosem2,A wieszcz rosyjski tak rzekł cichym głosem:„Pierwszemu z carów, co te zrobił cuda,Druga carowa pamiętnik stawiała3.Już car odlany w kształcie wielkoludaSiadł na brązowym grzbiecie bucefałaI miejsca czekał, gdzie by wjechał konno.Lecz Piotr na własnej ziemi stać nie może,W ojczyźnie jemu nie dosyć przestronno,Po grunt dla niego posłano za morze.Posłano wyrwać z finlandzkich nadbrzeżyWzgórek granitu; ten na Pani4 słowoPłynie po morzu i po lądzie bieży,I w mieście pada na wznak przed carową.Już wzgórek gotów; leci car miedziany,Car knutowładny w todze Rzymianina,Wskakuje rumak na granitu ściany,Staje na brzegu i w górę się wspina.Nie w tej postawie świeci w starym RzymieKochanek ludów, ów Marek Aureli,Który tam naprzód rozsławił swe imię,Że wygnał szpiegów i donosicieli:A kiedy zdzierców domowych poskromił,Gdy nad brzegami Renu i PaktoluHordy najezdców barbarzyńskich zgromił,Do spokojnego wraca Kapitolu.Piękne, szlachetne, łagodne ma czoło,Na czole błyszczy myśl o szczęściu państwa;Rękę poważnie wzniósł, jak gdyby wkołoMiał błogosławić tłum swego poddaństwa,A drugą rękę opuścił na wodze,Rumaka swego zapędy ukraca.Zgadniesz, że mnogi lud tam stał na drodzeI krzyczał: „Cesarz, ojciec nasz powraca!"Cesarz chciał z wolna jechać między tłokiem,Wszystkich ojcowskim udarować okiem.Koń wzdyma grzywę, żarem z oczu świeci,Lecz zna, że wiezie najmilszego z gości,Że wiezie ojca milijonom dzieci,I sam hamuje ogień swej żywości;Dzieci przyjść blisko, ojca widzieć mogą.Koń równym krokiem, równą stąpa drogą.Zgadniesz, że dojdzie do nieśmiertelności!5Car Piotr wypuścił rumakowi wodze,Widać, że leciał tratując po drodze,Od razu wskoczył aż na sam brzeg skały.Już koń szalony wzniósł w górę kopyta,Car go nie trzyma, koń wędzidłem zgrzyta,Zgadniesz, że spadnie i pryśnie w kawały.Od wieku stoi, skacze, lecz nie spada,Jako lecąca z granitów kaskada,Gdy ścięta mrozem nad przepaścią zwiśnie: -Lecz skoro słońce swobody zabłyśnieI wiatr zachodni ogrzeje te państwa,I cóż się stanie z kaskadą tyraństwa?"Adam Mickiewicz, Dziadów część III Ustęp,Wrocław 19841był wieszczem ruskiego narodu - prawdopodobnie Aleksander Puszkin, choć istnieją przypuszczenia, że Mickiewicz mógł mieć na myśli Rylejewa.2 nad Piotra kolosem - monumentalny pomnik Piotra I, dłuta francuskiego rzeźbiarza Falconeta, odsłoniętyw roku 17823 (Adam Mickiewicz, Objaśnienia) Druga carowa pamiętnik stawiała. Na pomniku Piotra jest napis: Petro primo Catharina secunda. - „Piotrowi pierwszemu Katarzyna druga".4 Pani - carowej Katarzyny II.5 (Adam Mickiewicz, Objaśnienia) Zgadniesz, że dojdzie do nieśmiertelności! - pomnik konny kolosalny Piotra roboty Falkoneta i posąg Marka Aureliusza stojący teraz w Rzymie w Kapitolium są tu wiernie opisane.

Podaj porę wydarzeń przedstawionych w utworze. Jakie ma ona znaczenie dla opisanych w wierszu zesłańców?

Dokonaj wstępnego rozpoznania utworu: ustal jego temat, słowa kluczowe.

Kto jest nadawcą utworu? Postaraj się go scharakteryzować. Poszukaj wśród innych dzieł Adama Mickiewicza postaci podobnych do podmiotu mówiącego.

Kto jest adresatem tekstu? O czym świadczy zawężenie kręgu odbiorców? Odwołaj się do całego dramatu Mickiewicza i wskaż takich bohaterów, którzy mogliby być odbiorcami wiersza.

Jak rozumiesz określenie: ,,Klątwa ludziom, co swoje mordują proroki''? Jaką postawę potępia poeta i dlaczego?

Jaką rolę przypisuje poeta spiskowcom? Na czym polega zbieżność ich działań z postępowaniem Konrada Wallenroda?

Zinterpretuj słowa:Żrąca jest i paląca mojej gorycz mowy,Gorycz wyssana z krwi i z łez mojej ojczyzny,Niech żre i pali, nie was, lecz wasze okowy.Na czym polega rola poety?Jaki obraz Rosjan i Rosji wyłania się z wiersza "Do przyjaciół Moskali"?

Uważnie przeczytaj artykuł i dokonaj jego logicznego streszczenia. Za wzór może ci służyć angielskie Summary.Anna DominikKrakówAdama Mickiewicza wadzenie się z Rosją - porozumienie i odrzucenieAdam Mickiewicz, najsłynniejszy polski poeta okresu romantyzmu, w jednym z wersów swojej powieści poetyckiej Konrad Wallenrod napisał przejmująco o tytułowym bohaterze: ,,Szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie"1 . To lapidarne, tragiczne zdanie przesądziło o losie co najmniej trzech kolejnych pokoleń oraz samego Mickiewicza, który przez całe życie cierpiał z powodu zniewolenia ojczyzny i swojego z niej wygnania. Nadzieja powrotu na ukochaną Litwę, ,,do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych"2 pozostała w nim aż do końca jego dni. Nie poprzestawał tylko na marzeniach o wyzwoleniu ojczystego kraju, lecz usilnie, zarówno piórem, jak i czynem, starał się zrobić wszystko, aby przyśpieszyć realizację tego marzenia. Dla poety i przeważającej większości jego rodaków nieodłączną od kwestii zniewolonej Polski była kwestia rosyjska, Rosję bowiem uważano powszechnie za głównego wroga niepodległości Rzeczpospolitej i główną przeszkodę na drodze do jej odzyskania. Mickiewicz jednak został obdarzony przez los szczególnym przywilejem - miał okazję dokładnie i wnikliwie poznać wrogi kraj, przebywając przez pięć lat (1824-1829) w Petersburgu, Odessie i Moskwie. Do Rosji nie udał się dobrowolnie, lecz jako zesłaniec, skazany na przymusowy pobyt za udział w tajnym Towarzystwie Filomatów na Uniwersytecie Wileńskim; przebywał jednak nie na prowincji, lecz w stolicach imperium, wiodąc, w porównaniu z innymi zesłańcami, komfortowe życie3 . Dzięki temu rosyjskiemu doświadczeniu nie postrzegał Rosji jednowymiarowo - jako kata czy też ponurego kraju ciemnoty i zbrodni, jak choćby współczesny mu Zygmunt Krasiński, nieprzejednany wróg wszystkiego, co rosyjskie, nawołujący nawet w 1854 roku podczas wojny krymskiej do całkowitego zniszczenia Rosji, stanowiącej według niego zagrożenie dla cywilizacji europejskiej i chrześcijaństwa4 . Mickiewicz daleki był od takiego radykalizmu i fanatyzmu - patrzył na państwo carów spokojnie i wnikliwie, dostrzegając jego różnorakie odcienie i wymiary, które w jego umyśle nakładały się na siebie, mieszały ze sobą, tworząc obraz bardzo skomplikowany, trudny do zrozumienia i ogarnięcia. Z tego powodu można stwierdzić, że w życiu i twórczości Mickiewicza istnieje wiele Rosji, wiele jej odcieni, wiele ,,wcieleń", co zaowocowało jedynie z pozoru paradoksalną sytuacją - polski wieszcz równocześnie przyjaźnił się szczerze i głęboko z wieloma Rosjanami, jak i w chwilach gniewu określał swoich przeciwników mianem ,,moskiewskich prokuratorów i szpiegów"5 . Jak napisał Mieczysław Jastrun: nie czuł nienawiści do narodu rosyjskiego. Dzielił z najlepszymi ludźmi ówczesnej Rosji nienawiść do tyranii, jak oni kochał wolność [...], bronił się przed niebezpieczną zawsze skłonnością do uogólniania [...]. Nie tylko starał się zrozumieć obcość - umiał ją pokochać, gdyż było w nim szerokie poczucie spraw ludzkich6 . Pierwszym z rosyjskich ,,wcieleń", jakie dane było Mickiewiczowi poznać, była Rosja prowincjonalnych czynowników. Poeta przyszedł na świat w 1798 roku, trzy lata po III rozbiorze Rzeczpospolitej, na ziemi nowogródzkiej, znajdującej się już pod berłem carów. Wtedy jeszcze nie zwalczano polskości na tych terenach, a społeczeństwo mogło spokojnie żyć polską tradycją, nie tracąc więzi z tym, co działo się nad Wisłą i nie interesując się odległym Petersburgiem (widać to w Panu Tadeuszu, gdzie ,,pani Telimeny anegdoty petersburskie" nikogo właściwie nie zajmują). Jedynym znakiem obcego panowania stali się rosyjscy urzędnicy oraz wojskowi, obecni w miasteczkach. Traktowano ich zazwyczaj nieufnie, ale często dopuszczano do miejscowego towarzystwa, zapraszając na bale, wesela, kuligi itp. (poeta także i tę sytuację odzwierciedlił w swojej epopei, pisząc, iż Sędzia ,,przez grzeczność prosił na wieczerzę"7 kapitana Rykowa). Obok ludzi prawych i uczciwych, zdarzali się pośród nich także oszuści i łapownicy, znienawidzeni przez mieszkańców. Zaledwie trzynastoletni Mickiewicz wykpił ich bezlitośnie w swoim pierwszym wierszu Oda na pożar Nowogródka, krążącym w odpisach wśród miejscowych ziemian i cieszącym się znacznym powodzeniem8 . W tym samym 1811 roku przyszły wieszcz zetknął się po raz pierwszy z rosyjską armią, uczestnicząc jako statysta w bójce pomiędzy jej szeregowcami a gimnazjalistami z Nowogródka. Sprawa mogła przybrać bardzo poważny obrót, rodzice chłopców obawiali się, że zostaną oni zesłani na Sybir; na szczęście dowódca garnizonu załagodził całą sytuację. Ten szlachetny, niestety nieznany nam z nazwiska rosyjski wojskowy miał się stać po latach pierwowzorem Rykowa w Panu Tadeuszu Nie wszyscy czynownicy przebywający na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej wykazywali się taką uczciwością i wyrozumiałością. Mickiewicz mógł się o tym przekonać osobiście jedenaście lat później, kiedy to został aresztowany podczas śledztwa prowadzonego przez Nowosilcowa w sprawie filomatów. Nowosilcow, nałogowy alkoholik i degenerat, znienawidzony przez mieszkających w Wilnie Polaków, spotykał się także z pogardą ze strony Rosjan. W Dziadach jeden z oficerów mówi o nim: ,,Nie dziw, że nas tu przeklinają, / Wszak to już mija wiek, / Jak z Moskwy w Polskę nasyłają / Samych łajdaków stek"9 . W wyniku przeprowadzonego śledztwa filomaci zostali skazani na przymusowy pobyt w Rosji (wielu na zesłanie), wśród nich także Mickiewicz. Polski poeta przybył do Rosji na początku 1824 roku i po krótkim pobycie w zmagającym się z katastrofalną powodzią Petersburgu wyruszył na południe, do Odessy. Długa podróż saniami poprzez bezkresne, pokryte śniegiem równiny umożliwiła Mickiewiczowi poznanie kolejnej twarzy Rosji, tym razem kraju - zagadki. W napisanym osiem lat później Ustępie wieńczącym III część Dziadów, stanowiącym rodzaj poetyckiej relacji z odbywanej podróży oraz towarzyszących jej refleksji, przedstawia kraj carów jako ziemię pustych przestrzeni, zamieszkałą przez milczących, ponurych ludzi o twarzach bez wyrazu. Według niego wszystko tutaj wydaje się pozbawione tożsamości, korzeni, a przez to nieprzewidywalne. Jak stwierdził, Rosja to ,,Ziemia tak pusta, tak niezaludniona, / Jak gdyby wczora wieczorem stworzona [...]. / Kraina pusta, biała i otwarta / Jak zgotowana do pisania karta"10. Zdanie Mickiewicza o Rosji jako o państwie bez przeszłości i z niepewną przyszłością podzielili kilka lat później Piotr Czaadajew i markiz Astolphe de Custine. Pięcioletni pobyt w Petersburgu i Moskwie wpłynął zasadniczo na ukształtowanie się dwóch najważniejszych i najbardziej znaczących obrazów Rosji w twórczości polskiego wieszcza - kraju okrutnego, nieludzkiego carskiego reżimu, pod którego jarzmem cierpią nie tylko podbite narody, ale i sami Rosjanie, oraz ojczyzny szlachetnych ,,przyjaciół Moskali", którzy nienawidzą caratu, pragną go obalić i przywrócić wolność. Mickiewicz jeszcze przed przyjazdem do Rosji zapoznał się z jej kulturą, uczęszczając w Wilnie na wykłady z literatury rosyjskiej (wówczas obowiązkowe dla wszystkich studentów), na których profesor Łobojko zaznajomił go z utworami Wasilija Żukowskiego i Konrada Rylejewa. Przyjechał do kraju w pewien sposób znanego, lecz obciążony wspomnieniami z procesu i wiadomościami o zesłanych kolegach. Jego szczególna sytuacja ,,pół więźnia, pół spiskowca"11 zaciążyła bardzo mocno na sposobie postrzegania Rosji. Według Tomasza Łubieńskiego, odczuwał wówczas wiele nienawiści, tym mocniejszej, że skrywanej, wewnętrznie tłumionej. I przekonania, że Rosja pozostaje niereformowalna, że wszelkie złudzenia w tej materii są szkodliwe. Wiele nienawiści, ale też nadzieja, że przyjaciołom Moskalom uda się zmienić ten przyrodzony stan rzeczy i że wreszcie dojdzie do braterskiego zrównania obu, ale koniecznie wolnych narodów12. Potęgę i zbrodniczość carskiego reżimu Mickiewicz widział wyraźnie w Petersburgu, stanowiącym ich uzewnętrznienie, mieście niczym z sennego koszmaru, kwintesencji tyranii, wzniesionej na krwi i łzach. Obserwacja gigantycznych parad wojskowych urządzanych w stolicy na polecenie imperatora przyniosła smutne refleksje o całkowitym braku poszanowania wartości ludzkiego życia - żołnierze podczas przeglądu wojsk niejednokrotnie ryzykowali życie i odnosili ciężkie obrażenia, nie doczekawszy się w zamian zainteresowania ze strony władcy (poruszający obraz jednego z nich, który nie ośmielił się jęczeć z bólu po tym, jak ciężkie działo przygniotło mu nogi, gdyż car mógłby wpaść w zły humor, a to jego samopoczucie liczy się najbardziej). Równie przygnębiająca wydała się Mickiewiczowi panująca w Rosji atmosfera powszechnego strachu i nieufności, które generowała osobowość panującego monarchy, przed którym drżeli wszyscy. Rosyjski car pełnił rolę prawdziwego kata i strażnika zarówno w stosunku do podbitych narodów, jak i rodowitych Rosjan, zmuszanych do niewolniczego posłuszeństwa - po wielu latach, jako główny redaktor ,,Trybuny Ludów" Mickiewicz w jednym z artykułów stwierdził, że w Rosji ludzie ,,są ustawowo zmuszeni do mówienia tego, co mówi rząd", a na dowód przedstawił wstrząsającą historię ojca Pawła Pestla, jednego z pięciu powieszonych dekabrystów, który w dniu stracenia syna musiał być obecny na dworze i prowadzić zwykłe rozmowy, gdyż ,,prawo rosyjskie zabraniało mu milczeć"13. Atmosfera lęku przed absolutną władzą demoralizowała ludzi, upadlała ich, budziła w nich najgorsze instynkty. To właśnie upodlenie stanowiło największą karę za uległość wobec reżimu, pozbawiało ono bowiem człowieczeństwa i było dowodem słabości ducha (pisał o tym w wierszu Do przyjaciół Moskali, stwierdzając, że zaprzedanie się w carską służbę stanowi ,,sroższą niebios karę"14 niż śmierć czy katorga). Na karierę mogli, zdaniem Mickiewicza, liczyć wyłącznie ci, którzy wykazywali gotowość do zawierania wielu kompromisów z własnym sumieniem; ich uosobieniem w twórczości poety stał się senator Nowosilcow z Dziadów, a także major Płut, jeden z bohaterów Pana Tadeusza - pijak, hazardzista, pozbawiony honoru kłamca, z upodobaniem wspominający o zsyłkach i chłostach dla wzbudzenia postrachu wśród podległych mu jednostek. Postać Płuta, który z pochodzenia był Polakiem, a ,,zmoskwiciał" w carskiej służbie, Mickiewicz w dużym stopniu wzorował na swoim młodszym bracie Jerzym, który pracował jako lekarz w Kronsztadzie i został odrzucony przez rodzinę z powodu swojego wynarodowienia i służalczości wobec rosyjskich władz. W takim kraju - rządzonym przez brutalnego despotę i posłusznych mu służalców - największymi ofi arami są biedni ludzie znajdujący się na samym dole drabiny społecznej; co jednak zaskoczyło polskiego wieszcza najbardziej, to fakt, że kochają oni swojego władcę mimo wszystko i nie myślą o buncie - postawę taką określił Mickiewicz mianem ,,heroizmu niewoli"15. Poza nimi w ówczesnej Rosji mieszkali jeszcze ,,przyjaciele Moskale", pragnący obalenia reżimu, czyli dekabryści, których wielu poznał poeta osobiście, a nawet zaprzyjaźnił się z nimi. Po latach, podczas wykładów w Collège de France, opisał ich jako ,,najwznioślejszą, najdzielniejszą, najpełniejszą zapału młodzież rosyjską. Nikt tam nie miał na widoku ani korzyści, ani zemsty osobistej"16. Ich klęska głęboko wstrząsnęła Mickiewiczem, który jednak przewidywał ją już wcześniej, stwierdzając, że otwarta walka nie może przynieść zwycięstwa w kraju zamieszkałym przez niewolników; w takim przypadku należy posłużyć się podstępem, który stanowi ich ,,jedyną broń"17. On sam musiał ukrywać swoje prawdziwe uczucia (opisując własną postawę podczas pobytu w Rosji, stwierdził: ,,Pełzając milczkiem jak wąż łudziłem despotę"18), dopiero po wyjeździe na Zachód mógł ujawnić całą skrywaną nienawiść do caratu, pisząc w 1832 roku III część Dziadów. Utwór ten wywołał prawdziwy szok wśród wielu rosyjskich przyjaciół poety, widzących w nim bezpardonowy atak na swoją ojczyznę - wstrząśnięty Aleksander Puszkin napisał nawet wiersz Był tu wśród nas..., w którym z goryczą podkreślał ,,zdradę" Mickiewicza wobec życzliwych mu Rosjan. Polski wieszcz podkreślał jednak zawsze, że nienawidzi jedynie caratu i jego wiernych poddanych, natomiast niezwykle ceni wszystkich jego wrogów i niepokornych. Do takich właśnie ludzi zaliczali się najwierniejsi rosyjscy przyjaciele Mickiewicza - ,,szlachetny"19 Sergiusz Sobolewski czy zamieszkała we Francji rodzina Chlustinów. Pewna zmiana w postawie autora Dziadów nastąpiła dopiero pod wpływem Andrzeja Towiańskiego20, kiedy to zaczął on twierdzić, iż odrodzenie Polski nastąpi na skutek udzielenia przez nią chrześcijańskiego przebaczenia swoim oprawcom, w tym i carowi. Kierując się takimi poglądami, zamówił w 1842 roku mszę za duszę Aleksandra I, a w rok później zredagował list do Mikołaja I, w którym nazwał go ,,narzędziem Boga na ziemi"21 - spotkało się to z oburzeniem środowiska emigranckiego w Paryżu, a także części towiańczyków, którzy na znak protestu wystąpili z Koła Sprawy Bożej. Dopiero w 1848 roku Mickiewicz ponownie zaczął głosić hasła piętnujące zbrodniczy carski reżim, tłumiący wolnościowe aspiracje Węgrów podczas Wiosny Ludów. Ponury cień caratu nie zdołał przesłonić polskiemu poecie kolejnego obrazu Rosji - kraju zachwycających krajobrazów, pięknych kobiet, wielkiej kultury i wybitnych pisarzy. Prawdziwym pomnikiem zachwytu Mickiewicza rosyjską przyrodą stały się słynne Sonety krymskie - poetycki plon wyprawy odbytej latem i jesienią 1825 roku na teren stosunkowo niedawno włączonego w granice cesarstwa Krymu22. Pobyt w urokliwej, wesołej Odessie w tym samym roku zaowocował cyklem Sonetów odeskich, w których niezwykle wyraziście (a zdaniem wielu współczesnych poecie wręcz nieprzyzwoicie) przedstawione zostały uroki życia i radosnej miłości do rozmaitych ,,pieszczotek"23. Wiadomo, że Mickiewicz nie pozostawał obojętny na urodę Rosjanek; piękna moskwiczanka Karolina Jaenisch (Niemka z pochodzenia) sprawiła, że zaczął zastanawiać się nad małżeństwem, a urocza Eudoksja Bakunina przez długi czas zaprzątała jego myśli24. Przede wszystkim jednak Rosja jawiła się poecie jako kraj naprawdę ceniący kulturę, starający się poznawać nowe prądy literackie, tłumaczący natychmiast nowe dzieła znakomitych poetów, takich jak Goethe czy Byron. Taka sytuacja budziła w nim zazdrość, kiedy porównywał ją z warunkami panującymi na ziemiach polskich, wciąż hołdujących przestarzałemu i na wpółmartwemu klasycyzmowi; pisał z goryczą: Rosjanie kiwają głowami z litości i podziwienia [zdziwienia]. Zostaliśmy się o cały wiek w literaturze. Tutaj każdy nowy wierszyk Goethego obudza powszechny entuzjazm, zaraz jest tłumaczony i komentowany. Każdy romans Walter Scotta natychmiast w obiegu, każde nowe dzieło filozoficzne jest już w księgarni, a u nas!25. Rosjanie jako pierwsi uczcili w Mickiewiczu wielkiego poetę. Jego wiersze znane były w środowisku miłośników literatury, które nie ukrywało swojego zachwytu dla talentu i osobowości polskiego twórcy. Dla niego, który jeszcze podczas pobytu w Wilnie i Kownie czytywał złośliwe recenzje warszawskich klasycyzujących krytyków zarzucające mu, że jego dzieła nie są polskie, lecz ,,mongolsko-fińskie26, rosyjskie hołdy stanowiły przyjemną odmianę. Wyłącznie ogromny talent otworzył mu drzwi salonów największych arystokratycznych rodzin (bywał u księżnej Zinaidy Wołkońskiej, książąt Wiaziemskich i Jusupowów, Oleninów), które olśniewał słynnymi improwizacjami wygłaszanymi po francusku. O jego przyjaźń zabiegali najwybitniejsi przedstawiciele rosyjskiego panteonu literackiego, w tym Puszkin i Żukowski. Pamięć o nim nie wygasła jeszcze w długi czas po jego wyjeździe - w 1843 roku podczas towarzyskiego spotkania w Moskwie Aleksy Chomiakow wzniósł toast za wielkiego nieobecnego poetę słowiańskiego. Wzruszony takim przyjęciem i spotykającym go uznaniem Mickiewicz przez wiele lat wspominał rosyjską gościnność. Kolejnym dostrzeganym przez autora Pana Tadeusza obliczem Rosji, którego podkreślanie wzbudzało niekiedy gniew i odrzucenie ze strony Polaków, była twarz kraju o niezwykłych zasługach dla rozwoju kultury europejskiej. Podczas wykładów literatur słowiańskich w Collège de France przybliżał słuchaczom literaturę rosyjską i ubolewał, że jest ona tak słabo znana wśród Polaków. Jego zdaniem, ,,literatura polska i rosyjska mimo tylu i tak mocnych pobudek nie podały sobie dotąd przyjaznej dłoni. Bogactwa jednej były i są dotąd obojętnymi dla drugiej, a ta obojętność ledwie nie zaciera śladów rzetelnego podobieństwa"27. Po śmierci Puszkina w 1837 roku zamieścił w piśmie ,,Le Globe" jego nekrolog, który podpisał ,,Przyjaciel Puszkina", podkreślając zasługi zmarłego dla literatury oraz stratę, jaką wraz z jego przedwczesną śmiercią poniosła Rosja. Takie wystąpienia Mickiewicza spotykały się z potępieniem wielu jego rodaków, zarzucających mu nawet, że jest... moskiewskim szpiegiem, a katedrę zawdzięcza wpływom rosyjskiej ambasady w Paryżu. Jeden z nich stwierdził złośliwie: Pan Mickiewicz czci moskiewskie pomniki. Na kominku jego salonu jaśnieje puchar moskiewski, przy którym i mniemany polski postawić raczono zapewne dla nauki, że Orzeł Biały ku Orłu Czarnemu jako swojemu zbawicielowi zwracać się powinien28. Niechęć budziło także nieustanne podkreślanie przez poetę kwestii słowiańskiej wspólnoty, której Rosja stanowiła nieodłączną część. Dla polskich emigrantów w Paryżu, którzy stracili swoje majątki za udział w powstaniu listopadowym, a ucieczka za granicę stanowiła dla nich często jedyny środek ratunku przed karą śmierci bądź zsyłką na Syberię, pogląd Mickiewicza o naturalnym braterstwie narodów polskiego i rosyjskiego bywał trudny do przyjęcia. Autor Konrada Wallenroda daleki był jednak od mniemania rosyjskich panslawistów głoszących ideę naturalnego niejako przywództwa Rosji w świecie słowiańskim, który powinien się zjednoczyć pod berłem carów. Zdaniem Mickiewicza, narody słowiańskie zjednoczą się w przyszłości, ale zasadą tego zjednoczenia będzie absolutna jedność ich wszystkich. W piętnastym punkcie Składu zasad, ułożonego w 1848 roku dla Legionu Polskiego, napisał: ,,Pomoc polityczna, rodzinna, należna od Polski bratu Czechowi i ludom pobratymczym czeskim, bratu Rusowi i ludom ruskim. Pomoc chrześcijańska każdemu narodowi jako bliźniemu"29. Warunkiem zapanowania takiego ładu politycznego i społecznego było według poety obalenie caratu i odrodzenie niepodległej Polski oraz innych krajów słowiańskich; kiedy już to się stanie, zapanuje powszechna jedność, braterstwo i sprawiedliwość, także społeczna. To ostatnie hasło przyciągało do Mickiewicza wielu Rosjan marzących o obaleniu caratu, w tym także rewolucjonistów spod znaku anarchizmu czy socjalizmu. Wiadomo, że polski poeta poznał Michaiła Bakunina, a Aleksander Hercen został zaproszony jako gość honorowy na wykład inaugurujący wydawanie ,,Trybuny Ludów"30. Stosunek Mickiewicza do Rosji okazał się bardzo ambiwalentny, przechodził przez rozmaite etapy w ciągu całego jego życia, ewoluował nieustannie pomiędzy miłością i akceptacją a nienawiścią i odrzuceniem. Z powodu tej niejednoznaczności i zmienności wieszcz bywał narażony na ataki zarówno ze strony Polaków, zarzucających mu służalczość, a nawet zdradę, jak i niezadowolenia Rosjan, których oburzał przedstawiony w Dziadach karykaturalny i przerażający wizerunek rosyjskiego świata. Wydaje się, że i sam Mickiewicz bywał niekiedy zagubiony w kwestii swojego stosunku do Rosji, którą kochał i nienawidził z jednakową siłą.A. Mickiewicz's argument with Russia - communication and rejectionSummaryAdam Mickiewicz, one of the greatest poets of Polish Romanticism, had a great opportunity to know and understand Russia by living in Petersburg, Moscow and Odessa during 5 years stay (1824-1829). His opinion about Russia was very ambivalent. According to him, this country had many faces and dimensions. Due to that he could love and hate it at the same time. Russia in his eyes was very various and had many "avatars". It was: a country of corrupted administrative workers (he became familiar with this part of Russian reality as a child); a country - big riddle with no history, no identity, no clear future; an enormous jail of many nations, including Russians who must live under severe tsarist yoke; but also a country of noble men, who had big dreams about freedom and justice (he called them "my Moscovian friends"); a beautiful place where he could admire charming landscapes and miracles of nature; a country of great culture and literature; and fi nally a part of Slavonic world. Th ese many Russians faces in his mind became a great chance for him to know better Poland's most important enemy, but it was also a complicated psychological problem for him, because he loved and hated Russia simultaneously.1 A. Mickiewicz, Grażyna. Konrad Wallenrod, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1998, s. 109.2 A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wydawnictwo Elipsa, Warszawa 1994, s. 5.3 A. Kowalczykowa, Romantyzm, Wydawnictwo Aperon, Warszawa 1994, s. 86.4 Z. Sudolski, Krasiński, Wydawnictwo Ancher, Warszawa 1996, s. 491. 4685 Z. Sudolski, Mickiewicz, Wydawnictwo Ancher, Warszawa 1995, s. 591.6 M. Jastrun, Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984, s. 119-120.7 A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, s. 28.8 T. Łubieński, M jak Mickiewicz, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2005, s. 27.9 A. Mickiewicz, Dziady, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1998, s. 254.10 Ibidem, s. 279-280. 11 T. Łubieński, M jak Mickiewicz, s. 152.12 Ibidem, s. 160. 47013 M. Jastrun, Mickiewicz, s. 373.14 A. Mickiewicz, Dziady, s. 319.15 Ibidem, s. 313.16 Z. Sudolski, Mickiewicz, s. 163.17 A. Mickiewicz, Grażyna. Konrad Wallenrod, s. 107.18 A. Mickiewicz, Dziady, s. 320.19 T. Łubieński, M jak Mickiewicz, s. 258.20 Znakomity obraz Towiańskiego i środowiska jego zwolenników, w tym Mickiewicza, można znaleźć w: G. Spiro, Mesjasze, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2009.21 Z. Sudolski, Mickiewicz, s. 591.22 Zob. A. Mickiewicz, Wiersze, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1998, s. 107-124. 47223 Zob. A. Mickiewicz, Miej serce i patrzaj w serce, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1998, s. 32-45.24 Więcej informacji na ten temat można znaleźć w: B. Mucha, Rosjanki w życiu Adama Mickiewicza, Katowice 1994.25 Z. Sudolski, Mickiewicz..., s. 199.26 T. Łubieński, M jak Mickiewicz..., s. 134.27 Z. Sudolski, Mickiewicz..., s. 200.28 M. Jastrun, Mickiewicz..., s. 277.29 Ibidem, s. 347-348. 30 Ibidem, s. 370.

Dziady część III - utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów Dziady. Utwór powstawał w roku 1832 w Dreźnie. Opublikowany został po raz pierwszy w 1832 roku jako IV tom Poezji, oraz rok później w edycji osobnej. Utwór niekiedy określany mianem Dziady drezdeńskie, ze względu na miejsce powstania

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

Zadania są własnością intelektualną wydawnictw GWO, Nowa Era, Stentor, Operon, PWN, WSiP. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
ADAM MICKIEWICZ "DZIADY" CZĘŚĆ III by Paweł Domzalski on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
DZIADY CZ.III ADAM MICKIEWICZ Dziady część III - utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów Dziady. Utwór powstawał w roku 1832 w Dreźnie. Opublikowany został po raz pierwszy w 1832 roku jako IV tom Poezji, oraz rok później w edycji osobnej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
" Skąpiecjest to, wśród dzieł Moliera, jedno
z najgenialniejszych..."

Opracowanie lektury

Bibliografia

Tadeusz Boy-Żeleński

Słuchowisko

"Skąpiec" jako dramat rodzinny

Harpagon wydaje kolację

Uważnie przeczytaj fragment komedii. Zwróć uwagę na to, jak Harpagon zwraca się do swojego sługi Jakuba oraz do rządcy Walerego.

Przedstaw krótko trzy osoby występujące w scenie „Skąpiec wydaje kolację".

Odpowiedz na pytania: Jaką myśl Harpagon chce wyryć złotymi literami nad kominkiem? Jak ty rozumiesz tę sentencję? Jak ją rozumie Harpagon?

Podaj kilka przykładów wypowiedzi Harpagona, które świadczą o jego specyficznym rozumieniu gościnności.. Czy jego goście będą się czuli dobrze? Dlaczego?

Rozwiązanie

Zaplanuj menu na kolację u Harpagona zgodne z jego wyobrażeniem gościnności.

Jak Harpagon traktuje swoje konie? O czym to świadczy?

Przygotujcie przedstawienia na podstawie tekstu „Skąpiec wydaje kolację". W tym celu:

podzielcie się na pięcioosobowe grupy, skróćcie tekst, dostosujcie go do swoich możliwości, możecie uwspółcześnić dialogi,

nadajcie tytuł swojej sztuce, uważnie przeczytajcie didaskalia

i przygotujcie elementy scenografii (kostiumy, rekwizyty, dekoracje, zaprojektujcie afisz teatralny,

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Molier Skąpiec wydaje kolację
Scena V Osoby: Harpagon, Walery, Jakub
HARPAGON
Do obydwóch.

JAKUB
Ale do którego najpierw?

HARPAGON
Do kucharza.

JAKUB
Niech pan zaczeka, jeśli łaska.
Zdejmuje stangreta i ukazuje się ubrany za kucharza
JAKUB
Jestem na usługi.

HARPAGON
Przyrzekłem wydać dziś kolację, Jakubie.

JAKUB na stronie
Cuda się dzieją!

HARPAGON
Powiedz no mi: potrafisz zgotować, jak się należy?

JAKUB
Owszem, jeżeli pan da dosyć pieniędzy.

JAKUB
Dobrze jeść za tanie pieniądze!

WALERY
Rozumie się.

JAKUB do Walerego
Dalibóg, panie rządco, bardzo byłbym wdzięczny, gdybyś mnie pan nauczył tego sekretu. I objął urząd kucharza, bo, jak widzę, w tym domu do wszystkiego chcesz nos wściubiać.

HARPAGON
Cicho mi! Czegóż więc trzeba?

HARPAGON
Hej tam! Masz mi odpowiadać na pytanie.

JAKUB
Ileż osób?

HARPAGON
Osiem do dziesięciu; ale trzeba liczyć tylko na osiem. Gdzie jest dla ośmiu, znajdzie się i dla dziesięciu.

WALERY
Rozumie się.

JAKUB
Ano, to trzeba będzie cztery wielkie dania i pięć przystawek. Zupa... Pierwsze danie...

HARPAGON
Cóż u diabła, to by starczyło dla całego miasta!

JAKUB
Pieczyste...

HARPAGON zasłaniając mu usta ręką
A, łotrze, pożreć chcesz mnie całego!

HARPAGON zasłaniając mu znowu usta
Jeszcze!

WALERY do Jakuba
Chcesz, aby wszyscy popękali? Czy pan po to sprosił gości, aby ich uśmiercać z przejedzenia? Idźże sobie przeczytać, jakie przepisy zdrowotne, i popytaj się lekarzy, czy może być coś szkodliwszego dla człowieka niż nadmierne jedzenie.

HARPAGON
Ma słuszność.

WALERY
Dowiedzże się, Jakubie, ty i podobni tobie, że to prosta mordownia, stół przeładowany potrawami. Kto chce się okazać prawdziwym przyjacielem swych gości, daje im jeść skromnie; toć, wedle słów starożytnego filozofa, po to się je, aby żyć, nie zaś po to się żyje, aby jeść.

HARPAGON
Ach, pięknie powiedziane! To najpiękniejsza sentencja, jaką słyszałem w życiu: Po to się żyje, aby jeść, a nie po to je, aby żyć... Nie, nie, to nie to. Jak ty to powiedziałeś?

WALERY
Po to się je, aby żyć, nie zaś po to się żyje, aby jeść.

HARPAGON do Jakuba
Aha. Słyszałeś?

do Walerego
Cóż to za wielki mędrzec powiedział?

WALERY
Nie przypominam sobie w tej chwili.

HARPAGON
Pamiętaj mi spisać te słowa: chcę je wyryć złotymi literami nad kominkiem.

WALERY
Nie omieszkam. Co się zaś tyczy wieczerzy, niech pan to mnie pozostawi; już ja wszystko zarządzę jak trzeba.

HARPAGON
Więc dobrze.

JAKUB
Tym lepiej! Mniej będę miał kłopotu.

HARPAGON do Walerego

Najlepiej dać coś takiego, czego nie można dużo jeść i co zaraz syci: ot, potrawkę baranią dobrze tłustą; do tego ciasto nadziewane gęsto . To zapycha.

[...]

JAKUB
Niech pan czeka: to do stangreta.

wkłada płaszcz
Powiada pan...

HARPAGON
Że trzeba wychędożyć karocę i mieć konie w pogotowiu. Zawieziesz na jarmark...

JAKUB
Pańskie konie? Ależ, dalibóg, one po prostu z nóg lecą! Nie powiem panu, że leżą na podściółce: biedne zwierzęta nie wiedzą, co to podściółka, nie ma co o tym gadać! Ale trzyma je pan na tak ścisłym poście, że to już ledwie cienie, widma, szkielety, a nie konie.

HARPAGON
Wielka krzywda! Cały dzień nic nie robią.

JAKUB
Pan myśli, że kto nic nie robi, to już jeść nie potrzebuje? Lepiej by wyszło na zdrowie biednym bydlątkom pracować porządnie, ale za to najeść się do syta. Serce się kraje patrzeć na tę mizerię! Bo, koniec końców, człowiek ma serce dla swoich koni: zdaje mu się, że sam cierpi, kiedy patrzy na ich niedolę. Od ust sobie codziennie odejmuję, aby je pożywić; proszę pana, trzeba być z kamienia, aby tak nie mieć litości nad bliźnim.

HARPAGON
Niewielka praca odwieźć panienki na jarmark.

JAKUB
Nie, panie, nie miałbym odwagi ich zaprząc, sumienie by mnie gryzło, gdybym uderzył batem te chudzięta. Jakże pan chcesz, aby one zawlokły karocę, skoro same ledwie się wloką!

WALERY
Uproszę sąsiada, aby zastąpił Jakuba na koźle; wszakże i tak będzie tu potrzebny.

JAKUB
Niech będzie. Wolę już, niech zginą z innej ręki, nie z mojej.

JAKUB
Pan rządca coś we wszystko nos wściubia.

HARPAGON
Cicho tam!

JAKUB
Ja, bo proszę pana, znieść nie mogę i dobrze widzę, do czego zmierza. To jego wieczne trzęsienie się nad chlebem, winem, nad drzewem, solą i świecami, to tylko po to, aby panu i ująć pana za serce. Wściekłość mnie już bierze; przykro mi, doprawdy, codziennie słyszeć, co ludzie gadają o panu. Niech co chce będzie, ja i dla pana, mimo wszystko, mam serce: po moich koniach pan jest człowiekiem, którego kocham najwięcej na świecie.

HARPAGON
Mógłbyś mi powiedzieć, mości Jakubie, co o mnie gadają?

JAKUB
Owszem, gdybym był pewny, że pan się nie pogniewa.

HARPAGON
Nie, ani trochę.

JAKUB
Aha! pewien jestem, że pan by się rozzłościł.

HARPAGON
Ani mi się śni. Owszem, przyjemność mi zrobisz: rad będę usłyszeć, co ludzie o mnie mówią.

JAKUB
Skoro więc pan każe, powiem otwarcie, że drwią wszędzie z pana. Ze wszystkich stron przycinki za pana musimy znosić, świat nie ma większej uciechy niż sobie z pana i obnosić coraz to nowe powiastki o pańskim sknerstwie. Jeden mówi, że pan każe drukować osobne kalendarze z podwójną liczbą i wigilii, aby domownikom nałożyć liczbę postów; drugi, że pan zawsze się umie pogniewać o coś na służbę z okazji Nowego Roku lub odprawy, aby móc nic nie dać. Ten powiada, że pewnego razu pozwałeś pan kota z sąsiedniego domu za to, że panu zjadł resztkę potrawki baraniej; ów, że schwytano pana w nocy, jak pan sam podkradał owies koniom, i że własny stangret, ten, co tu był przede mną, wrzepił panu po ciemku porcyjkę batogów, do których się pan nikomu nie przyznał. Słowem, mam rzec prawdę? Ruszyć się nie można, aby się nie słyszało, jak pana obrabiają na wszystkie strony. Jesteś pan pośmiewiskiem całego świata; nikt o panu inaczej nie mówi, tylko jak o skąpcu, dusigroszu, brudasie i lichwiarzu.

HARPAGON bijąc Jakuba

Jesteś głupiec, bałwan, hultaj i bezczelnik.

JAKUB
A co, nie zgadłem? Nie chciał pan wierzyć. Mówiłem, że się pan pogniewa, jak powiem prawdę.

HARPAGON
Nauczę cię takich gadań!

Jesteś głupiec, bałwan, hultaj i bezczelnik.

JAKUB
A co, nie zgadłem? Nie chciał pan wierzyć. Mówiłem, że się pan pogniewa, jak powiem prawdę.

HARPAGON
Nauczę cię takich gadań!

Molier, Skąpiec wydaje kolację, [w:] tegoż, Skąpiec, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Wrocław 1971, s. 27-30.

Rozpocznij od ćwiczenia słownikowego. Sprawdź wznaczenie wyrazów: skąpstwo, skąpiec. Następnie dobierz do nich synonimy i antonimy.

Rozwiązanie

Przeczytaj uważnie zestawienie cech osoby skąpej i oszczędnej i wykaż, że Harpagon ma cechy skąpca. Przytocz w uzasadnieniu konkretne sytuacje z komedii.

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie
Zagraj w grę Harpagon na LearningApps, łącząc w pary cechy bohatera z jego wypowiedziami. Zanotuj, w jakich sytuacjach podaja podane słowa Harpagona. Co myślą o Harpagonie inni. Wyszukaj właściwe cytaty, kierując się wskazówkami i je skomentuj. Przeczytaj uważnie fragment eseju Tadeusz boya -Żeleńskiego i na tej podstawie zrób notatkę metodą Cornella A jakie wrażenie na Tobie robi Harpagon? Co Cię smieszy, a co zraża w tym bohaterze? Czy uważasz, że postać Harpagona pochodząca z siedemnastowiecznej komedii już odeszła w przeszłość? Czy dziś także można spotkać takie osoby? Napisz kilkunastozdaniowa opinię.
3. "Skąpiec" jako dramat rodzinny

Ustal, z jakimi problemami boryka się rodzina Harpagona. Weź pod uwagę Harpagona, jego dzieci, służbę, a także Mariannę, która ma wejść do tej rodziny.

Żeby zrozumieć sytuację w rodzinie Harpagona, zapoznaj sie z tekstem Tadeusza Boya-Żeleńskiego i wykonaj związanie z nim zadania.

Czy tak musiało być? Molier odpowiada na to pytanie, przedstawiając rodzinę Marianny i Walerego. Ustal historię tej rodziny, zbadaj relacje miedzy jej członkami.

Napisz rozprawkę „Czym dla człowieka może być rodzina? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do komedii Skąpiec Moliera oraz wybranego tekstu kultury".

Molier, Skąpiec, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Gebethner i Wolff, Warszawa-Lublin-Łódź-Poznań- Kraków 1922. Dostępny: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/skapiec.html

Tadeusz Boy-Żeleński, wstęp do: Molier, Skąpiec, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1974

http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/20/molier-skapiec/

Tadeusz Boy-Żeleński, Molier, Tower Press, Gdańsk 2000

http://www.encyklopediateatru.pl/autorzy/84/molire#

https://klp.pl/skapiec/

4. Komedia molierowska

Tym razem Twoje zadanie polega na opracowaniu ciekawej prezentacji pt " >>Skąpiec<< jako komedia molierowska".

W prezentacji powinny się znaleźć informacje o:

życiu i twórczości Moliera (bardzo krótko, z ewentualnymi odnośnikami),

synkretyzmie gatunkowym komedii Moliera,

omówienie rodzajów komizmu w utworze,

wymowie dramatu,

słynnych insenizacjach "Skąpca",

najważniejszych adaptacjach filmowych.

Skorzystaj z podanych na następnej stronie źródeł.

Oczywiście możesz pracę wzbogacić według własnego uznania. .

https://zpe.gov.pl/a/nie-po-to-sie-zyje-zeby-jesc/D9CaQaYlR

Dziękuję za uwagę.

Odwiedź mnie
i zostaw komentarz.

radgor@onet.pl

Napisz do mnie.

# data[].attributes.attachment_link.description
" Skąpiecjest to, wśród dzieł Moliera, jednoz najgenialniejszych..." Opracowanie lektury Bibliografia Tadeusz Boy-Żeleński Słuchowisko "Skąpiec" jako dramat rodzinny Harpagon wydaje kolację Uważnie przeczytaj fragment komedii. Zwróć uwagę na to, jak Harpagon zwraca się do swojego sługi Jakuba oraz do rządcy Walerego. Przedstaw krótko trzy osoby występujące w scenie „Skąpiec wydaje kolację".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fiodor Michajłowicz Dostojewski i jego powieść

Petersburg w powieści

Sąd nad Rodionem Raskolnikowem

Czy "Zbrodnia i kara" jest powieścią kryminalną?

Nowe "przeklęte pytania" - o zbrodni w kontekście współczesności

Konflikt rozumu i wiary w powieści Fiofora Dostojewskiego

Motyw zbrodni i motyw kary w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego

Moja przyjaciółka, często jeżdżąca do Rosji, była w czasie pobytu w Petersburgu świadkiem oczyszczania strychu w jednej ze starych, petersburskich kamienic. Jako pasjonatka staroci zabrała ze stosu śmieci kilka drobiazgów. Kupiła ładne pudełko i je skrzętnie zabezpieczyła.

Przygotowanie scenek

Elementy Teatru Forum -
Sonia zagrożona, ratuj ją kto może!

Gorące krzesło

Wskazówki do lektury

Pomysł na takie wejście w lekturę zaczerpnęłam z artykułu Joanny Karpińskiej: Wykorzystanie metody dramy edukacyjnej w dydaktyce polonistycznej.

Wyjmijcie ze szkatułki przedmioty, uważnie je obejrzyjcie i opiszcie każdy z nich.

Zastanówcie się, kim jest właścicielka zaprezentowanych przedmiotów, jak wyglądało jej życie, z jakimi problemami się zmagała.

Następnie przygotujcie scenkę lub cykl scen (maksymalnie trzech), w których zaprezentujecie historię bohaterki. Rekwizytami swojej narracji możecie uczynić dostępne przedmioty.

Warunkiem jest przerwanie sceny w momencie kulminacyjnym, przed „katastrofą" - czyli

momentem, który zadecyduje o negatywnej zmianie w życiu postaci. Możliwe jest przewidzenie

więcej niż jednego takiego momentu kulminacyjnego. Zatrzymanie akcji zasygnalizujcie klaśnięciem.

Elementy Teatru Forum - Sonia zagrożona, ratuj ją kto może!

Podczas prezentacji scenek widzowie mają za zadanie dokładnie śledzić historię Soni. Po pierwszej prezentacji zastanówcie się,co powinna zrobić bohaterka, żeby uniknąć kryzysu, który ma się za chwilę wydarzyć.

Zagrajcie historię jeszcze raz, a widzowie niech ingerują w scenę: jeżeli zauważą moment, w którym należałoby zmienić działanie bohaterki i nie dopuścić do katastrofy, mogą klasnąć w dłonie i sami wejść w rolę Soni.

Osoba będąca w roli Soni siada w okręgu na krzesełku wśród reszty grupy siedzącej na podłodze. Poszczególne osoby mają okazję do zadania koleżance w roli Soni kilku pytań dotyczących jej postępowania. Mogą pytać o to, co wzbudza ich wątpliwości, generuje niejasności, interesuje w postaci. Potem w rolę Soni wchodzą inni uczestnicy, umożliwiając zmianę perspektywy.

Czytając "Zbrodnię i karę", postaraj się zrozumieć, dlaczego Raskolnikow dopuścił się zbrodni. Notuj swoje spostrzeżenia.

Zaznaczaj fragmenty powieści, które zrobią na Tobie wrażenie. Postaraj się uchwycić swoje myśli.

Przygotuj się do sądu nad Rodionem Raskolnikowem. Wybierz dla siebie miejsce w jednym z zespołów, w którym podzielicie się funkcjami.

Zespoły i ich zadania:

1) Sędziowie: Zadania: rozpoznanie całości zagadnienia, wysłuchanie stron, przesłuchania oskarżonego, świadków oraz biegłych sądowych, wydanie wyroku, pisemne uzasadnienie wyroku. Zespół sędziowski odpowiada także za protokołowanie rozprawy. Do przesłuchania oskarżonego i świadków należy przygotować pytania, które pozwolą ustalić, prawdziwy przebieg zdarzeń, wniknąć w motywację działania bohatera oraz ustalić okoliczności, które mogą wpłynąć na złagodzenie bądź zaostrzenie wyroku. Na świadków zostaną powołani: Zofia Siemionowna Marmieładow, Dymitr Prokofiewicz Razumichin, Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow oraz Porfiry Pietrowicz. Sąd powołuje biegłych: Fiodora Michajłowicza Dostojewskiego, który może pomóc wzbogacić portret psychologiczny Rodiona Romanowicza, psychoanalityka, który wyjaśni sny bohatera oraz filozofa, który jest ekspertem w sprawach dotyczących koncepcji moralności panów i moralności niewolników oraz koncepcji nadczłowieka.

2) Oskarżyciele Zadania zgromadzić i zaprezentować dowody winy oskarżonego; przedstawić przebieg zdarzeń i dowieść, że zabójstw dopuścił się Rodion Raskolnikow. Uczestniczyć w przesłuchaniu oskarżonego, świadków i biegłych poprzez zadawanie im pytań. Sformułować akt oskarżenia wraz z uzasadnieniem.

3) Obrońcy Zadania: zgromadzić i zaprezentować okoliczności łagodzące winę oskarżonego; przedstawić przebieg zdarzeń i wyjaśnić motywy postępowania Rodiona Raskolnikowa. Uczestniczyć w przesłuchaniu oskarżonego, świadków i biegłych poprzez zadawanie im pytań. Sformułować mowę obrończą wraz z uzasadnieniem.

4) Oskarżony: opowiedzieć o przygotowaniach do popełnienia zbrodni, przebiegu zdarzenia, przyczynach decyzji, wyjaśnić, co stało się ze skradzionymi rzeczami. Odpowiadać na zadawane pytania.

5)Świadkowie Zadania: zrekonstruować wiedzę poszczególnych postaci o przebiegu i okolicznościach czynu Raskolnikowa oraz o motywach jego postępowania. Wyszukać cytaty, którymi bohaterowie będą się posługiwać jako dowodami (np. wypowiedzi Rodiona, jakie padły w obecności bohaterów, informacje o stanie zdrowia bohatera, opisy jego zachowania). Każdy ze świadków powinien mieć przygotowane co najmniej trzy cytaty.

6) Biegli sądowi Fiodor Dostojewski - powinien umieć wyjaśnić zawiłości psychiki Raskolnikowa, powinien sformułować "przeklęte pytania", jakie nasuwały mu się podczas pisania powieści. Psychoanalityk powinien poznać wszystkie sny bohatera i je zinterpretować. Filozof powinien omówić koncepcję nadczłowieka oraz moralność panów i moralność niewolników, wyjaśnić, skąd bierze się relatywizm moralny.

Do dowodów zbrodni zostanie zaliczony artykuł Raskolnikowa "O zbrodni". Oskarżenie i obrona powinny w swoich wystąpieniach wykorzystać "przeklęte pytania" Fiodora Dostojewskiego:

Czy w imię idei można zabić człowieka?

Czy sankcje prawne wystarczą, aby zahamować wolne wybory jednostek podobnych do Raskolnikowa?

Skąd mamy pewność, że jutro nie zostaniemy zabici w imię jakiejś idei?

Czy jeżeli ktoś neguje istnienie Boga, to może wszystko?

Czy istnieje jakaś granica moralna, której człowiek nie może przekroczyć?

Na ile wolność jest uwarunkowana społecznie?

Czy człowiek w każdej sytuacji decyduje o sobie?

Dlaczego nie można traktować innych ludzi jako środka do realizacji swoich celów?

Jak zapobiegać wolności nieobliczalnej, nie liczącej się z nikim i niczym, prowadzącej do terroru, gwałtów i despotyzmu?

Przygotowując materiały należy wykorzystać całą powieść, a w szczególności:

Część I, rozdział VI.

Część III, rozdział V ( artykuł „O zbrodni")

Część III, rozdział VI.

Część V, rozdział IV ( rozmowa z Sonią)

Część VI, rozdział V ( ocena Raskolnikowa przez Swidrygajłowa)

Warto wykorzystać artykuł Tomasza Filipowicza "Zbrodnia i kara" jako powieść filozoficzna i "Zbrodnia i kara" jako powieść psychologiczna. Można także sięgnąć do pracy Cezarego Marcinkiewicza "Przeklęte problemy" Dostojewskiego i jego wizja XXI wieku

Fiodor Michajłowicz Dostojewski
i jego powieść

Wszystkie śmierci w "Zbrodni i karze"

Audiobook

Film animowany

Ekranizacja powieści

Podcast Radia Eska

Opracowanie lektury

Petersburg w powieści

(...) w Petersburgu wiele osób mówi do siebie głośno na ulicy. To miasto półobłąkanych. (...) Rzadko które miasto ma tyle ponurych, ostrych i dziwnych wpływów na duszę ludzką, co Petersburg. Już sam klimat ile znaczy! A przecież jest to centrum administracyjne całej Rosji i charakter tego miasta musi wpływać na wszystko.

Pokoje bohaterów

Głos krytyków literackich

Ludzie w Petersburgu
Metaforyczne znaczenie upału, zaduchu, smrodu, obraz miasta-otchłani
Opis na samym początku:

" Na dworze był okropny upał, przy tym panował nieznośny zaduch, tłok, na każdym kroku wapno, rusztowania, kurz i specyficzny smród tak dobrze znany każdemu petersburżaninowi, który nie jest w stanie wynająć letniska - wszystko to razem działało deprymująco na nadszarpnięte już nerwy młodzieńca. A nieznośny odór, buchający z szynków, których w tej części miasta jest szczególnie dużo, i pijani, spotykani na każdym kroku, mimo, że był to dzień powszedni, dopełniali ohydnego i ponurego wyrazu."
" Na ulicy znowu nieznośna kanikuła; ani kropelki dżdżu przez te wszystkie dni. Znowu kurz, cegły i wapno, znowu fetor ze sklepików i szynków, znowu co krok pijacy, Łotysze-przekupnie i gruchoty-dorożki. Słońce jaskrawo łysnęło mu w twarz aż oczy zabolały i w głowie mu się zakręciło na dobre (...)"
W szynku:

Negatywna interakcja (wzajemne oddziaływanie) postaci i miejsc - destrukcyjne psychofizyczne reakcje bohaterów w konfrontacji z miejską przestrzenią (dreszcze, zawroty głowy, obłęd, złe wspomnienia), nieludzką, infernalną (piekielną)metropolią.

Nowe, nieodparte wraŜenie opanowywało go coraz bardziej, nieomal z minuty na minutę: wraŜeniem tym był bezgraniczny, prawie cielesny wstręt do wszystkiego, co spotykał i co go otaczało, wstręt uparty, zły, nienawistny. Mierzili go wszyscy przechodnie, mierziły go nawet ich twarze, chód, ruchy. Zda się, Ŝe oplułby, ugryzłby kaŜdego, kto by do niego przemówił... Przystanął, gdy dotarł na nabrzeŜe Małej Newy, na Wyspie Wasilewskiej, około mostu.

Klaustrofobiczne mikroprzestrzenie

Pulcheria Aleksandrowna:

„ Jakie masz liche mieszkanie, Rodia, istna trumna (...) Jestem przekonana, że mieszkanie jest w połowie winne temu, że wpadłeś w melancholię"

Mieszkanie Marmieładowa:

Pokój Rodiona:

Ryszard Przybylski
Danuta Górniak

Powieściowe miasto - Petersburg - często bywa określane mianem współczesnej Sodomy. Wykonajcie plakat opisujący Petersburg Fiodora Dostojewskiego. Uwzględnijcie m.in. następujące obszary:

konotacje biblijne (Sodoma, wieża Babel),

miasto - symbol współczesności,

miasto - siedlisko zła,

miasto - dom wyrzutków,

miasto - tygiel,

topografia miasta,

konteksty (inne obrazy Petersburga, np. w Dziadach cz. III; inne miasta podobne do Petersburga znane z literatury, filmu itp.).

Czy "Zbrodnia i kara"
jest powieścią kryminalną?

Czy są zbrodnie, które mogą zostać wybaczone? Czy istnieją przestępstwa, które nie powinny być karane? Czy zawsze człowiek jest wyłącznie dobry albo wyłącznie zły? Do zadania tego rodzaju pytań prowokuje jedna z największych powieści realizmu - Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego.

Konwencja kryminalna. Sprawdź, czy powieść Dostojewskiego spełnia wymogi powieści kryminalnej.

Porfiry Pietrowicz jako detektyw. Czy odpowiada Twoim wyobrażeniom idealnego detektywa?

Wykonaj ćwiczenie 4 i 5 z e-podręcznika

"Zbrodnia i kara" jako powieść psychologiczna

"Zbrodnia i kara" jako powieść filozoficzna

Konflikt rozumu i wiary
w powieści Fiofora Dostojewskiego

Motyw konfliktu w literaturze

„Prawdziwy tragizm zachodzi tylko tam, gdzie po obu stronach znajdują się siły etyczne i siły te popadają w kolizję" (G. Hegel)

Obejrzyj film: Profesor Hartman o "Zbrodni i karze". Zwróć uwagę na następujące problemy: Na czym polega, z czego wynika konflikt wartości? O jakich sprzecznościach jest mowa w zaprezentowanym materiale? Jakie sprzeczności zauważacie w postawach bohaterów?

Analiza fragmentu powieści

Związek utworu z teoriami filozoficznymi epoki

Co by było, gdyby ...

Wskaż bohaterów literackich, którzy zapisali sie w literaturze dzięki konfliktom, w jakie weszli. Omów przyczyny sporu i ich konsekwencje.

Świecka mądrość ma swoje głębokie zakorzenienie w europejskiej myśli filozoficznej, którą Raskolnikow przetworzył na własny użytek.

Oto Kant mówi: Postępuj tak, żeby maksyma twej woli zawsze mogła być uważana zarazem za zasadę powszechnego prawodawstwa.

Dla Kanta zasada ta związana ściśle z powszechnym dobrem, miała treści etyczne, dla Rodiona rozum jest moralnie obojętny, tworzy prawa słuszne, kontroluje ich użyteczność społeczną, ustala hierarchie. Ludzie zatem powinni podporządkować się uwolnionemu od dobra i zła rozumowi.

Oto Hegel, który pisze: Człowiek wielki może na swej drodze zniszczyć nie jeden piękny kwiat... oczywiście w imię sprawiedliwości dziejowej.

Ale przecież za Raskolnikowem nie stoi historia, nie ma on również charyzmy Napoleona, a zabicie lichwiarki nie zmieni oblicza świata.

Jest i Stirner romantyczny filozof, który wierzył w silne indywiduum, a zbrodnię uważał za duszę wolności, ale bohater Dostojewskiego nie tworzy przecież apoteozy zbrodni, interesuje go bardziej prawo, wedle którego człowiek porządkuje swoje czyny i kieruje swoim działaniem.

I wreszcie Feuerbach twórca antropoteizmu, który prorokował, że gdy ludzie pojmą, iż cechy przypisane Bogu najbardziej właściwe są ich naturze, rozpocznie się nowy etap w dziejach świata. Rozum stworzy lepsze prawa, a miłość rozwiąże wszelkie konflikty, gdy tylko człowiek zrozumie, że nie ma żadnego Boga - homo homini deus...

Raskolnikow uwierzył we własne bóstwo, wystąpił przeciw świętości ludzkiego życia, dokonał transgresji, lecz nic dzięki temu nie zyskał. Ten filozoficzny dialog umieszcza czyn Raskolnikowa w szerokim kontekście rozwoju i wszelakich manowców światopoglądu racjonalistycznego, każe przyjrzeć się konsekwencjom i skutkom takiego myślenia, które nie uznaje wiary i porządku serca.

Dostojewski piętnuje ten problem również poprzez kreacje lustrzanych odbić głównego bohatera- Świdrygajłowa i Łużyna. Swidrygajłow, podobnie jak Raskolnikow, działa poza dobrem i złem. Swych nikczemności, perwersji jednak nie ocenia, nie potępia, jest nihilistą, cynikiem, który odbiera sobie życie, by uciec przed pustką egzystencji. To przecież też jakieś wykoślawione, spotworniałe wcielenie głoszonego przez Rodiona człowieka właściwego.

Podobnie myślenie Łużyna (egoisty, skupiającego się na własnych interesach i uprzedmiotawiającego innych) doprowadzone do skrajności mogłoby oznaczać realizację teorii Raskolnikowa. Jak rozstrzyga spór światopoglądowy Dostojewski, czy pozwala mu wybrzmieć w polifonicznym chórze? Ostateczna odpowiedź na powyższe pytanie kryje się w Epilogu.

Znajdź w części V w rozdziale 4 "Zbrodni i kary" rozmowę Rodiona Raskolnikowa i Soni Marmieładow i uważnie ją przeczytaj. Na tej podstawie sformułuj racje Rodiona i racje Soni.

Opracuj drzewko decyzyjne, w którym rozpatrzysz trzy możliwości zakończenia losów Raskolnikowa. Co by było:

Gdyby Raskolnikow odziedziczył spadek pozwalający na ukończenie studiów...

Gdyby nie spotkał Soni...

Gdyby nie przyznał się do popełnienia zbrodni...

Fiodor Dostojewski opracował trzy warianty zakończenia historii o zbrodniarzu i prostytutce. Przedstaw ten zawarty w powieści.

Sąd nad Rodionem Raskolnikowem

Sędziowie

Protokolanci

Oskarżyciele

Obrońcy

Świadkowie

Oskarżony

Rodion Raskolnikow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ujawniającymi przeżycia wewnętrzne bohatera.

Obrońca

1. Analizuje zachowanie Raskolnikowa po zbrodni jako dowód przemawiający na korzyść oskarżonego.

2. Może zadawać pytania świadkom.

Obrońca

1. Omawia przyczyny popełnienia zbrodni przez Raskolnikowa.

2. Może zadawać pytania świadkom.

3. Wygłasza końcową mowę obrończą.

Obrońca posiłkowy

1. Komentuje artykuł Raskolnikowa "O zbrodni" jako wyraz buntu przeciw niesprawiedliwości świata.

2. Może zadawać pytania świadkom.

Oskarżyciel posiłkowy

1. Przedstawia zrekonstruowany przebieg zbrodni.

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

Prokurator

1. Wygłasza akt oskarżenia z krótkim uzasadnieniem.

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

3. Wygłasza końcową mowę oskarżycielską.

Oskarżyciel posiłkowy

1. Przedstawia dowód zbrodni - artykuł Raskolnikowa "O zbrodni".

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

Protokolant

1. Protokołuje wypowiedzi zabierających głos - naprzemiennie z drugim protokolantem.

Sędzia

1. Przesłuchuje oskarżonego.

Przewodniczący składu sędziowskiego

1. Prowadzi rozprawę.

2. Przesłuchuje świadków.

3. Ogłasza wyrok.

Sędzia

1. Przesłuchuje świadków.

Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami z rozmów z Raskolnikowem, podsłuchanych zwierzeń Raskolnikowa, swoich spostrzeżeń.

Porfiry Pietrowicz

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ze swoich rozmów z Raskolnikowem. Mówi o swoich domysłach. Buduje portret psychologiczny bohatera, który udało mu sie odtworzyć.

Fiodor Michajłowicz Dostojewski

1. Odpowiada na pytania Sądu. Wyjaśnia wątpliwości dotyczące portretu psychologicznego Raskolnikowa oraz filozoficznej warstwy powieści. Posługuje sie tekstem narratora lub wypowiedziami pisarza, ewentualnie cytatami z innych dzieł.

Filozof (np. Władysław Tatarkiewicz)

1. Odpowiada na pytania Sądu. Wyjaśnia koncepcje moralności panów i moralności niewolników, ideę nadczłowieka. Posługiwać może się cytatami z Hegla, Nietzchego lub opracowań filozoficznych.

Zofia Siemionowna Marmieładow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ujawniającymi, co Raskolnikow jej mówił, co ona mówiła jemu, co myślała, czuła itp. Mówi też o tym, jak Raskolnikow pomagał Katarzynie Iwanownie.

Dymitr Prokopowicz Razumichin

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje sie cytatami z rozmów z Raskolnikowem, Porfirym, Dunią i jej matką oraz wynalezionymi informacjami o dobroci Raskolnikowa: opieką nad chorym na gruźlicę kolegą ze studiów oraz uratowaniem dzieci z pożaru.

Protokolant

1. Protokołuje wypowiedzi zabierających głos - naprzemiennie z drugim protokolantem.

Psychoanalityk (np. dr n. med. Judyta Kowalska, specjalizacja: psychiatria)

1. Odpowiada na pytania Sądu. Przedstawia analizę snów bohatera. Cytuje fragmenty snów. Może skorzystać z blogów:
http://humanisci2013.blogspot.com/2015/01/proces-raskolnikowa-psychoanalityk.html
https://pol.mainstreetartisans.com/3998545-the-first-dream-of-raskolnikov-the-value-of-raskolnikov39s-dreams (Uwaga na język; kiepskie tłumaczenie)

Motyw zbrodni i motyw kary
w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego

Tabela

Powieść polifoniczna

Motyw zbrodni i motyw kary w powieści

Podsumuj lekturę- wykonaj ćwiczenie 11

Sprawdź się

Raskolnikow

morderstwo

choroba psychiczna, świadomość, że nie jest Napoleonem, katorga

katorga - w wymiarze społecznym, miłość i wiara

egoizm

oderwanie od życia

prostytucja

cierpienie za siebie i innych

miłość i wiara, chociaż przebaczenie nie było Soni potrzebne

Marmieładow

nałóg, alkoholizm

alkoholizm: „Piję, albowiem pragnę dotkliwiej cierpieć"

haniebna śmierć w wypadku

Swidrygajłow

nikczemność, zabicie żony, zakusy na cnotę Duni

brak miłości i jakiegokolwiek celu w życiu, samotność

samobójstwo

Przygotuj krótką wypowiedź, jak widzisz zbrodnię Raskolnikowa w kontekście współczesnych problemów, np. eutanazji, istnienia nowych rodzajów broni, wywołujących trwałe zmiany genetyczne, terroryzmu... Wykorzystaj dostępne artykuły prasowe, programy telewizyjne, przeczytane książki... Zwróć uwagę na problem morderstw popełnionych przez nieletnich...

Nowe "przeklęte pytania"
- o zbrodni w kontekście współczesności

Sformułujcie kilka "przeklętych pytań" współczesności.

Podyskutujcie o problemie omówionym w zacytowanym tekście.
Relatywizm moralny. Praca pisemna - esej Jak napisać esej?
Transplantacje i definicja śmierci

Każdy kto oglądał film Bogowie pamięta ogromny sprzeciw środowiska medycznego wobec transplantacji serca. Choć od czasu prekursorskich operacji Zbigniewa Religi minęło już ponad trzydzieści lat, to przeszczepy w świadomości społecznej wciąż są tematem kontrowersyjnym, a możliwość dawstwa organów rodzi kontrowersje - szczególnie wśród rodzin potencjalnych dawców, którzy zmarli tragicznych okolicznościach. Najczęściej bowiem kojarzymy transplantacje z pobraniem organów od dawców, których uznano za zmarłych, a przecież do transplantacji dochodzi także między żywymi.

Sprzeciw wobec transplantacji karmiony jest wątpliwościami dotyczącymi moralnych standardów pozyskiwania dawców, a przede wszystkim możliwości określenia momentu zgonu w drugiej kolejności możliwości manipulacji czy handlu w ramach procedur transplantacyjnych, a wreszcie prawa do oczekiwania na czyjąś śmierć, aby ocalić inne życie.

Co ciekawe, dyskusja na temat moralnego prawa do transplantacji nie toczy się w ramach obozów światopoglądowych - zarówno wśród zwolenników, jak i przeciwników znajdujemy tak chrześcijan, jak i materialistów. Dyskusja toczy się wobec możliwości ustalenia faktu zgonu, a te wciąż pozostają niejasne31. Kluczowym problemem dla pytania o dopuszczalność transplantacji jest możliwość jednoznacznego orzeczenia zgonu.

.Na potrzeby transplantacji tradycyjna definicja śmierci jako nieodwracalnego ustania krążenia krwi okazała się niefunkcjonalna. Wprowadzono więc nową definicję, ustaloną prze Harwardzka Komisję do Spraw Śmierci Mózgu, która ustaliła tzw. definicję śmierci mózgowej, czyli wyznaczającą śmierć pnia mózgu jako warunek konieczny i wystarczający do uznania śmierci organizmu jako całości. Taka definicja została przez większość krajów, w tym Polskę, przyjęta niedawno, bo w latach 1972-1992, co więcej szczegółowe kryteria i procedury mogą się różnić między krajami. W takim użyciu definicji część badaczy widzi zagrożenie utylitarnego i mechanicznego traktowania ciała człowieka, co w konsekwencji prowadzić może do większej liberalizacji samej definicji śmierci ze względu na użyteczność medyczną narządów. Czemu idąc dalej nie uznać za martwych wszystkich, którzy znajdują się w stanie śpiączki dłużej niż jakiś ustalony w instrukcji czas, gdy szanse na wybudzenie znacząco maleją.

Istnieje też ryzyko, że potencjalni dawcy nie są odpowiednio leczeni i o ich dobrostan nie walczy się z odpowiednią determinacją, co uniemożliwia im powrót do zdrowia. Prof. J. Nielubowicz w komentarzu do artykułu Aspekty etyczne pobierania narządów do przeszczepów pisze: „Wiem (...) z własnego doświadczenia, że wśród chorych, którzy znajdowali się w klinice w stanie bardzo ciężkim i byli uważani jako ewentualni dawcy nerek po zgonie, 5-8% wyzdrowiało dzięki temu, że w myśl przyjętej w prowadzonej przeze mnie klinice zasady chorzy będący kandydatami do pobrania nerki po zgodnie otoczeni są możliwie najlepszą i najkompetentniejszą opieką i leczeniem".

Dodatkowo, rosnący popyt na organy powoduje powstawanie różnego rodzaju zjawisk patologicznych, by wspomnieć choćby łapówki, aby zakwalifikować się do przeszczepu w pierwszej kolejności, i kryminalnych - np. fałszywe stwierdzenie śmierci potencjalnego dawcy, opłacanie biednych ludzi, którzy przymuszeni beznadziejną sytuacją finansową jedyną nadzieję widzą w oddawaniu swoich organów, a nawet przypadki porywań w celu przymusowej transplantacji. Skoro życie może zostać ocalone tylko dzięki śmierci kogoś innego, to mamy często do czynienia z wyczekiwaniem na śmierć potencjalnego dawcy, a przecież „oczekiwanie czyjejś śmierci i łączenie z tą śmiercią jakiś nadziei jest niegodne człowieka"

Transplantacje od żywego dawcy nastręczają zupełnie innych problemów, a mianowicie związanych z ryzykiem pogorszenia stanu zdrowia dawcy oraz moralnego prawa biorcy do oczekiwania takiego poświęcenia ze strony potencjalnego, najczęściej spokrewnionego dawcy. Tu jednak wachlarz możliwych scenariuszy jest tak wielki, że nie sposób przenalizować konkretnych przykładów. Osobną kategorię stanowią tu dawcy szpiku. Wiemy, że przy wielu chorobach konieczny jest przeszczep szpiku, który może być pobrany od odpowiedniego dawcy. Jednak tylko w ¼ przypadków może to być dawca spokrewniony, w pozostałych przypadkach konieczne jest znalezienie dawcy niespokrewnionego spośród zarejestrowanych w bazie dawców szpiku. Im więcej osób zostanie zarejestrowana jako dawcy, tym większa jest szansa, że chorzy otrzymają pomoc na czas. Dawstwo szpiku jest dobrowolne (w każdej chwili można wycofać swoją zgodę) i honorowe (nie otrzymuje się za nie wynagrodzenia, a jednie możliwy jest zwrot poniesionych wydatków). Wydaje się, że możliwie szerokie zaangażowanie w tą inicjatywę (rejestracja w bazie dawców) świadczy o dojrzałości i solidarności społeczeństwa. Podobnie jest zresztą w przypadku honorowego dawstwa krwi, które jest dowodem empatii i odpowiedzialności za zdrowie i życie innych.

Pytania:

1. Czy obowiązkiem każdego zdrowego człowieka nie powinno być oddawanie krwi i rejestracja w bazie dawców szpiku?

2. Czy najbliższa rodzina powinna mieć prawo do decyzji odnośnie pobrania narządów od zmarłego?

3. Według jakich kryteriów należy sporządzać listę oczekujących na przeszczep? Czy ktoś powinien mieć pierwszeństwo?

Karolina Kochańczyk-Bonińska, Problemy etyczne we współczesnym świecie

Relatywizm moralny to przekonanie, że niemożliwe jest dokonanie jednoznacznej oceny pewnych zjawisk i czynów, skoro istnieje wiele systemów wartości.

Uzasadnij słuszność twierdzenia Immanuela Kanta: „Niebo gwiaździste nade mną, a prawo moralne we mnie". Napisz na ten temat esej. Wykorzystaj cytaty z różnych dzieł.
Źródła
http://obliczaludzi.com/fiodor-dostojewski/

https://www.youtube.com/watch?v=vlyhSVTeckY

https://www.youtube.com/watch?v=7pcAjryHims&list=PL9zr0gb5F7RfLoPvWIiLpRr2MHN6NJ5yH

https://ninateka.pl/film/zbrodnia-i-kara-piotr-dumala

https://www.youtube.com/watch?v=vNUsOgKJGFE

http://edukacjafilmowa.pl/zbrodnia-i-kara-2000-piotra-dumaly-film-ktory-wyrasta-ze-snu/

https://www.youtube.com/watch?v=kN2xoVCd2Ug

https://www.eska.pl/news/zbrodnia-i-kara-fiodor-dostojewski-streszczenie-bohaterowie-problematyka-podcast-aa-Zk2u-9CjG-jRKK.html

http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/13/zbrodnia-i-kara-powiesc-psychologiczna/ http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/11/zbrodnia-i-kara-powiesc-filozoficzna/ http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/12/razumichin-i-raskolnikow-slowko-o-zbrodni-i-karze/ http://niniwa22.cba.pl/smaga_dostojewski.

htm http://scholaris.pl/resources/zip-resource/id/104630

https://2l.pl/artykul-7251.html

https://szymonpodroznik.pl/zbrodnia-kara-sankt-petersburg-sladami-dostojewskiego-2/

https://e-teatr.pl/Lazarz-i-lucyfer-premiera-zbrodni-i-kary-w-teatrze-logos-a41738

https://epodreczniki.pl/a/przeklete-problemy/DKRixt1vF

http://filmotekaszkolna.pl/dla-nauczycieli/materialy-metodyczne/meandry-psychiki-bohaterow-filmu-m-malca-cicha-przystan-oraz-rodiona-raskolnikowa-bohatera-zbrodni-i-kary-f-dostojewskiego

http://www.edukacja.edux.pl/p-8694-analiza-motywow-postepowania-glownego.php

http://readwithpassion.it27.pl/zbrodnia-i-kara-fiodor-dostojewski-nadrabiam-klasyke-1/
Źródła
https://www.miesiecznik.znak.com.pl/6442008marcin-ciesielskidreamcatcher-pajeczyna-snow-dostojewskiego/ https://padlet.com/k_konecka1/xzdiwc911ff3 https://www.szkolazklasa.org.pl/wp-content/uploads/2017/07/konwencja_kryminalna.pdf http://niniwa22.cba.pl/przybylski_dostojewski.htm http://inop.edu.pl/docs/podreczniki/Problemy_etyczne_ebook.pdf http://scholaris.pl/resources/run/id/104629 http://humanisci2013.blogspot.com/2015/01/proces-raskolnikowa-psychoanalityk.html https://wordwall.net/pl/resource/1050066/zbrodnia-i-kara

http://www.teatrzaangazowany.pl/sites/default/files/wykorzystanie_metody_dramy_edukacyjnej_w_dydaktyce_polonistycznej_joanna_karpinska.pdf?fbclid=IwAR2qvzoQiCyWFA2ooXPxbv8LeJUgepVWjdfAQC_ufiz44wqoVcyUU6cXKxs

Dziękuję za współpracę

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Fiodor Michajłowicz Dostojewski i jego powieść Petersburg w powieści Sąd nad Rodionem Raskolnikowem Czy "Zbrodnia i kara" jest powieścią kryminalną? Nowe "przeklęte pytania" - o zbrodni w kontekście współczesności Konflikt rozumu i wiary w powieści Fiofora Dostojewskiego Motyw zbrodni i motyw kary w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego Moja przyjaciółka, często jeżdżąca do Rosji, była w czasie pobytu w Petersburgu świadkiem oczyszczania strychu w jednej ze starych, petersburskich kamienic.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opracowanie lekturyRadosława Górska

Audiobook

Słuchowisko

Tekst lektury

Romeo i Julia

William Szekspir

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing

1. Informacje o dramacie.2. Świat przedstawiony.3. Miłość skazana na śmierć przez nienawiść czy nienawiść pokonana przez miłość?4. Czy można było uniknąć tragedii? Relacje rodziców z dziećmi w dramacie.5. Dlaczego miłość Romea i Julii inspirowała i inspiruje do dziś? Ponadczasowość i uniwersalizm tragedii.6. Źródła

Plan zajęć

Autor

Epoka

Rodzaj i gatunek literacki

Geneza

Temat

Motywy

1.

Podstawowe informacje o dramacie

Tytuł

Miejsca akcji

Bohaterowie

Wydarzenia

Czas akcji

2. Świat przedstawiony

Julia Kapulet

Marta

Tybalt

Romeo Monteki

Państwo Kapulet

Parys

Ojciec Laurenty

Merkucjo

Benwolio

Państwo Monteki

Bohaterowie

2. Świat przedstawiony

Dyskusja

Decyzja Julii

Scena balkonowa

Dla bardzo ambitnych

Ostatnia scena dramatu

Historia miłości

Pierwsze spotkanie

3. Miłość skazana na śmierć przez nienawiść czy nienawiść pokonana przez miłość?

Profesor Piotr Nowak chętnie Wam pomoże

To nienawiść rodów zabiła te dzieci.

Wcale nie byłoby to takie proste.

Myślę, że oni mogli znaleźć pomoc.

4. Czy można było uniknąć tragedii? Relacje rodziców z dziećmi w dramacie.

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor

Podsumowanie

Tekst poetycki

Poezja śpiewana

Musical

Balet

Plakat teatralny

Werona - miasto zakochanych

Mit tej miłości oddziaływał nie tylko na kulturę - dziś w Weronie można odwiedzic miejsca zwiazane z historią bohaterów dramatu. Nie uwierzysz, zakochani mogą napisać listy do Julii i wysłać je do Werony, wolontariuszki z kilku różnych odpisów nadawcom korespondencji w różnych językach. Włosi chętnie świętują Tydzień św. Walentego (np. Pod hasłem „Zakochana Werona - jeśli kogoś kochasz, przywieź go do Werony").

5. Dlaczego miłość Romea i Julii inspirowała i inspiruje do dziś? Ponadczasowość i uniwersalizm tragedii.

e-mail rad14gor@gmail.com

Nauczycielka dyplomowana, która przez 33 lata szukała sposobów, jak lepiej uczyć języka polskiego

Radosława Górska

Źródła

Dziękuję. Życzę miłego dnia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Opracowanie lektury dla liceum i technikum

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Audiobook

Film

Omówienie

Tekst dramatu

Opracowanie lektury

Start

Spis treści

1. Artysta totalny

2. Geneza „Wesela"

3. Sami swoi, polska szopa

4. Taka szopka, [...] : jeden Sas, drugi w las

Chwila wielce osobliwa

Ta chałupa rozświecona,z daleka jak arka w powodzi

Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu"

Struktura utworu

Wydarzenia

Bohaterowie

5. Teatr mój widzę ogromny

6. Źródła

Epoka

Stanisław Wyspiański- artysta totalny

1

Biografia

Malarz

Reformator teatru

Poeta, dramaturg

Projekt

Krzyżówka

Proponuję Wam opracowanie projektu wycieczki po Krakowie. Program zwiedzania powinien być przy tym wyraźnie sprofilowany. Można go podporządkować jednemu z takich, na przykład, haseł:A. W młodopolskim KrakowieB. Śladami Stanisława WyspiańskiegoC. Wesele - wydarzenia, miejsca, osoby...

Niewiele jest w Polsce miejsc tak bardzo związanych z wybitnym dziełem literackim, jak „Rydlówka" z „Weselem" Stanisława Wyspiańskiego...

Geneza "Wesela"

2

Kto jest kim, czyli "Plotka o Weselu"

Na podstawie tekstu "Plotki o Weselu" zapisz, kto jet kim w dramacie Wyspiańskiego.Tadeusz Żeleński (Boy)Plotka o „Weselu" Wyspiańskiego(fragmenty)Bronowice jest to, jak wiadomo, wioska o pół mili od Krakowa [...]. Modlą się zwykle bronowiczanie w pobliskim wiejskim kościółku, ale śluby biorą z paradą u Panny Marii w Krakowie. Wówczas to przez długą ulicę Karmelicką, przez cały Rynek krakowski zajeżdżają przed kościół owe wozy chłopskie wyładowane białymi sukmanami, „bajecznie kolorowymi" gorsetami, kierezjami, wieńcami, czapkami, w asystencji szumnych drużbów na koniach, tworząc istotnie porywający grą swoich barw i zamaszystością fantazji obraz. [...] Tak więc orszak ślubny przejechał przez Kraków w lecie roku 1890; i na całe miasto gruchnęła wieść: Włodzio Tetmajer ożenił się z wiejską dziewczyną. [...] Młody i pełen przyszłości malarz, piękny i świetny młodzieniec z „dobrej rodziny" - z chłopką! [...]Osiadłszy w Bronowicach, Tetmajer zżył się ze wsią najzupełniej po bratersku, wszedł pod urok polskiego chłopa-Piasta, nauczył się go rozumieć i z nim pracować. [...] Żona Tetmajera miała dwie siostry, obie, jak i ona, bardzo urodziwe. Z jedną zaręczył się utalentowany malarz i kolega Tetmajera, Ludwik de Laveaux, suchotnik; wyjechał dla studiów za granicę i tam umarł. O drugą, Jadwisię, posunął w konkury Lucjan Rydel, poeta, i pojął ją w małżeństwo w dziesięć lat po ślubie Tetmajera, w roku 1900. Ale i wesele to, i małżeństwo nie były podobne do tamtego. Lucjan Rydel, cieszący się zasłużonym mirem wśród publiczności, zacny i kochany człowiek, był w kołach artystów w Krakowie figurą po trosze komiczną. [...] największe piętno komizmu dawało mu jego przysłowiowe gadulstwo, graniczące wprost z newrozą. [...]Małżeństwo Rydla miało, jak wspomniałem, zupełnie inny charakter niż małżeństwo Tetmajera. Tamto było czymś samorzutnym, śmiałym, urodziło się z serca i oczu, to - raczej z głowy i z papieru. [...] Rydel przeżywał swoją „miłość" jak temat literacki; pisywał pseudoklasyczne wiersze, w których porównywał swoją Jadwisię do Afrodyty wychodzącej z fali zboża etc. [...] Zabawny był stosunek Rydla do chłopów. Ten poeta był to klasyczny mieszczuch, niewiele mający poczucia wsi i chłopa; popełniał tedy co chwilę wykroczenia przeciw etykiecie wiejskiej, które raziły bronowickich gospodarzy. „Ten pan Rydel to dobry człowiek, uczony człowiek, ale strasznie źle wychowany" - mówili, a mianowicie dlatego, że Rydel, chcąc się „zbliżyć do ludu", chodził w konkury boso, poza tym w marynarce i z zawiniętymi spodniami. Otóż na wsi chłop chodzi boso albo przy pracy, albo jeśli nie ma butów, ale z wizytą - nie. Rydel posuwał swoją „ludowość" tak daleko, że przyszedłszy raz z wizytą do willi swej ciotki, p. Domańskiej (Radczyni z Wesela), prosił ją o pozwolenie zdjęcia butów, bo tak się już przyzwyczaił... Pokazywał wszystkim, kto chciał i kto nie chciał, że nie nosi gatek etc. I gadał, gadał, gadał... [...]Wesele Rydla odbywało się w domu Tetmajera [...]. Wieś była oczywiście zaproszona cała, z miasta kilka osób z rodziny i przyjaciół Rydla, cały prawie światek malarski z Krakowa. I Wyspiański. Pamiętam go jak dziś, jak szczelnie zapięty w swój czarny tużurek stał całą noc oparty o futrynę drzwi, patrząc swoimi stalowymi, niesamowitymi oczyma. Obok wrzało weselisko, huczały tańce, a tu do tej izby raz po raz wchodziło po parę osób, raz po raz dolatywał jego uszu strzęp rozmowy. I tam ujrzał i usłyszał swoją sztukę. [...]O Włodzimierzu Tetmajerze (Gospodarzu) już mówiłem. Jest on w Weselu jak żywy, ze swoim szlachetnym sentymentem, gestem kontuszowym, ze swą zamaszystą fantazją i niewytrzymałością nerwową. On jest dla Wyspiańskiego jakby wcieleniem polskości, a jego dworek nowoczesnym Soplicowem. [...] Wybitnie przyjacielsko-ironiczny jest stosunek Wyspiańskiego do Pana Młodego - Rydla. [...] Pan Młody - to chwilami szczery człowiek; to jednak zarazem ten literat w poszukiwaniu tematu, papierowy inteligent w zetknięciu ze wsią, z którą nigdy nie stworzy organicznego połączenia. [...] Niepodobna dobrze zrozumieć postaci Dziennikarza, o ile się ją oderwie od figury, z której wyszła. Wiadomo, iż Dziennikarzem tym był Rudolf Starzewski, redaktor krakowskiego „Czasu". Starzewski była to jedna z najświetniejszych polskich inteligencji współczesnych [...]. Redaktor „Czasu" było to w owej dobie galicyjskiego życia politycznego stanowisko bardzo wybitne: „Czas" to była większość w Kole Polskim, a Koło Polskie to była cała ówczesna czynna i jawna polityka Polski. Czym była owa polityka polska w Austrii, wiadomo; ilu wymagała kołowań, kompromisów, chytrych jakoby posunięć na tej parszywej szachownicy narodów, jaką była Austria. [...]Poeta jest bratem Gospodarza; bo też, wiadomo, był nim Kazimierz Tetmajer, „żurawiec" bawiący wówczas w kraju przelotem, między jednym a drugim pobytem we Włoszech. Wówczas na szczycie rozgłosu poety, ale przed wydaniem najbardziej męskich swoich dzieł, admirowany przez czytelniczki. [...] Dotychczas niemal wyłącznie liryk, pierwszy raz wówczas świeżo próbował Tetmajer rozwinąć skrzydła w wielkiej poezji dramatycznej: napisał utwór pt. Zawisza Czarny, wystawiony na krótko przed Weselem w krakowskim teatrze. [...] .Radczyni - to profesorowa Domańska, ciotka Lucjana Rydla, żona lekarza i radcy miejskiego, później autorka wybornych powieści dla młodzieży; z temperamentu kostyczna1 i weredyczka2 . Panienki [...] to Zosia i Maryna Pareńskie, młodziutkie wówczas podlotki, córki sławnego lekarza. Trzeźwa i obowiązkowa Haneczka - to Hanka Rydlówna, siostra Lucjana, a rówieśnica i przyjaciółka Zosi. [...]Wprowadzenie Racheli, jako integralny składnik tego polskiego dworku i tego świata artystów, jest dowodem niezmiernej bystrości wyczucia u Wyspiańskiego. [...] Takich Rachel było w Krakowie dużo; one wypełniały czytelnie dla kobiet, wypożyczalnie książek, teatry, koncerty. I niezmiernie interesującą jest właśnie ta rola Racheli na weselu bronowickim. Ta „chałupa rozśpiewana trzęsie się od poezji", ale Rachela poezję tę niejako zorganizuje, ona daje kaprysowi poety z Wesela akcent woli, praktyczne ujście; ona aranżuje [...] zjawienie się Chochoła. Jej samej nie pojawi się żadne widmo, na to jest za pozytywna; ona pozostaje za kulisami, jakby coś w rodzaju impresaria tego wesela duchów. [...]Autentycznymi, z zachowaniem imion i nazwisk, są postacie chłopskie: Klimina, wspaniała baba wiejska mająca pod czterdziestkę, pełna ochoty zarówno do swatów, jak i do ołtarza; olbrzymi pod powałę Czepiec, w którego ramionach drżały od nowej emocji miejskie panienki; autentycznym jest Nos, czyli malarz Tadeusz Noskowski, lub może kombinacja Noskowskiego z malarzem również, Stanisławem Czajkowskim. [...] Przybyszewszczyzna w Nosie wyraża się mnóstwem rysów. Przede wszystkim pijaństwem. Brać artystyczna pijała zawsze, ale za Przybyszewskiego picie wzniosło się do wyżyn obrządku, misterium, hasła: „Piję, piję, bo pić muszę...". [...] I więcej znalazłoby się cech przybyszewszczyzny w Nosie; pewne aktorstwo desperacji, owo: „Na plan pierwszy wstąpić muszę", i echa nadczłowieka: „Bonaparte, ten miał nos" etc. [...]Figura Gospodyni wiernie zachowała typ swego oryginału, jedynie może stała się dojrzalsza, poważniejsza, gdyż Hanusia Tetmajerowa liczyła sobie wówczas niespełna dwadzieścia siedem lat. Ale była w niej ta sama macierzyńska pobłażliwość, z jaką patrzyła na hałaśliwe zabawy cyganerii krakowskiej w Bronowicach, na przybyszewszczyznę, na zapalone dysputy, a bodajże i na samo malarstwo, i na politykę. Mam wrażenie, że w głębi duszy uważała to wszystko za zabawkę, której potrzebują te wieczne, duże dzieci, mężczyźni [...].W Pannie Młodej większa jest domieszka fantazji, jest ona raczej rozwinięciem tej ślicznej Jadwisi takiej, jaką mogłaby być, gdyby została bardziej sobą. Wówczas to była szesnastoletnia dziewczynka, nie bardzo przygotowana do „honoru", jaki ją spotkał. I Rydel postępował też z nią inaczej niż Tetmajer z Hanusią: starał się ją forsownie „rozwijać", czytywał jej swoje wiersze i dramaty, opowiadał o królach polskich, tak że na jakiś czas w tej ślicznej młodej głowinie wytworzył rozczulający zamęt.Trzecia siostra, Marysia, to była dziwna dziewczyna. Piękna [...], miała w sobie coś zgaszonego, jakąś melancholię. Snuło się istotnie koło niej jakieś fatum śmierci: pierwszy jej narzeczony, malarz de Laveaux, zmarł gdzieś na suchoty na obczyźnie (on to jest owym Widmem w akcie drugim); Wojtuś, młody chłop, za którego wyszła potem, również zmarł na suchoty po roku małżeństwa. [...]Tyle sobie przypominam naprędce anegdotycznego materiału Wesela - to są elementy, z których Wyspiański umiał wyczarować ten kawał polskiej duszy, polskiego życia, żywej Polski.Tadeusz Boy-Żeleński, Plotka o „Weselu" Wyspiańskiego [w:] tegoż, O Krakowie, Kraków 1968, s. 381-394.

Sprawdź i uporządkuj

Sprawdź, czy Twoje rozwiązanie poprzedniego zadania jest prawidłowe. Uporządkuj realistyczne postacie "Wesela" w zależności od przynależności do grup społecznych.a) postacie realistyczne i pierwowzory:Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer, przyjaciel Pana Młodego, malarz i działacz społeczny, od 10 lat mieszkający w Bronowicach; Pan Młody - Lucjan Rydel, poeta młodopolski; Dziennikarz - Rudolf Starzewski, redaktor naczelny konserwatywnej gazety „Czas", adorator Zofii Pareńskiej (Zosi), po latach z powodu nieszczęśliwej miłości popełni samobójstwo; Poeta - Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat Włodzimierza Tetmajera (Gospodarza), autor dramatu Zawisza Czarny; Panna Młoda - Jadwiga Mikołajczykówna, najmłodsza z sióstr, w 1990 r. miała ok. 16 lat; Gospodyni - Anna, najstarsza Mikołajczykówna, żona Tetmajera; Klimina - chłopka, mieszkanka Bronowic; Radczyni - Antonina Domańska, ciotka Lucjana Rydla, autorka powieści dla młodzieży, m.in. Historii żółtej ciżemki; Maryna i Zosia - siostry Pareńskie (Zofia Pareńska w 1904 r. została żoną Tadeusza Boya- -Żeleńskiego; Stanisław Wyspiański sportretował ją karmiącą trzymiesięcznego synka Stasia na obrazie Macierzyństwo); Haneczka - Anna Rydlówna, siostra Pana Młodego, zostanie pielęgniarką i działaczką społeczną, założycielka szkół pielęgniarstwa, współorganizatorka szpitali; Rachela - Pepa Singer, 19-letnia córka karczmarza, oczytana erudytka, wyemancypowana Żydówka, złożyła przysięgę, że gdy Polska odzyska niepodległość, przejdzie na katolicyzm, i jej dotrzymała, prowadziła prywatną praktykę pielęgniarską; Żyd - Hirsz Singer, dzierżawił karczmę od księdza; Marysia - środkowa siostra Mikołajczykówna, zaręczona nieszczęśliwie z Ludwikiem de Laveaux; Wojtek - mąż Marysi, chłop z Bronowic; Czepiec - Błażej Czepiec (nazwisko autentyczne), pisarz gminny, wuj Mikołajczykówien, świadek na weselu; Nos - pierwowzorem mogli być malarze Tadeusz Noskowski i Stanisław Czajkowski (bohater uosabia cechy krakowskiej bohemy artystycznej, naznaczony dekadentyzmem i przybyszewszczyzną); Jasiek - brat Mikołajczykówien, młody wiejski chłopak, drużba weselny; Dziad - stary żebrak podnajmujący się u chłopów do różnych robót; Isia - Jadwiga Tetmajerówna, córka Anny i Włodzimierza Tetmajerów, później malarkab)postacie symboliczne:Chochoł - symbol uśpienia narodu polskiego; Stańczyk - błazen Jagiellonów słynący z mądrości i przenikliwości politycznej; Rycerz Czarny - niepokonany Zawisza Czarny z Garbowa, wzór cnót rycerskich, symbol chwały i potęgi narodu polskiego; Hetman - Franciszek Ksawery Branicki, hetman wielki koronny, targowiczanin, zdrajca; Upiór - Jakub Szela, przywódca rzezi galicyjskiej z 1846 r.; Wernyhora - legendarny ukraiński lirnik, autor proroctw, w których miał przewidzieć rozbiory i odzyskanie niepodległości przez Rzeczpospolitą; Widmo - malarz Ludwik de Laveaux, dawny narzeczony Marysi Mikołajczykówny, który wyjechał na studia do Paryża i tam zmarł na suchoty

Jak odbyło się wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny?

Uważnie przeczytaj list Lucjana Rydla do przyjaciela i na jego podstawie zapisz plan uroczystości weselnych.Lucjan Rydel[List do Franciszka Vondračka]Kraków d. 5 XII 1900Słowiańska nr 2Moi Najdrożsi! Nie uwierzycie, jak bardzo żałowałem, wyczytawszy w Twym liście, mój Fando, że byłbyś mógł przybyć na mój ślub, gdyby nie zbyt późno otrzymane zaproszenie. Swoją drogą wcześniej zawiadomić o terminie ślubu nie mogłem, bo dzień do ostatniej prawie chwili nie był ustalony, a to ze względu na moich krewnych, z którymi porozumiewać musiałem się listownie o dogodny dla nich dzień przyjazdu. Dopiero niespełna na tydzień przed ślubem ostatecznie stanęło na tym, że 20 listopada we wtorek. Wtedy też zaraz napisałem do Was. Ty, Fando, widziałeś jadące wesele krakowskie z drużbami pędzącymi cwałem na spienionych koniach, z dzwonieniem, trzaskaniem harapów i tętentem. Wiesz, jak wieją z wiatrem kity pawich piór, jak wydymają się chustki barwne, przypięte u ramion drużbów, jak się palą czerwone rogate czapki na głowach. Widziałeś, jakie wieńce mają panna młoda i druhna: jakby jakieś mitry wysokie uplecione z trzęsideł złocistych i z błyskotek, z kolorowych paciorków i wstążek. Widziałeś, jak jadą wozy pełne kobiet w stubarwnych strojach, w gorsetach i chustach kraciastych - i mężczyzn w białych sukmanach. Ty wiesz mniej więcej, jak to wygląda. Tak ja do ślubu jechałem - taki był mój weselny orszak.Ale zacznę od początku. W wilię ślubu o 7 wieczorem pojechałem do Bronowic, gdzie w domu Tetmajerów i w domu moich teściów tańczono. Cała wieś była sproszona. Z miasta nie było jeszcze tego pierwszego wieczora nikogo. Zabawa trwała do 12 w nocy. Ja byłem ubrany po chłopsku, w białą sukmanę, pod nią granatowy żupan długi po kolana, zdobny na przodzie zielonymi kutasami, pod żupanem (bez rękawów) kamizela czerwona z rękawami, cała obszywana na przodzie złotymi galonkami. Koszula, z haftowanym, stojącym kołnierzem, zapięta pod szyją czerwoną koralową spinką. Pod sukmaną pas szeroki skórzany, gęsto nabijany mosiężnymi gwoździkami. Spodnie w paseczki białe i czerwone, buty z cholewami, a na głowie czapka krakuska z kitą pawich piór i z galonkiem srebrnym, obiegającym dokoła czarnego barankowego obkładu.Nazajutrz rano około 7 znowu poczęli się schodzić zaproszeni goście wiejscy. Muzyka, stojąca na progu domu, witała każdego u wstępu do domu. Podawano herbatę z rumem, kołacze, zimne mięso, wódkę. Jadwisia ubrana była w swój pyszny strój ślubny: na głowie wspaniały wieniec z pięcioma kolorowymi, różnobarwnie haftowanymi wstęgami, które spływały na plecy. Na szyi pięć nitek bladoróżowych, równych korali. Koszula pod szyję, na gorsie i u rękawów haftowana bielutko, gorset z materii zielonej, przetykanej w złote kwiaty i wyrabianej czerwonymi ornamentami. Cały przód gorsetu wyszywany gęsto kolorowymi paciorkami, świecidełkami, lampasikami, galonkami, guzikami. Spódnica z atłasu białego w żółte, zielone i czerwone barokowe kwiaty, obszyta dookoła kolorowymi wstążeczkami i jedwabiem. Zapaska z zielonego atłasu również w czerwone i żółte kwiaty obszywane dookoła białą koronką. Na nogach wysokie buciki.O 8 przyjechała powozem z Krakowa moja Matka wraz z Wujem: przybyli na błogosławieństwo przedślubne, które ci szczegółowo opiszę, jak się odbywa według chłopskiego prastarego obyczaju, sięgającego jeszcze, zdaje się, w czasy pogańskie niektórymi szczegółami. W izbie u rodziców Jadwisi pod oknem zastawiono stół - po stronach jego ławy. Na środku jednej ławy zasiadłem ja, mając po jednej ręce Matkę, po drugiej Wuja. Jadwisia usiadła naprzeciwko, po obu jej stronach druhna i drużbowie. Matka Mikołajczykowa przyniosła bochen chleba czarnego, Ojciec rozciął go na dwoje. My oboje podaliśmy sobie ręce przez stół, do rąk włożył nam Ojciec pół bochenka chleba, po czym jeden z starszych krewnych w imieniu rodziców miał wierszowaną przemowę. Pąsową chustką związał nam Ojciec ręce razem z bochenkiem chleba, po czym uklękliśmy po obu stronach stołu, a rodzice Jadwisi i moja Matka błogosławili nas i kropili wodą święconą. W owe pół bochenka, które trzymaliśmy w ręku, naprzód rodzice i Mama, a potem wszyscy obecni wtykali srebrne monety, korony, guldeny itd. Na tym skończyło się błogosławieństwo.Po czym Mama pierwsza razem z Wujem pojechała do Krakowa wprost do kościoła Panny Marii, aby dać znać księdzu, że już czas świece zapalać. Zanim ogromny orszak ślubny porozsiadał się na wozach, poszedłem przebrać się z sukmany we frak. Do samego Sakramentu postanowiłem bowiem przystąpić w czarnym stroju dla uniknięcia choćby pozorów teatralności i pozy. Zresztą przez całe wesele ubrany byłem po chłopsku. Przebrawszy się zatem we frak, szedłem z Jadwisią, z druhną i kilkoma starszymi kobietami na pierwszy wóz, a za nami ruszyło 9 innych ogromnych wozów, pełnych gości weselnych. Przed nami pędzili na koniach drużbowie. Pomimo że poprzedniego dnia była najobrzydliwsza słota, wypogodziło się właśnie na nasze wesele i już o 9 rano, w cudny, słoneczny, ciepły dzień jesienny pędziliśmy do Krakowa.Na Rynku tłumy ludzi. Wzdłuż linii A-B do samego kościoła stało kilka tysięcy osób, wśród nich znajomych mnóstwo, którzy witali nas z powiewaniem kapeluszów. W kościele ścisk i tłok nie do opisania. Zajechaliśmy na placyk przed św. Barbarą i z trudem przedostaliśmy się do kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej, bo to jest parafialny ołtarz bronowicki. Wiesz, gdzie ta kaplica? U samych głównych drzwi pod niższą wieżą Mariacką, w kruchcie kościelnej na prawo od wejścia. Ścisk był taki, że Matkę moją i rodzeństwo, i krewnych, i przyjaciół zaproszonych - nieproszeni spektatorowie wyparli na kościół. Pół godziny trwał zamęt niesłychany, zanim udało się wikaremu i kilku moim młodym krewniakom odnaleźć i sprowadzić moją rodzinę. Ja sam stałem w progu kaplicy, przepuszczałem do wnętrza tych, których pragnąłem mieć świadkami ślubu. Natarczywość gawiedzi doszła do tego, że przemocą musiałem bronić drzwi do kaplicy. Wreszcie pluton straży ogniowej zawezwanej telegramem, zrobił porządek.Ślub odbył się prędko. Dawał błogosławieństwo staruszek O. Wacław z zakonu kapucynów - sybirak, długoletni przyjaciel mojej rodziny, spowiednik mój od dziecinnych lat, który także i Ojca mojego na śmierć dysponował.Jadwisia była prześliczna. Zapomniałem dodać, że na cały strój już opisany wdziała, wyjeżdżając z domu, ciepłą „katanę": jest to rodzaj krótkiego żakietu, watowanego trochę. Katana jej ślubna była z materii bladoamarantowej, przerabianej w wielkie srebrne liście i szkarłatne kwiaty. Rękawy aż po łokcie i sam przód na piersiach naszywany galonkami, paciorkami, kolorowymi szkiełkami. Takiej katany jak świat światem nie było, obok gorsetu była podziwem całej wsi i całego Krakowa.Ponieważ sporo krewnych moich, z daleka przybyłych, wyjeżdżać miało pociągiem o godzinie 2 w południe, więc żeby im umożliwić poznanie się z Jadwisią, Matka moja urządziła śniadanie, na którym nie było nikogo prócz samych przyjezdnych i nas, państwa młodych. Krewni zaś moi, mieszkający w Krakowie, byli proszeni do Bronowic na drugi dzień wesela, na tzw. „czepiny" - a z kościoła rozeszli się prosto do domów.Rodzina Jadwisi i wiejscy goście weselni pojechali wprost do Bronowic, gdzie starodawnym zwyczajem w pierwszy dzień wesela nie w domu p. młodej, ale w karczmie na ten cel wynajętej odbyło się przyjęcie. Drużbowie zaś, druhna i wszyscy ci, którzy na jednym wozie z nami jechali do kościoła, z kościoła pojechali do mojego mieszkania, gdzie czekało ich zastawione śniadanie. Pierwotnie prosiła ich Matka moja do siebie, ale wymówili się, że nie byliby dość swobodni wobec tylu nieznajomych pań i panów. Śniadanie u Mamy trwało do 11. Wszyscy krewni przedstawiali się Jadwisi, która była bardzo zawstydzona, musząc nadstawiać twarz i rękę do pocałowania tylu ludziom, których pierwszy raz widziała.Od Mamy pojechaliśmy powozem do mojego mieszkania, robiliśmy honory kończącym śniadanie wiejskim gościom, po czym znowu na wozie z drużbami konnymi, przodem cwałującymi, ruszyliśmy do Bronowic. Z karczmy wysypało się przed nas całe wesele, witające nas okrzykami i muzyką. Natychmiast z fraka przebrałem się w sukmanę i już do wieczora w karczmie tańczyliśmy tego pierwszego dnia.Na drugi dzień były „czepiny", czyli uroczyste zdjęcie wieńca, a włożenie pannie młodej czepca na głowę. Odbywa się to wieczorem. Około 7 przyjechała Matka moja z siostrą, a w ślad za nią zjechało kilka powozów, które przywiozły do 20 osób moich krewnych i przyjaciół.Brata mojego Adama nie było, bo od dwóch miesięcy jest we Frankfurcie nad Menem na studiach medycznych. Napisał tylko do Jadwisi i do mnie bardzo gorący list.Był widok jedyny w swoim rodzaju i zupełnie niezwykły, kiedy u Tetmajerów zasiedli przy stole panowie we frakach, a między nimi wiejskie kobiety w naszywanych gorsetach i w koralach na szyi, i panie w sukniach wizytowych, i chłopi w sukmanach. A najmilsze z wszystkiego było to, że całe tak nadzwyczajnie dobrane towarzystwo było bardzo swobodne i wesołe i najwidoczniej wybornie się bawiło.Na prost po drugiej stronie sieni młodzież tańczyła w wielkiej izbie, w domu zaś u moich teściów reszta wiejskich zasiadła do stołu. Około 9 zaczęły się „czepiny". Mężczyzn usunięto pod ściany, same kobiety i dziewczęta otoczyły p. młodą i druhnę. One obie tańczyły naprzód ze sobą, potem kolejno z wszystkimi dziewczętami i z wszystkimi kobietami. Każda tańcząca kobieta i dziewczyna stawała przed muzyką, przyśpiewywała piosenkę na cześć panny młodej. Potem starszy drużba rozpoczął taniec z panną młodą, taniec s o l o, podczas którego zamężne kobiety usiłują pannę młodą odbić gwałtem drużbie, a kiedy się to nie udaje, targują się z nim o c e n ę k u p n a (motyw z pogańskich czasów: kupowanie panny młodej). Drużba dobija targów i bierze zapłatę, a kobiety sadzają pannę młodą na stołku. (Posadziły ją tak, żeby moja [matka] mogła, siedząc wygodnie, wszystko widzieć). Wszystkie kobiety zamężne zapalają świeczki, które trzymają w ręku - a starościna, uproszona do odbycia ceremonii, śpiewa pieśń, w której wzywa matkę, aby się po raz ostatni przyjrzała córce w wianuszku na głowie i przeżegnała krzyżem świętym wianek. Gdy się to stało, powtórzono tę samą do mojej Matki, która również przeżegnała wianek. Wtedy wianek z głowy zdejmuje starościna, a nakłada czepiec i podaje p. młodej rozpostartą chustkę. Na chustce leży wianek. P. młoda trzyma wianek na kolanach, a wówczas starościna śpiewa w kółko piosenkę, w której wzywa każdą kobietę, aby na wianek dała pieniądz.Jeszcze tu nie była Miroszyna kmiotka,Nie dała na wianek pieniędzy pół złotka.Miroszyna kładzie pieniądz, piosenkę powtarza ze zmianą nazwiska, a ośpiewana kobieta jedna za drugą rzuca pannie młodej pieniądze.Widok jest wspaniały, bo każda baba trzyma w ręku zapaloną świecę, tak że kilkadziesiąt płomieni oświetla naszą tę scenę. Twarze oblane blaskiem płomyków ciekawie i dziwnie wyglądają, stroje świetnie migocą świecidłami stubarwnymi. Wreszcie wzywa starościna pana młodego, aby pannę młodą spróbował do tańca, i oddaje mu ją. Pan młody przypija wódką z jednej flaszki, wodą z drugiej do p. młodej. Ale ona nie wie, które wódka, a które woda. Przypijając wodą, pan młody zalewa żonie oczy. Potem oboje tańczą. Drużba podaje im harap . Sztuka polega na tym, aby on wyrwał jej harap i uderzył po spódnicy, a ona, trzymając harap, bije po sukmanie - a ciągle tańczą. Świeczki dopalają się, inne pary przyłączają się do tańca - koniec czepienia, ale nie koniec wesela.Jeszcze cały dzień, czwartek do północy, trwało moje wesele, zatem całe 4 dni. -Kończę, ściskając Cię, mój Fando. Pani Twojej i dzieciom najserdeczniejsze pozdrowienia łączę- Żona moja najszczersze serdeczności Wam zasyła.L. R.List Lucjana Rydla do Franciszka Vondračka ukazał się w „Pamiętniku Teatralnym" 1953, z. 4 (8). Tekst według: „Wesele" we wspomnieniach i krytyce, Opracowanie: Aniela Łempicka, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1970.Lucjan Rydel (1870-1918) - poeta, dramatopisarz, tłumacz literatury greckiej i rzymskiej, znany zwłaszcza z cenionych liryków i widowisk teatralnych opartych na folklorze - Zaczarowanego koła (1900) i Betlejem polskiego (wyst. w 1904). Pochodził ze znakomitej krakowskiej rodziny o wielkich tradycjach - ojciec był profesorem okulistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, matka natomiast córką wybitnego filologa, Józefa Kremera. Sam Lucjan zaś słynął ze swej erudycji, zwłaszcza gruntownej wiedzy na temat antyku. Do historii przeszedł jednak bardziej jako niemożliwy „gaduła" i biegający po wsi na bosaka młodopolski chłopoman ożeniony z chłopką. Jego bronowickie wesele stało się kanwą najgłośniejszego dzieła Stanisława Wyspiańskiego, z którym Rydel był zaprzyjaźniony od najdawniejszych lat. Pisze o tej przyjaźni na przykład Stanisław Estreicher, wspominając czasy, gdy malarz przeprowadził się w 1899 roku do mieszkania przy ul. Mariackiej. Wtedy to właśnie Wyspiański „ciężko po raz pierwszy zachorował i gdyby nie niezwykła energia Lucjana Rydla, który zajął się gorączkowo zdobyciem potrzebnych funduszy, nie byłby może tej choroby przetrwał". Wyspiański odwdzięczył się bardzo szybko, zdobiąc piękną ornamentyką dwa zbiory Poezji swego przyjaciela (1899, 1901). Ich drogi nie rozeszły się nawet wtedy, gdy wystawiono Wesele, choć wiadomo, że „Pan Młody" poczuł się wówczas bardzo pokrzywdzony. Chyba najlepszy dowód bliskich kontaktów obu twórców to około czterysta listów Wyspiańskiego do Rydla, znajdujących się dziś w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej.Franciszek Vondraček (1865-1954)- czyt. wondraczek - przedstawiciel czeskiego świata literatury, a także teatru. Z Lucjanem Rydlem, który trzykrotnie był w Czechach i zyskał tam sobie w artystycznym kręgu uznanie i sympatię, zaprzyjaźniony od 1899. Obu pisarzy łączyły bliskie stosunki osobiste i literackie. Vondraček wprowadził na scenę czeską dramaty Rydla.

Chwila wielce osobliwa

Czas akcji wyznaczają wydarzenia realistyczne dramatu: noc z 20 na 21 listopada 1900 roku.Janusz Wiśniewski, reżyser Wesela sto lat później: „Noc gorzkich objawień, kiedy wszyscy zaglądają w siebie, w piekło - noc wyjątkowa, koszmarne lustro. w którym przyszło im się przejrzeć i zatrzaśnięte miejsce, gdzie wchodzą upostaciowane "chcę)) i "to kocham" do każdego z gości. Cóż może być bardziej uniwersalnego niż ci ludzie, w taką noc, w tym nagle magicznym miejscu?".

Sami swoi, polska szopa...

3

Bohaterowie

Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu"

Uważnie przeczytaj tekst , a następnie streść go w 50-70 słowach. Pamiętaj, dobre streszczenie podaje Temat teksu, wyjaśnia, co na ten temat powiedziano, zachowuje spójność logiczną i właściwy stopień uogólnienia. Posługuj się językiem jasnym, precyzyjnym i zwięzłym. Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu"Przypomnienie okoliczności powstania dwóch słynnych tragedii galicyjskich Wyspiańskiego [Sędziów i Klątwy - przyp. red.] wskazuje nie tylko na rzucające się w oczy podobieństwo z okolicznościami powstania Wesela. Trzeba nadto pamiętać, że wszystkie te utwory powstały w tym samym czasie: między latem 1899 roku a początkiem 1901. Wszystkie odwoływały się do faktów i ludzi rzeczywistych, w każdym jednak wypadku poeta traktował owe fakty i ludzi jako zaczyn do stworzenia własnej wizji poetyckiej, wizji, którą rządzi nie taka czy inna plotka, ale jego wola: wola poety, stwórcy nowych, nieznanych światów, wola człowieka umiejącego „codzienną rzeczywistość przeczarować w poezję".W przypadku Wesela proces owego „przeczarowywania" rzeczywistości w poezję odbywał się na różnych płaszczyznach. Poeta świadomie, od pierwszych scen utworu stara się wprowadzić nas w świat baśni, do krainy „zaczarowanej". Słowo „czar" (występujące obocznie ze słowem „czary") zdaje się w tym wypadku swoistym szyfrem mającym zaprowadzić w głąb struktury dramatu. Najpierw słowo to, co oczywiste, traktowane jest jeszcze przede wszystkim jako próba opisu otaczającej rzeczywistości przez wybranych bohaterów. [...] W dalszych partiach dramatu poeta zaczyna już jednak świadomie korzystać z poetyki czaru jako elementu kompozycyjnego. [...] bronowicka chałupa stała się czarodziejską sceną dla ludzi z zewnątrz: dla przybyszy z miasta,a także dla córki miejscowego karczmarza, której - jak się dowiadujemy od jej ojca, a także od niej samej- znacznie bliżej do „miastowych" niż do chłopów. To z tego grona wychodzi pod koniec I aktu dramatu pomysł zabawy w czary. Wszak to Rachela z Poetą postanawiają „zaprosić" do weselnej izby Chochoła i innych gości z zaświatów. Pomysł ich realizują Państwo Młodzi, a właściwie Pan Młody, Panna Młoda bowiem jedynie wspiera małżonka w działaniu. Co znamienne, wszyscy czworo wygłaszają w bardziej czy mniej zmienionej formie starą ludową formułę magicznego „zamówienia". Oczywiście, można przyjąć, że żadne z nich, nawet Poeta, nie przypuszczało, aby stojący za oknem, okryty słomą krzew róży... przyszedł na wesele! Tymczasem, ku zaskoczeniu czytelników utworu, życzeniu Państwa Młodych staje się zadość: czar zadziałał i Chochoł rzeczywiście przychodzi na początku aktu II do izby weselnej. Za nim przychodzi także gromada duchów. Akt II dowodzi niezbicie, że czar działa, że Wyspiańskiemu udało się odejść od świata bronowicko-krakowskiej plotki w świat poezji. Co znamienne, odtąd bohaterowie z planu realnego utworu coraz częściej działają tak, jakby byli pod działaniem czarów. [...] Dla podkreślenia wagi tak wyraźnie sygnalizowanej czarodziejsko-baśniowej wizji świata w Weselu Wyspiański postanowił w akcie II wprowadzić typowe dla poetyki baśni rekwizyty. Ożywienie pałuby-chochoła na początku II aktu było niewątpliwie jego własnym wkładem w tworzenie tej właśnie poetyki w Weselu. Pisarz odwołuje się jednak również do rekwizytów baśniowych utrwalonych w tradycji ludowej i literackiej. Oto bowiem w pewnej chwili Staszek przynosi złotą podkowę, którą zgubił koń Wernyhory. Gospodyni, świadoma wartości, a także symbolicznego znaczenia znaleziska („Scęście w ręku; / tego z ręki się nie zbywa, / w tajemnicy się ukrywa, / światom się nie pokazuje" - a. II, sc. 29), natychmiast decyduje o ukryciu go w skrzyni! Tak nakazywała jej wielowiekowa tradycja, przekazywana z pokolenia na pokolenie. Jeszcze większe znaczenie posiada inny rekwizyt: złoty róg. Z woli poety wręcza go Gospodarzowi Wernyhora jako talizman, który ma obudzić Ducha w narodzie: „Na jego rycerny głos / spotężni się Duch, / podejmie Los" (a. II, sc. 24). [...] Do motywu czaru odwołał się pisarz także w końcowej partii utworu. Najpierw w tekście pobocznym, poprzedzającym scenę „zasłuchania", pisze: „niebieskie to Światło wypełnia jakby Czarem izbę i gra kolorami na ludziach pochylonych w pół-śnie, pół-zachwycie" (a. III, sc. 35). Potem z poetyki czaru korzysta w ostatniej scenie utworu, w której Chochoł staje się nieoczekiwanie reżyserem kierującym poczynaniami Jaśka. Słomiana pałuba tym razem bezpośrednio odwołuje się do ludowych praktyk czarnoksięskich. [...]Przywołane sceny, rekwizyty, a także wypowiedzi bohaterów Wesela pozwalają stwierdzić jedno: poecie od samego początku zależało na stworzeniu w dramacie nastroju poetyczności [...]. Dla przeprowadzenia tego zabiegu „upoetycznienia" wydarzeń i ludzi posłużył się zasygnalizowaną wyżej metodą „odrealniania" czy też „przeczarowywania" rzeczywistości. Dzięki temu jedni bohaterowie postrzegają bronowicką chałupę jako domek z czarodziejskiej baśni (Rachela), inni zaś - jako scenę, na której rządzą prawa poezji (Poeta, Pan Młody). Są i tacy, jak choćby Gospodyni, Gospodarz, Staszek czy Jasiek, którzy, nie umiejąc (albo nie starając się) wyjaśnić w racjonalny sposób biegu wydarzeń, tłumaczą wszystko działaniem czarów.Franciszek Ziejka, „Wesele" w kręgu mitów polskich, Kraków 1997, s. 40-45.

Wydarzenia

Ta chałupa rozświecona,z daleka jak arka w powodzi

Struktura utworu

Struktura utworuWeseleskupiało uwagę historyków literatury także na swoim kształcie literackim. Jest pod tym względem utworem wyjątkowym na tle dramaturgii okresu Młodej Polski, a nawet na tle twórczości Stanisława Wyspiańskiego.To nie sceny jasełkowe, to nie szopka, w której pojawiają się pary, by po zakończeniu swej „kwestii" ustąpić miejsca kolejnym rozmówcom. To realia bronowickiej chaty zostały wiernie podpatrzone i wykorzystane przez poetę: naturalnym trybem przez izbę przesuwali się goście, by pogadać, posilić się i ustąpić miejsca innym tanecznikom.Taki zamysł artystyczny utworu zdecydował o charakterze przestrzeni, w której odbywają się rozmowy, oraz o gronie postaci realnych, zaludniających bronowicką chatę w weselną noc. Są tu uczestnicy spotkania zaproszeni przez rodziny młodych małżonków, a więc reprezentanci wsi i miasta, chłopów i inteligencji.Podzielone na trzy aktyWeseledzieli przedstawiane zdarzenia i rozmowy na trzy etapy. Pierwszy to realne spotkanie gości weselnych, ich rozmowy ujawniające atuty i słabości przedstawicieli obu środowisk. Drugi rozgrywa się bardziej w sferze wyobraźni parafrazując słowa Wyspiańskiego można stwierdzić, że gra się on w duszach bohaterów. Ujawniają się skrywane i tłamszone wątpliwości i emocje. Jak głos sumienia odzywa się tzw. „sprawa narodowa". Obudzone w dialogach z przybyszami z innego czasu nastroje i refleksje poszerzają krąg spraw, o których się mówi, o kontekst szerszy, ogólnonarodowy, historyczny. Akt III uruchamia poruszone wcześniej nitki działań. Zapowiedziany przez Wernyhorę zryw niepodległościowy właśnie teraz powinien nabierać realnych kształtów. Postawione przed Gospodarzem zadania brzmią konkretnie i jasno - trzeba je tylko wykonać. Charakterystyka grup społecznych dokonana w pierwszym i drugim akcie przynosi w trzecim rozwój wypadków spójny z nakreślonym obrazem niemocy elity narodu. Zmarnowane plany i starania Wernyhory podkreśla metaforycznie rozstrzygnięta scena somnambulicznego „chocholego tańca" angażującego pozbawionych świadomości, niedoszłych bojowników o wolność ojczyzny w odrealnione kręcenie się („błędne koło").Wszystkie trzy akty utworu kończą sceny o wielkim znaczeniu. W pierwszym pojawia się zapowiedź tajemniczych wizyt zaproszenie na wesele Chochoła i każdego, kogo on zechce sprowadzić. Pod koniec aktu drugiego przybywa Wernyhora, zaś cały utwór zamyka symboliczny taniec weselników do muzyki narzuconej przez Chochoła.Pozornie chaotyczne, przypadkowe rozmowy, prowadzone jakby dla wytchnienia od tańca, tworzą uporządkowaną, przemyślaną kompozycję. W ślad za nią idzie też zachowanie proporcji ilościowych między aktami. Zawierają one kolejno 38, 30 i 37 scen.Postaci realne zgrupowane są przeważnie według zasady symetrii (np. pary małżeńskie lub pary tańczącej młodzieży). Takiemu uporządkowaniu nie podlegają „osoby dramatu", choć i tu można dopatrzyć się pewnej konsekwencji: Wernyhora i Chochoł stoją jak gdyby na dwu biegunach tego samego zagadnienia. Apel Wernyhory sprawia, że biesiadnicy chwytają za kosy, zaś na rozkaz Chochoła Jasiek im je wyjmuje. Zainicjowane powstanie zostaje skazane na klęskę, zanim się rozpoczęło. Przyczyny niepowodzenia wynikają z analizy rozmów i zdarzeń dramatu, są efektem niedojrzałości do walki o niepodległość.Weselema - wbrew zacytowanej wyżej opinii T. Weissa - kompozycję szopkową. Przesuwające się postaci prezentują się z pewną dozą satyry, a nawet groteski, w krótkich ujęciach, by ustąpić miejsca następnym. Dopiero w trzecim akcie akcja zbliża się do dramatu - wzrasta jej tempo, opiera się raczej na przebiegu zdarzeń niż rozmów, angażuje dużą liczbę postaci (sceny zbiorowe). Muzyczne tło jest teraz odmienne: taneczne rytmy wesela zastępuje nasłuchiwanie, dobiegający z oddali tętent koni a później śpiew Chochoła.Utwór odnawia i na nowo wyzyskuje cenioną w okresie romantyzmu ludowość. Młodopolska fascynacja folklorem jest tu jednak poddana pewnej weryfikacji. Moralnie zdrowe chłopstwo nie jest klasą idealną, nie wystarczy się na niej wzorować. Zwrot w kierunku wsi powinien polegać na głębszych z nią związkach, nie na oznakach zewnętrznych. Taka refleksja, związana z szeroko pojętą ludowością, ciąży nad wymowąWesela.Dramat Wyspiańskiego zespala elementy realne z symbolicznymi, podejmuje dyskusję z tradycją narodową, przedstawia nastroje, marzenia i obawy Polaków, by na koniec dać ocenę społeczeństwa w aspekcie jego politycznej kondycji.

Ensemble jak z feerii, z bajki,ach, ta chata rozśpiewana,jakby w niej słowiki dźwięczą,i te stroje ukąpane tęczą. Wesele, akt I, sc. 19

Chata bronowicka

Ta chałupa rozświecona,z daleka, jak arka w powodzi,błoto naokoło, potopy,hukają pijane chłopy;ta chałupa rozświecona,grająca muzyką w noc ciemną,wydała mi się arcyprzyjemną,jako arka, na kształt czarów, łodzi Wesele, akt I sc. 18

W powietrzu atmosferyczna zmiana:chata stała się rozkochanaw polskości - właściwa skala:żar, co się duchem udziela,co sie w powietrzu spalajak garść lnu. Wesele, akt I sc. 21

stolik empire

skrzyżowane szable i pistolety

biurko

stół okrągły pod białym obrusem

sofa

fotel z wysokim oparciem

proste drewniane stołki

Matka Boska Częstochowska

Matka Boska Ostrobramska

Jan Matejko, Wernyhora

Jan Matejko, Racławice

portret damy

stary zegar

skrzynia wyprawna wiejska

piec bielony

Jesteśmy w Bronowicach Małych pod Krakowem, w domu Włodzimierza Tetmajera. Tu odbyło się wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny, siostry żony malarza. Stanisław Wyspiański marzył o "teatrze ogromnym". Chciał, żeby sztuka teatralna łączyła w sobie wiele elementów, aby angażowała wszystkie zmysły widzów. Sam projektował scenografię do swoich dramatów, przygotowywał też projekty kostiumów, dekoracje, rekwizyty. Był niezwykle wrażliwy na piękno muzyki, dlatego bardzo mu zależało na starannej oprawie muzycznej. Zapoznaj się dokładnie z didaskaliami do aktu I "Wesela" i spróbuj sobie wyobrazić scenę dramatu. W tle slajdu znajduje się zdjęcie izby-sceny przygotowanej przez Muzeum Krakowa w Bronowicach. Wykonaj zadania związane ze scenografią.1. Pracując z didaskaliami do aktu I "Wesela" podpisz sprzęty (przesuwając odpowiednio)w izbie - scenie zamieszczonej w tle slajdu.2. Obejrzyj brakujące elementy i je również rozmieść.3. Jakie zauważasz związki tak zaprojektowanej scenografii z tekstem dramatu? Spróbuj wyjaśnić znaczenie poszczególnych elementów:a) obraz Jana Matejki, Kościuszko pod Racławicami: obejrzyj obraz, przypomnij sobie z historii informacje o tej bitwie, przypomnij, kim był Bartosz Głowacki i jaką rolę pod Racławicami odegrali kosynierzy, a następnie znajdź w dramacie nawiązania do tego motywu (np. wypowiedź Czepca w scenie 1 aktu I ww 26-34 , rozmowa Gospodarza z Wernyhorą - akt II scena 24 ww 1204 -1205, scena 32 aktu III - didaskalia i wypowiedź Czepca ww 883 -885, scena 37 aktu III rozmowa Chochoła z Jaśkiem ww 1127 - 1140) b) Obraz Jana MatejkiWernyhora:obejrzyjobrazi sprawdź informacjeobohaterze.Następnie znajdź w dramacie rozmowę Gospodarza z Wernyhorą - akt II scena 24 i na tej podstawie napisz, jak wygląda Wernyhora oraz wypisz 3 zadania, jakie stawia przed Gospodarzem. Jak Gospodarz wywiązał się z zadań?c) dwa obrazy Matki BoskiejOstrobramskiejiCzęstochowskiej- z jakimi wierzeniami wiążą się te wizerunki, jaką rolę odgrywają w polskiej tradycji niepodległościowej?d)Pogrupuj elementy według kryterium: związane z wyposażeniem szlacheckiego dworku/charakterystyczne dla wyposażenia wiejskiej chaty. Jaką wymowę ideową ma takie nagromadzenie sprzętów?, Jak charakteryzuje bohaterów?

Wydarzenia

Plan wydarzeń

Streszczenie

Realizm i fantastyka w "Weselu"

Dramat narodowy

Dramat narodowyWeselepowstało w czasie szczególnym dla Polski i wyjątkowym momencie dla literatury. Częstokroć obdarzano je określeniem: dramat neoromantyczny. Wykorzystując nowe tendencje literackie (przede wszystkim symbolizm) autor sięga do inspirującej dla modernistów skarbnicy literatury romantycznej. Można tu odnaleźć nawiązania do konkretnych utworów i bohaterów (o niektórych wspominaliśmy już w rozdziale poświęconym omówieniu postaci).Z ducha romantyzmu wywodzi się zainteresowanie problematyką narodową, fantastyka i ludowość wyostrzona przez młodopolskich artystów do rozmiarów chłopomanii (ludomanii).Forma utworu, nowatorska i oryginalna, także sięga do romantycznych wzorców, choć nie brak tu elementów kojarzących się z dramaturgią innych epok, np. antyku (jedności klasyczne).Najbardziej wyrazistym odniesieniem do cenionej przez modernistów literatury romantycznej jest wWeseluwołanie postaci z utworów wieszczów narodowych. Przypomnijmy skojarzenie osoby Hetmana z postacią Widma z II cz.Dziadów- ducha złego pana, cierpiącego czyśćcowe męki za swoje niegodziwe czyny. Na podobny los autor skazał zdrajcę narodu. W wizerunku Hetmana dopatrywano się także pogłosu innego Mickiewiczowskiego bohatera - Doktora z III cz.Dziadów. Osoba o szczególnym znaczeniu dla wymowy dzieła - Wernyhora - to z kolei zapożyczenie od J. Słowackiego (Sen srebrny Salomei) wspierane malarską wizją J. Matejki.Nastrój niesamowitości, splot realizmu z fantastyką, interpretowanie zdarzeń w kategoriach społecznych, przekonanie o ważnej roli artysty jako przewodnika narodu - to elementyWeselawynikające z inspiracji dziełami romantyków.Ów literacki kontekst i zasadnicza idea utworu Wyspiańskiego sprawiły, że uzyskał miano i rangę d r a m a t u n a r o d o w e g o. Twórczość dramatyczna Wyspiańskiego dowodzi, jak wielkie znaczenie miała dla niego problematyka narodowa - czy to ukazana w kostiumie historycznym, czy współczesnym. Z tym kręgiem zagadnień wiąże się tu zwykle ocena moralna społeczeństwa w aspekcie jego stosunku do ojczyzny. Dyskusja o powstaniach i bohaterach narodowych, o kondycji Polaków, ich poczuciu jedności - to krąg zagadnień, który jest dla twórczości Wyspiańskiego najbardziej chyba znamienny. Ocena przedstawionych wWeselugrup społecznych dotyczy przede wszystkim ich świadomości politycznej. Wynika stąd poczucie, że brak jedności niweczy wszelkie próby niepodległościowe, boć przecież większości „dusz polskich" nieobca jest narodowa nuta. Trzeba ją tylko uwolnić i wzmocnić, by mogła poruszyć innych i doprowadzić do rzeczywistego zaangażowania w konkretne działania.Problematyka narodowaWeselaukryta w zderzeniu ówczesnej rzeczywistości z symboliką, ze zjawami historycznych postaci sprawia, że dramat unika tym samym patriotycznego dydaktyzmu i demagogii. Wyspiański zarysowuje swój pogląd na aktualną postawę narodu wobec niewoli kraju i pozostawia margines na osobistą refleksję oraz ocenę czytelnikowi i widzowi. Taką możliwość daje zwłaszcza zakończenie utworu - ów słynny „chocholi taniec" - moment uśpienia czujności. Czy uśpienia na zawsze? Czy chwilowej niemocy odsuwającej aktywność na czas późniejszy? Odpowiedź można sformułować tylko na podstawie indywidualnej interpretacji tej sceny. Z perspektywy prawie wieku od napisaniaWeselawydaje się, że autor - wizjoner, następca romantycznych wieszczów - miał na myśli raczej optymistyczny finał zarysowanych w dramacie zdarzeń.

„Wesele" jako rozrachunek z narodowymi mitami

Konfrontacje i kompromitacje narodowych mitów

Artyzm „Wesela"

Bohaterowie

Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach - goście z zaświatów

Portrety psychologiczne wybranych bohaterów "Wesela"

Goście z zaświatów

Widmo

Stańczyk

Rycerz

Hetman

Upiór

Wernyhora

Co się w duszy komu gra, co kto w swoich widzi snach

Widmo

akt II scena 5

Komu ukazuje się Widmo? Dlaczego?

Jak Marysia reaguje na propozycję tańca? Dlaczego?

Scena zawiera aluzję do ballady "Romantyczność". Jakie widzisz podobieństwa i różnice między postawą Marysi i Karusi?

Czego symbolem może być Widmo?

upiór Ludwika de Laveaux, zmarłego narzeczonego Marysi; znana postać z literatury romantycznej - upiór zmarłego kochanka, najbardziej wampiryczna ze wszystkich osób dramatu. Symbol miłości romantycznej.

Stańczyk

symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Akt II scena 7

Stańczyk

Obraz Jana Matejki,Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony, kiedy wieść przychodzi o utracie Smoleńska

Teka Stańczyka

"Czas"

Rudolf Starzewski Dziennikarz

Zadanie

Goście z zaświatów. Na podstawie poniższych fragmentów aktu II „Wesela" Stanisława Wyspiańskiego zinterpretuj metaforyczny sens słów chochoła w kontekście rozmów Stańczyka z Dziennikarzem.Akt II, scena 3.CHOCHOŁ[...]Przyjdzie tugości wiele,żeby ino wicher wiał.IICo się komu w duszy gra,Co kto w swoich widzi snach:Czy to grzech,Czy to śmiech,Czy to kapcan, czy to pan,Na Wesele przyjdzie w tan [...]Akt II, scena 7.DZIENNIKARZOjcze, Salve!Szereg dobrych błaznów zrzedł,przywdziewamy szarą barwę;koncept narodowy gaśnie;gasną coraz te pochodnie,które do hajduków rękuprzywiązane żarem płoną.Skapały, zżarły się świece,a że do rąk przytroczone,więc jeszcze palą się ręce,w tę samą zaklęte stronę. -Trzeba by do służby narodubłaznów całego zastępu;palą się hajduki w męce,z własnego bolu się śmieją;gasną świece narodowe,okropne rzeczy się dzieją,śmiechem i szyderstwem bieguobudzić, ośmielić zdolneserce spodlone, niewolne,które naszą krew zaprawia.STANCZYKA wolicie spać - -

Dlaczego Stańczyk odwiedza dziennikarza?

Dlaczego Stańczyk odwiedza Dziennikarza?Dziennikarz, którego pierwowzorem był Rudolf Starzewski, należał do stronnictwa Stańczyków. Tworzyli je historycy, politycy, publicyści, publikujący artykuły pod wspólnym tytułem „Teka Stańczyka". Właśnie tę postać wybrali na patrona, traktując go jako symbol politycznej mądrości. Stańczycy stworzyli krakowską szkołę historyczną. Głosili pogląd, że Polacy sami doprowadzili do rozbiorów, gubiąc już w XVII wieku instynkt państwowotwórczy. Gdy inne państwa szły w kierunku monarchii scentralizowanej, polska demokracja szlachecka osuwała się w stronę anarchii. Powstania narodowe uważali za dalszy ciąg polskiej skłonności do chaosu i nieporządku. Zalecali trójlojalizm, czyli radzili, by Polacy byli lojalnymi obywatelami państw zaborczych i uczyli się w ten sposób funkcjonowania w państwie, zanim sami spróbują swoje odbudować. Można rzec, że program ten miał sens i sprawdzać się mógł znakomicie w Austro-Węgrzech, gdzie Polacy cieszyli się pełnią praw, uczestniczyli w zarządzaniu państwem, mogli celebrować narodowe święta, pisać, mówić po polsku o sprawach polskich. W innych zaborach już takie łatwe to nie było, choć warto przypomnieć, że Polacy zasiadali w parlamencie nie tylko w Wiedniu, ale też w Berlinie a po 1906 roku nawet w rosyjskiej dumie.Czego chce Stańczyk od Dziennikarza? Kpi sobie z posępnego tonu publicystyki intelektualisty. Zarzuca mu utrwalanie w młodych pokoleniach niewiary we własne siły, poczucia winy za grzechy niepopełnione przez nich.http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/06/28/stanislaw-wyspianski-wesele-omowienie-analiza-tresc-konteksty/

Rycerz

symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Akt II sc. 9

Akt I sc.24

Na podstawie poniżej zacytowanego fragmentu sceny 24 aktu I ustal, o jakim dramacie marzył Poeta. Kim miał być bohater tego dramatu? Jak miały być ukształtowane jego losy? Jaką postawę miał zająć wobec rzeczywistości? Co przeszkadzało Poecie w wykreowaniu takiego bohatera?POETATaki mi się snuje dramatgroźny, szumny, posuwistyjak polonez; gdzieś z kazamatjęk i zgrzyt, i wichrów świsty. -Marzę przy tym wichrów graniuo jakimś wielkim kochaniu.Bohater w zbrojej, skalisty,ktoś, jakoby złom granitu,rycerz z czoła, ktoś ze szczytuw grze uczucia, chłop „qui amat",przy tym historia wesoła,a ogromnie przez to smutna.GOSPODARZTo tak w każdym z nas coś woła:jakaś historia wesoła,a ogromnie przez to smutna.POETAA wszystko bajka wierutna.Wyraźnie się w oczy wciska,zbroją świeci, zbroją łyskapostać dawna, coraz bliska,dawny rycerz w pełnej zbroi,co niczego się nie lęka,chyba widma zbrodni swojej,a serce mu z bólów pęka,a on, z takim sercem w zbroi,zaklęty, u źródła stoi[104]i do mętów studni patrzy,i przegląda się we studni.A gdy wody czerpnie ręką,to mu woda się zabrudni.A pragnienie zdroju męką,więc mętów czerpa ze studni;u źródła, jakby zaklęty:taki jakiś polski święty.GOSPODARZDramatyczne, bardzo pięknie -u nas wszystko dramatyczne,w wielkiej skali, niebotyczne -a jak taki heros jęknie,to po całej Polsce jęczy,to po wszystkich borach szumi,to po wszystkich górach brzęczy,ale kto tam to zrozumi.POETADramatyczny, rycerz błędny,ale pan, pan pierwszorzędny:w zamczysku sam, osmętniały,a zamek opustoszały,i ten lud nasz, taki prosty,u stóp zamku, u stóp dworu,i ten pan, pełen poloru,i ten lud prosty, rubaszny,i ten hart rycerski, śmiały,i gniew boski gromki, straszny.GOSPODARZTak się w każdym z nas coś burzy,na taką się burzę zbiera,tak w nas ciska piorunami,dziwnymi wre postaciami:dawnym strojem, dawnym krojem,a ze sercem zawsze swojem;to dawność tak z nami walczy.Coraz pamięć się zaciera - - -tak się w każdym z nas coś zbiera.POETADuch się w każdym poniewiera,że czasami dech zapiera;tak by gdzieś het gnało, gnało,tak by się nam serce śmiałodo ogromnych, wielkich rzeczy,a tu pospolitość skrzeczy,a tu pospolitość tłoczy,włazi w usta, uszy, oczy;duch się w każdym poniewierai chciałby się wydrzeć, skoczyć,ręce po pas w krwi ubroczyć,ramię rozpostrzeć szeroko,wielkie skrzydła porozwijać,lecieć, a nie dać się mijać;a tu pospolitość niskawłazi w usta, ucho, oko; - -daleko, co było z bliska -serce zaryte głęboko,gdzieś pod czwartą głębną skibą,że swego serca nie dostać.Sprawdź w biografii Kazimierza Przerwy Tetmajera, czy zrealizował marzenie Poety.

Analiza rozmowy Poety z Rycerzem

Analiza sceny 9 aktu IISCENA IXPoeta, RycerzPOETAOtwarła się toń!Upomina się o swoje Umarła[AG1].Szumem, gwarnością, zawrotemidzie ku nam z powrotem;jakaś Przemoc[AG2]wrotom grobu się wydarła,oto, słyszę, woła:RYCERZDaj dłoń!!POETAPuszczaj!RYCERZTy mój!POETAPuszczaj!RYCERZTy mój!!POETAŻelazem owita ręka,żelazem zakryta skroń.RYCERZZbieraj się, skrzydlaty ptaku[AG3],nędzarzu[AG4], na koń, na koń,przepadnie przekleństwo, męka[AG5]!POETACo mówisz, okropne widziadło,na koń? - gdzie? - jak?Żelazna twoja dzwoni szczęka,żelazna więzi mnie ręka.RYCERZNa koń, zbudź się, ty żak[AG6],ty lecieć masz jak ptak!Bioręć w pętle.POETANa arkan mnie wiąże!RYCERZPoznasz, ktom jest, gdy zaciążę -ty więzień mój, mnie służ;biorę przemocą, Ja Moc:[AG7]za mną, przede mnąognia kurz;po drogach, po których lecę,drzewa się palą jak świece,ciskają się błyskawice,jak lecę, Duch:wytężaj, wytężaj słuch![AG8]POETAPuszczaj, przepadaj w Noc -o, ręce, ręce martwieją...RYCERZTy mój!POETAPrecz.[AG9]-RYCERZSłysz grom...POETAZatrzasnął się cały dom...RYCERZA czy wiesz, czym ty masz być,o czym tobie marzyć, śnić?[AG10]POETASen, marzenie, mara, wid.RYCERZJutro dzień! przede dniem świt!Wiesz ty, czym ty mogłeś być?POETASłowo, Widmo gończe!RYCERZZwiastun!!POETAGłos jak marzeń moich piastun;Rycerz, Widmo, urojenieprzyoblekło szatę żywą.RYCERZKrwi, krwi pragnę, krwawe żniwo!Wracam do dom w noc szczęśliwą,w noc ponurych wichrów łkań.Niosę dań, orężną dań.POETAWracasz do dom ze snów, z dali...RYCERZZ dali, hen z zaświatów, z prochów. -Przeszedłem ogień, co pali,przeszedłem zapadylochów.Ścigam, gonię, moc roztrwonię.Niosę dań, orężną dań.POETAW noc ponurych wichrów łkańwstajesz z lochów, z prochów, skał...RYCERZNa głos mój ty będziesz drżał:[AG11]Grunwald, miecze, król Jagiełło!Hajnosię po zbrojach cięło,a wichr wył i dął, i wiał;stosy trupów, stosy ciał,a krew rzeką płynie, rzeką!Tam to jest!! Olbrzymów dzieło;Witołd, Zawisza, Jagiełło,tam to jest!! - Z pobojowiskazbroica się w skibach przebłyska,żelezce, połamane groty,drzewce powbijane do ciał,z trupów zapora, z trupów wał,rycerski zgotowiony stos:Ofiarnica -tam leć - tam chodź, tam leć!!!brać z tej zbrojowni zbroje.kopije, miecz i szczyti stać tam wśród krwi,aż na ogromny głosbladością się powlecze świt,a ciała wstaną,a zbroje wzejdąi pochwycą kopije, i przejdą!!![AG12]Spiesz, tam leżą stosy ciał;przeparłem trumniska wieko,czas, bym wstał, czas, bym wstał.POETAŁzy mnie pieką, łzy mnie pieką,czymże bym ja tam być miał.RYCERZNiosę dań, orężny szał.POETADech twój zimny, dech grobowy...RYCERZPatrzaj w twarz, patrz mi w twarz,ślubuj duszę, duszę dasz.POETAZa przyłbicą pustość, proch;w oczach twoich czarny loch,za przyłbicą Noc;zbroja głuchym jękiem brzękła.RYCERZMiecz, miecz, siła nieulękła;patrzaj w twarz, patrzaj w twarz;ty mnie znasz.POETAKtoś jest?RYCERZMoc.POETA- - Przyłbicę wznieś!RYCERZRękę daj.POETADuszę weź.RYCERZPatrz!!POETAŚmierć - - - Noc![AG1]Polska, śmierć ojczyzny, w wyniku zaborów[AG2]Zniewolenie narodu[AG3]Motyw porównania poety do ptaka, orła, który ukochał wolność, jest zdolny rozwinąć skrzydła i osiągać szczyty[AG4]Nędzarzu w znaczeniu - przeniewierco, mały człowieku, który nie masz odwagi podjąć się wielkiego dzieła[AG5]Jeśli podejmie wielkie dzieło, przepadnie męka wynikająca z przytłaczającej rzeczywistosci[AG6]Uczeń, młodzieniec[AG7]Siła, Rycerz, Historia[AG8]Takie samo zadanie postawi Wernyhora przed tymi, którzy na głos złotego rogu posłuchają Ducha i staną do walki o Ojczyznę.[AG9]Poeta odrzuca zachętę do spełnienia roli poety tyrtejskiego.[AG10]Sen, Los, Poeta, ProrokRycerz o roli poety.[AG11]Rycerz przypomina chwile chwały oręża polskiego,[AG12]Zadanie poety: stanąć na czele narodu, wzbudzić ducha walki o wolność

Wnioski z analizy

Wyciągnij wnioski z przeprowadzonej analizy sceny 9. Uzupełnij notatkę.Poecie marzącemu __________________________________________________ pojawia się ____________________________, który w naszej kulturze jest wzorem ___________________ . Duch próbuje przekonać Poetę do _____________________________________________. Wskazuje, że ________________________________________________________. Nakłania, by _______________________________________________. Poeta jednak odpowiada _______________ . Nie potrafi ________________________________________ . Zamiast MOCY pod przyłbicą dostrzega ___ ________________________________________________________________.

Hetman

symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Akt II sc. 11, 12, 13

Hetman - Franciszek Ksawery Branicki

Franciszek Ksawery Branicki herbu Korczak (ur. ok. 1730 roku w Barwałdzie, zm. 1819 roku w Białej Cerkwi) - starosta halicki 1765, pierwszy generał adiutant królewski w 1764 roku[1], minister wojny w Straży Praw[2], generał artylerii litewskiej w latach 1768-1773, hetman polny koronny w 1773-1774, hetman wielki koronny w latach 1774-1793, generał lejtnant wojsk koronnych od 1764, podstoli koronny 1764-1766, łowczy wielki koronny 1766-1773, generał Imperium Rosyjskiego od 1795, poseł na sejm w 1752 i sejm konwokacyjny (1764)[3].Przeciwnik reform Sejmu Czteroletniego i Konstytucji 3 Maja, współtwórca konfederacji targowickiej, w czasie powstania kościuszkowskiego uważany za wielkiego zdrajcę i skazany In Absentia na karę śmierci.

Dlaczego Panu Młodemu pojawia się Hetman?

Dlaczego Panu Młodemu ukazał się Hetman Branicki?1. Hetman Branicki to symbol zdrady narodowej, pychy magnaterii, dumy szlacheckiej. Zastanów się, co łączyć może Pana Młodego z tymi pojęciami.2. Pan Młody to chłopoman, żeniący się z córką chłopa z podkrakowskiej wsi. Czy to małżeństwo wszystkim zdawało się dobrane? Poszukaj w akcie I opinii Radczyni. Co to jest mezalians? Czy można tak nazwać małżeństwo Lucjana Rydla?3. Rozstrzygnij, jaką wymowę ma spotkanie Pana Młodego z Hetmanem? Czy zgadzasz się z opinią, że Panu Młodemu Hetman ukazuje się dlatego że obaj są zdrajcami i obaj zasługują na potępienie? Czego boi się Pan Młody? Co go niepokoi?4.. Zapoznaj się z fragmentami pracy Franciszka Ziejki i na tej podstawie wynotuj charakterystyczne przejawy chłopomanii. Które z nich dostrzegasz w zachowaniu Pana Młodego z Wesela?Na początek warto przypomnieć, że twórcy z przełomu XIX i XX wieku wcale nie byli pierwszymi, którzy postanowili zbliżyć się do chłopów. Ich patronem - co nierzadko sami podkreślali - był wszak Tadeusz Kościuszko, który po bitwie racławickiej, na znak wdzięczności dla bohaterskich kosynierów, a także - jako zapowiedź daleko idących zmian w Polsce (chłopów wszak uważał za pełnoprawnych członków narodu polskiego!), przywdział chłopską sukmanę. Patronem młodopolskich chłopomanów był także i, owiany piękną w epoce romantyzmu legendą, Zorian Dołęga Chodakowski. On wprawdzie nie nawoływał chłopów do boju, nie prowadził ich na nieprzyjacielskie działa, ale przebiegając wzdłuż i wszerz wschodnie tereny dawnej Rzeczypospolitej, nawiązując bliski kontakt z mieszkańcami chałup i lepianek, doszedł do podobnego, jak Naczelnik Kościuszko, przekonania: że „zbawienie Polski leży pod siermięgą". [...]Proces przebudzenia się chłopskiej wsi z pańszczyźnianego snu trwał wiele lat. Jego zasięg, a także i pewna zarazem tajemniczość sprawiły, że wywołał żywe zainteresowanie przedstawicieli innych warstw społecznych. [...] Godzi się podkreślić, że w drodze tej politykom towarzyszyli artyści. Nie było to jednak towarzyszenie niewolnicze. Ludzie ci - co znamienne! - postanowili wyciągnąć pełne konsekwencje z przyjętych niemal powszechnie tez: zdecydowali się nie tylko odtwarzać na obrazach urodę wsi, pisać o tkwiącej w jej mieszkańcach sile, ale - słowa zamienić w czyny. Nieprzypadkowo jeden z nich, poeta i malarz w jednej osobie, Włodzimierz Tetmajer, pisał w 1898 roku: „Niech społeczeństwo polskie zbliży się nie tylko w teorii, ale i w życiu do niego [chłopa] i niech zacznie żyć trochę jego życiem, niech trochę zstąpi ze swych rzekomych wyżyn. Niech społeczeństwo polskie zrozumie jego sposób życia, jego radości i smutki, myśli trochę jego myślą". Nie był to apel pusty. Tetmajer sam dał przykład wierności swemu wyzwaniu: ożenił się z córką podkrakowskiego chłopa. [...] śladem Tetmajera podążyli inni artyści. Chodziło w tym wypadku jednak nie tylko o małżeństwa z chłopskimi córkami. O wiele bardziej - o nawiązanie bezpośredniego kontaktu ze światem chłopskim. „To dlatego - jak pisał świadek tamtych dni [...] - obrazy całej gromady ówczesnych polskich malarzy zapełniły się żniwiarzami i żniwiarkami, pięknymi jak maki polne wiejskimi dziewczętami, dziarskimi parobkami i dostojnymi w swych sukmanach i kapotach starcami". W gronie artystów-malarzy pojawiła się szkoła ludowa [...]. Prawdziwe zastępy chłopskich bohaterów wkroczyły na karty dzieł literackich. Wreszcie sami chłopi zaczęli walczyć o należne im miejsce w narodowej kulturze. Z ich grona wyszła też znakomita gromada pisarzy i poetów, artystów pędzla i dłuta, a przede wszystkim - uczonych. Nie dziw więc, iż w tej sytuacji pojawiły się także i małżeństwa artystów z córkami chłopskimi. [...] Na przełomie XIX i XX wieku chodziło już jednak nie o twórczość literacką, ale o decyzje życiowe artystów. Oto bowiem, idąc śladem Włodzimierza Tetmajera, w 1900 roku dwaj dobrze znani w Polsce artyści: Stanisław Wyspiański i Lucjan Rydel zawierają związki małżeńskie z dziewczętami ze wsi. [...] W roku 1905 w podkrakowskich Węgrzcach osiada z rodziną Stanisław Wyspiański. Wkrótce potem w Poroninie znajduje przystań Jan Kasprowicz...Decyzje artystów zbratania się z chłopami zostały bardzo nieprzychylnie przyjęte przez środowisko miejskie. Włodzimierz Tetmajer wkrótce po ślubie, w sierpniu 1890 roku, pisał w liście do Konstantego Mariana Górskiego: „Wszyscy, cały Kraków odwrócił się ode mnie, mniejsza by o to było, nie dbam o tę całą gromadę marnych filistrów. Ale co gorzej, szkodzą mi wszyscy na każdym kroku. Nie rozumiem, dlaczego fakt ten [tzn. ślub z chłopką - F.Z.], dlatego że nie jest zupełnie przeciętnym, że zrobiłem coś takiego, czego nie robi zwykły filister, wywołuje taką zaciętą do mnie nienawiść całego starożytnego grodu. Z rodziną mam fatalne przejścia, bo ojciec znać mnie nie chce. Jednym słowem straszne awantury. Ale ja jestem coraz więcej uparty i coraz zacięciej robię. Dziwne, jak to wszystko wpływa korzystnie na moją produkcję". [...]W niczym nie pomniejszając wagi względów uczuciowych, które kazały wiązać się młodopolskim artystom ze wsią, należy zwrócić uwagę także na inne przesłanki, które mogły tu odegrać istotną rolę. Wiążą się one przede wszystkim z koncepcją bytu artysty z przełomu wieków XIX i XX. Gdy mowa o tej koncepcji, z zasady przywołuje się osławionych dekadentów, w alkoholu i narkotykach szukających natchnienia, żyjących wbrew przyjętym w normalnych społeczeństwach zasadom. Tymczasem okazuje się, że wciąż żywa była pośród polskich artystów pamiętająca czasy Jana Kochanowskiego i jego Czarnolasu koncepcja pisarza-ziemianina. [...]Na dobrą sprawę wolnym artystą w tym czasie można było poczuć się bodaj wyłącznie... w chłopskiej chacie. Tak przynajmniej sądzili artyści z kręgu, o którym piszemy. Koronny argument przemawiający za wyborem losu pisarza-gospodarza chłopskiego podaje Rydel w zakończeniu swojej „spowiedzi'' przedmałżeńskiej: „Krótko mówiąc, za 100 fl[orenów] regularnego dochodu w Krakowie klepie się biedę, a w Bronowicach jest się zamożnym gospodarzem, jeśli ma się dom swój i spory kawałek pola. Oto dlaczego chcę zostać bronowskim chłopem".Przyjmując koncepcję bytu artysty w chłopskim stanie, twórcy z zasady stawali się entuzjastami wiejskiego folkloru. Wprowadzali więc opisy obyczajów i zwyczajów ludowych na karty swoich książek, odtwarzali urodę wsi „świątecznej" na płótnach swoich obrazów. Trzeba tu mocno podkreślić: ich zachwyt „bajeczną kolorowością" wsi był pochodną decyzji o osiedleniu się pośród chłopów czy - o związaniu się węzłami rodzinnymi z nimi, nie odwrotnie. Zachwycali się obyczajami i zwyczajami ludowymi, mieszkając bowiem na wsi, mogli odkryć wartości tkwiące w owych obyczajach i zwyczajach, ich ogromne znaczenie w życiu człowieka. Znamienne, że dla wsparcia przywołanej tu koncepcji artysty-wiejskiego gospodarza młodopolscy twórcy odwołali się do pamiętającej czasy preromantyzmu idei dwoistości polskiej kultury. [...]Przyjęcie za swoją idei dwoistości polskiej kultury, podkreślanie piastowskosłowiańskiego rodowodu kultury chłopskiej prowadziło artystów młodopolskich do wsparcia naturalistycznej w gruncie rzeczy koncepcji wsi jako rezerwuaru potężnej siły biologicznej. Wielokroć powtarzana przez nich prawda o pierwotności polskiej wsi sprowadzała się w praktyce do przekonania o wsi zdrowej, niezepsutej, będącej ostoją witalizmu. [...]Prawda ta [...] odegrała dosyć ważną rolę w życiu zarówno polskiego, jak i europejskiego społeczeństwa. Rzecz w tym, że wspierała się na stosunkowo bardzo powierzchownej znajomości środowiska wiejskiego, raczej na znajomości wsi „świątecznej" niż rzeczywistej. Prawdziwy obraz wsi z owych lat daleko odbiegał od tego stereotypu. Najczęściej była to wieś ciemna, głodna, przeludniona. Artyści jednak nie postrzegali tej wsi. Woleli krzepiący obraz wsi „świątecznej": silnej, bogatej, „bajecznie kolorowej". Taką wsią były podkrakowskie Bronowice. Rzecz w tym jednak, że były one jednym z nielicznych wyjątków (przede wszystkim ze względu na położenie w najbliższej okolicy Krakowa) i że trudno było na podstawie ich oglądu wyrokować o sytuacji wsi polskiej w ogóle. [...]Fragment pracy Franciszka Ziejki zamieszczonej w książce Chłopi - Naród - Kultura, T. III: Oblicze duchowe, pod red. Czesława Kłaka, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, Rzeszów 1997.

Nawiązania do "Dziadów" Adama Mickiewicza

Nawiązania do "Dziadów" Adama Mickiewicza w scenach 11-13 aktu II "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego1. Hetmanowi towarzyszy Chór. Z kogo się składa? Jaką rolę pełni w utworze? Co mu przypomina?2. W jaki sposób Pan Młody na chwilę uwolnił Hetmana od towarzystwa Chóru? Jaka jest wymowa jego zawołania?3. Na czym polegają związki omawianych scen z II częścią "Dziadów" Adama Mickiewicza, z pojawieniem się ducha najcięższego? Czy Hetman w jakiś sposób przypomina Złego Pana? A Chór Chór Ptaków Nocnych? Jakie winy ciążą na obu bohaterach? Jaką karę cierpią? Jakie prawdy moralne z ich historii wynikają?4. Zastanów się nad związkiem postaci Hetmana z Doktorem Becu z III części "Dziadów"? Co łączy bohaterów?5. Oceń, czy Wyspiański polemizuje z romantycznym poetą czy raczej wykazuje, że prawdy moralne są ponadczasowe?

Lucjan Rydel Pan Młody - poeta, ludoman

Franciszek Ksawery Branicki herbuKorczak (ur. ok. 1730 roku w Barwałdzie, zm. 1819 roku wBiałej Cerkwi) -starosta halicki 1765, pierwszy generał adiutant królewski w1764 roku[1], minister wojny wStraży Praw[2],generał artylerii litewskiej w latach 1768-1773,hetman polny koronny w 1773-1774,hetman wielki koronny w latach 1774-1793,generał lejtnant wojsk koronnych od 1764, podstoli koronny 1764-1766,łowczy wielki koronny 1766-1773, generałImperium Rosyjskiego od 1795, poseł nasejm w 1752 isejm konwokacyjny (1764)[3].Przeciwnik reformSejmu Czteroletniego iKonstytucji 3 Maja, współtwórcakonfederacji targowickiej, w czasiepowstania kościuszkowskiego uważany za wielkiego zdrajcę i skazanyIn Absentia na karę śmierci.

Upiór

Jakub Szela

[Jakub Szela]Trwające po upadku powstania listopadowego wieloletnie przygotowania do kolejnej insurekcji narodowej zaowocowały w pierwszych dniach 1846 roku podjęciem decyzji spiskowców o powołaniu do życia w Krakowie tajnego Rządu Narodowego. W tym samym czasie zapadła decyzja o rozpoczęciu walki z zaborcami. Liczne aresztowania wśród spiskowców w Poznaniu i Lwowie sprawiły, że zdecydowano się przyspieszyć wybuch powstania, wyznaczając termin jego rozpoczęcia na dzień 21 lutego 1846 roku. Tak się złożyło, że w czasie gdy spiskowcy debatowali nad terminem wybuchu powstania, do akcji przystąpiła administracja austriacka. Świetnie zorientowana - dzięki szpiegom działającym w gronie spiskowców - w zamiarach Polaków, postanowiła zrealizować prawdziwie szatański pomysł zduszenia polskiego powstania rękami polskich chłopów. Prowadzona od lat jej polityka, mająca na celu zaognianie konfliktów chłopsko-dworskich, teraz miała wydać owoce. Starosta tarnowski, Joseph Breinl [czyt. josef brajnl], działając w porozumieniu ze starostą bocheńskim, Berndtem, posłużył się w tym wypadku osobą Jakuba Szeli, chłopa ze Smarzowej, który w ciągu ostatnich kilkunastu lat zdobył sobie poważanie w okolicy dzięki zaciekłej walce, jaką prowadził z Boguszami - panami Smarzowej, Siedlisk i innych okolicznych wsi. Szela, występując w roli „pełnomocnika" starosty, przekazał na wieś galicyjską - przy pomocy swych zaufanych - zgodę administracji austriackiej na rozprawę chłopów z „Polakami" (czytaj: panami), przygotowującymi się rzekomo do wyrżnięcia chłopów (ta absurdalna pogłoska, dzięki umiejętnej manipulacji Austriaków, stała się hasłem rabantów do popełniania kolejnych gwałtów). Zabiegi te sprawiły, że w chwili, gdy spiskowcy wydali rozkazy do zgromadzenia się w oznaczonych punktach w celu rozpoczęcia narodowego powstania, w kilku powiatach wybuchła okrutna rzeź, której ofiarami stali się nie tylko spieszący do powstania spiskowcy, ale i ich rodziny oraz służba. Pod cepami, widłami i piłami ra10 20 30 126 127 bantów ginęli szlacheccy powstańcy, ale także kobiety i dzieci, księża i nauczyciele ludowi, dworscy oficjaliści oraz ci spośród chłopów, którzy odważyli się nieść pomoc niewinnym ofiarom przemocy. Powołane w trybie nagłym przez chłopów „czerniawy" dokonały prawdziwego spustoszenia w okręgach: jasielskim, tarnowskim, sanockim, sądeckim i bocheńskim. Jak obliczają historycy, w czasie rozruchów zwanych rabacją zginęło około 800 do 1000 osób. Blisko trzy tysiące innych zostało w okrutny sposób pobitych, okaleczonych i osadzonych w austriackich więzieniach. Spalono około 470 dworów oraz ponad 50 plebanii. Lektura świadectw rzezi poraża współczesnego czytelnika okrucieństwem czynów, jakich dopuszczali się opętani nienawiścią i wódką rabanci. [...] Popularny wśród romantyków mit racławicki otrzymał, zdawało się, w roku 1846 ranę śmiertelną. Ale bo też istotnie pierwsze wrażenie po wybuchu chłopskiego powstania w roku 1846 w Galicji było straszne. Począwszy od roku 1848 społeczeństwo polskie coraz częściej widzi w wypadkach galicyjskich „krwawą łaźnię". Legenda ta zrodziła się wśród ludzi, którzy ocaleli z powstańczej pożogi, a którzy teraz nie potrafią powściągnąć swych uczuć nienawiści za pogrom szlacheckich rodów i dworów. [...]

Akt II sc. 15

Dziad i Upiór

Dziad i UpiórUpiór to Szela, przywódca galicyjskiej rabacji w roku 1846. Mówi, że był ojcom gości weselnych katem, a teraz jest swatem. Chce obmyć się z krwi, uwolnić od ciężaru zbrodni. Nie widać jednak, by poczuwał się do winy, nie zdradza oznak skruchy, żalu. Zbyt łatwo chciałby wejść do sali weselnej. Tak zatem każda grupa społeczna ma coś na sumieniu, a solidnego rachunku win, odpowiedzialności za zło nie ma. W pierwszym akcie Dziad w XXVI scenie przyznaje, że był „blisko" rzezi, widział ją na własne oczy. Może nawet w niej uczestniczył. Trochę złowrogo zabrzmiały jego słowa pod koniec tej sceny o wnuku Ojca, który będzie panem. Dziad nie podziela radości Ojca, który cieszy się, że wszyscy razem dobrze się bawią, ci z miasta i ci ze wsi. Dla Dziada dzieci Panny Młodej będą „panami", czyli szlachtą. Nie tylko zatem warstwa wyższa przywiązana jest do podziałów. Dotyczy to też niektórych z niższej grupy.http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/06/28/stanislaw-wyspianski-wesele-omowienie-analiza-tresc-konteksty/Stanisław Wyspiański: Wesele - omówienie, analiza, treść, kontekstyWesele - omówienie, analiza, treść, konteksty Wesele to dramat, który powstał w roku 1900, a wystawiony został w 1901. Chronologia w tym przypadku ma...Blog

Motyw rabacji

Motyw rabacji galicyjskiejRabacja galicyjska w lutym 1846 r., czyli krwawy bunt chłopski przeciw ziemianom postrzeganym jako ciemiężyciele; do jego wybuchu przyczyniły się walnie władze austriackie w obawie przed planowanym przez Polaków zrywem narodowym, w którym mieli uczestniczyć także chłopi (powstanie to, zwane krakowskim, wybuchło w tym samym mniej więcej czasie). Rozpuszczono pogłoskę o rzekomo planowanej przez szlachtę akcji zbrojnej przeciw poddanym; buntownicy, których przywódcą był popierany przez zaborców (póki był im potrzebny) Jakub Szela, dopuszczali się wyjątkowo bestialskich czynów, np. ucinając głowy rannym, gdyż Austriacy wypłacali za nie gratyfikacje wyższe niż za okaleczonych, ale żywych.Motyw ten pojawia się w "Weselu" kilkakrotnie.Wprowadza go Dziad w scenie 26 aktu I w rozmowie z Ojcem przypomina wydarzenia z 1846 roku, które widział osobiście, może nawet brał w nich udział. Zapomnieć o nich nie potrafi.W scenie 30 aktu Iw rozmowie z Poetą Gospodarz zwraca uwagę, że "To, co było, może przyjś" I mimo deklaracji Poety, że "Myśmy wszystko zapomnieli" pojawiają się tu informacje, że dziadka Poety "piłą rżnęli", a ojca Gospodarza "gdzieś zadźgali"Kiedy w akcie III Dziad zauważa, że chłopi się gromadzą i szykują broń, jest pełen niepokoju. Z kolei Czepiec w scenie 19 aktu III widząc nieruchawość panów, najpierw ich napomina, potem otwarcie grozi:Panowie, jakeście som,jeźli nie pójdziecie z nami,to my na was - z kosami!"Wspomnienie rabacji galicyjskiej jest żywe zarówno wśród chłopów, jak i wśród szlachty. Jedni czerpią z niego świadomość własnej siły, drudzy widzą w nim zagrożenie ze strony chłopów. To jedna z przyczyn, dla których prawdziwe porozumieniem między inteligencją i chłopami jest niemożliwe. Na wzajemnych relacjach cieniem kładzie się przeszłość.

Aluzje literackie

Aluzje literackie do Makbeta Szekspira i Balladyny Słowackiego związane z motywem krwi, której nie można zmyć (słynna scena szaleństwa Lady Makbet, która dręczona wyrzutami sumienia ciągle próbuje bez powodzenia oczyścić ręce z istniejących tylko w jej wyobraźni, ale odbieranych zmysłami wzroku i węchu czerwonych plam; znamię na czole Balladyny po zabiciu siostry jako ślad zbrodni na podobieństwo kainowego piętna naznaczającego bratobójcę). Upiór stworzony przez Wyspiańskiego jest cały unurzany we krwi, zostawia czerwone plamy na podłodze, dopomina się o wodę do mycia ciała i prania szat - scena ta dobitnie pokazuje grozę rzezi, a przez odwołanie się do literatury sugeruje niemożność oczyszczenia się z win, a tym samym prawdziwego wybaczenia i porozumienia między dwoma stanami

Zadanie

Przeczytaj zamieszczoną poniżej rozmowę toczącą się pomiędzy Gospodarzem a Wernyhorą i wykonaj polecenia.SCENA XXIVGOSPODARZ, WERNYHORAWERNYHORASława, panie Włodzimierzu[1],zjechałem tu gość.GOSPODARZSpocznij, wasza Mośćżona stroi się w alkierzu...[...]WERNYHORANiechajże żona w alkierzu,niechże tańcuje Wesele.Siądźmy, panie Włodzimierzumam Asaństwu nowin wielePomówimy o Przymierzu.GOSPODARZAno proszę, bardzo proszę.[...]GOSPODARZWolnoć spytać o nazwisko... - ?WERNYHORANie poznałeś - ?GOSPODARZKtoś mi znany,ktoś serdeczny, ktoś kochany[...]WERNYHORAWernyhora.GOSPODARZPan - dziad z lirą - Wernyhora!Wy mnie znany - spodziewany,Wy, o którym jeszcze wczoraTylko we śnie, tylko w marze:Jak owi dawni mocarze,Wy na koniu, siwym koniuPoprzed dom mój, z wieścią.WERNYHORASłowem! [...]Rozkaz - Słowo!-Dawno serce już gotów.Słuchaj, panie Włodzimierzu;oto chwila osobliwa,Pomówimy o Przymierzu [...]Trzy zlecenia [...]Roześlesz wici[2] przed świtem,Powołasz gromadzkie stany[3] [...]Niech jadą we cztery strony!Bądź gotów, nim wstanie słońce.Skoro porozsełasz gońce,zgromadzisz lud przed kościołemjak są zdrowi, prości, mali;ażeby godność poznali,Bogiem powitasz ich kołem,a wtedy pokaż im ciszą,niech żaden brzeszczot[4] nie szczęknie,a skoro rzesza uklęknie,niech wszyscy natężą słuchczy tętentu nie posłysząod Krakowskiego gościńca - ?[...]GOSPODARZJa mam stanąć przed kościołem?to jak we śnie prawda żywa.któż mnie darzy tym zaszczytem;kto się ku mnie dawne gońce:chwila dziwno osobliwa.[...]WERNYHORAPrzysiąż Słowo!GOSPODARZRzekłem.[...]WERNYHORADaję Waści złoty róg. [...]Możesz nim powołać chór [...]GOSPODARZDziękuj Bóg.Stanisław WyspiańskiWesele[1] Sława, panie Włodzimierzu - Wernyhora, mimo że ubrany jest w polski strój szlachecki, wita się z Gospodarzem na sposób ukraiński.[2] Wici - dawne wezwanie na wyprawę wojenną.[3] Gromadzkie stany - chłopstwo.[4] Brzeszczot - klinga, ostrze szabli.Polecenia:1. Przypomnij, kto kryje się pod rozmawiającymi postaciami.2. Określ temat toczącej się rozmowy.3. Jaki stosunek do gościa ma Gospodarz? O czym świadczy to, że nie rozpoznał Wernyhory?4. Wernyhora mówi, że przybył ze „Słowem". Co to znaczy? Dlaczego wyraz ten zapisano wielką literą?5. Jakie zadanie dał Gospodarzowi Wernyhora? Jaką rolę mu przypisał?6. Wypisz rozkazy, które Wernyhora wydaje Gospodarzowi.7. Pod koniec rozmowy Wernyhora wręcza Gospodarzowi złoty róg. Odczytaj znaczenie tego gestu.8. Wyjaśnij, dlaczego Wernyhora pokazuje się Gospodarzowi.9. Z podanych poniżej określeń wybierz to, które najlepiej oddaje charakter sceny:poważny, tajemniczy, krytyczny, ironiczny, profetyczny.

Legenda Wernyhory

[Wernyhora]Wernyhora doczekał się w Polsce i na Ukrainie legendy [...]. Najsłynniejszy lirnik Ukrainy żył w wieku XVIII. Pojawił się na dziejowej arenie pod koniec lat sześćdziesiątych tego wieku, W czasie słynnej koliszczyzny (powstanie chłopów ukraińskich przeciwko polskiej szlachcie, któremu przewodzili Iwan Gonta i Maksym Żeleźniak). W kronikach polskich koliszczyzna zapisała się przede wszystkim tragedią leżącego w województwie bracławskim Humania; w mieście tym w roku 1768 zbuntowani chłopi ukraińscy wyrżnęli tysiące szlachty i Żydów.Według powszechnie przyjmowanej wersji, Wernyhora młodość miał spędzić w Siczy. Niezwykła jego siła fizyczna (stąd nazwisko: Wernyhora - odpowiednik polskiego Waligóry), a także talent poetycki sprawiły, że zyskał sobie powszechne uznanie wśród ukraińskiego ludu. Nieoczekiwanie, około 1766 roku, gdy rozpoczęły się przygotowania do rozprawy 10 20 30 132 133 z polskimi panami, wystąpił on jako zwolennik ugody ukraińsko-polskiej. Po wybuchu koliszczyzny, wobec wrogiej względem niego postawy zdecydowanej większości jego rodaków, schronił się na prawym, polskim brzegu Dniepru, we włościach Nikodema Suchodolskiego, zarządcy Korsunia. Niewykluczone, że był emisariuszem politycznym, który pod pseudonimem Mojsieja Wernyhory upowszechniał antyrosyjską propagandę, nawiązując tym samym do tradycji bliskich niegdyś atamanowi Mazepie, zakładających zawarcie ugody ukraińsko-polskiej. [...]W kulturze polskiej Wernyhora zapisał się przede wszystkim jako autor przepowiedni. Sam był człowiekiem niepiśmiennym, przepowiednie jego spisać miał zatem Nikodem Suchodolski. Przeprowadzone badania historyków i literaturoznawców pozwalają jednak sądzić, że najstarsze spośród znanych dziś zapisów przepowiedni pochodzą z początków XIX wieku (ok. 1809 r.).Osnowa owych przepowiedni sprowadza się właściwie do jednej prawdy: do przekonania, że w przyszłości odrodzi się Polska „w dawnych granicach".Wszelkie inne sprawy podnoszone w owych tekstach mają charakter uboczny wobec tej jednej, najważniejszej.Nic dziwnego więc, że w czasach niewoli narodowej, gdy klęska goniła klęskę, prawda ta zyskała powodzenie, a jej autor stał się jednym z największych autorytetów narodowych.Fragmenty książki Franciszka Ziejki pt. „Wesele" w kręgu mitów polskich, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1997. Jan Matejko, Wernyhora (1884). Olej na płótnie, 290 x 205 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie - Sukiennice.

Jan Matejko, Wernyhora

Wernyhora - obraz olejny Jana Matejki, namalowany w latach 1883-1884 w Krakowie.To symboliczne dzieło przedstawia legendarnego ukraińskiego wieszcza czasów koliszczyzny - Wernyhorę. Jest to niesiony przez Kozaka i Ukrainkę starzec, będący w akcie wyjawiania proroctwa dotyczącego dalszych losów Polski, jej rozbiorach i odrodzeniu. Te przepowiednie spisuje siedzący po jego prawej stronie szlachcic Nikodem Suchodolski, starosta korsuński. U stóp Wernyhory Matejko umieścił lirę korbową będącą symbolem pieśni ocalającej wspólne, ukraińsko-polskie dziedzictwo oraz dwie symboliczne i sprzeczne ze sobą postacie - niewinne dziecko w białych szatach z ryngrafem z przedstawieniem Matki Boskiej Częstochowskiej będące uosobieniem ugody i dążenia do pojednania oraz ubranego na czarno mnicha prawosławnego, który oznacza konflikty i spory.Inspiracją dla Matejki były m.in. dzieła Juliusza Słowackiego Beniowski oraz Sen srebrny Salomei. Z kolei Stanisław Wyspiański pod wpływem tego obrazu umieścił Wernyhorę w Weselu.

Wernyhora

Akt II sc. 22 -24

Wernyhora u Matejki i Wyspiańskiego

Postać Wernyhory w strukturze dramatu Wyspiańskiego

Wzajemneprzenikanie się dwóch planów dramatu następuje w scenie 22 aktu II, kiedy to pojawia się postać Wernyhory. Wernyhora nie ukazuje się wyłącznie jednej osobie - Gospodarzowi, lecz także parobkom, Kubie i Staszkowi. Swoisty„realny byt" zjawy z przeszłości potwierdzają pozostawione przez nią jak najbardziej materialne przedmioty: złota podkowa, ukryta później w skrzyni przez Gospodynię oraz złoty róg, oddany przez Gospodarza Jaśkowi, który miał za zadanie zgromadzić przed kaplicą uzbrojonych w kosy chłopów. Istotną cechą postaciwieszcza jest to, że pojawia się on na obydwu planach sztuki - jest zjawą ze świata fantastyki i jednocześnie staje się czynnikiem organizującym tok działania i następujące później sytuacje. W końcowych scenach dramatu Wernyhora zostaje zastąpiony przez Chochoła, który wchodzi za Jaśkiem do izby i przygrywa do somnambulicznego tańca wszystkim zgromadzonym ludziom w izbie, zastygłym w oczekiwaniu na obiecany im znak.

chata stała się rozkochanaw polskości

Na jego rycerny głosspotężni się Duch,podejmie Los.

Ni ma cego - Scęście w ręku;tego z ręki się nie zbywa,w tajemnicy sie ukrywa,światom się nie pokazuje:Scęście swoje sie szanuje!

Misja Wernyhory

Z jaką misją przybył Wernyhora do Bronowic, dlaczego właśnie teraz? Co zapowiada wspomniany Archanioł?Wernyhora przybywa do Bronowic z misją wskrzeszenia ducha walki, przy tym wykorzystuje obecną chwilę, gdyż w tym czasie odbywa się wesele, na którym są przedstawiciele dwóch różnych klas społecznych: mieszczanie wywodzący się z szlachty i chłopi, a niepodległość miała być ich wspólnym dziełem. Wśród nich znajduje idealnego kandydata do zjednania i poprowadzenia tych dwóch klas społecznych, jest nim Gospodarz, gdyż jest on inteligentem mieszkającym już 10 lat na wsi, docenia pracę chłopów i zna ich mentalność. Zjawa mówi, że przyniósł ze sobą Rozkaz-Słowo. Gospodarz odpowiada, że już dawno czekał na takie wezwanie. Wernyhora chce porozmawiać o Przymierzu. Pragnie przekazać trzy zlecenia. Po pierwsze Gospodarz ma o świcie rozesłać wici, wzywające chłopów do zebrania się przed kościołem. Kiedy wszyscy zbiorą się, ma nakazać im ciszę, aby usłyszeli tętent od krakowskiego gościńca. Mają czekać na Wernyhorę z Archaniołem. Wieszcz wyjawia, że ten, kto pierwszy zjawi się w Warszawie na sejmie, zbawi Polaków:"Leć kto pierwszy do Warszawyz chorągwią i hufcem sprawy,z ryngrafem Bogarodzicy;kto zwoła sejmowe stany,kto na sejmie się pojawiSam w stolicy - ten nas zbawi!"Przed Gospodarzem więc wielkie i odpowiedzialne zadanie. Został wybrany na przywódcę narodowego powstania, ma szansę spełnić marzenie Polaków - dać im wolność.Czy bohater podoła?

Chochoł - zadania

I. Napisz krótkie wprowadzenie do analizy sceny dotyczące Chochoła. Uwzględnij w nim następujące informacje:1. Czym jest chochoł?2. Jak wygląda?3. Kto zaprasza Chochoła na wesele?4. Kto rozmawia z Chochołem na początku aktu II? Jak go traktuje?5. Jaką rolę pełni Chochoł w akcie II dramatu?Wprowadzenie napisz w postaci akapitu o trójdzielnej budowie (wprowadzenie, zawierające zdanie tematyczne, rozwinięcie, podsumowanie, zamykające akapit).II. Przeczytaj znajdującą się poniżej scenę i wykonaj polecenia.SCENA 37.CHOCHOŁ, JASIEKPrzez drzwi głębne od chwili wsunął się był za Jaśkiem tropiący Chochoł; a teraz na skrzynię malowaną się wygramolił i ze skrzyni tak do drużby poczyna:CHOCHOŁTo ich Lęk i Strach tak wzion,posłyszeli Ducha głos:rozpion się nad nimi Los.JASIEKTak się męcą, pot z nich ścieko,bladość lica przyoblekło;-jak ich zwolnić od tych mąk?CHOCHOŁPowyjmuj im kosy z rąk, poodpasuj szable z pęt,zaraz ich odejdzie Smęt.Na czołach im kółka zrób,skrzypki mi do ręki daj;ja muzykę zacznę sam,tęgo gram, tęgo gram.JASIEKktóry był uczynił rzecz Ka te kosy złożyć - - ?CHOCHOŁW kąt.JASIEK(ciska za piec drzewca) Nik ich ta nie najdzie stąd.CHOCHOŁZe skałek [1] potrzepuj prochi ciś je w piwniczny loch.Lewą nogą wyciąg zad,zakreśl butem wielki krąg;ręce im pozałóż tak:niech się po dwóch chycą w bok;odmów pacierz, ale wspak.Ja muzykę zacznę samtęgo gram, tęgo gram:będą tańczyć cały rok [...]JASIEKChytajom się w tan.CHOCHOŁJuż nie czują ran.JASIEKZniknął czar! [...]A zaklęte słomiane straszydło, ująwszy w niezgrabne racie[2] podane przez drużbę patyki - poczyna sobie jak grajek - skrzypek - i słyszeć się daje jakby z atmosfery błękitnej idąca muzyka weselna, cicha a skoczna, swoja a pociągająca serce i dusze usypiająca, leniwa, w omdleniu, a jak źródło krwi żywa, taktem w pulsach nierówna, krwawiąca jak rana świeża - melodyjny dźwięk z polskiej gleby bólem i rozkoszą wykołysany. [...]CHOCHOŁTańcuj, tańczy cała szopka,a cyś to ty za parobka?JASIEKz ręką do czoła, jakby se chciał na ucho nasunąć czapki Kajsi mi się zbyła copka-przeciem drużba, przeciem drużba -a drużbie to w copce słuzba.CHOCHOŁW takt się chyla a przygrywaMiałeś chamie, złoty rógmiałeś, chamie, czapkę z piór:czapkę wicher niesie,róg huka po lesie,ostał ci się ino sznurostał ci się ino sznurkogut piejeJASIEKJezu! Jezu! Zapioł kur!-Hej, hej, bracia, chyćcie koni!Chyćcie broni, chyćcie broni!!Czeka was WAWELSKI DWÓR!!!!!CHOCHOŁW takt się chyla, a przygrywaOstał ci się ino sznur- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -Miałeś, chamie, złoty róg.JASIEKaże ochrypły od krzyku Chyćcie broni, chyćcie koni!!!!A za dziwnym dźwiękiem weselnej muzyki wodzą się liczne, przeliczne pary, w tan powolny, poważny, spokojny, pogodny, półcichy - że ledwo szumią spódnice sztywno krochmalone, szeleszczą długie wstęgi i stroiki ze świecidełek podzwaniają - głucho tupocą buty ciężkie - taniec ich tłumny, że zwartym kołem stół okrążając, ocierają się w ścisku, natłoczeni.JASIEKNic nie słysom, nic nie słysom,ino granie, ino granie,jakieś ich chyciło spanie...?!Dech mu zapiera Rozpacz, a przestrach i groza obejmują go martwotą; skłania się, chyla ku ziemi, potrącany przez zbity krąg taneczników, który daremno chciał rozerwać; - a za głuchym dźwiękiem wodzą sztywno pary taneczne we wieniec uroczysty, powolny, pogodny - zwartym kołem, weselnym- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -kogut pieje. [...]Stanisław WyspiańskiWesele[1] Ze skałek - z panewki, na którą sypano proch w broni skałkowej.[2] Racie - kończyny, tu: ręce Chochoła.Polecenia:W poprzedniej scenie (37.) Jasiek:Wybiega przez drzwi weselne, przeciskając się przez gromadę znieruchomioną; - słychać tupot jego kroków w sieni - to raz się zastanowi, to dalej biegnie;... w trop za nim kołysze się Chochoł, szeleszcząc słomą po potrącanych ludziach.Od sadu, od pola, we świetle szafiru,co idzie jak łuna błękitna -głosy się cisną przedrannych ptasich świergotań; niebieskie to Światło wypełnia jakby Czarem izbę i gra kolorami na ludziach pochylonych w pół-śnie, pół-zachwycie. - Przeze drzwi w głębi wraca Jasiek i patrzy dokoła, i oczom nie wierzy, i coraz się słania od grozy.Wskaż w analizowanej scenie (37) fragment, w którym Chochoł wyjaśnia Jaśkowi, co stało się ludźmi.Wypisz trzy polecenia, które daje Jaśkowi Chochoł. Co symbolizują te czynności?Wyjaśnij, dlaczego Chochoł każe Jaśkowi złożyć kosy w kąt?Opisz taniec, który wykonują zgromadzone pary. Odczytaj symboliczne znaczenie tego tańca.W jakich okolicznościach Jasiek otrzymał i zgubił złoty róg?Za pomocą dwóch określeń scharakteryzuj uczucia Jaśka. Wskaż przyczynę stanu bohatera.Wyjaśnij, jaką rolę pełni w tej scenie Chochoł? Kim w niej jest?Stefan Kołaczkowski, interpretując ostatnią scenęWesela, stwierdził, że przeszkodą w odzyskaniu wolności jest sam naród. Czy zgadzasz się z tą opinią? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do całości dramatu Wyspiańskiego.

Chochoł

Chochoł sarmackiejmelancholii

CHOCHOŁ z Wesela Wyspiańskiego - oto, jak mi się wydaje, niemal doskonały symbol „sarmackiej melancholii" ... Jest to w pełnym tego słowa znaczeniu symbol. Tworzywem chochola jest słoma - suchy badyl pozbawiony ziarna. Kształtem i ruchem przypomina człowieka. W dramacie Wyspiańskiego pojawia się jako znak i zapowiedź ogarniającej weselnych gości apatii. Jego ruchom towarzyszy tęskna, rzewna melodia i słowa: „miałeś chamie zloty róg~- Przed tymi, którzy oczekiwali nadejścia Wernyhory, zamyka się wielka przyszłość. Zmęczeni weselem ludzie popadają w Sen, a gdy się obudzą, wszystko wróci do codziennej prozy. Jest chwila zatrzymanego czasu. Barwny korowód postaci wypełnia scenę, przez okno widać jakieś przestrzenie pól. Ale czas stanął i przestrzeń, zarówno ta w izbie, jak ta poza nią, nie jest niczym do pokonania i do kroczenia naprzód, lecz jest przestrzenią zamykającą, osaczającą człowieka. Melodia jest pełna nieokreślonego żalu. „Miałeś chamie czapkę z piór"... Czas stoi ... Wszystkie wymienione akcesoria, a więc kukła ze słomy, przestrzeń osaczająca, czas zatrzymany i w powietrzu wiszący smak żalu po zaprzepaszczeniu Okazji - oto źródła, z których poeta wydobył swoisty, symbolizowany przez chochola Nastrój, któremu nadajemy nazwę: sarmacka melancholia. Józef Tischner, Chochoł sarmackiej melancholii (1975)

Zaproszenie Chochoła

Zaproszenie ChochołaOdnajdź podane cytaty i na ich podstawie zredaguj krótką informację o tym, jak doszło do zaproszenia Chochoła na wesele. PomysłRachela - Poeta akt I sc. 36 w. 1276- 1291Poeta - Panna Młoda akt I sc. 37 w. 1310 - 1316ZaproszeniePoeta - Pan Młody - Panna Młoda akt I sc. 38.

Rola Chochoła

Chochoł - postać fantastyczna (Osoba Dramatu) pojawiająca się w dramacie Stanisława Wyspiańskiego Wesele.Chochoł jest konstrukcją ze słomy zakładaną zimą na delikatne rośliny, by uchronić je przed zimnem. Postać ta w utworze po raz pierwszy ukazuje się Isi, która go odpędza. Obrażenie chochoła (według wierzeń ludowych) wiązało się z niebezpieczeństwem, iż stwór ten zacznie płatać figle. W Weselu takim psikusem było rzucenie przez Chochoła zaklęcia na bawiących się gości. W finalnej scenie dramatu Chochoł wprawia weselników (czekających na przybycie Wernyhory i ruszenie do powstania) w senny trans uniemożliwiający podjęcie jakichkolwiek działań.Postać kryje w sobie wiele symbolicznych znaczeń:martwicę - symbol zgubnej tradycji,symbol współczesnej wegetacji,symbol idei odłożonej na przyszłość.Symbol to znak oparty na motywie, obrazie lub postaci - posiadający związek dosłowny zeświatem przedstawionym - oraz sens naddany, sugerowany, układający się czasem w wielopiętrowe struktury.Aby zobrazować wielopoziomowość znaku, jakim jest symbol, przytoczę kilka wybranych interpretacji uznanych historyków i krytyków literackich.Chochoł w Weselusens dosłownypostać fantastyczna w dramacie;wiecheć słomy, okrywający różę w ogrodzie przed bronowicką chatą, w której odbywa się wesele, chroniący od zimna, zapewniający bezpieczne przezimowanie, spokojną wegetację.sens naddanypowijak duszy ludzkiej, pogrążający w śpiączkę (A. Potocki)złośliwa potęga szatańska, dążąca do stłumienia woli, iskry życia, dążąca do stworzenia z chaty weselnej piekła, wydająca dusze poczciwe na łup rozpaczy (S. Kotowicz)rzeczywistość - czyli szara pospolitość (S. Cywiński)władca krainy upiorów, wywoływacz duchów (T. Sinko)bezkształt, ohyda, śmierć (E. Kucharski)postać podobna do elementarnego ducha w demonologii ludowej Słowian. To duch domostwa, zapraszany na otwarcie domu i wesela, opiekuńczy - ale i zazdrosny, a rozgniewany - bywa złośliwy, psotny (S. Pigoń)ucieleśniona baśń, przywołana przez rozpoetyzowane towarzystwo, które poraziła prawdą, ogłosiła morał i wykonała wyrok (A. Łempicka)czysta ironia, porte parole samego Wyspiańskiego, postać przenosząca jego szyderstwo wobec sprawy pozornego pojednania narodowego w WeseluIlość możliwości interpretacyjnych imponująca, prawda? Wybieramy tę, z którą najbardziej się zgadzamy i już. Ważne, żeby sens naddany wiązał się z obrazem dosłownym. Wtedy - taka interpretacja jest nie do podważenia.Jaką rolę przewidział Wyspiański Chochołowi?Zapoznaj się z opinią Konstantego Puzyny i zajmij wobec niej stanowisko. uzasadnij je wykorzystując znajomość "Wesela"Niemniej drwiąca jest sprawa Chochoła. Głowiono się nad jego sensem na wszystkie metafizyczne sposoby. Kim jest ostatecznie - zapytuje Pigoń - Chochoł, którego jedni krytycy mienią „twarzą Nocy i Piekła , postacią „od razu zdecydowanie i bez wszelkich obsłonek ujemą", po prostu szatanem; inne zaś uważać chcą , że to „domowy bóg rodzimej ślamazarności , a inni równie dowolnie przekonują, że to „słoneczna, złota myśl narodowa", spętana w słomianym wiechciu. Zapytajmy najpierw, do czego służy Chochoł Wyspiańskiemu: do rozpoczęcia ludowych czarów stanowiących jeden z pretekstów pojawienia się widm, oraz do fantastycznego, poetyckiego rozwiązania finału dramatu. W finale tym tragiczna satyra osiąga swoje wstrząsające fortissimo; i Chochoł jest przede wszystkim postacią, dzięki której finał tak nabrzmiewa drwiną i goryczą. To Chochoł demaskuje ostatecznie i nieodwołalnie bałamuctwo narodowe bronowickiej chaty. Jest kwintesencją ironii Wyspiańskiego, jej podsumowaniem, niemal ironią samą.Dopiero gdy się pod tym kątem spojrzy na Chochoła, finał zaczyna być naprawdę tragiczny. Dotychczas wchodzi tu na scenę niemrawy snopek, mamroczący coś monotonnie i nudno, bardziej zwracając uwagę na melodyjność niż na sens wiersza. Tymczasem cóż za szyderstwo dźwięczy w tych słowach: „ja muzykę zacznę sam: tęgo gram, tęgo gram", w tym wybuchu „tańcuj, tańczy cała szopka". Chyba najbliższe prawdy było lekceważone zupełnie zdanie Lacka, że Chochoł to sam Wyspiański ...

Symbole w "Weselu"

Jasiek

JasiekJan Mikołajczyk- brat Panny Młodej i weselny drużba, często widzimy go w scenach tanecznych w otoczeniu dziewczyn zarówno z Krakowa jak i Bronowic. Wraz ze swym kompanem Kasprem stanowią duet wiejskich amantów. Jego największą chlubą jest czapka z pawim piórem. To ona przyniesie mu w ostateczności kłopoty. Jego największym marzeniem jest bogactwo, o którym śpiewa piosenkę. Z niewiadomych przyczyn to właśnie jemu Gospodarz powierza niezwykle ważną misję rozesłania wici i powierza mu złoty róg, który dostał od Wernyhory. Bohater zgubił jednak powierzony mu dar, gdy schylał się po swoją czapkę z pawim piórem, Chochoł komentuje to zdarzenie:„Miałeś, chamie, złoty róg,miałeś, chamie, czapkę z piór:czapkę wicher niesieróg huka po lesie.Ostał ci sie ino sznur".W ostatnich scenach dramatu jesteśmy świadkami osamotnienia i niemocy Jaśka. Nie może nikogo wybudzić z chocholego tańca, nikt też nie słyszy jego nawoływania do walki. Końcowe sceny ukazują go jako postać tragiczną.

Zadanie

Jakie odczytanie "Wesela" odnajdujesz na zapowiadającym sztukę plakacie teatralnym? Omów zagadnienie wykorzystując znajomość dramatu.PlakatPodpowiedzi:1. Funkcje plakatu i jego powiązania ze spektaklem oraz tekstem literackim-plakat (posługujący się obrazem) przekłada na język obrazów idee zawarte w spektaklu i dziele literackim-plakat wskazuje na niektóre aspekty dramatu wydobyte przez reżysera spektaklu-plakat ukazuje kontekst ideowy przyjęty w interpretacji2. Opis wyeksponowanych na plakacie elementów i ich znaczenie symboliczneOrzeł, koszula i garnitur, błazeńska czapka, sznur z biało - czerwonymi elementami, znaczek solidarności, emblemat UE, wizerunek Matki Boskiej3. Tonacja kolorystyczna i jej znaczenie4. Związek z tekstem dramatu5. PodsumowanieOmówienie

Portrety psychologiczne wybranych bohaterów

Psychologiczne portrety weselnikówOdnajdź wskazane cytaty i je zinterpretuj, ustalając właściwości bohaterów.Pan Młodyakt I, sc. 9, w. 174-175)akt I, sc. 9, w. 190-192akt I, sc. 12akt I, sc. 23, w. 671-673akt III, sc. 17, w. 605-618akt I, sc. 19, w. 571-577Panna Młodaakt I, sc. 9, w. 189akt I, sc. 8akt III, sc. 16, w. 566Rachelaakt I, sc. 36, w. 1281-1283Gospodarzakt I, sc. 24, w. 830-841akt I, sc. 30, w. 1080-1087akt I, sc. 30, w. 1101-1104akt I, sc. 30, w. 1112-1113Czepiecakt I sc.1 w.26-34akt I sc.25 w. 854 -857akt I sc.25 w. 858 - 862akt III sc.19 w. 698 - 700akt III sc. 19 w.714 - 719

Pan Młody

Pan Młody akt I, sc. 9, w. 174-175akt I, sc. 9, w. 190-192akt I, sc. 12akt I, sc. 19, w. 571-577akt I, sc. 23, w. 671-673akt II, sc. 12akt III, sc. 17, w. 605-618Wniosek:

Panna Młoda

Panna Młodaakt I, sc. 9, w. 189akt I, sc. 8,akt III, sc. 16, w. 566Wniosek:

Rachela

Rachelaakt I, sc. 18, w. 524 - 533akt I, sc. 19, w. 556-563akt I, sc. 21, w. 625 - 633akt I, sc. 36, w. 1281-1283akt II, sc. 21, w.960 - 970Wniosek:

Gospodarz

Pan Młodyakt I, sc. 24, w. 830-841akt I, sc. 30, w. 1080-1087akt I, sc. 30, w. 1101-1104akt I, sc. 30, w. 1112-1113akt II, sc. 24akt II, sc. 26akt II, sc. 27 w.1390 - 1396akt II, sc. 30akt III, sc. 33, w. 1059 - 1075Wniosek

Fiszki - bohaterowie "Wesela"

Kto to powiedział? - charakterystyczne cytaty

Chłop potęgą jest i basta - obraz polskiej wsi w "Weselu"

Chłopi o sobieZnajdź w tekście "Wesela" wskazane wypowiedzi bohaterów i je skomentuj, wskazując na cechy i postawy chłopówCzepiec akt I, sc. 25 w. 854-857Czepiec akt I, sc. 1 w. 11-15Czepiec akt I, sc. 25 w. 859-862Klimina akt I, sc. 4 w. 106-109Jasiek akt I, sc. 34Chłopi o inteligentachZnajdź w tekście "Wesela" wskazane wypowiedzi bohaterów i je skomentuj, wskazując na cechy i postawy inteligentów. Jak te opinie świadczą o chłopach?Czepiec akt I, sc. 1 w. 26-33Czepiec akt I, sc. 25 w. 883-890Ojciec akt I sc.26 w. 957-958Jasiek akt I, sc. 33 w. 1152Czepiec akt III sc. 19 w.698-700Inteligenci o chłopachZnajdź w tekście "Wesela" wskazane wypowiedzi bohaterów i je skomentuj, wskazując na cechy i postawy chłopów.Dziennikarz akt I sc. 1 w. 9 i w.19-21Radczyni akt I, sc. 4 w.99-100Pan Młody akt I sc.19 w. 564 - 588Poeta akt I sc. 24 w.28-29Gospodarz akt I sc. 30 w. 1000-1007Pan Młody akt I sc. 30 w. 1098 - 1110Gospodarz akt I sc. 24 w 830-841Maryna akt III sc. 8 w. 268-274

Sen, muzyka, granie, bajka - obraz inteligencji

Inteligencja w dramacie WyspiańskiegoPrzedstawiciele inteligencji w Weselu: Pan Młody, Gospodarz, Poeta, Dziennikarz, Nos, Radczyni, Maryna, Zosia, Haneczka, RachelaInteligencja o sobie:Wyszukaj cytaty, na podstawie których scharakteryzujesz inteligencję jako warstwę społeczną. Weź pod uwagę: Akt I sc. 19 , 24,; akt II sc. 7, 8, 30; akt III sc.2 , 17, 33.Sformułuj charakterystykę inteligencji jako grupy społecznej.Analiza wzajemnych stosunków między inteligencją a chłopstwem. Wybierz i uzasadnij 3 spośród podanych wniosków.Wzajemne stosunki nie układają się dobrze („Każden sobie rzepkę skrobie . . ."). Panowie nie znają i nie chcą poznać realiów życia na wsi. Zainteresowanie chłopami jest sztuczne, podyktowane modą. Traktują się nawzajem z wyższością, co pogłębia dystans między nimi. Ewentualne porozumienie nie jest możliwe, gdyż dzielą ich różnice społeczne oraz historia (wspomnienie krwawej rabacji Jakuba Szeli). Znaczące różnice między nimi uwidaczniają się na płaszczyźnie intelektualnej - inaczej postrzegają świat chłopi, inaczej inteligenci, obie grupy społeczne mają również odmienny sposób myślenia o otaczającej ich rzeczywistości. Chłopi dostrzegli, że to raptowne zainteresowanie nimi wynika jedynie ze znudzenia życiem miejskim - panowie po prostu szukają nowej zabawy i rozrywki. Wzajemne stosunki podszyte są nieufnością i lękiem.1. CHŁOPOMANIAFascynacja folklorem i codziennym życiem chłopów. Mężczyźni z inteligencji często brali sobie za żony chłopki. Postulowano powrót do natury, najlepiej na wieś, która miała być źródłem odnowy sił witalnych i artystycznych, nadwątlonych w wyniku dostosowania się do współczesnego trybu życia (zwalczenie dekadentyzmu).Chłopomania jest krytykowana przez Wyspiańskiego (państwo młodzi nie rozumieją się, Pan Młody przeżywa estetyczny zachwyt swoją żoną, nie miłość, Gospodarz i Poeta nie mogą zapomnieć rabacji, chłopi nie rozumieją historycznego znaczenia jedności narodowej).2. ZRYW NARODOWOWYZWOLEŃCZYJedność chłopsko - inteligencka ma doprowadzić do powstania i wyzwolenia. Jest ono jednak oparte na mitach i mrzonkach. Gospodarz nie traktuje swojej misji (zebrania ludzi do powstania) poważnie - zleca ją Jaśkowi, który gubi złoty róg. Sama waga misji, danej od zjawy, dowodzi jej nierealistyczności. Łatwość, z jaką Chochoł przejmuje władzę na końcu, dowodzi słabości Polaków i przymierza chłopstwa i inteligencji.O inteligencji i chłopach w "Weselu" przeczytasz tutaj:https://ostatnidzwonek.pl/wesele/ser-11.htmlWesele - bohaterowieLucjan Rydel (urodził się w 1870 roku, a zmarł w 1918) był poetą i dramaturgiem. Wywodził się z rodziny krakowskich profesorów Uniwersytetu...Ostatnidzwonek

Taka szopka [...]jeden Sas, drugi w las

4

A to Polska właśnie -Wyspiański jako krytyk wad Polaków

A to Polska właśnie - Wyspiański jako krytyk wad PolakówUważnie przeczytaj zacytowany fragment "Wesela" i ustal, jaką problematykę wprowadza dialog Poety z Panną Młodą.POETAPo całym świeciemożesz szukać Polski, panno młoda,i nigdzie jej nie najdziecie.PANNA MŁODATo może i szukać szkodaPOETAA jest jedna mała klatka -o, niech tak Jagusia przymknierękę pod pierś.PANNA MŁODATo zakładkagorseta, zeszyta trochę przyciaśnie.POETA- A tam puka?PANNA MŁODAI cóz za tako nauka?Serce - !-?POETAA to Polska właśnieKARTA PRACY 1.S. Wyspiański, Wesele(fragm.)„(...) tak by gdzieś het gnało, gnało, tak by się nam serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy (...)" a tu pospolitość skrzeczy, a tu pospolitość tłoczy, włazi w usta, uszy, oczy; (...)" Poeta do Gospodarza„Wyście sobie, a my sobie. Każden sobie rzepkę skrobie" Radczyni do Kliminy„A, ja myśle, ze panowie duza by juz mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!" Czepiec do Dziennikarza „Taka szopka, bo to nie kosztuje nic potańcować sobie raz: jeden Sas, a drugi w las" Żyd do Dziada„Wina ojca idzie w syna; niegodnych synowie niegodni; ten przeklina, ów przeklina - ród pamięta, brat pamięta, kto te pozakładał pęta i że ręka, co przeklęta, była swoja" Dziennikarz do Stańczyka„Oto naści twoje wiosło; błądzący w odmętów powodzi, masz tu kaduceus polski, mąć nim wodę, mąć" Stańczyk do Dziennikarza„(...) kasjsim zabył złoty róg, ostał mi się ino sznur" Jasiek„No, pan się narodowo bałamuci, panu wolno - a to ładny krój - to już było" Żyd do Pana Młodego„(...) ino kto by nos chcioł użyć kosy wisom nad boiskiem". Czepiec„To ich Lęk i Strach tak wzion, Posłyszeli Ducha głos: Rozpion się nad nimi los." ChochołUzupełnij metaplan, odnosząc się do wad Polaków, które zauważył Wyspiański. Zastanów się, jak jest dziś? Jakie mamy narodowe przywary i co zrobić, aby je zmienić?JAK BYŁO ZA CZASÓW WYSPIAŃSKIEGO?JAK POWINNO BYĆ?DLACZEGO BYŁO TAK, JAK NIE POWINNO BYĆ?CO MOŻNA BYŁO ZROBIĆ, BY ZMIENIĆ SYTUACJĘ?JAK JEST DZISIAJ?JAK POWINNO BYĆ?DLACZEGO NIE JEST TAK, JAK POWINNO BYĆ?CO MOŻNA DZIŚ ZROBIĆ, ABY ZMIENIĆ SYTUACJĘ?Co by było, gdyby... Wyobraź sobie, że Wyspiański żyje dzisiaj. Czyje wesele byłoby najlepszym wydarzeniem, by zilustrować współczesną Polskę? Jakie postaci umieściłbyś/umieściłabyś jako bohaterów w swojej sztuce? Uzasadnij odpowiedź.Stwórz mem, w którym wykorzystasz obecne we współczesnym języku cytaty z „Wesela" i odniesiesz je do współczesnych (po 1989 roku) wydarzeń politycznych, historycznych, osób, instytucji, miejsc lub do osobistej historii... Przygotuj się do trzyminutowej prezentacji swojego mema. (strona internetowa memy.pl

"Wesele" jako rozrachunek z narodowymi mitami

Konfrontacje i kompromitacje narodowych mitów

Teatr mój widzę ogromny

5

Koncepcja teatru ogromnego

...Teatr mój widzę ogromny,wielkie powietrzne przestrzenie,ludzie je pełnią i cienie,ja jestem grze ich przytomny ... ...a słucham, słucham i patrzę- poznaję - znane mi twarze,ich nie ma - myślę i marzę,widzę ich w duszy teatrze!(Stanisław Wyspiański)

W widowiskowym teatrze Stanisława Wyspiańskiego

Źródła

6

https://czytajpl.pl/2019/01/15/stanislaw-wyspianski-ciekawostki-o-autorze-wesela/ https://dzieje.pl/ksiazki/dopoki-starczy-zycia-nowa-biografia-wyspianskiego https://culture.pl/pl/tworca/stanislaw-wyspianski https://culture.pl/pl/dzielo/stanislaw-wyspianski-chocholy https://epodreczniki.pl/a/bronowicka-chata-z-bajki-w-widowiskowym-teatrze-stanislawa-wyspianskiego/D1GyhOeI5 https://epodreczniki.pl/a/chocholi-taniec-na-weselu-stanislawa-wyspianskiego-diagnoza-polski/DsAAXwzpU http://teatrotekaszkolna.pl/konspekt/detal?id=224 http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/41231/wesele

http://bycnauczycielem.blogspot.com/2018/05/normal-0-21-false-false-false-pl-x-none.html http://www.filmotekaszkolna.pl/dla-nauczycieli/nasze-lekcje/lekcja-41-film-wobec-innych-sztuk https://ninateka.pl/audio/wokol-tematow-mlodopolskich-stanislaw-wyspianski-finezje-literackie-5-5 https://ninateka.pl/audio/wokol-tematow-mlodopolskich-stanislaw-wyspianski-finezje-literackie-2-5 https://ninateka.pl/audio/wokol-tematow-mlodopolskich-stanislaw-wyspianski-finezje-literackie-1-5 https://barwyszkla.pl/o-witrazach-wyspianskiego/

https://culture.pl/pl/artykul/stanislaw-wyspianski-miedzy-historia-i-mistyka https://niezlasztuka.net/artysta/stanislaw-wyspianski/ http://wlaczpolske.pl/index.php?etap=10&i=203 http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/06/28/stanislaw-wyspianski-wesele-omowienie-analiza-tresc-konteksty/ https://www.eduteka.pl/doc/wesele-wieszcza-wyspianskiego http://www.mdk.webd.pl/_bin/docs/mloda/mloda31.html http://www.interklasa.pl/portal/index/strony?mainSP=subjectpages&mainSRV=jpolski&methid=54881450&page=article&article_id=321192

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=29947321

http://teoria-literatury.cba.pl/index.php/wernyhora-kim-jest-wernyhora-u-wyspianskiego-i-matejki/ https://bieleckaa.pl.tl/Wesele.htm https://klp.pl/wesele/ https://ostatnidzwonek.pl/wesele/

Fragment pracy Franciszka Ziejki zamieszczonej w książce Chłopi - Naród - Kultura, T. III: Oblicze duchowe, pod red. Czesława Kłaka, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, Rzeszów 1997.

Dziękuję za współpracę.

Radosława Górska

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Audiobook Film Omówienie Tekst dramatu Opracowanie lektury Start Spis treści 1. Artysta totalny 2. Geneza „Wesela" 3. Sami swoi, polska szopa 4. Taka szopka, [...] : jeden Sas, drugi w las Chwila wielce osobliwa Ta chałupa rozświecona,z daleka jak arka w powodzi Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu" Struktura utworu Wydarzenia Bohaterowie 5.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Konrad Wallenrod" Adama Mickiewicza. Opracowanie lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
nauczanie, język polski, scenariusze lekcji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Akta Misji,Plan poszukiwań,Zdemaskować,Fejki,Wprowadzenie,. Michał Pawela "Pandemia dezinformacji, czyli Plandemic - Plandemia",Każdego dnia miliardy ludzi na świecie, przy każdej wyświetlonej informacji, muszą zadać sobie pytanie „czy to manipulacja?".,Jeśli chcemy zachować zdrowie psychiczne, korzystając z internetu, musimy sami analizować wszystkie treści., Najwyraźniej zachwyt rewolucją cyfrową doprowadził nas do czegoś, co wcześniej wydawało się nierealne- do pandemii dezinformacji.,państwo prawa,wolności i prawa obywateli,Poszukiwani,suwerenność,trójpodział władz,swoboda zrzeszania,Plan poszukiwań,Fejki otaczają was ze wszystkich stron. I czasami nie wydają się groźne. Tym bardziej dzisiaj spróbujecie odkryć ich podstępną naturę. Musicie odwiedzić wszystkie miejsca i skompletować akta misji żeby dowiedzieć się jak się przed nimi bronić!,Brawo już prawie Ci się udało. Teraz musisz napisać w raporcie tajne słowo, które rozszyfrowałeś. Powodzenia! Kliknij w lupę.,Plan poszukiwań,Masz już numer skrytki ale potrzebujesz klucza. Twoje źródło ukryło go w czerwonym samochodzie.,wolna e-lekcja,Andrzej Duda,Który z tych trzech memów jest fejkiem?,nauczycielka,Consectetuer adipiscing elit I,Czy chleb może zabić?,Słowo clickbait powstało z połączenia dwóch angielskich słów: click - kliknięcie i bait - przynęta i oznacza zazwyczaj odnośnik do strony (czasami odnosi się także do nagłówku artykułu, tytułu filmu itp.), który swoją treścią ma zmylić i wprowadzić w błąd użytkownika i sprowokować kliknięcie.źródło: Miejski słownik slangu: https://www.miejski.pl/slowo-Clickbait,To koniec programu 500 plus? Świadczenie jużjest odbierane rodzicom.Informacje na tematprogramu 500 plus 31.05.2020,ZADANIE -ZNAJDŹ MÓJ HACZYK,Misja 2,Misja 1: Żart,Zsblokowana,Misja 3,Misja 4,Misja 5,Misja 6,Zsblokowana,Zsblokowana,Zsblokowana,Zsblokowana,Misja 2-Haczyk,Misja 1,Zsblokowana,Misja 3,Misja 4,Misja 5,Misja 6,Zsblokowana,Zsblokowana,Zsblokowana,Completed,Misja 2,Misja 1,Misja 3-oszustwo,Misja 4,Misja 5,Misja 6,Zsblokowana,Zsblokowana,Zsblokowana,Completed,Completed,Druga litera hasła to Y,Misja 2,Misja 1,Misja 3,Misja 4-paski,Misja 5,Misja 6,Zsblokowana,Zsblokowana,Completed,Completed,Completed,Misja 2,Misja 1,Misja 3,Misja 4,Misja 5,Misja 6,Zsblokowana,Zsblokowana,Completed,Completed,Completed,Misja 2,Misja 1,Misja 3,Misja 4,Misja 5,Misja 6,Zsblokowana,Zsblokowana,Completed,Completed,Completed,Misja 2,Misja 1,Misja 3,Misja 4,Misja 5-Mogę być kim chcę,Misja 6,Zsblokowana,Completed,Completed,Completed,Completed,Misja 2,Misja 1,Misja 3,Misja 4,Misja 5,Misja 6 podsumowanie,Completed,Completed,Completed,Completed,Completed,Misja 2,Misja 1,Misja 3,Misja 4,Misja 5,Misja 6,Completed,Completed,Completed,Completed,Completed,Completed,Gratulacje! Udało ci się wykonać wszystkie misje!,Wpisz pierwszą literę hasła:,Wpisz drugą literę hasła:,Wpisz trzecią literę hasła:,Wpisz czwartą literę hasła:,Wpisz piątą literę hasła:,Wpisz ostatnią literę hasła:,Brawo! Udało ci się! Wiesz, już że kluczem do walki z dezinformacją są ludzie, którzy:,Autor: Marta Smoleń,SPRAWDZAJĄ KAŻDĄ WIADOMOŚĆ:,CZYTAJĄ CAŁY TEKST- NIE TYLKO NAGŁÓWE K,NIE DAJĄ SIĘ PONIEŚĆ EMOCJOM,UFAJĄ PRAWDZIWYM EKSPERTOM A NIE "CELEBRYTOM" W TV:,MYŚLĄ ZANIM COŚ UDOSTĘPNIĄ:,Misión 4,Misión 3,Completed,Locked,Mission 2,Locked,Na reklamach ukrył się fejk. Pozbądźmy się go a zakończymy misję!,Sprawdziłbym na stronie banku tę informację.,Udostęniłbym znajomym, żeby też wiedzieli.,Co byś zrobił po otrzymaniu takiego smsa?,Wypłacił pieniądze. Lepszy 1000 niż nic.,Na waszej grupie pojawiła się informacja, że jutro nie ma sprawdzianu. Co robicie?,Naszym zadaniem jest odkrycie ważnego numeru telefonu i zdobycie kolejnej litery hasła. Ale nie dajmy się nabrać na żadne oszustwo.,super -nawet nie zaczęłam się uczyć, a teraz już nie mam zamiaru,pewnie to ściema, ale większość się nie nauczy i w efekcie Pani i tak nie zrobi sprawdzianu. Idę pograć.,wchodzę na e-dziennik i sprawdzam (mogę napisać do nauczyciela),Napisać koleżance, że jest głupia, że wierzy w takie bzdury.,Jak najszybciej wysłać tatę do sklepu i wysłać wiadomość babci.,Mama dostała taką wiadomość od bliskiej znajomej, którą zna i lubi. Co powinna zrobić?,Spytać koleżankę, kto jest źródłem wiadomości i czy sprawdziłą tę informację. Jeżeli nie -sprawdzić samodzielnie.,Zapamiętaj kod a później kliknij.,Brawo. Następna litera hasła to H. Teraz zapamiętaj ważny kod.,Completed,Misión 2,Misión 4,Completed,Mission 3,Locked,Wybierz właściwą skrytkę. Skoro dotarłeś tutaj to na pewno wiesz jaki ma numer! Może w niej są wskazówki jak radzić sobie z fejkami?,Użyj klucza, który zdobyłeś w poprzedniej misji!,Udało Ci się zdobyć tajną wiadomość. Niestety kartka chyba jest pusta...Czy na pewno. Może jak odpowiesz poprawnie na pytania to otrzymasz jakieś wskazówki?,Media społecznościowe są najważniejszym źródłem informacji dla mniej więcej:,57 % Polaków,70 % Polaków,50% Polaków,Udało Ci się zdobyć tajną wiadomość. Niestety kartka chyba jest pusta...Czy na pewno. Może jak odpowiesz poprawnie na pytania to otrzymasz jakieś wskazówki?,Co nie powinno zwrócić naszej uwagę gdy napotkamy "niusa"?,Podanie źródeł, cytatów, faktów,Emocjonalny charakter tekstu,Clickbaitowe tytuły, które mają wywołać sensację,Co to za dziwne kółko?!!!,Odszyfruj wiadomość,Musisz przesunąć ten kwadrat.,naciśnij tylko jak znasz hasło,14+3,>,Udało Ci się zdobyć tajną wiadomość. Niestety kartka chyba jest pusta...Czy na pewno. Może jak odpowiesz poprawnie na pytania to otrzymasz jakieś wskazówki?,Odszyfruj wiadomość,Hugo Kołłątaj,Twoją pierwszą misją jest poszukanie człowieka, który tę konstytucję napisze. To w końcu nie takie łatwe . Użyj latarki.,Odszyfruj wiadomość,BDWTBGPKG DCUVANKK,Completed,Completed,Misión 2,Misión 3,Mission 4,Completed,Teraz przypomnij sobie numer z budki telefonicznej i zadzwoń pod niego.,Enter,Enter,Gratulacje 5 litera hasła to M.,Try again,Poszukaj właściwej drogi,Oj chyba trafiłeś nie tam gdzie trzeba! Ten ślepy zaułek zajmie ci 20 sekund.,Poszukaj właściwej drogi,Oj chyba trafiłeś nie tam gdzie trzeba! Ten ślepy zaułek zajmie ci 20 sekund.,Poszukaj właściwej drogi,Oj chyba trafiłeś nie tam gdzie trzeba! Ten ślepy zaułek zajmie ci 20 sekund.,Poszukaj właściwej drogi,Oj chyba trafiłeś nie tam gdzie trzeba! Ten ślepy zaułek zajmie ci 20 sekund.,Poszukaj właściwej drogi,Oj chyba trafiłeś nie tam gdzie trzeba! Ten ślepy zaułek zajmie ci 20 sekund.,Poszukaj właściwej drogi,Oj chyba trafiłeś nie tam gdzie trzeba! Ten ślepy zaułek zajmie ci 20 sekund.,Completed,Misión 2,Misión 4,Congratulations you have completed all the missions!,Completed,Misión 3,Completed,Completed

# data[].attributes.attachment_link.title
Misja: rozpoznać fejki! by Marta Smoleń on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Akta Misji,Plan poszukiwań,Zdemaskować,Fejki,Wprowadzenie,. Michał Pawela "Pandemia dezinformacji, czyli Plandemic - Plandemia",Każdego dnia miliardy ludzi na świecie, przy każdej wyświetlonej informacji, muszą zadać sobie pytanie „czy to manipulacja?".,Jeśli chcemy zachować zdrowie psychiczne, korzystając z internetu, musimy sami analizować wszystkie treści., Najwyraźniej zachwyt rewolucją cyfrową doprowadził nas do czegoś, co wcześniej wydawało się nierealne- do pandemii dezinformacji.,państwo prawa,wolności i prawa obywateli,Poszukiwani,suwerenność,trójpodział władz,swoboda zrzeszania,Plan poszukiwań,Fejki otaczają was ze wszystkich stron.

# data[].attributes.attachment_link.description
nauczanie, język polski, scenariusze lekcji

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Skąpiec ✌️ - Personalized

# data[].attributes.attachment_link.title
Lady Makbet by Katarzyna Polak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Lady Makbet ✌️ - Personalized

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
czyli o tym jak zaskoczyć czytelnika

Barokowy koncept,

Co widzisz?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer

Przyjrzyj się z bliska

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer

kliknij na portrety

Z czego składa się twarz mężczyzny?

Co widzisz teraz?

Co stanowi głowę mężczyzny?

Zaskoczeni?

Na tym zależało artystom barokowym!

Obrazy, które obejrzeliście,to dzieła Arcimbolda,włoskiego malarzazafascynowanegozłudzeniamioptycznymi.

Najważniejszy jest punkt widzenia

nie zawsze chodzi o dystans dzielący oko od obazu

kliknij na obraz

czasem wystarczystanąć na głowie,

aby misa warzyw zamieniła się w brodacza

Kliknij w jeden z puzzlii sam "stwórz" obraz Giuseppe Arcimbolda

Chwila na zabawę!

Arcimboldo nie bawiłby nas iluzją, gdyby nie miał tyluzadziwiających pomysłów

...taki wyszukany, zaskakujący pomysł to

koncept

Za twórcę nowej koncepcji poezji, w której liczy się przede wszystkim ów koncept, uważa się włoskiego poetę Giambattista Marino

Od jego nazwiska utworzono pojęcie marinizmnazywające ten nowy nurt w poezji XVII w., który miał zaskakiwać oryginalnością skojarzeń i wyszukaną, bogatą formą

Giambattista Marino

"Kto nie potrafi zdumiewać,niech idzie do stajni"

kliknij w serce

Barokowe koncepty w poezji

zakochani

życie

pchła

są jak zagadki

Co te hasła mają wspólnego z obrazkami?

są jak zagadki

pchła

zakochani

zakochani nawet, gdy się rozstają, to i tak zawsze są połączeni ze sobą - jak ramiona cyrkla

jest ukochanym stworzeniem dla zakochnych, bo łączy w sobie krew kochanków(których ukąsiła)

życie

życie jest jak golenie - jeśli twarz jest namydlona (tzn.bez grzechu), brzytwa nie sprawia bólu, śmierć, która trzyma ją w ręku przychodzi niepostrzeżenie; grzesznika goli się na sucho, dręcząc go bólem

Barokowe koncepty w poezji

Przeczytaj sonet"Do trupa"Jana Andrzeja Morsztyna

Teraz czas na interpretację wierszy

Kto jest adresatem?

Na czym polega koncept tego utworu?

Określ,kim jest podmiot liryczny

Co ich łączy, a co różni?

Jan Andrzej MorsztynDo trupa

Tyś na twarz suknem żałobnym nakryty, Jam zawarł zmysły w okropnej ciemności, Ty masz związane ręce, ja wolności Zbywszy mam rozum łańcuchem powity.

Ty jednak milczysz, a mój język kwili, Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze, Tyś jak lód, a jam w piekielnej śreżodze

Ty się rozsypiesz prochem w małej chwili, Ja się nie mogę, stawszy się żywiołem Wiecznym mych ogniów, rozsypać popiołem.

Leżysz zabity i jam też zabity,Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości,Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości,Ty jawne świece, ja mam płomień skryty,

Ty krwie... - Ty nie masz krwi w ciele, ja nie mam rumieńca;zawrzeć - zamknąćkwilić - zanosić się płaczemśreżoga - rozedrgane z powodu gorąca powietrze(np. w upalny dzień albo blisko źródła ciepła), sprawiające wrażenie mgły

Przypisy

CO ICH ŁĄCZY?

TRUP i ZAKOCHANY

TRUP

ZAKOCHANY

VS

nie cierpi

zniknie

milczy

zimny

płonie

płacze

cierpi

męki są wieczne

uporządkujcie cechy, przesuńcie na właściwą stronę cegiełki z cechami trupa i zakochanego

Koncept sonetu "Do trupa"

Lepiej być ....... niż.....

Jeśli naprawdę nie rozumiesz wiersza....

Przeczytaj"Niestatek"Jana Andrzeja Morsztyna

Teraz czas na interpretację wierszy

Jaki środek stylistyczny jest podstawą kompozycji utworu?

Jaki jest związek między wierszem a obrazami Arcimbolda?

Na czym polega konceptwiersza?

Wiersz jest krótki, ale ma kunsztowną formę.Wskaż koncept w formie.

Jan Andrzej MorsztynNiestatek

Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem, Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem, Usta koralem, purpurą jagody, Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody. Jak się zwadzimy - jagody są trądem, Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem, Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną, Czoło maglownią, a oczy perzyną.

Przypisy [1] płeć - cera;[2]jagody - policzki;[3]zwadzimy - pokłócimy;[4]blejwas - biel ołowiana; rodzaj barwnika ;[5]maglownia - wałek do maglowania bielizny;[6]perzyna - daw. iskra, zgliszcza, żarzący się popiół

Jan Andrzej MorsztynNiestatek

Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem, Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem, Usta koralem, purpurą jagody, Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody. Jak się zwadzimy - jagody są trądem, Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem, Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną, Czoło maglownią, a oczy perzyną.

Przypisy [1] płeć - cera;[2]jagody - policzki;[3]zwadzimy - pokłócimy;[4]blejwas - biel ołowiana; rodzaj barwnika ;[5]maglownia - wałek do maglowania bielizny;[6]perzyna - daw. iskra, zgliszcza, żarzący się popiół

Koncept wiersza "Niestatek"

Uroda zależy od...

Czym różnisię wiersz od mema?

Jan Andrzej MorsztynNiestatek

Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem, Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem, Usta koralem, purpurą jagody, Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody.Jak się zwadzimy - jagody są trądem, Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem, Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną, Czoło maglownią, a oczy perzyną.

jaki środek stylistyczny obecny jestw obu fragmentach zaznaczonego tekstu?

Jan Andrzej MorsztynNiestatek

Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem, Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem, Usta koralem, purpurą jagody, Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody. Jak się zwadzimy - jagody są trądem, Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem, Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną, Czoło maglownią, a oczy perzyną.

Przypisy [1] płeć - cera;[2]jagody - policzki;[3]zwadzimy - pokłócimy;[4]blejwas - biel ołowiana; rodzaj barwnika ;[5]maglownia - wałek do maglowania bielizny;[6]perzyna - daw. iskra, zgliszcza, żarzący się popiół

Zakreśl tymi samymi kolorami powtórzenia w wierszu.Co dostrzegasz?

Koncept w sztuce współczesnej

ugur gallen

ugur gallen

ugurgallen

banksy

Nataliarak

andrzej Pągowski

Dalej szukaj sam

Agnieszka Fijałkowska

# data[].attributes.attachment_link.title
Barokowy koncept by Agnieszka Fijałkowska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
czyli o tym jak zaskoczyć czytelnika Barokowy koncept, Co widzisz? Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer Przyjrzyj się z bliska Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer kliknij na portrety Z czego składa się twarz mężczyzny? Co widzisz teraz? Co stanowi głowę mężczyzny? Zaskoczeni? Na tym zależało artystom barokowym!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
SARMATYZM

O tym, czym jest sarmatyzm, już trochę mówiliśmy (jeśli nie pamiętasz, kliknijw żarówkę). Dzisiaj przyjrzymy się kulturze sarmackiej dzięki ważnemu tekstowi wywodzącemu się z tego nurtu.

Strój szlachecki był nie tylko elementem mody, ale też ważną częścią szlaccheckiej tradycji. Czy potrafisz nazwać wszystkie jego elementy?

Wyjątkowym świadectem mentalności sarmackiej są pamiętniki Jana Chryzostoma Paska. Zapraszam Was dzisiaj do poznania fragmentów tej lektury.

Kim jest autor tego niezwykłego dzieła? Kliknij w żarówkęi sprawdź.

Czas na tekst. Kliknij w okładkęi przeczytaj fragment dzieła Paska.

1

2

ROKU PAŃSKIEGO 1658Lud też tam nadobny; białogłowy gładkie i zbyt białe, stroją się pięknie, ale w drewnianych trzewikach chodzą wieskie i miesckie. Gdy po bruku w mieście idą, to taki uczynią kołat, co nie słychać, kiedy człowiek do człowieka mówi; wyższego zaś stanu damy to takich zażywają trzewików jako i Polki. W afektach zaś nie tak są powściągliwe jako Polki, bo lubo zrazu jakąś niezwyczajną pokazują wstydliwość, ale zaś za jednym posiedzeniem i przymówieniem kilku słów zbytecznie i zapamiętale zakochają się i pokryć tego ani umieją: ojca i matki, posagu bogatego gotowiusieńka odstąpić i jechać za tym, w kim się zakocha, choćby na kraj świata. Łóżka do sipienia mają w ścianach zasuwane tak jako szafa, a pościeli tam okrutnie siła ścielą. Nago sypiają, tak jako matka urodziła, i nie mają tego za żadną sromotę, rozbierając się i ubierając jedno przy drugiem, a nawet nie strzegą się i gościa, ale przy świecy zdejmują wszystek ornament; a na ostatku i koszulę zdejmie i powiesza to wszystko na kołeczkach, i dopiero tak nago, drzwi pozamykawszy, świecę zagasiwszy, to dopiero w owę szafę włazie spać. Kiedyśmy im mówili, że to tak szpetnie, u nas tego i żona przy mężu nie uczyni, powiedały, że "tu u nas nie masz żadnej sromoty i nie rzecz jest wstydzić się za swoje własne członki, które Pan Bóg stworzył". Na to zaś nagie sypianie powiedają, że "ma dosyć za swe koszula i inszy ubiór, co mi służy przez dzień i okrywa mię; powinna też przynajmniej w nocy mieć swoją ochronę, a do tego co mi po tym robaki, pchły brać z sobą na nocleg do łóżka i dać się im kąsać, mając od nich w smacznym spaniu przeszkodę!" Rożne niecnoty wyrabiali im nasi chłopcy, ale przecie nie przełamano zwyczaju. Wiwenda ich ucieszna bardzo, bo rzadko co ciepłego jedzą, ale na cały tydzień rożne potrawy w kupie uwarzywszy, tak na zimno tego po kęsu zażywają, a często, nawet kiedy młócą - bo tak tam białogłowa młóci cepami jako i chłop - ledwie nie za kożdym snopa omłoceniu to posiędą na słomie i wziąwszy chleba i masła, które zawsze z jaszczem stoi, to smarują i jedzą, to znowu wstaną i robią; i tak to często czynią a po kąsku. Wołu, wieprza albo barana kiedy zabiją, to najmniejszej krople krwie nie zepsują, ale ją wytoczą w naczynie; namięszawszy w to krup jęczmiennych albo tatarczanych, to tym kiszki owego bydlęcia nadzieją i razem w kotle uwarzą i osnują to wieńcem na wielkiej misie koło głowy owegoż bydlęcia te kiszki, i tak to na stole stawiają przy kożdym obiedzie, i jedzą za wielki specyjał.Etiam [nawet] i w domach szlacheckich tak czynią; i mnie częstowano tym do uprzykrzenia, ażem powiedział, że się Polakom tego jeść nie godzi, boby nam psi nieprzyjaciółmi byli, gdyż to ich potrawa. Pieców w domach nie mają, chyba wielcy panowie, bo od nich wielki podatek na króla idzie; powiedali, że sto bitych talerów od jednego na rok. Ale kominy mają szerokie, przy których krzesełek stoi tak wiele, ile w domu osób; to się tak ogrzewają, posiadszy. Albo też dla lepszego izby zagrzania w śrzodku izby jest rowek jako korytko; to go wąglami napełniwszy, rozedmą z jednego końca i tak się to żarzy i ciepło czyni.Kościoły tam bardzo piękne, które przedtym bywały katolickie, nabożeństwo też piękniejsze niżeli u naszych polskich kalwinistów, bo są ołtarze, obrazy po kościołach. Bywaliśmy na kazaniach, gdyż umyślnie dla nas gotowali się po łacinie i zapraszali na swoje predykty - bo to tam tak zowią kazanie - i tak kazalicircumspecte [oględnie], żeby najmniejszego słowa nie wymówićcontra fidem [przeciw wierze], rzekłby kto, że to rzymski ksiądz każe; i tymgloriabantur [szczycili się] mówiąc to, że "my w to wierzymy, co i wy, daremnie nas nazywacie odszczepieńcami". Ale po staremu ksiądz Piekarski łajał o to, cośmy tam bywali; drugi bardziej dlatego bywał, żeby widzieć piękne panny i ich obyczaje. Jest takie ich nabożeństwo, co Niemcy oczy zasłaniają kapeluszami, a białogłowy tymi swymi kwefami, i schyliwszy się włożą głowy pod ławki, to im wtenczas nasi chłopcy najbardziej książki kradli, chustkietc.Postrzegł raz minister i okrutnie się śmiał, tak że kazania przed śmiechem nie mógł skończyć. I my także, cośmy na to patrzali, musieliśmy się śmiać.Stupebant [osłupieli] luterani, że się śmiejemy i kaznodzieja się z nami śmieje. Przytoczył potym przykład o owym żołnierzu, który prosił eremity, żeby się za niego modlił; klęknął eremita na modlitwę, a on mu tymczasem porwał baranka, co za nim tłomoczek nosił, i uciekł. Przy dokończeniu tego przykładuexclamavit: O devotionem supra devotiones! alter orat, alter furatur [zawołał: O pobożności nad pobożnosciami! Jeden się modli, drugi kradnie]. Od tego czasu, kiedy już miały pokryć głowy, to pochowały wprzód książki i chustki, a po staremu i to nie było bez śmiechu, jedna na drugą spojrzawszy. Kiedym z nimi dyszkurował, na jaką pamiątkę głowy kryją i oczy zasłaniają, ponieważ tak nie czynił Pan Chrystus ani apostołowie, żaden nie umiał odpowiedzieć; jeden tylko tak powiedział, że na tę pamiątkę, że Żydzi zasłaniali Panu Chrystusowi oczy i kazali mu prorokować. Ja im na to odpowiedział: "Chcecie-li w tym należycie wyrazićrecordationem passionis Domini [pamiątkę Męki Pańskiej] to was przy tym zasłonieniu trzeba w kark pięścią bić, bo tam tak czyniono"; aleć na to zgody nie było. Prędko o tym nabożeństwie wiedział kurfistrz brandoburski i, kiedy u niego był starosta kaniowski, rzecze: "Dla Boga, przestrzeż WPan JMość Pana Wojewodę ode mnie, żeby zakazał panom Polakom w kościele bywać, bo się ich pewnie siła ponawraca na wiarę luterańską, gdyż, jako słyszę, tak się gorąco modlą, aż chustki pannom duńskim ta gorącość pożera". Wojewoda się srodze śmiał z tej przestrogi.Ten Wilhelm, książę, bardzo się nam grzecznie stawiał, we wszystkich okazyjach akkomodował się, częstował, po polsku chodził. Kiedy wojsko przechodziło, jako zwyczajnie ten tego, ten też tego pomija, to on wyszedł przed namiot lubo też przed stancyją, jeżeli w mieście stał, to trzymał tak długo czapkę, poko wszystkie nie poprzechodziły chorągwie. Pono też to spodziewał się, że go zawołają na państwopost fata [po śmierci] Kazimierza. Jakoż ledwie by było do tego nie przyszło, gdyby był nie podrwił poseł podczas elekcyjej; któremu gdy rzekł senator jeden: "Niech książę JMość porzuci Lutra, a będzie u nas królem"exarsit [uniósł się]na te słowa deklarując, żeby tego nie uczynił i dla cesarstwa, a co mu książę miał bardzo za złe i konfundował go, że takabsolute [stanowczo] powiedział, nie spytawszy go się o to.Tam będąc w Danijej, znosił się z nim Wojewoda często, gdyż on byłin persona [w osobie, w zastępstwie] króla polskiego i miał komendę jako nad naszym, tak i nad cesarskim wojskiem, którego było 14 tysięcy z generałem Montekukulem, a z nim było Prusaków 12 tysięcy, ale lepszego ludu niżeli cesarscy, i woleliśmy zawsze z niemi na imprezę niżeli z cesarskiemi i niedobrze było blisko z niemi obozem stawać, bo nam zaraz do naszego obozu nasłali szwaczek. I to dziwna, że w kraju tak obfitym, gdzie u nas wszystkiego było pełno, a oni byle tydzień na miejscu postali, to zaraz do nas po kweście przysłali żony. Przyszła kobieta nadobna, młoda, a chuda, jakby z najcięższego oblężenia, to oracyja taka wszystka, przyszedszy do szałasu: "Mospan Polak, daj troszki kłęb, będziem tobie koszul uszyć". To spojrzawszy na owe nędzną, to się musiało dać jałmużnę; komu też potrzeba było koszule szyć, to szyła i tydzień, i dwie niedzieli. Jakoż nietrudno było o płótno, bo ich wozili z czaty podostatkiem, a uszyć nie miał kto, bośmy w wojsku mieli tylko jedne kobietę, trębaczkę; z tej racyjej tedy była z nich wygoda. Jak się zaś ich mężowie nie mogli doczekać, to przyszli szukać ich, od szałasu do szałasu; skoro znalazł, to ją wziął ze sobą podziękowawszy, że ją przeżywiono. Jeżeli też jeszcze była potrzebna, że koszule nie doszyła, to jeno było dać mężowi sucharów, to poszedł zostawiwszy ją na dalszy czas, a sam do niej nadchodził czasami. To tak małpa niejedna tak się poprawiła za dwie niedzieli, że jej zaś mężowie nie popoznawali.

Spróbuj opisać jakieś wydarzenie z Twojego życia, naśladując styl Paska

Jakie wydarzenia wspomina Pasek?Co one mówią nam o nim, jako człowieku?Jak postrzega innych? O czym to świadczy?

Przyjrzyj się językowi tego fragmentu. Spróbuj scharakteryzować ten styl.

Kliknij w obrazeki posłuchaj audycji, zrób proszę notatki z tego, co Cię zaciekawi

Sąd historyczny nad Paskiem

Dziękuję za dziś!Do zobaczenia w poniedziałek :)

# data[].attributes.attachment_link.description
SARMATYZM O tym, czym jest sarmatyzm, już trochę mówiliśmy (jeśli nie pamiętasz, kliknijw żarówkę). Dzisiaj przyjrzymy się kulturze sarmackiej dzięki ważnemu tekstowi wywodzącemu się z tego nurtu. Strój szlachecki był nie tylko elementem mody, ale też ważną częścią szlaccheckiej tradycji. Czy potrafisz nazwać wszystkie jego elementy?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Can't decide?
Wheel Decide for you!

2, Z jakiego fałszywego przekonania się wywdzi?

Spin Again

You'll have to take our word for it that the wheel landed on 2, Z jakiego fałszywego przekonania się wywdzi?. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!). You can spin it to get a random decision. Make your own wheel of dinner, wheel of fortune, wheel of lunch, wheel of whatever you want now!

Post your wheels to r/WheelDecide or our Twitter
Yours might be added to our Official Wheel Decide Wheels

# data[].attributes.attachment_link.description
Spin Again You'll have to take our word for it that the wheel landed on 11. Wskaż w innych tekstach kultury portret Sarmaty. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do).

# data[].attributes.attachment_link.description
O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem Kim był autor, którego poezję klasyfikowano na tak wiele sposobów? Pewność można mieć jedynie co do kilku faktów z jego biografii, a wiele spośród zawartych w podręcznikach informacji jest jedynie słabo udokumentowanymi hipotezami. Urodził się ok.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
A może tak...

zMOTYWOWANE LEKTURY

zmotywOwaneLEKTURY

Dzisiaj powtarzamy już nie treść lektur, ale motywy, jakie możemy w nich odnaleźć. Szukamy też innych kontekstów kulturowych.

Jan Kochanowski, Treny

Renesans

ŚMIERĆDZIECKOOJCIECSENHUMANIZM

zmotywOwaneLEKTURY

Aleksander fredro, ZEMSTA

Romantyzm

SZLACHTASPÓRMIŁOŚĆ

zmotywOwaneLEKTURY

aDAM mICKIEWICZ, dZIADY cz. 2

Romantyzm

WINA I KARASPRAWIEDLIWOŚĆŻYCIE PO ŚMIERCIWIARA

zmotywOwaneLEKTURY

aDAM mICKIEWICZ, dZIADY cz. 3

Romantyzm

PATRIOTYZMMARTYROLOGIASPOŁECZEŃSTWOJEDNOSTKAZEMSTABÓGPOSTACI FANTASTYCZNE

zmotywOwaneLEKTURY

Adam Mickiewicz, Pan tadeusz

Romantyzm

PATRIOTYZMSZLACHTASPORYPRZEMIANAWINA I KARATRADYCJE

zmotywOwaneLEKTURY

bOLESŁAW pRUS, lALKA

Pozytywizm

MIASTOPRACASPOŁECZEŃSTWOMIŁOŚĆKOBIETA

zmotywOwaneLEKTURY

Stanisław wyspiański, Wesele

Modernizm

MIASTO-WIEŚSPOŁECZEŃSTWOPATRIOTYZMBIERNOŚĆ-DZIAŁANIETRADYCJEPOSTACI FANTASTYCZNE

zmotywOwaneLEKTURY

WITOLD GOMBROWICZ, FERDYDURKE

Dwudziestolecie międzywojenne

SZKOŁAAUTORYTETNOWOCZESNOŚĆAUTENTYZM

zmotywOwaneLEKTURY

BRUNO SCHULZ, OPOWIADANIA

Dwudziestolecie międzywojenne

DZIECIŃSTWOONIRYZMWYOBRAŹNIA

zmotywOwaneLEKTURY

Henryk siekiewicz

Pozytywizm

PATRIOTYZMCZŁOWIEK A HISTORIAMIŁOŚĆPRZYJAŹŃHONOR

zmotywOwaneLEKTURY

Dziękuję za dziś

# data[].attributes.attachment_link.description
A może tak... zMOTYWOWANE LEKTURY zmotywOwaneLEKTURY Dzisiaj powtarzamy już nie treść lektur, ale motywy, jakie możemy w nich odnaleźć. Szukamy też innych kontekstów kulturowych. Jan Kochanowski, Treny Renesans ŚMIERĆDZIECKOOJCIECSENHUMANIZM zmotywOwaneLEKTURY Aleksander fredro, ZEMSTA Romantyzm SZLACHTASPÓRMIŁOŚĆ zmotywOwaneLEKTURY aDAM mICKIEWICZ, dZIADY cz. 2 Romantyzm WINA I KARASPRAWIEDLIWOŚĆŻYCIE PO ŚMIERCIWIARA zmotywOwaneLEKTURY aDAM mICKIEWICZ, dZIADY cz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Już za rok, już za chwilę" -o formach maturalnych

Już za chwilę...

MATURA PODSTAWOWA

ROZPRAWKA

INTERPRETACJA

STRESZCZENIE

KILKA UWAG NA KONIEC

Temat wybierany najczęściej,Was też do tego namawiam.

ROZPRAWKA

Argumentacja powinna się odnosić do tekstów wskazanych w poleceniu (ilość i jakość)Powinna popierać sformułowaną przez Ciebie tezę.Pisz to, co wiesz - jeśli nie pamiętasz, to albo nie pisz albo zmień przykład.Każdy argument w osobnym akapicie.

To powinna być ogólna zapowiedź tematu, takie ogólne wprowadzenie do tematu. 2-3 zdania, które ogólnie odnoszą się do poruszanych kwestii. Postaraj się, odnieść do tego, co później powiesz, unikaj banałów.

Przedstawienie własnego stanowiska (odpowiedź na pytanie zawarte w temacie). Powinno się odnosić do WSZYSTKICH aspektów ujętych w poleceniu.

Zebranie najważniejszych wniosków z pracy. Jeśli nie było w treści, nie powinno pojawić się w zakończeniu.

Nie wyliczaj kolejnych argumentów czy przykładów. Przemyśl kompozycję, nie skacz z tematu na temat.

Argument to TWIERDZENIE POPARTE PRZYKŁADEM!

Temat trudniejszy, bardziej wymagający, raczej odradzam

INTERPREATACJA

Napisz interpretację, pamiętaj, że ma to być odczytanie sensów utworu (dosłownych i niedosłownych), nie może to być parafraza ani streszczenie utworu. Możesz odnieść się do innych tekstów kultury, jeśli to istotne, jeśli pomaga zrozumieć ten tekst (np. "Urszula Kochanowska" Leśmiana).

Wielokrotnie przeczytaj tekst, zastanów się, jakie kwestie porusza, co jest ważne, jak tekst jest zrobiony (analiza), czy można odnaleźć w nim nawiązania do innych tekstów itp.

Postaw tezę interpretacyjną (odpowiedź na pytanie, o czym jest tekst), zrób analizę, zastanów się, co przemawia za Twoim odczytaniem utworu.

Najwyżej punktowane zadanie w części testowej matury,w czytaniu jest ZAWSZE.

STRESZCZENIE

Warto skorzystać z formuły zaczerpniętej z egzaminu ósmoklasity:

Tematem tekstu Imię i nazwisko jest ................... Autor rozważa ...........................................i dochodzi do wniosku, że ........................

Ilość słów: 40-60!Nie wolno cytować!Złoty środek między zbytnią ogólnikowością i nadmierną szczegółowością

Jeszcze kilka wskazówek

Kilka uwag na koniec

PAMIĘTAJ

Kilkarazy przeczytaj swoją pracę przed oddaniem

Możesz skorzystać zesłowników!

1

2

Warto napisaćPLAN wypracowania - kompozycja jest ważna. Zadaj sobie pytanie: PO CO!

Ezaminator ma obowiązek sprawdzić, czy to co piszesz jest prawdą.Nie zmyślaj!

3

4

5

Ważny jest limit słów.Policz je!

6

Ja wiem, że wszystko da się udowodnić, ale unikaj kwestii kontrowersyjnych i naciągania faktów. Nie popisuj się!

JESTEŚ DOBRZE PRZYGOTOWANY, PORADZISZ SOBIE!

MATURA rozszerzona

WYPOWIEDŹ ARGUMENTACYJNA

INTERPRETACJA PORÓWNAWCZA

Powodzenia!

# data[].attributes.attachment_link.description
"Już za rok, już za chwilę" -o formach maturalnych Już za chwilę... MATURA PODSTAWOWA ROZPRAWKA INTERPRETACJA STRESZCZENIE KILKA UWAG NA KONIEC Temat wybierany najczęściej,Was też do tego namawiam. ROZPRAWKA Argumentacja powinna się odnosić do tekstów wskazanych w poleceniu (ilość i jakość)Powinna popierać sformułowaną przez Ciebie tezę.Pisz to, co wiesz - jeśli nie pamiętasz, to albo nie pisz albo zmień przykład.Każdy argument w osobnym akapicie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krótkość żywota

„Vanitas vanitatum et omnia vanitas" - marność nad marnościami i wszystko marność. Te słowa na zasadzie refrenu powtarzają się w biblijnej „Księdze Koheleta". Marne jest życie ludzkie i wszystkie doczesne wartości. W chwili śmierci i tak wszystko, co udało nam się zdobyć na ziemi, traci jakiekolwiek znaczenie - nieważne, czy będzie to bogactwo, wykształcenie czy władza. W porównaniu z wiecznością nasze życie na ziemi (które czasem, nie ukrywajmy, wydaje nam się wspaniałe i wartościowe) trwa tylko chwilę, niewiele znaczy. Biblijny mędrzec określa ludzką egzystencję mianem gonienia za wiatrem, a powtarzają to za nim barokowi poeci...

Koncepcja człowieka

- człowiek jest istotą marną, prochem,- życie człowieka jest nikłe, - życie kończy się śmiercią,- człowiek i jego życie przemija, - człowiek jest jak trzcina - kruchy, ulega przemijaniu, posiada rozum, który określa jego godność,- życie człowieka to ciągłe wybory, ponosi za nie konsekwencje,- człowiek składa się z duszy i ciała - dualizm jednostki ludzkiej oraz świata (materialność i pozamaterialność),- świat, szatan kusi człowieka dobrami materialnymi,- człowiek jest istotą grzeszną, - człowiek pokłada nadzieję w Bogu, - człowiek podąża za rzeczami materialnymi, marnościami świata,- człowiek jest rozdwojony, sprawia mu to ból, cierpienie.

"

"

Daniel Naborowski Krótkość żywotaGodzina za godziną niepojęcie chodzi:Był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi.Krótka rozprawa: jutro - coś dziś jest, nie będziesz,A żeś był, nieboszczyka imienia nabędziesz;Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt, żywot ludzki słynie.Słońce więcej nie wschodzi to, które raz minie,Kołem niehamowanym lotny czas uchodzi,Z którego spadł niejeden, co na starość godzi.Wtenczas, kiedy ty myślisz, jużeś był, nieboże;Między śmiercią, rodzeniem byt nasz ledwie możeNazwan być czwartą częścią mgnienia; wielom byłaKolebka grobem, wielom matka ich mogiła.

Zastanów się:1. W jaki sposób poeta przedstawia ludzkie życie?2. Określ funkcję środków stylistycznych3. Wyjaśnij, w jaki sposób przedstawiono upływ czasu.

Krótkość żywota

Temat głównyTo upływ czasu - został ukazany tu obrazowo. Wiersz jest szeregiem dowodów na przemijanie. Powyższa zmiana pokoleń to raz, ale mamy twierdzenia następne: „nieboszczyka imienia nabędziesz" (prawda), „słońce raz tylko wschodzi takie samo" (prawda), „lotny czas uchodzi, (...) kiedy ty myślisz, jużeś był, nieboże" - uświadamia - „byt nasz ledwie może / Nazwan być czwartą częścią mgnienia" - mówi poeta i dodaje słynną w baroku metaforę kołyski - grobu. Aby nazwać, zobrazować najtrafniej ową ulotność egzystencji, Naborowski zastosował ciąg niezwyczajnych słów: „dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt". Każde z nich to nazwa zjawiska abstrakcyjnego i ulotnego, każde jest krótkie - jak życie.

Wiersz opowiada o niezwykłych cechach czasu. Ukazany jest on jako zjawisko spersonifikowane, co pozwala zobaczyć w nim rodzaj nieodłącznego towarzysza człowieka. Zwracając się bezpośredni do odbiorcy podmiot liryczny używa czasu przeszłego („był przodek, byłeś ty sam"), teraźniejszy czas rezerwując dla przyszłości („potomek się rodzi"). Podobny efekt uzyskuje podmiot liryczny w zdaniu „wtenczas, kiedy ty myślisz, jużeś był, nieboże", tu także bezpośrednio do odbiorcy zwraca się w czasie przeszłym - służy to oczywiście podkreśleniu krótkości życia, a określenie „nieboże" potęguje wrażenie bezradności człowieka wobec owej przemijalności.. Skomplikowane zdanie „jutro, coś dziś jest, nie będziesz" znaczy tyle, że jutro człowiek nie będzie już taki sam jak dziś, ponieważ wciąż się zmienia, a ponadto życie jego stale przemija.Przemijalność wszystkiego jest dalej ukazywana w następnych wersach. Życie ludzkie porównane zostało do: „dźwięku, cienia, dymu, wiatru, błysku, głosu, punktu". Wszystkie te określenia łączą dwie cechy - po pierwsze oznaczają one zjawiska ulotne, trudne do „uchwycenia" i / lub błyskawicznie przemijające, po drugie zaś - są to słowa bardzo krótkie, jednosylabowe.

Błysk

Dzwięk

Cień

Dym

Punkt

Jak można wykorzystać utwór?KontekstTekst Naborowskiego uchodzi za arcydzieło, zatem trudno znaleźć dla niego bezpośredni kontekst, jednak można go rozpatrywać na przykład w związku z podobnymi motywami w średniowieczu. O ile jednak w średniowieczu przemijanie i śmierć były zjawiskami przede wszystkim przerażającymi, o tyle w okresie baroku były głównie przedstawiane jako cechy świata, wobec których należy zająć stanowisko i potraktować je jako rodzaj zagadki... Szkoda tylko, że to zagadka bez rozwiązania.Jak można wykorzystać utwór? Oczywiście we wszelkich tematach poświęconych śmierci i przemijaniu. Także wtedy, kiedy będziesz mówić (albo pisać) o kunsztownej formie bądź o charakterystycznych cechach utworów barokowych. Wiersz może także prowokować do rozważań bardziej filozoficznych - o naturze czasu, bezwzględności losu, pytań o sens ludzkiego życia. Współczesne konteksty to na przykład: Jarosław Marek Rymkiewicz „Epitafium dla Rzymu" oraz „Róża oddana Danielowi Naborowskiemu".KontekstTekst Naborowskiego uchodzi za arcydzieło, zatem trudno znaleźć dla niego bezpośredni kontekst, jednak można go rozpatrywać na przykład w związku z podobnymi motywami w średniowieczu. O ile jednak w średniowieczu przemijanie i śmierć były zjawiskami przede wszystkim przerażającymi, o tyle w okresie baroku były głównie przedstawiane jako cechy świata, wobec których należy zająć stanowisko i potraktować je jako rodzaj zagadki... Szkoda tylko, że to zagadka bez rozwiązania.

Zapamiętaj!Krótkość żywota - to bardzo ważny wiersz - refleksja filozoficzna nad kruchością ludzkiego życia i bezlitosnym upływem czasu. Barokowi poeci chętnie podkreślali, że każdy przeżyty dzień, ba, nawet godzina czy minuta, coraz bardziej zbliżają nas do trumny. Aby zobrazować charakter naszej egzystencji, przywołuje: dźwięk, cień, dym, wiatr czy punkt - każde z nich to zjawisko abstrakcyjne i trudne do uchwycenia. I takie właśnie jest nasze życie. Poeta w ogóle zafascynowany był zjawiskiem cienia - jeden z jego wierszy zatytułowany po prostu Cień, poświęcony jest niezwykłości tego pozornie niegodnego uwagi zjawiska.

Konteksty

Do jakich tematów? Oczywiście we wszelkich tematach poświęconych śmierci i przemijaniu. Także wtedy, kiedy będziesz mówić (albo pisać) o kunsztownej formie bądź o charakterystycznych cechach utworów barokowych. Wiersz może także prowokować do rozważań bardziej filozoficznych - o naturze czasu, bezwzględności losu, pytań o sens ludzkiego życia. Współczesne konteksty to na przykład: Jarosław Marek Rymkiewicz „Epitafium dla Rzymu" oraz „Róża oddana Danielowi Naborowskiemu"

Poezja metafizyczna - to poezja podejmująca trudne, filozoficzne tematy w skomplikowanej, niezwykłej formie. Ukazuje zawiłość i tajemniczość świata, cechuje ją występowanie bogactwa środków stylistycznych oraz konceptu,

# data[].attributes.attachment_link.description
Krótkość żywota „Vanitas vanitatum et omnia vanitas" - marność nad marnościami i wszystko marność. Te słowa na zasadzie refrenu powtarzają się w biblijnej „Księdze Koheleta". Marne jest życie ludzkie i wszystkie doczesne wartości. W chwili śmierci i tak wszystko, co udało nam się zdobyć na ziemi, traci jakiekolwiek znaczenie - nieważne, czy będzie to bogactwo, wykształcenie czy władza.

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Barokowe inspiracje ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sztuka baroku

Barocco- z portugalskiego perła o nieregularnym kształcie.

Zdziczały renesans

Początkowo nazwa miał charakter pejoratywny, pogardliwy.

Barocco-z portugalskiego perła o nieregularnym kształcie

W czasach baroku wielki krok naprzód uczyniła astronomia. Teleskop pozwolił poznać wszechświat lepiej niż kiedykolwiek. Johannes Kepler odkrył prawa rządzące ruchem planet, a Galileusz odkrył księżyce Jowisza i zjawisko bezwładności. Obaj spopularyzowali również teorię heliocentryczną. Edmund Halley odkrył ruchy własne gwiazd oraz eliptyczne orbity komet, a gdańszczanin Jan Heweliusz przeprowadził szczegółowe obserwacje Księżyca.Najwybitniejszym fizykiem epoki był Isaac Newton, który sformułował prawo powszechnego ciążenia i trzy fundamentalne zasady dynamiki. Gabriel Fahrenheit, podobnie jak Heweliusz pochodzący z Gdańska, znacznie wzbogacił ludzką wiedzę na temat temperatury. Z kolei Christiaan Huygens dokonał przełomu w dziedzinie optyki.

Cechy sztuki:

nieład

dysharmonia

indywidualizm

skomplikowanie

iluzyjność

ekspresja

ruch

otwarta perspektywa

kontrasty

dramatyzm

obfitość

nadmiar

Barok, zarówno w warstwie światopoglądowej, jak i estetycznej, nie był bezpośrednim zaprzeczeniem zdobyczy Odrodzenia. Zaburzenie zasady renesansowej harmonii dla harmonii pojętej jako synteza przeciwieństw oraz wprowadzenie efektownego ruchu wynikało z innowacyjnego przetworzenia tradycji humanistycznej[8]. Barok nie trzymał się niewolniczo klasycznych reguł, ale wykorzystywał poszczególne elementy zgodnie z zasadami psychologii, tak aby wywołać pożądany efekt. Dużą rolę odgrywała kreatywność (koncept), synteza różnych dziedzin sztuki i wykorzystanie wiedzy np. o zasadach perspektywy (trompe l'oeil).

Malarstwo

Dynamizm kompozycji i form wydobywanych przez światłocień · pojawia się malarstwo rodzajowe ( pejzaże, sceny rodzajowe, martwe natury, portrety, portrety zbiorowe · zainteresowanie naturą i realistycznym odtwarzaniem świata · zwrócenie największej uwagi na emocje · wyraźny światłocień i kontrast waloru · często widoczne na obrazie źródło , np. okno, świeca · oświetlenie ważnych elementów obrazu, np. postaci, przedmiotów, najczęściej wyraźnie z boku · tło zazwyczaj w cieniu · wyraźny podział na plany · w tle mało szczegółów.D

Najważniejsze założenia baroku to: ruch, dynamika, łączenie elementów, oryginalność, wzrost rola koloru i światła, teatralność, no i głównie tematyka religijna i mitologiczna. Właśnie w malarstwie baroku to ostatnie założenie jest najbardziej widoczne.

Lorem ipsum dolor sit amet

- kolor nie stanowi elementu dekoracyjnego, ale wręcz podstawę malarstwa- odważne zestawienia kolorystyczne- bohaterowie o naturalnych, swobodnych pozach, umieszczeni w zawężonej przestrzeni kompozycyjnej- wszechstronność dzieł-kobiety o obfitych kształtach

Apollo i Dafne

Przykład warty omówienia stanowi dzieło „Apollo i Dafne". Jego twórcą jest Włoch - Giovanni Lorenzo Bernini, barokowy rzeźbiarz i architekt. Mało kto wie, że baldachim nad grobem św. Piotra w Bazylice św. Piotra jest jego dziełem. Projektant pięknych rzymskich fontann, twórca religijnych i mitologicznych kompozycji w marmurze.

Rzeźbiarz przedstawił postacie dynamicznie, są w ruchu, na co wskazują wygięte sylwetki bohaterów. Dafne ucieka przed bogiem miłości. Zauważamy zatem dramatyzm tej sceny. Nimfa ma smukłą sylwetkę, niezwykle kobiecą. Z ogromnym pietyzmem artysta oddał jej urodę. Gładka twarz młodziutkiej dziewicy, długie, rozwiane włosy, dostrzegamy niemal każdy ich kosmyk. Otwarte usta to wyraz ekspresji, paniki, strachu. Ona zdaje się krzyczeć. Lewa ręka mężczyzny spoczywa na biodrze Dafne.

Apollo to mężczyzna o idealnej sylwetce. Lewa noga w powietrzu pokazuje, że pogoń za ukochaną jeszcze nie jest skończona. Otwarta prawa dłoń może być interpretowana jako niewypowiedziane słowa boga: „prawie ją złapałem". Mężczyzna wydaje się być szczęśliwy bliskością z Dafne. Nie wie, że to ulotna chwila. Postać jest w ruchu, a wokół jego bioder również widzimy zwiewną szatę. Dostrzegamy miękkość ciała bohaterów, czujemy ten podmuch wiatru towarzyszący postaciom.

Architektura baroku

Cechy stylu barokowego: typy budowli wzorowane dokładnie na renesansie, ale „ze zwiększonym efektem optycznym", duży rozmach budowli, monumentalizm, ciężkie proporcje, dynamika widziana w budynku, rzeźbie, malarstwie, bogactwo dekoracji i form ornamentalnych, przepych, podporządkowanie wielu elementów jednemu głównemu,

Fontanna di Trevi (wł. Fontana di Trevi) - najbardziej znana barokowa fontanna w Rzymie, w rione Trevi (R. II). Została zbudowana z inicjatywy Klemensa XII w miejscu istniejącej wcześniej fontanny zaprojektowanej przez Leona Battiste Albertiego z 1435 r. Zasila ją woda doprowadzona akweduktem zbudowanym w 19 r. p.n.e. przez Agrypę, tym samym, który zasila fontannę Barcaccia znajdującą się u podnóża Schodów Hiszpańskich.

+info

Baruch Spinoza (1632-1677) urodził się w Amsterdamie. Pochodził z rodziny żydowskiej i w żydowskiej szkole się wykształcił. Znał Talmud, kabalistykę, nauczył się wielu języków: oprócz hebrajskiego władał łaciną, hiszpańskim, francuskim i włoskim

Filozofia Pascala była bardzo popularna w baroku. Myśli, stanowiące zbiór notatek, które miały posłużyć Pascalowi jako materiał w pracy nad dziełem życia O prawdziwości religii chrześcijańskiej, mówią o miejscu człowieka we wszechświecie.

Kartezjusz

e Kartezjusz zajął się jednym z najpoważniejszych problemów ówczesnej (a dzisiejszej właściwie też) filozofii - czyli odpowiedzią na sceptyckie argumenty dotyczące niemożności ustalenia prawdy na temat naszego istnienia. Argumenty te, w dużym skrócie, sprowadzały się do trzech spraw:pierwszą był fakt, że istnieją przecież złudzenia zmysłów - niekiedy udaje nam się je zauważyć - a nie możemy nijak udowodnić, czy czasem nie ulegamy im przez całe życie;drugi argument dotyczył niemożności udowodnienia, czy żyjemy na jawie, czy we śnie - czy budząc się, przypadkiem nie zasypiamy. Trzeci polegał na kolejnej niemożności - tym razem ustalenia, czy aby nie jesteśmy bez przerwy wprowadzani w błąd przez jakąś potężniejszą od nas istotę - czy nie jesteśmy pionkami przesuwanymi dowolnie przez jakąś gigantyczną siłę.Jeśli się zastanowić nad tymi argumentami, można dojść do dziwnych wniosków - to zaś, że do dziś są one właściwie nieobalone, potwierdza stałe zainteresowanie filozofii i sztuki - przykładem choćby - by nie szukać daleko - film Matrix.Kartezjusz zaproponował wszak swoje rozwiązanie. Wyszedł w nim z założenia, że owszem, rzeczywiście nie możemy odpowiedzieć na te pytania - sam jednak fakt, że je zadajemy, świadczy o naszym bezsprzecznym i autonomicznym istnieniu. To jest właśnie owo słynne „cogito, ergo sum" (myślę, więc jestem).W ten sposób - oparciem w zwątpieniu staje się samo wątpienie - czyli myślenie. W ten sposób - drogą do prawdy staje się sceptycyzm. Uczynienie faktu myślenia podstawowym założeniem filozofii i teorii poznania było wielkim posunięciem Kartezjusza - bardzo zresztą owocnym w daleko posuniętych skutkach - to jego nazywamy dziś ojcem racjonalizmu.Ustaliwszy swą „metodę" i powyższe założenia, Kartezjusz przystąpił do konstruowania rozbudowanego i obejmującego wszelkie ówczesne zagadnienia systemu filozoficznego. Dla nas jednak najważniejszy jest właśnie początek jego rozumowań - stanowiący poważne odkrycie filozoficzne.

Spinoza

Zdaniem Spinozy ludzka wiedza może pochodzić z czterech źródeł. Pierwsze z nich to wiadomości zasłyszane lub przeczytane. Drugie źródło to doświadczenie. Oba te źródła dostarczają zdaniem filozofa wiedzy fałszywej. Informacje przejmowane bezkrytycznie, podparte mocą czyjegoś autorytetu, mogą utrwalać błędne przekonania, zaś doświadczenie opiera się na chwiejnym świadectwie zmysłów. Trzecim źródłem jest rozumowanie, polegające na wywodzeniu przyczyny ze skutku lub wnioskowaniu o szczegółach z prawa ogólnego. Przykładem takiego zastosowania rozumu jest geometria Euklidesa. Czwarte źródło, według Spinozy najbardziej godne zaufania, to intuicja. Przez intuicję Spinoza rozumie jednak poznanie rzeczy przez samą jej istotę lub przez znajomość najbliższej przyczyny. Spinozjańska intuicja bliska jest kryteriom prawdziwości przyjmowanym przez Kartezjusza

Pascal

Wg jego rozważań człowiek zajmuje bardzo małe miejsce w przyrodzie, jest nicością wobec nieskończoności, nie jest wcale najistotniejszy w przyrodzie. Jest złożony z dwóch natur i w związku z tym nie może niczego poznać tak do końca, bo otaczają go istoty albo cielesne, albo duchowe. Człowiek nigdy się nie dowie, po co istnieje i jakie są przyczyny istnienia świata. Rozum ludzki jest ograniczony, zmysły również - nie chwytają nic krańcowego. Człowiek nie może poznać samego siebie.Według Pascala życie ludzkie jest mało znaczące i krótkie jak błysk. Człowiek jest świadomy swych słabości i niedoskonałości. Godność człowieka spoczywa wmyśli; człowiek jest trzciną najsłabszą wprzyrodzie, ale to trzcina myśląca - stwierdził filozof.Pascal uważał, że nie można naukowo potwierdzić istnienia Boga, ani mu zaprzeczyć. Zaproponował więc, żeby człowiek przyjął jedną z dwóch możliwości - lepiej jednak, na wszelki wypadek, wierzyć w to, że Bóg istnieje, aby po śmierci pójść do nieba. Jeśli zaś Boga nie ma, i tak czeka nas nicość (wtedy nic nie tracimy, żyjąc według zasad wiary). Myślenie to można przedstawić na prostym rysunku:

Filozofia

Barokowe przemiany myśli filozoficznej objęły wszystkie kraje Europy, jednak w każdym regionie epoka ta przebiegała nieco inaczej. Barokowa wizja rzeczywistości była w zasadzie jednolita - zależnie od rozważanych przez filozofów problemów. Każdy z myślicieli proponował system zwarty i całościowy.

Pierwsze „nowe" nadeszło wraz z Kartezjuszem. Ten francuski filozof (1596-1650, pełne nazwisko - René Descartes) rozpoczął swoją działalność od poszukiwania stałej i niezaprzeczalnej metody dochodzenia do prawdy. Wedle niego, w pracy naukowej, a także w ogóle w poznaniu, miarą pewności wiedzy była jej jasność i wyraźność

Lorem ipsum dolor sit amet

+info

ViDEO

# data[].attributes.attachment_link.description
Sztuka baroku Barocco- z portugalskiego perła o nieregularnym kształcie. Zdziczały renesans Początkowo nazwa miał charakter pejoratywny, pogardliwy. Barocco-z portugalskiego perła o nieregularnym kształcie W czasach baroku wielki krok naprzód uczyniła astronomia. Teleskop pozwolił poznać wszechświat lepiej niż kiedykolwiek. Johannes Kepler odkrył prawa rządzące ruchem planet, a Galileusz odkrył księżyce Jowisza i zjawisko bezwładności.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Barokowe inspiracje klasy 1B Lo

Motyw Vanitas naszymi oczami.

Wszystko może być sztuką...

Autorzy

S. Stroiński

Z.Kulczak

P. Paciorek

E. Cichoń

P. Iwicka

M.Sowalski

D. Gryczman

B. Muszyńska

O. Piluszczyk

Z. Bociańska

A. Ozorkiewicz

A. Przybylska

Autorzy

I. Pilarski

M. Chrzanowski

M. Rądlewska

M. Lasocki

A. Ozorkiewicz

M. Bocian

D. Gryczman

M. Usatenko

Biurko może być symbolem

Podczas omawiania symboliki vanitatywnej w sztuce baroku uczniowie mieli za zadanie zrobić zdjęcie, aby odwoływało sie ono do analizowanej topiki.

Stefan Stroiński

view

Estera Cichoń

Pola Iwicka

Michał Sowalski

Dominika Gryczman

Basia Muszyńska

Zuzanna Kulczak

Oliwia Piluszczyk

Zuzanna Bociańska

Aleksandra Ozorkiewicz

Anna Przybylska

Igor Pilarski

Michał Chrzanowski

Maria Rądlewska

Maria Rądlewska

Zuzanna Kulczak

Oliwia Piluszczyk

Basia Muszyńska

Marceli Lasocki

Pola Paciorek

Maksym Usatenko

Dominika Gryczman

Mateusz Bocian

Dziękujemy

# data[].attributes.attachment_link.title
Barkowe inspiracje STO by Kate on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Barokowe inspiracje klasy 1B Lo Motyw Vanitas naszymi oczami. Wszystko może być sztuką... Autorzy S. Stroiński Z.Kulczak P. Paciorek E. Cichoń P. Iwicka M.Sowalski D. Gryczman B. Muszyńska O. Piluszczyk Z. Bociańska A. Ozorkiewicz A. Przybylska Autorzy I. Pilarski M. Chrzanowski M. Rądlewska M. Lasocki A. Ozorkiewicz M. Bocian D.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dziwność istnienia

Środki stylistyczne

START

Zapraszam na lekcję

Część 1

Poezja baroku

Będzie mrocznie

Kontrast - poeci baroku lubili jaskrawe przeciwstawienia i często utwór budowali na antynomiach: biel - czerń, miłość - śmierć, itd. Brzydota - stała się środkiem ekspresji, prawdziwym i silnie działającym sposobem przekazywania bólu, opisu rozkładu ciała, cierpienia. Paradoks - sformułowanie zaskakujące swoją treścią, na pozór bez sensu, sprzeczne z logiką - lecz po przemyśleniu ujawniające nieoczekiwaną prawdę. Na przykład w sonecie Do trupa takim zaskoczeniem są podobieństwa zakochanego i zmarłego, wyeksponowane przez poetę. Oksymoron - to prosty paradoks, połączenie dwóch sprzecznych wyrazów, np. gorący mróz, śliczny brzydal, żywy trup. Hiperbola - wyolbrzymienie - przesadne przedstawienie jakiegoś zjawiska, np. umieram z rozpaczy. Anafora - wielokrotne powtórzenie tego samego zwrotu na początku kolejnych wersów, np. „nic to" w wierszu Cnota grunt wszystkiemu. Inwersja - niezwykły, „powykręcany" i poprzestawiany szyk (kolejność) wyrazów w zdaniu, np.„których każdy, póki żyw, niech, jeśli chce, zażyje".

Barokowe środki stylistyczne

Do trupa, Morsztyn

Leżysz zabity i jam też zabity, Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości, Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości, Ty jawne świece, ja mam płomień skryty, Tyś na twarz suknem żałobnym nakryty, Jam zawarł zmysły w okropnej ciemności , Ty masz związane ręce, ja wolności Zbywszy mam rozum łańcuchem powity. Ty jednak milczysz, a mój język kwili , Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze, Tyś jak lód, a jam w piekielnej śreżodze . Ty się rozsypiesz prochem w małej chwili, Ja się nie mogę, stawszy się żywiołem Wiecznym mych ogniów, rozsypać popiołem.

Pytania do wiersza

+ info

Podmiot liryczny porównuje swoją sytuacje do sytuacji trupa, który podobnie jak on, leży zabity- nieboszczyk strzałą śmierci, mężczyzna strzałą miłości. Pierwsze dwie strofy to opis szczegółów, które mimo pewnych różnic, łączą te dwie postacie. Mężczyzna mówi o sobie, iż ma „płomień skryty", natomiast trup „jawne świece" - mowa tu zapewne o świecach w kościele lub zniczach nagrobkowych.

MARINIZM

mIŁOŚĆ I ŚMIERĆ

Eros i Tanatos- "Literatura bez tajemnic" EROSMisterium miłości, ekspresja, wyrazistość, spełnienie psychofizyczne, zjednoczenie erotyczne i duchowe kochanków prowadzi do refleksji o szczęściu, nasyceniu dobrami materii, ciała, które stanowią dary Nieba, zarówno w tradycji pogańskiej, jak i chrześcijańskiej. Sokratejski święty ogień Erosa rozpala cielesność i duchowość podmiotu kochającego i kochanego z wzajemnością, w poczuciu wolności. Tak rozumiana miłość jest zgodna z wolą Absolutu, współtworzy porządek odwiecznego cyklu życia, rytmu natury, stanowi uniwersalną, kosmiczną siłę, energię, której źródło nigdy nie wygasa. Witalność, harmonia człowieka-mikrokosmosu wobec wszechświata, objawia się w prawie do miłości rozumianej jako dar i zjednoczenie kochanków ze sobą i światem. Miłość jako wartość współtworząca dobro, łączy się z prawdą i pięknem. To siła o boskich atrybutach, zarówno w refleksji filozoficznej, jak i religijnej.Zakaz miłości, z woli kogoś, kto posiada władzę w domu, w towarzystwie, w państwie; uczucia traktowane jako tabu, to strategia negowania i próba destrukcji odwiecznego ładu, którego twórcą jestBóg. TANATOSLogika życia w racjonalny sposób łączy się z przeciwstawną, a zarazem stanowiącą jej dopełnienie, logiką śmierci. Jednakże sfera rationie stanowi jedynego klucza do odczytywania potęgi umierania. W kulturze nowożytnej, na przykład barokowej, popularna jest symbolika wanitatywna i tanatyczna, rekwizyty znaczące w przestrzeniach dzieł sztuki, oznaczające zarazem piękno i nietrwałość, takie jak kwiaty, czy przedstawianie młodości, czasu darowanego tylko „na chwilę".Przemiany w naturze, zgodne z następstwem dnia i nocy, pór roku; zachodzącymi zmianami w historii, następstwem pokoleń, dynastii sublimują cierpienie po stracie kogoś bliskiego, najbliższego, kogoś ważnego, najważniejszego.

+ info

Marinizm był nurtem poezji barokowej, którym inspirował się Jan Andrzej Morsztyn. Twórcą tego prądu był poeta włoski Giambattista Marino (1569-1625), którego zdaniem poezja powinna być tak skonstruowana, aby zadziwiać odbiorcę, zaskakiwać go niezwykłością i giętkością języka, zestawieniami antytetycznymi oraz metaforyką. Poezja powinna dysponować rozmaitością wyszukanych epitetów i oryginalnych porównań oraz kunsztownością.

PRZEPIS NA WIERSZ

Barokowa estetyka w filmie animowanym

Zachwyć się

Video 01

Videos

Jaki związek z filozofią baroku ma zaprezentowana wizja świata?

Obejrzyj film

Video 02

Arka

Jaka wizja człowieka została przedstawiona w piosence?

Dziękuję!

Ciąg dalszy nastąpi

# data[].attributes.attachment_link.title
Poezja baroku Do trupa by Kate on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Dziwność istnienia Środki stylistyczne START Zapraszam na lekcję Część 1 Poezja baroku Będzie mrocznie Kontrast - poeci baroku lubili jaskrawe przeciwstawienia i często utwór budowali na antynomiach: biel - czerń, miłość - śmierć, itd. Brzydota - stała się środkiem ekspresji, prawdziwym i silnie działającym sposobem przekazywania bólu, opisu rozkładu ciała, cierpienia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Can't decide?
Wheel Decide for you!

You'll have to take our word for it that the wheel landed on 4. Relacje Soplicy ze Stolnikiem. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!). You can spin it to get a random decision. Make your own wheel of dinner, wheel of fortune, wheel of lunch, wheel of whatever you want now!

Post your wheels to r/WheelDecide or our Twitter
Yours might be added to our Official Wheel Decide Wheels

# data[].attributes.attachment_link.description
You'll have to take our word for it that the wheel landed on 4. Relacje Soplicy ze Stolnikiem. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
William Szekspir

Makbet

Opracowanie lektury

Kontakt

Film

Tekst

Audiobook

Konteksty

Świat przedstawiony

Nieśmiertelny Szekspir

Rodzaj i gatunek literacki

O autorze

Radosława Górska

KontaktFacebook / Blogger / E-mail rad14gor@gmail.com

ScheduleMondayTuesdayWednesdayThursdayFridayLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsum

Rodzaj i gatunek literacki

Back

Teatr Szekspirowski w Gdańsku

Odbąź wirtualną podróż po Teatrze Globe

Dramat szekspirowski

Teatr elżbietański

Teatr elżbietański- typ teatru publicznego, który rozwinął się w Anglii za panowania Elżbiety I,o bardzo charakterystycznej budowie. Spektakle tworzyły zawodowe zespoły teatralne (The Globe, The Rose, The Swan, The Fortune), a tekstów dostarczali dobrze wykształceni dramaturdzy, którzy osobiście czuwali nad kształtem przedstawienia. Pierwszy tego typu budynek (The Theatre) powstał w 1576 r. pod Londynem. Był pierwszą stale działającą sceną publiczną - wcześniej grywano na targach i w ogrodach. Na niej odbywały się premierowe spektakle dramatów Szekspira, a sam pisarz występował jako aktor. Konflikt z właścicielem działki zakończył się eksmisją artystów, którzy przenieśli się wówczas do nowej siedziby - słynnego The Globe (Pod Kulą Ziemską). Drewniany budynek teatru spłonął w 1613 r., gdy pokryty słomą dach zajął się ogniem użytym w spektaklu Henryk VIII. Odbudowany w ciągu roku - został następnie zburzony przez purytan. W 1997 r. otwarto jego replikę, znajdującą się jednak w innym miejscu niż oryginalne. Schemat ukształtowania przestrzeni teatralnej wpłynął na swoisty charakter przedstawień teatru elżbietańskiego - opierających się na poetyckiej wyobraźni i sztuce aktorskiej, niemal całkowicie pozbawionych efektów widowiskowych. Otwarty układ właściwy estradzie, w którym nakładała się na siebie przestrzeń widowni i sceny, sprawiał, że teatr stawał się modelem świata.Budynek. Była to wolno stojąca budowla na planie wielokąta. W jej centrum znajdował sięniezadaszony dziedziniec z rozległą sceną przylegającą do jednej ze ścian. Nad całym budynkiem górowała wieża zdobiona godłem teatru, z której trębacz oznajmiał początek przedstawienia.Widownia. Widzowie otaczali scenę jak estradę z trzech stron. Loże dla zamożniejszychwidzów mieściły się w podcieniach i na dwóch lub trzech piętrach galerii biegnących wokółdziedzińca. Pospólstwo gromadziło się na niezadaszonym dziedzińcu. Widzowie nie tylko oglądali przedstawienie, ile stawali się jego uczestnikami i współtwórcami.Scena. Przestrzeń sceniczna była trójdzielna: oprócz wysuniętej platformy obejmowała teżscenę tylną i górną. Scenę tylną tworzyła przestrzeń umieszczona w głębi platformy, pod dachem podtrzymywanym przez kolumny, a także zasłonięte małą kurtyną pomieszczenie z garderobami aktorów, maszynownią i magazynem. Scena górna obejmowała przedłużenie pierwszego piętra galerii, tworzące rodzaj balkonu.Dekoracje. Teatr elżbietański cechował się umownością. Nie stosowano w zasadzie dekoracji,zastępując je napisami (np. „w pałacu") lub informacją zawartą w dialogach. Czasem tylną ścianę sceny ozdabiano gobelinami. Za to kosztowne były kostiumy.Aktorzy. W epoce Shakespeare'a nie prowadziło się, głównie ze względu na brak czasu, próbzbiorowych, a aktorzy otrzymywali jedynie tekst własnych ról. Dlatego kluczowe sceny jegodramatów rozgrywają się zaledwie między dwiema, co najwyżej trzema postaciami lub odgrywane są przez jedną postać [...]. Role kobiece odgrywali młodzi mężczyźni lub chłopcy.Słownik wiedzy o teatrze, praca zbiorowa, Bielsko-Biała 2005, s. 139-140.

Dramat

DefinicjaDramat [z gr. drȃma- 'ruch, akcja'] to jeden z trzech rodzajów literackich (obok epiki i liryki), azarazem jedyny na pograniczu teatru i literatury. Dopóki utwór rozpatrywany jest na płaszczyźnie literatury, można porównywać go z utworami epickimi i lirycznymi. Realizacja sceniczna tego tekstu należy już do sztuki teatru.Dramat ma swoje korzenie w starożytnej Grecji, w obrządkach ku czci Dionizosa, gdzie ewoluował w toku tworzenia przedstawień scenicznych. Dlatego też podstawowym założeniem dramatu jest jego przeznaczenie do wykonywania na scenie. Ta funkcja warunkuje również budowę samego dzieła dramatycznego.Cechy dramatuPrzeznaczenie do realizacji scenicznejKonstrukcja utworu na dialogach (nadają bieg akcji) i monologach (sposób autocharakterystyki bohaterów)Didaskalia czyli 'tekst poboczny' (wskazówki stanowiące uzupełnienie fabuły)Wyrazista akcja (fabuła)Podział na sceny i aktyZwłaszcza w dramacie starożytnym ważną rolę pełnił chór komentujący wydarzenia akcji i przewodzący odbiorcy w zrozumieniu dane sytuacji scenicznej. W klasycznej odmianie dramatu występuje bardzo uporządkowana, jasno zarysowana akcja (od przedstawienia, perypetię,punkt kulminacyjny i rozwiązanie).Odmiany dramatuNa przestrzeni wieków ukształtowały się rozmaite odmiany dramatu, a każda kolejna epoka wniosła coś do siebie w rozwój tego rodzaju literackiego:- dramat antyczny, którego źródeł upatruje się właśnie w obchodach święta ku czci boga Dionizosa. Z dramatu antycznego wykształciły się dwa podstawowe gatunki dramatyczne: komedia i tragedia, a połączenia ich cech narodziła się tragikomedia.- dramat satyrowy,czylistarogrecka odmiana dramatu, wykorzystująca motywy i postacie mitologiczne w humorystycznym ujęciu.- dramat liturgiczny, popularny w średniowieczu i renesansie, traktujący o tematach ewangelicznych.- dramat szekspirowski zrodzony w epoce elżbietańskiej, przełamujący konwencję klasycystyczną, łączący w sobie cechy różnych gatunków i stanowiący inspirację dla późniejszego dramatu romantycznego.- dramat romantycznybędący przeciwieństwem dramatu klasycystycznego, czyli wyzwoleniem się spod zasad klasyki. Zaliczamy do niego utwory o swobodnej konstrukcji, łączące różne kategorie estetyczne np. groteskę z fantastyką lub realizmem.- dramat mieszczański powstały w XVIII wieku, również sprzeciwiający się regułom dramatu klasycystycznego, rozwijający nowe formy inscenizacyjne.Z najważniejszych odmian dramatu wieku XX wyróżnia się:- dramat groteskowy, z luźnymi, często bezsensownymi scenami, operujący absurdem i groteską- dramat poetycki charakteryzujący się poetyckością języka i tekstu, dość swobodną konstrukcją i światem przedstawionym pełnym metaforycznych i symbolicznych znaczeń- dramat epicki często obrazujący procesy społeczne i umoralniający publiczność

"Makbet" na scenie

Wykonaj mapę myśli na podstawie tekstu "Teatr elżbietański". Używaj nie tylko słów, ale także rysunków lub zdjęć.

Podanym cechom dramatu Szekspirowskiego przyporządkuj przykłady z "Makbeta". Przeciągnij przykłady na odpowiednie tablice.

Zerwanie z zasadą trzech jedności

Postacie mają bogate życie psychiczne

Występowanie scen drastycznych

Wprowadzenie scen zbiorowych

Złamanie zasady decorum

Wprowadzenie na scenę świata fantastycznego

Akcja toczy się w Szkocji i Anglii

Podczas spotkania z czarownicami na scenie jesą 3 czarownice i 2 rycerzy

Pojedynek Makbeta z Makdufem odbywa się na scenie

Dialogi pisane są wierszem, a inne prozą

Na uczcie pojawia się duch Banka

W akcie V pojawia się scena z udziałem wielu żołnierzy

Makbet dwa razy spotyka się z czarownicami

Bohaterowie mówią różnym stylem, czasem wysokim, czasem potocznymi

Utwór ma wątek Makbeta i wątki poboczne

Akcja trwa wiele dni

Obserwujemy psychikę Lady Makbet

Makbet to bohater dynamiczny

Odpowiedź sprawdź dopiero po wykonaniu zadania.

Cechy dramatu Szekspirowskiego na przykładyzie "Makbeta".

Zerwanie z zasadą trzech jedności

Postacie mają bogate życie psychiczne

Występowanie scen drastycznych

Wprowadzenie scen zbiorowych

Złamanie zasady decorum

Wprowadzenie na scenę świata fantastycznego

Akcja toczy się w Szkocji i Anglii

Podczas spotkania z czarownicami na scenie jesą 3 czarownice i 2 rycerzy

Pojedynek Makbeta z Makd,ufem odbywa się na scenie

Dialogi pisane są wierszem, a inne prozą

Na uczcie pojawia się duch Banka

W akcie V pojawia się scena z udziałem wielu żołnierzy

Makbet dwa razy spotyka się z czarownicami

Bohaterowie mówią różnym stylem, czasem wysokim, czasem potocznymi

Utwór ma wątek Makbeta i wątki poboczne

Akcja trwa wiele dni

Obserwujemy psychikę Lady Makbet

Makbet to bohater dynamiczny

Back

Świat przedstawiony

Back

Animacja

Problemy i motywy

Wydarzenia

Czas akcji

Czas akcji utworuAkt I - dzień - wieczór - nocAkt II - ta sama noc - późna noc - świt - dzieńAkt III - dzień - wieczór - noc - następny dzieńAkt IV - ten sam dzień - następny dzieńAkt V - noc- następny dzień - dzień przed bitwą - następny dzień - dzień po bitwieMiędzy aktem IV i V jest logiczna przerwa czasowa (Malcolm zgromadził wojska, przybył z Anglii do Szkocji, dotarł pod Dunzynan)Zwróć uwagę, że znaczna część wydarzeń toczy się w nocy. Spróbuj zinterpretować ten fakt. Odwołaj się do znajomości dramatu. Wykorzystaj wypowiedź literaturoznawcy Jana Kotta: "Większość scen dzieje się w nocy. Są wszystkie godziny nocy: późny wieczór, północ i blady świt. Noc jest tutaj ciągle obecna, przypominana i przywoływana nieustannie i natrętnie; w metaforyce; ,,Nie ujrzy słońce tego jutra", [...] w samym przebiegu akcji i w nagłych, jak zawsze u Szekspira, prozaicznych i wstrząsających realiach: „A teraz włóż nocną koszulę."Jest to noc, z której wygnano sen. W żadnej z tragedii Szekspira nie mówi się tyle o śnie. Makbet zamordował sen. Makbet nie może już zasnąć. W całej Szkocji nie może już nikt zasnąć. Nie ma już snu, są tylko koszmary.A gdy w śnie bydlęcym legną jak w śmierci...Przed tym snem gęstym i lepkim, w którym powraca jawa i który nie daje zapomnienia, przed snem, który jest mono-myślą o zbrodni, przed snem, który nie jest snem, ale koszmarem, bronią się nie tylko Makbet i Lady Makbet."Rozwiązanie

Bohaterowie

Teatr elżbietański- typ teatru publicznego, który rozwinął się w Anglii za panowania Elżbiety I,o bardzo charakterystycznej budowie. Spektakle tworzyły zawodowe zespoły teatralne (The Globe, The Rose, The Swan, The Fortune), a tekstów dostarczali dobrze wykształceni dramaturdzy, którzy osobiście czuwali nad kształtem przedstawienia. Pierwszy tego typu budynek (The Theatre) powstał w 1576 r. pod Londynem. Był pierwszą stale działającą sceną publiczną - wcześniej grywano na targach i w ogrodach. Na niej odbywały się premierowe spektakle dramatów Szekspira, a sam pisarz występował jako aktor. Konflikt z właścicielem działki zakończył się eksmisją artystów, którzy przenieśli się wówczas do nowej siedziby - słynnego The Globe (Pod Kulą Ziemską). Drewniany budynek teatru spłonął w 1613 r., gdy pokryty słomą dach zajął się ogniem użytym w spektaklu Henryk VIII. Odbudowany w ciągu roku - został następnie zburzony przez purytan. W 1997 r. otwarto jego replikę, znajdującą się jednak w innym miejscu niż oryginalne. Schemat ukształtowania przestrzeni teatralnej wpłynął na swoisty charakter przedstawień teatru elżbietańskiego - opierających się na poetyckiej wyobraźni i sztuce aktorskiej, niemal całkowicie pozbawionych efektów widowiskowych. Otwarty układ właściwy estradzie, w którym nakładała się na siebie przestrzeń widowni i sceny, sprawiał, że teatr stawał się modelem świata.Budynek. Była to wolno stojąca budowla na planie wielokąta. W jej centrum znajdował sięniezadaszony dziedziniec z rozległą sceną przylegającą do jednej ze ścian. Nad całym budynkiem górowała wieża zdobiona godłem teatru, z której trębacz oznajmiał początek przedstawienia.Widownia. Widzowie otaczali scenę jak estradę z trzech stron. Loże dla zamożniejszychwidzów mieściły się w podcieniach i na dwóch lub trzech piętrach galerii biegnących wokółdziedzińca. Pospólstwo gromadziło się na niezadaszonym dziedzińcu. Widzowie nie tylko oglądali przedstawienie, ile stawali się jego uczestnikami i współtwórcami.Scena. Przestrzeń sceniczna była trójdzielna: oprócz wysuniętej platformy obejmowała teżscenę tylną i górną. Scenę tylną tworzyła przestrzeń umieszczona w głębi platformy, pod dachem podtrzymywanym przez kolumny, a także zasłonięte małą kurtyną pomieszczenie z garderobami aktorów, maszynownią i magazynem. Scena górna obejmowała przedłużenie pierwszego piętra galerii, tworzące rodzaj balkonu.Dekoracje. Teatr elżbietański cechował się umownością. Nie stosowano w zasadzie dekoracji,zastępując je napisami (np. „w pałacu") lub informacją zawartą w dialogach. Czasem tylną ścianę sceny ozdabiano gobelinami. Za to kosztowne były kostiumy.Aktorzy. W epoce Shakespeare'a nie prowadziło się, głównie ze względu na brak czasu, próbzbiorowych, a aktorzy otrzymywali jedynie tekst własnych ról. Dlatego kluczowe sceny jegodramatów rozgrywają się zaledwie między dwiema, co najwyżej trzema postaciami lub odgrywane są przez jedną postać [...]. Role kobiece odgrywali młodzi mężczyźni lub chłopcy.Słownik wiedzy o teatrze, praca zbiorowa, Bielsko-Biała 2005, s. 139-140.

Miejsca akcji

DefinicjaDramat [z gr. drȃma- 'ruch, akcja'] to jeden z trzech rodzajów literackich (obok epiki i liryki), azarazem jedyny na pograniczu teatru i literatury. Dopóki utwór rozpatrywany jest na płaszczyźnie literatury, można porównywać go z utworami epickimi i lirycznymi. Realizacja sceniczna tego tekstu należy już do sztuki teatru.Dramat ma swoje korzenie w starożytnej Grecji, w obrządkach ku czci Dionizosa, gdzie ewoluował w toku tworzenia przedstawień scenicznych. Dlatego też podstawowym założeniem dramatu jest jego przeznaczenie do wykonywania na scenie. Ta funkcja warunkuje również budowę samego dzieła dramatycznego.Cechy dramatuPrzeznaczenie do realizacji scenicznejKonstrukcja utworu na dialogach (nadają bieg akcji) i monologach (sposób autocharakterystyki bohaterów)Didaskalia czyli 'tekst poboczny' (wskazówki stanowiące uzupełnienie fabuły)Wyrazista akcja (fabuła)Podział na sceny i aktyZwłaszcza w dramacie starożytnym ważną rolę pełnił chór komentujący wydarzenia akcji i przewodzący odbiorcy w zrozumieniu dane sytuacji scenicznej. W klasycznej odmianie dramatu występuje bardzo uporządkowana, jasno zarysowana akcja (od przedstawienia, perypetię,punkt kulminacyjny i rozwiązanie).Odmiany dramatuNa przestrzeni wieków ukształtowały się rozmaite odmiany dramatu, a każda kolejna epoka wniosła coś do siebie w rozwój tego rodzaju literackiego:- dramat antyczny, którego źródeł upatruje się właśnie w obchodach święta ku czci boga Dionizosa. Z dramatu antycznego wykształciły się dwa podstawowe gatunki dramatyczne: komedia i tragedia, a połączenia ich cech narodziła się tragikomedia.- dramat satyrowy,czylistarogrecka odmiana dramatu, wykorzystująca motywy i postacie mitologiczne w humorystycznym ujęciu.- dramat liturgiczny, popularny w średniowieczu i renesansie, traktujący o tematach ewangelicznych.- dramat szekspirowski zrodzony w epoce elżbietańskiej, przełamujący konwencję klasycystyczną, łączący w sobie cechy różnych gatunków i stanowiący inspirację dla późniejszego dramatu romantycznego.- dramat romantycznybędący przeciwieństwem dramatu klasycystycznego, czyli wyzwoleniem się spod zasad klasyki. Zaliczamy do niego utwory o swobodnej konstrukcji, łączące różne kategorie estetyczne np. groteskę z fantastyką lub realizmem.- dramat mieszczański powstały w XVIII wieku, również sprzeciwiający się regułom dramatu klasycystycznego, rozwijający nowe formy inscenizacyjne.Z najważniejszych odmian dramatu wieku XX wyróżnia się:- dramat groteskowy, z luźnymi, często bezsensownymi scenami, operujący absurdem i groteską- dramat poetycki charakteryzujący się poetyckością języka i tekstu, dość swobodną konstrukcją i światem przedstawionym pełnym metaforycznych i symbolicznych znaczeń- dramat epicki często obrazujący procesy społeczne i umoralniający publiczność

Omówienie lekktry

Zadanie Rozwiązanie

ZadanieRozwiązanie

Bohaterowie

Back

Czarownice

Makduf

Malcolm

Banko

Dunkan

Lady Makbet

Makbet

Kto jest kto?

Makduf - lord szkocki. Postać wierna królowi Dunkanowi, jeden z pierwszych panów, który podejrzewa zdradę Makbeta. Jest zmuszony uciekać do Anglii i opuścić żonę i dzieci w swej posiadłości w Fajf. Jako niemowlę został wyjęty przez lekarzy z łona matki, zanim upłynęło dziewięć miesięcy. Fakt ten będzie przedmiotem jednej z wróżb, dotyczących śmierci Makbeta.

Malkolm i Donalbein - synowie króla Dunkana. Nie kierują się żądzą władzy, ale stosują raczej uniki w polityce, stawiając na wartość ich życia. Po morderstwie Dunkana podejrzewają spisek także przeciw sobie i uciekają z kraju. Z daleka obserwują tyrańskie rządy Makbeta. Gdy znajdują pomoc u króla Anglii, ruszają przywrócić w ich ojczyźnie ład i spokój. Malkolm, jako starszy, przejmuje władzę. Zaprasza poddanych na koronację do Skony.Malkolm jest postacią drugoplanową, ale razem z Donalbeinem stanowi przeciwwagę postaci Makbeta. Malkolm i jego ojciec są typami władców sprawiedliwych, praworządnych, dążących do pokoju w państwie. Z tą postawą natomiast kontrastuje wizja władzy, którą reprezentuje Makbet-tyran.

Dunkan - król Szkocji. Władca sprawiedliwy, mężny, doceniający starania poddanych w walce dla ojczyzny. Nagradza Makbeta tytułami w zamian za bohaterstwo na polu bitwy. Zdrajców ojczyzny karze śmiercią (przykład tana Kawdoru). Dunkan nie podejrzewa przemiany swego krewnego, Makbeta, i zatrzymuje się w Inverness, nieświadomy zasadzki na swe życie. Ginie z rąk Makbeta.

Banko - przyjaciel Makbeta. Jest dowódcą wojsk Dunkana w wojnie szkocko-norweskiej. Podobnie jak Makbet, Banko zdobył sławę jako waleczny rycerz, dzięki któremu Szkocja wygrała z wrogiem. Postać szlachetna, prawdomówna, wierna ideałom, racjonalna. Czarownice przepowiadają mu, że zostanie ojcem królewskiego rodu. Banko przestrzega Makbeta przed złudnością przepowiedni wiedźm, próbuje logicznie analizować słowa wieszczek i zachowuje dystans do tych istot o niepewnych intencjach.Banko podchodzi do przepowiedni wiedźm zupełnie inaczej niż Makbet. To z jego ust wypłynie opis dziwnych wieszczek, przypominających kobiety, nienaturalnie zniekształcone [w. 133-142]. Jest on więc bacznym obserwatorem. Chce zbadać, czy zjawy są prawdziwe, czy też może zostały wywołane przez trujące rośliny, które obaj mężczyźni mogli wcześniej spożyć. Przyjaciel głównego bohatera zauważa, że nie należy ufać słowom niepewnych istot. Jest więc człowiekiem twardo stojącym na ziemi.W późniejszych scenach tragedii Banko daje dowody, że potrafi być przyjacielem, dochować tajemnicy. Nie zdradza Makbeta przed królem Dunkanem, który nie wie o przepowiedni wiedźm. Banko jest postacią neutralną w zagadkowej sytuacji między Makbetem a dworem zmarłego Dunkana. Lordowie zaczynają podejrzewać spisek, odsuwać się od Makbeta, natomiast Banko wydaje się pozostawać bezstronny. Banko ginie w napaści, zorganizowanej przez króla Makbeta, który był zazdrosny o losy przepowiedziane jego potomstwu.

Makbet

Wejdź w jedną z zaproponowanych ról i poznaj bohatera tragedii Szekspira.Każda z ról doprowadzi Cię do wnikliwej charakterystyki Makbeta, ale różnymi drogami.Możesz wybrać rolę profilera, który stara się zbudować pogłębiony rysunek psychiczny postaci, analizując sposób dokonywania przez niego zbrodni oraz przeżycia temu towarzyszące.Możesz wcielić się w dziennikarza śledczego, który będzie sie starał dotrzeć do motywów postępowania bohatera, będzie badał jego związki z innymi osobami, pochyli sie nad krzywdami wyrządzonymi przez Makbeta.Możesz też pozostać uczniem, który wykona zadania polegające na komentowaniu cytatów, będzie nazywał cechy i stany emocjonalne postaci oraz wyrażał własną opinię o niej.

profiler

uczeń

dziennikarz śledczy

A teraz zbierzcie swoje wnioski i przedstawcie na forum grupy. Podyskutujcie o wynikach Waszej pracy.

Podzielcie się ze mną uwagami na temat satysfakcji z wykonanej pracy, uwag dotyczących zadań, sposobów ulepszenia ćwiczeń.

Back

Profiler

Zadanie 1

Zadanie 2

Zadanie 3

Zadanie 4

Zadanie 5

Zadanie 6

Rozwiązanie 1

Rozwiązanie 2

Rozwiązanie 3

Rozwiązanie 4

Rozwiązanie 5

Rozwiązanie 6

ma świadomość klęski

Rozwiązanie 7

Zadanie 7

Zadanie 8

Przy pomocy lupy poszukaj na czarnym tle tablicy ukrytych cech osobowości bohatera. Przeciągnij na obrazek te cechy, które wynikają z Twojej pracy

tyran

dręczony skrupułami

wątpiący

odważny

niemoralny

ambitny

cyniczny

okrutny

mściwy

oschły

stracił wrażliwość

żądny władzy

bezwzględny

Back

Dziennikarz śledczy

Zadanie 1

Zadanie 2

Zadanie 3

Zadanie 4

Zadanie 5

Zadanie 6

Zadanie 7

Zadanie 8

Przy pomocy lupy poszukaj na czarnym tle tablicy ukrytych cech osobowości bohatera. Przeciągnij na obrazek te cechy, które wynikają z Twojej pracy

Rozwiązanie 1

Rozwiązanie 2

Rozwiązanie 3

Rozwiązanie 4

Rozwiązanie 5

Rozwiązanie 6

Rozwiązanie 7

bezwzględny

żądny władzy

ma świadomość klęski

tyran

dręczony wyrzutami sumienia

wątpiący

odważny

niemoralny

ambitny

cyniczny

okrutny

mściwy

oschły

Back

Uczeń

bezwzględny

żądny władzy

ma świadomość klęski

tyran

dręczony skrupułami

wątpiący

odważny

niemoralny

ambitny

cynic zny

okrutny

mściwy

oschły

Rozwiązanie 2

Rozwiązanie 1

Rozwiązanie 3

Rozwiązanie 4

Rozwiązanie 5

Zadanie 3

Zadanie 2

Zadanie 1

Zadanie 4

Zadanie 5

Zadanie 7

Przy pomocy lupy poszukaj na czarnym tle tablicy ukrytych cech osobowości bohatera. Przeciągnij na obrazek te cechy, które wynikają z Twojej pracy

Rozwiązanie 6

Zadanie 6

Back

Czarownice/Wiedźmy

"Wydaje mi się, że to jest kluczowy temat dla tego tekstu. Bo kim właściwie są wiedźmy?"

Krzysztof Globisz odtwórca głownej roli w Makbecie reż. A. Wajdy

Zaproszenie do dyskusji

Tekst - kontekst

Rozwiązania

Zadania

Zaproszenie do dyskusji

Sugestie programu "Grając w Szekspira"

Back

Podyskutujcie chwilę, kim właściwie są wiedźmy w "Makbecie". Zastanówcie się, jaką rolę pełnią. Spiszcie swoje pomysły i porównajcie je z wnioskami, jakie wynikną z pracy na spotkaniu.

PYTANIA DO ROZWAŻENIACzy czarownice są złe?Czy wydarzenia z gry byłyby takie same, gdyby czarownice ich nie przewidziały?Czy Makbet byłby królem, gdyby nie zabił Duncana?Czy naprawdę możemy zmienić nasze życie, jeśli przyszłość jest już wypisana?

Twoim zadaniem będzie stworzenie osi czasu dla Lady Makbet. Zgromadź potrzebne cytaty. Co robi bohaterka? Co bohaterka mówi i myśli? Co o bohaterce sądzą inni? W jaki sposób bohaterka się zmienia?

Lady Makbet

Akt I scena 5 i 7

Akt Vscena 3 i 7

Akt IIIscena 2 i 4

Akt Vscena 1

Akt IIscena 2

Back

Nieśmiertelny Szekspir

Back

Artykuł "Nieśmiertelny Szekspir"

"Makbet:" - Wybór cytatów

Opinie o Williamie Szekspirze

Oś czasu

Zadanie dla ambitnych

"Makbet" dziś Film reż. Grzegorz Jarzyna

W jaki sposób współcześni twórcy nawiązują do tradycji szekspirowskiej? Odpowiedz na podstawie interpretacji fragmentu oraz innego tekstu kultury. [Wskaż nawiązania do dramatu Makbet i opisz sposób ich przekształcenia ] Huczała wichura. Błyskawice raz po raz kłuły ziemię, niby niezręczny skrytobójca. Grom przetaczał się tam i z powrotem - po ciemnych, chłostanych deszczem wzgórzach. (...) Noc była czarna jak wnętrze kota. Można by uwierzyć, że właśnie w taką noc bogowie przesuwają ludzi niczym pionki na szachownicy losu. Pośród tej burzy żywiołów ogień migotał pod ociekającymi krzewami kolcolistu jak obłęd w oczach łasicy. Oświetlał trzy przygarbione postacie. Kiedy zabulgotał kociołek, ktoś zajęczał przeraźliwie: - Rychłoż się zejdziem znów? Zapadło milczenie. Aż w końcu ktoś inny odpowiedział tonem o wiele bardziej zwyczajnym: - Myślę, że dam radę w przyszły wtorek.(...) W takie noce czarownice wyruszają w świat. No, może nie całkiem w świat. Nie lubią obcej kuchni, nie są pewne wody, a w dodatku szamani stale zajmują im leżaki. Ale dzisiaj zza porwanych chmur wyłaniał się księżyc w pełni, szarpane wiatrem powietrze pełne było szeptów i bardzo wyraźnego posmaku magii. Na swej polanie w lesie rozmawiały czarownice. - We wtorek mam przypilnować dzieciaka - oświadczyła jedna z nich. Nie nosiła kapelusza, a tylko burzę siwych loków, tak gęstych, że przypominały hełm. - Najmłodszego naszego Jasona. Ale może być piątek. Pospiesz się z herbatą, skarbie. Gardło mi zaschło na wiór. Najmłodsza z trójki westchnęła i chochlą przelała trochę wrzątku z kociołka do imbryka. (...) Magrat lekko drżały ręce, kiedy parzyła herbatę. Oczywiście, czuła się zaszczycona, ale i zdenerwowana, że przypadło jej zacząć pracę wioskowej czarownicy pomiędzy Babcią i -z drugiej strony lasu - Nianią Ogg. Sama wpadła na pomysł, by utworzyć miejscowy sabat. Miała wrażenie, że tak będzie bardziej... no... bardziej okultystycznie. Ku jej zdumieniu, dwie czarownice zgodziły się, a przynajmniej nie odmówiły zbyt stanowczo. - Rabat? - zdziwiła się Niania Ogg. - A po co nam wspólny rabat? - Jej chodzi o sabat, Gytho - wyjaśniła Babcia Weatherwax. - No wiesz, jak za dawnych lat. Spotkanie. - Potupiemy? - spytała Niania Ogg z nadzieją. - Żadnych tańców - uprzedziła Babcia. - Nie przepadam za tańcami. Ani śpiewami, ani nadmiernym podnieceniem, ani zabawą z różnymi maściami i tym podobnie. - Dobrze ci zrobi takie wyjście - oświadczyła z zachwytem Niania. Magrat była trochę rozczarowana w kwestii tańca i zadowolona, że nie zdradziła jednego czy drugiego pomysłu, który jej chodził po głowie. Sięgnęła po przyniesione z domu zawiniątko. To był jej pierwszy sabat i postanowiła, że wypadnie jak należy. - Może ktoś ma ochotę na słodką bułeczkę? - zaproponowała. Babcia dobrze się przyjrzała, zanim odgryzła pierwszy kęs. Każda bułeczka miała symbol nietoperza na wierzchu. Oczka nietoperzy Magrat zrobiła z rodzynek. Terry Pratchett Trzy wiedźmy

Najsłynniejsze cytaty z "Makbeta"Wykorzystaj 3 spośród podanych cytatów w roli potwierdzenia Twoich argumentów w charakterystyce bohatera.Słownictwo ułatwiające wprowadzenie cytatu znajdziesztutaj

Wiliam Szekspir 1564 - 1606 Jak uczyć chronologii?Jeśli chodzi o czas, uczniów uznać można za żywy dowód na istnienie teorii względności. Wg nich Kochanowski żył w XX wieku, a już na pewno przed...UczeiinspirujeTwórczość Williama Szekspira przypada na przełom między renesansem a barokiem.

Uważany za największego pisarza i dramaturga wszechczasów, Szekspir zrewolucjonizował dramat. Czerpał z antycznego pierwowzoru i wzbogacał go o współczesny artyście humanizm i nieograniczoną wolność. Szekspir zmienił diametralnie tematykę dramatu, z religijnej na świecką. Interesowały go żywioły, które napędzały historię świata, takie jak: pożądanie, miłość, władza, zdrada, nienawiść.Dzieje, które opowiadał, najczęściej zaczerpnięte były z kart angielskiej lub światowej historii. Charakteryzują się, poza szczegółowością, poruszaniem tematów psychologicznych oraz występowaniem w nich sił nadprzyrodzonych. Język, w którym pisał, był kwintesencją angielszczyzny. Umiejętność doboru słów i ich zasób sprawiły, że nie miał sobie równych.Pojawiły się jednak głosy krytykujące zachwyt nad twórczością Szekspira. Niektóre autorytety literackie i badacze twierdzą, że dramatopisarz nie mógł być autorem tylu dzieł, o tak różnej tematyce historycznej. Uważali, że ktoś z takim wykształceniem i pochodzeniem, po prostu nie był w stanie poznać tak dobrze historii Anglii i Europy. Innym argumentem jest fakt, że dopiero po śmierci artysty zrobiło się bardzo głośno na temat jego twórczości. Za życia był sławny jedynie w ciasnym kręgu teatralnym. Faktem jest, że nie zachowały się rękopisy dzieł Szekspira, co uważa się za argument, że nie koniecznie musiał być autorem ich wszystkich.Bohaterowie Szekspira:Zmagają się często z niszczącymi mocami namiętności i upajającymi złudzeniami. Szekspir studiuje naturę ludzką bez humanistycznego entuzjazmu. W człowieku częściej odnajduje potwora niż anioła. Najważniejszym motywem dramatów jest problem władzy, która bywa demoralizująca i niszcząca. Szekspira interesuje mechanizm władzy, ukrytego obiektu wszystkich ludzkich pragnień.Makbet (1623)Utwór przypomina senny koszmar. Przepełniony jest uczuciami: zdrada, wrażliwość ludzka, miłość źle pojmowana, chorobliwa żądza władzy, zawiść, żądza zemsty, nieposkromiona ambicja, bezmierna pycha, ukryte tchórzostwo, niezaspokojona ludzka ambicja. Los jest w człowieku, w jego charakterze, woli i pragnieniach. To utwór o głupocie, krótkowzroczności, różnorodności charakterów, złożoności ludzkich zachowań. Należy pamiętać, że zło rodzi zło, a zbrodnie pociągają za sobą kolejne zbrodnie. Makbet wierny poddany króla staje się seryjnym mordercą. Za swoje zbrodnie musi zapłacić śmiercią. Szekspir odrzuca renesansowy mit człowieka rozumnego, który potrafi zapanować nad swoimi namiętnościami. Przekreśla też renesansową wizję harmonii świata. Przecież każdy widzi świat inaczej, podporządkowując jego obraz swojemu stanowi ducha. Szekspir swobodnie miesza komizm z tragizmem, gdyż wizji chaotycznego świata nie można opisać w formie klasycznej.

Na jakie przyczyny niebywałej popularności dzieł Szekspira współcześnie wskazuje Krzysztof Kucharski?

Rodzaj i gatunek literacki

Źródła

http://teatrotekaszkolna.pl/home/index

https://ninateka.pl/filmy?SearchQuery=Makbet

http://encyklopediateatru.pl/autorzy/136/william-shakespeare

https://www.youtube.com/watch?v=yTg8IqZySww

https://ostatnidzwonek.pl/makbet/

https://www.superkalejdoskop.com/index.php/kultura/3006-niesmiertelny-szekspir

https://klp.pl/makbet/

http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2020/02/26/william-szekspir-makbet-opracowanie-omowienie-opis-analiza-streszczenie/

https://www.shakespearesglobe.com/learn/secondary-schools/playing-shakespeare-with-deutsche-bank/macbeth-2020-playing-shakespeare/#resources

http://aleklasa.pl/liceum/c238-sztuka-pisania/c244-klucze-zdan/jak-wprowadzic-cytat

https://teologiapolityczna.pl/jan-kott-makbet-albo-zarazeni-smiercia-tpct-3-

https://learningapps.org/watch?v=pf3z1n1vj20

Stephen Greenblatt, Shakespeare. Stwarzanie świata, Warszawa 2007, s. 341-342.

Dziękuję za uwagę

Back

# data[].attributes.attachment_link.title
Makbet opracowanie lektury by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
William Szekspir Makbet Opracowanie lektury Kontakt Film Tekst Audiobook Konteksty Świat przedstawiony Nieśmiertelny Szekspir Rodzaj i gatunek literacki O autorze Radosława Górska KontaktFacebook / Blogger / E-mail rad14gor@gmail.com ScheduleMondayTuesdayWednesdayThursdayFridayLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsumLorem ipsum Rodzaj i gatunek literacki Back Teatr Szekspirowski w Gdańsku Odbąź wirtualną podróż po Teatrze Globe Dramat szekspirowski Teatr elżbietański Teatr elżbietański- typ teatru publicznego, który rozwinął się w Anglii za panowania Elżbiety I,o bardzo charakterystycznej budowie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Motyw vanitas w estetyce baroku i kulturze popularnej.

W epoce tej panowało przekonanie, że:

Sztuka barokowa odbijała niepokoje epoki.

a rzeczywistość ma charakter iluzoryczny.

dobra doczesne są nietrwałe

życie i świat przemijają,

Wszechobecna śmierć znalazła swoje odbicie w symbolice vanitas. Motyw ten ma swoje źródło w biblijnej księdze Koheleta: „Vanitas vanitatum et omnia vanitas".

Symbolika vanitatywna jest obecna w sztuce baroku. Ta natomiast charakteryzowała się: nieładem, skomplikowaniem, dysharmonią, dynamicznością, głębią, ekspresją i iluzorycznością. Możemy dostrzec w sztuce baroku odrzucenie dotychczasowej koncepcji piękna na rzecz fascynacji brzydotą, deformacją i niesamowitością.

instrumentów muzycznych

Myśl o przemijaniu często łączono ze średniowiecznym hasłem memento mori.

zwiędłych kwiatów

nadpsutych owoców

klepsydry

świecy

czaszki

W baroku motyw vanitas często był wyrażany za pomocą alegorii:

Porównaj barokowy obraz i współczesne zdjęcie. Jakie cechy wspólne dostrzegasz? O czym to świadczy?

Źródło: Unsplash

Źródło: https://images.app.goo.gl/9y8WRLoBGyLXju778

vs

Wskaż w teledysku typowe dla estetyki baroku elementy scenografii i funkcję kolorów. Jaką refleksję na temat ludzkiej egzystencji prezentuje Johnny Cash?

Obejrzyj załączony teledysk Johnnego Casha pt. „Hurts". Wskaż w tym współczesnym tekście kultury symbole vanitatywne. .

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.description
Motyw vanitas w estetyce baroku i kulturze popularnej. W epoce tej panowało przekonanie, że: Sztuka barokowa odbijała niepokoje epoki. a rzeczywistość ma charakter iluzoryczny. dobra doczesne są nietrwałe życie i świat przemijają, Wszechobecna śmierć znalazła swoje odbicie w symbolice vanitas. Motyw ten ma swoje źródło w biblijnej księdze Koheleta: „Vanitas vanitatum et omnia vanitas".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pochwała Stwórcy i Jego dzieław Pieśni XXV Jana Kochanowskiego

by Karolina Strógarek

1. Zapiszcie na karteczkach ten element otaczającego Was świata ( krajobraz, zjawisko, przyroda),za który chcielibyście podziękować. 2. Uzasadnijcie swój wybór.Dziękuję za..., ponieważ.....

Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował;Tyś fundament założył nieobeszłej ziemiI przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,A zamierzonych granic przeskoczyć się boi;Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają.Biały dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie;Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

Wysłuchajcie i przeczytajcie!

PieśńXXV

Dopasujcie przedstawione fotografie do poszczególnych cytatów.

PIEŚŃ XXVCzego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował;Tyś fundament założył nieobeszłej ziemiI przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,A zamierzonych granic przeskoczyć się boi;Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają.Biały dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie;Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

CYKL PIEŚNI

Cykl utworów lirycznych, składający się z 49 pieśni zebranych w dwóch księgach - Księgi pierwsze oraz Księgi wtóre (osobne dzieło stanowi Pieśń świętojańska o sobótce). Powstawały przez ponad dwadzieścia lat we wszystkich okresach twórczości Jana z Czarnolasu. Pierwsze wydanie Pieśni ukazało się - już po śmierci autora - w roku 1586 w Krakowie.

RODZAJ I GATUNEK LITERACKI

Utwór należy do liryki, a gatunkowo to pieśń. Ale ze względu na pewne dodatkowe cechy można ją uznać za specjalną odmianę pieśni, czyli hymn.Potwierdzają to: zbiorowy podmiot liryczny, szczególny adresat, którym jest Bóg, podniosły, uroczysty ton.Budowa pieśni - siedem zwrotek czterowersowych, pisanych trzynastozgłoskowcem, ze średniówką po siódmej sylabie. Rymy parzyste, żeńskie (aabb ccdd itd.).

Podmiotliryczny

1.Podmiot liryczny jest zbiorowy, tzn. wypowiada się w imieniu całej zbiorowości, wszystkich ludzi (czasowniki w 1 os. lm. wyznawamy, nie mamy; zaimki - nas) .

2.Zwraca się do Boga w pieśni pochwalnej. Pyta Boga, jak człowiek mógłby Mu podziękować za liczne dobra, dary, które otrzymał.

3. Prosi też Boga o dalszą opiekę.

adresat

VS

1.Bóg jest Panem całego świata, całej przestrzeni, wszystkich rzeczy i żywych stworzeń.

2.Bóg jest Stwórcą, budowniczym, architektem świata, mędrcem, władcą i Panem wszystkiego, co stworzył.

3.Jest też artystą, gdyż zadbał o to, by świat był piękny. Należy Mu się wdzięczność za tak doskonałe dzieło stworzenia.

4.W ostatniej strofie jeszcze raz pochwalona zostaje dobroć Boga, Jego łaska.

PieśńXXV

PIEŚŃ XXVCzego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował;Tyś fundament założył nieobeszłej ziemiI przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,A zamierzonych granic przeskoczyć się boi;Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają.Biały dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie;Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

epitety

hojne (dary), wdzięcznym (sercem), przystojniejszej (ofiary), wszytkiego (świata), złotymi (gwiazdami), nieobeszłej (ziemi), (zioły) rozlicznemi, Twoim (rozkazaniem), zamierzonych (granic), (wód) nieprzebranych, wielką (hojność), biały (dzień), (noc) ciemna, swoje (czasy), rozliczne (kwiatki), kłosianym (wieńcu), (jabłka) rozmaite, gnuśna (Zima), Twej (łaski), nocna (rosa), mdłe (zioła), zagorzałe (zboża), Twoich (rąk), wszelkie (źwierzę), swej (żywności), Twej (szczodrobliwości), nieśmiertelny (Panie), Twoja (łaska), Twa (dobroć), niskiej (ziemi), (skrzydłami) Twemi.

metafory

przedstawienie Boga jako artystę haftującego na firmamencie gwiazdy; nagość ziemi przykryta zioły rozlicznymi - ziemia jest jak kobieta, której nagość Bóg zakrywa ziołami.

personifikacje

pór roku - wiosna rodzi, lato chodzi, jesień daje owoce, zima budzi się; personifikacja morza, które boi się przekroczyć wytyczone granice.

Środki poetyckie

PieśńXXV

anafora

powtórzenie tego samego wyrażenia w pierwszych dwóch wersach (Czego.../ Czego...).

PIEŚŃ XXVCzego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował;Tyś fundament założył nieobeszłej ziemiI przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,A zamierzonych granic przeskoczyć się boi;Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają.Biały dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie;Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

Obrazy poetyckie

Portret Boga i jego mocy

To zwrot do Boga. Sytuacja my-Bóg, przy czym poeta wziął na siebie misję wypowiedzi w imieniu całej zbiorowości. Zanosi dziękczynienie w imieniu ludzkości. Określa Boga, daje króciutką charakterystykę Stwórcy. Bóg jest wszechobecny (wszędy pełno Ciebie), wszechmocny (bo to wszystko Twoje), z wartości zaś ceni nie złoto, lecz wiarę (nad to przystojniejszej ofiary nie mamy). Wszystko to głosi poeta w drugiej osobie, zwracając się do szacownego Adresata z pytaniem. Fakt, że mówi do kogoś - to właśnie apostrofa. Fakt, że na pytanie nie pada odpowiedź (tak naprawdę na nią nie czekamy i przecież wieszcz nie oblicza opłacalności darowizn) - stanowi o tym, że jest to pytanie retoryczne.

Kontrast kosmos-ziemia, przestrzeń-materia.

Patrzymy w górę, w niebo i gwiazdy, potem schylamy głowy w dół i widzimy nieogarnioną, okrytą ziołami ziemię... Kontrast kosmos-ziemia, przestrzeń-materia. Przestrzeń otwarta - to gwiazdy, zamknięta - fundament ziemski. Stoimy w obliczu niebagatelnej konstrukcji!

PieśńXXV

Pejzaże mórz, oceanów i rzek

Gdyby poeta miał do dyspozycji kamerę i samolot, ujrzelibyśmy pejzaże mórz, oceanów i rzek. Miał do dyspozycji wyobraźnię i słowa, napisał więc „w brzegach morze stoi" (interesująca przenośnia), „rzeki wód [...] hojność mają" (także metafora) i już widzimy: ciężkie, statyczne, powolne, ogromne, lecz karne morze i szybkie, splątane nici mniejszych, lecz dynamicznych rzek.

Przemienność pór roku

Przesuwają się przed oczyma ich symbole: kwiaty wiosny, zboża lata, owoce i wina jesieni, gnuśność zimy. Poeta obdarzył pory roku wielką literą - potraktował je zatem jak osoby o takich właśnie imionach. Dał im cechy ludzkie: wiosna rodzi, lato chodzi, jesień obdarowuje, zima „wstawa". Jest to uosobienie, czyli - mądrze mówiąc - personifikacja.

Jesteśmy blisko ziemi

Obserwujemy zioła, krople rosy, zboża ożywione deszczem, zwierzęta, także karmione przez Boga. Od przestrzeni tak wielkiej jak kosmos, przechodzimy do detalu tak drobnego jak kłos zboża. Używając poetyki wyliczenia, poeta wymienia istotne pierwiastki ziemskiego bytowania: woda-powietrze-ziemia, rośliny-zwierzęta, cykl pór roku. Czego brakuje? Człowieka.

Prośba o wieczną opiekę

Ale przeczytajmy tę ostatnią strofę w powiązaniu z dwoma pierwszymi. Kochanowski wraca niejako do apostrofy. Składa pochwałę i błaga o opiekę nad człowiekiem. Zauważmy, że jest w tym pewna konsekwencja: strofy pierwsze i ostatnia stanowią jakby ramy obejmujące wewnętrzny „film o istnieniu". Jest to swoista klamra. Nic dziwnego - wielbiciel precyzji, harmonii i mistrzostwa sam dba o strukturę swojego utworu.

I ,II STROFA

III STROFA

IV STROFA

V STROFA

VI STROFA

VII STROFA

Lorem ipsum dolor sit

Przesuwają się przed oczyma ich symbole: kwiaty wiosny, zboża lata, owoce i wina jesieni, gnuśność zimy. Poeta obdarzył pory roku wielką literą - potraktował je zatem jak osoby o takich właśnie imionach. Dał im cechy ludzkie: wiosna rodzi, lato chodzi, jesień obdarowuje, zima „wstawa". Jest to uosobienie, czyli - mądrze mówiąc - personifikacja.

Lorem ipsum dolor sit

Lorem ipsum dolor sit

Lorem ipsum dolor sit

Lorem ipsum dolor sit

Lorem ipsum dolor sit

PIEŚŃ XXVCzego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował;Tyś fundament założył nieobeszłej ziemiI przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,A zamierzonych granic przeskoczyć się boi;Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają.Biały dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie;Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

Porównaj poetycki opis stwarzanego przez Boga świata z odpowiednimi fragmentami biblijnej Księgi Rodzaju.

frag. Księga Rodzaju

PieśńXXV

PIEŚŃ XXVCzego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.Wdzięcznym Cię tedy sercem, Panie, wyznawamy,Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.Tyś pan wszytkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował;Tyś fundament założył nieobeszłej ziemiI przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi,A zamierzonych granic przeskoczyć się boi;Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają.Biały dzień, a noc ciemna swoje czasy znają.Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie;Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi;Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi!

Księga Rodzaju11Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.2Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami.3Wtedy Bóg rzekł: Niechaj się stanie światłość! I stała się światłość.4Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności.5I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień pierwszy.6A potem Bóg rzekł: Niechaj powstanie sklepienie w środku wód i niechaj ono oddzieli jedne wody od drugich!7Uczyniwszy to sklepienie, Bóg oddzielił wody pod sklepieniem od wód ponad sklepieniem; a gdy tak się stało,8Bóg nazwał to sklepienie niebem. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień drugi.9A potem Bóg rzekł: Niechaj zbiorą się wody spod nieba w jedno miejsce i niech się ukaże powierzchnia sucha! A gdy tak się stało,10Bóg nazwał tę suchą powierzchnię ziemią, a zbiorowisko wód nazwał morzem. Bóg widząc, że były dobre,11rzekł: Niechaj ziemia wyda rośliny zielone: trawy dające nasiona, drzewa owocowe rodzące na ziemi według swego gatunku owoce, w których są nasiona. I stało się tak.12Ziemia wydała rośliny zielone: trawę dającą nasienie według swego gatunku i drzewa rodzące owoce, w których było nasienie według ich gatunków. A Bóg widział, że były dobre.13I tak upłynął wieczór i poranek - dzień trzeci.14A potem Bóg rzekł: Niechaj powstaną ciała niebieskie, świecące na sklepieniu nieba, aby oddzielały dzień od nocy, aby wyznaczały pory roku, dni i lata;15aby były ciałami jaśniejącymi na sklepieniu nieba i aby świeciły nad ziemią. I stało się tak.16Bóg uczynił dwa duże ciała jaśniejące: większe, aby rządziło dniem, i mniejsze, aby rządziło nocą, oraz gwiazdy.17I umieścił je Bóg na sklepieniu nieba, aby świeciły nad ziemią;18aby rządziły dniem i nocą i oddzielały światłość od ciemności. A widział Bóg, że były dobre.19I tak upłynął wieczór i poranek - dzień czwarty.20Potem Bóg rzekł: Niechaj się zaroją wody od roju istot żywych, a ptactwo niechaj lata nad ziemią, pod sklepieniem nieba!21Tak stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkiego rodzaju pływające istoty żywe, którymi zaroiły się wody, oraz wszelkie ptactwo skrzydlate różnego rodzaju. Bóg widząc, że były dobre,22pobłogosławił je tymi słowami: Bądźcie płodne i mnóżcie się, abyście zapełniały wody morskie, a ptactwo niechaj się rozmnaża na ziemi.23I tak upłynął wieczór i poranek - dzień piąty.24Potem Bóg rzekł: Niechaj ziemia wyda istoty żywe różnego rodzaju: bydło, zwierzęta pełzające i dzikie zwierzęta według ich rodzajów! I stało się tak.25Bóg uczynił różne rodzaje dzikich zwierząt, bydła i wszelkich zwierząt pełzających po ziemi. I widział Bóg, że były dobre.26A wreszcie rzekł Bóg: Uczyńmy człowieka a Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!27Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę.28Po czym Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną; abyście panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi.29I rzekł Bóg: Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem.30A dla wszelkiego zwierzęcia polnego i dla wszelkiego ptactwa w powietrzu, i dla wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie pierwiastek życia, będzie pokarmem wszelka trawa zielona. I stało się tak.31A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień szósty.21W ten sposób zostały ukończone niebo i ziemia oraz wszystkie jej zastępy [stworzeń].2A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął.3Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając.4Oto są dzieje początków po stworzeniu nieba i ziemi. Gdy Pan Bóg uczynił ziemię i niebo,5nie było jeszcze żadnego krzewu polnego na ziemi ani żadna trawa polna jeszcze nie wzeszła - bo Pan Bóg nie zsyłał deszczu na ziemię i nie było człowieka, który by uprawiał ziemię6i rów kopał w ziemi, aby w ten sposób nawadniać całą powierzchnię gleby -7wtedy to Pan Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia, wskutek czego stał się człowiek istotą żywą.8A zasadziwszy ogród w Eden na wschodzie, Pan Bóg umieścił tam człowieka, którego ulepił.9

Dziękuję!

źródło inspiracji:http://aleklasa.pl/gimnazjum/c305-wiersze/piescn-xxv

muzyka:Józef Świder, Jan Kochanowski - Czego chcesz od nas Panie

# data[].attributes.attachment_link.description
Pochwała Stwórcy i Jego dzieław Pieśni XXV Jana Kochanowskiego by Karolina Strógarek 1. Zapiszcie na karteczkach ten element otaczającego Was świata ( krajobraz, zjawisko, przyroda),za który chcielibyście podziękować. 2. Uzasadnijcie swój wybór.Dziękuję za..., ponieważ.....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Can't decide?
Wheel Decide for you!

You'll have to take our word for it that the wheel landed on 7.Jakie zarzuty stawia Konrad Bogu?. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!). You can spin it to get a random decision. Make your own wheel of dinner, wheel of fortune, wheel of lunch, wheel of whatever you want now!

Post your wheels to r/WheelDecide or our Twitter
Yours might be added to our Official Wheel Decide Wheels

# data[].attributes.attachment_link.description
You'll have to take our word for it that the wheel landed on 7.Jakie zarzuty stawia Konrad Bogu?. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Can't decide?
Wheel Decide for you!

You'll have to take our word for it that the wheel landed on 16. Lęki Rzeckiego.. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!). You can spin it to get a random decision. Make your own wheel of dinner, wheel of fortune, wheel of lunch, wheel of whatever you want now!

Post your wheels to r/WheelDecide or our Twitter
Yours might be added to our Official Wheel Decide Wheels

# data[].attributes.attachment_link.description
You'll have to take our word for it that the wheel landed on 7. Poglądy polityczne Rzeckiego. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aby zrealizować ten scenariusz w wersji zdalnej, zaproś uczniów do trzech działań.

Działanie 1

Skorzystaj z platformy, która umożliwia uczniom pracę w grupach (np. Zoom). Podziel uczniów na grupy (w aplikacji Zoom umożliwia to opcja Breakout Rooms w menu na dole okna - po jej wybraniu można określić liczebność zespołów i czas pracy w grupach). Poproś, by w grupach wszyscy wymienili się krótko tym, która postać zapadła im najbardziej w pamięć i dlaczego. Daj na tę rozmowę 5 minut - po tym czasie wszyscy powrócą do głównego pokoju.

Działanie 2

Poleć uczniom, aby każdy skorzystał indywidualnie z darmowej aplikacji Collage Maker (dostępna także jako strona www: https://www.befunky.com/create/collage/). Pozwala ona na tworzenie kolaży obrazów i tekstu w formie małej galeri złożonej z wybranej liczby okienek/kafelków. Zadaniem każdej osoby jest stworzenie zestawu obrazków i haseł dotyczących wybranego przez siebie bohatera - rodzaj kolażu najważniejszych dla ucznia myśli i skojarzeń związanych z tą postacią. Poproś, by jeden z "kafelków" zawierał imię i nazwisko postaci, drugi - jedną najważniejszą myśl tej postaci (lub myśl ucznia o tej postaci), a kolejne mogą być uzupełnione przez ucznia dowolnie. Poproś, by praca zawierała maksymalnie 9 okienek.

W uzupełnianiu uczniowie mogą pomocniczo pomyśleć nad następującymi kwestiami na temat bohatera:

Jakie wydarzenie jest kluczowe dla zrozumienia wybranego bohatera?

Jakie emocje odczuwa bohater w tej scenie?

Jakimi zasadami kierował się bohater?

Co jest kluczową wartością dla bohatera?

Poproś każdego ucznia, żeby przy tworzeniu kolażu pomyślał o zestawie kolorów, faktur, obrazów, słów, które kojarzą mu się z danym bohaterem. Ustalcie, gdzie zamieścicie powstałe prace (wspólny Dysk Google, grupa na Messengerze).

Uwaga! Jeżeli program do lekcji online, którego używasz, ma funkcję udostępniania Twojego ekranu (w Zoomie jest to Share Screen w menu na dole eokna), możesz zaprezentować uczniom działanie tej aplikacji. Z tej opcji możecie także korzystać do prezentacji kolaży przygotowanych przez uczniów.

Działanie 3

Zaproponuj uczniom podsumowanie zajęć w formie mapy myśli. W tym miejscu możesz wykorzystać stronę https://www.mentimeter.com/. To rodzaj interaktywnej platformy pozwalającej przygotować różne zadania dla grup, m.in ankietę czy mapę myśli.

Przygotuj taką mapę myśli przed lekcją [instrukcja poniżej], a podczas zajęć online udostępnij uczniom link do niej.
Jak przygotować mapę myśli?
a) Utwórz konto na stronie Mentimeter.com, a następnie zaloguj się na nie.

b) Wybierz zakładkę Your presentations (menu po lewej stronie), a następnie opcje New Presentation. Nadaj nazwę temu dokumentowi.

c) W menu po prawej stronie wybierz opcję Word Cloud, a nastęnie w polu Your Question wpisz pytanie podsumowujące (Z czym kojarzy Ci się sytuacja ludzi żyjących w getcie?), a w polu Entries per participant podaj liczbę odpowiedzi, której może udzielić każda osoba (w skali klasy sugerujemy nie więcej niż 2 hasła).

d) Po kilknięciu przycisku Share w prawym górnym rogu strony pojawi się okno, w którym korzystając z przycisku Copy link uzyskasz link. Udostępnij go uczniom podczas lekcji online - korzystając z niego, będą się mogli podzielić skojarzeniami.

e) W tym samym oknie wybierz opcję Results sharing - tym razem korzystając z opcji Copy Link uzyskasz link do wyników - klasowej mapy myśli. Możesz go udostępnić uczniom po tym, jak wszyscy wypełnią ankietę.

Ważne, żeby nie pomylić obu linków - inaczej uczniowie nie będą mogli uzupełnić mapy myśli.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bohaterowie z getta - "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall

# data[].attributes.attachment_link.description
Podczas zajęć uczniowie przyglądają się bohaterom reportażu Hanny Kral „Zdążyć przed Panem Bogiem”. W toku rozmów w grupach zastanawiają się nad kluczowymi dla nich wydarzeniami i wartościami, które kierowały ich postępowaniem. Następnie każdy tworzy pracę plastyczną - pudełko pamięci o bohaterze.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Can't decide?
Wheel Decide for you!

You'll have to take our word for it that the wheel landed on 5.Ofiary Makbeta.. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!). You can spin it to get a random decision. Make your own wheel of dinner, wheel of fortune, wheel of lunch, wheel of whatever you want now!

What's Wheel Decide?

Wheel Decide is a free online spinner tool that allows you to create your own digital wheels for decision making, prize giveaways, raffles, games, and more. Browse through our wheels and spin to randomize your life and make the decisions that have no wrong answers.

Decision Making

Let the wheel decide. Save your energy for the big decisions

# data[].attributes.attachment_link.description
You'll have to take our word for it that the wheel landed on 5.Ofiary Makbeta.. Your browser cannot display the wheel of choices. Please upgrade to a newer browser that supports HTML5 (most new ones do). Wheel Decide would normally show a wheel right here with choices that you can set (lunch, games, dinner, anything!).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dziennik

CEL:Odkrywamy siłę miłości.NaCoBeZu:- opowiadam, kim był Orfeusz i co robił w podziemiu;- opisuję historię miłości Orfeusza i Eurydyki;- wymieniam cztery motywy obecne w micie ( 8 slajd)

Olimpu

+info

Koncerty Orfeusza nie mają sobie równych!Jego muzyka zapiera dech w piersiach. Oczarowuje!Nie, ona czaruje słuchaczy.

Niezwykły talent!

Zarówno teksty, jak i kompozycje pełne są smakowitych detali w rodzaju niskich dźwięków harfy.Między wierszami zaś ukryty jest emocjonalny sens muzyki.

.

Czy muzyka jest potrzebna? Jaka jest jej rola w życiu?

28 kwietnia VIII w.p. n.e.

Codzienna porcja rzetelnych wiadomości .

Wtorek

#0420

Piszemy, jak jest!

A czy Ty masz utwór, który Cię "porywa" i uskrzydla? Czy jest wykonawca, który - niczym Orfeusz- wprowadza do Twojego życia magię? Jestem ciekawa. Możesz mi wysłać link?

Posłuchaj dźwięków liry.

Orfeusz, domena publiczna

Orfeusz, domena publiczna

Jest młody i piękny, a do tego nieprzeciętnie utalentowany.

Kim jest Orfeusz?

Przeczytaj mit o Orfeuszu i Eurydyce ( podręcznik, s. 260)

którą ulepszył, powiększając liczbę jej strun z siedmiu do dziewięciu.

Uchodzi za syna Muzy Kalliope oraz śpiewaka z orszaku Dionizosa Ojagrosa.

+info

+info

Orfeusz jest królem Tracji. Pochodzi z krainy wielkich wojowników, jednak wojna nie leży w kręgu jego zainteresowań.

Powszechnie uważa się go za największego śpiewaka, muzyka i poetę greckiego. Swej pieśni wtóruje grą na lirze lub kitarze,

Tekst zapisany greckim alfabetem.

Językowy psikus :)Jedna lira to instrument.Ale już liry mogą oznaczać także walutę.Liry obowiązywały we Włoszech przed wprowadzeniem euro - jeden lir, trzy liry.

Henri-Jean Guillaume Martin, „Orfeusz w lesie", 1895 r., miejsce przechowywania nieznane, wikimedia.org, domena publiczna

+info

Orfeuszowe dźwięki

Muzyka łagodzi obyczaje

Ułóż wydarzenia we właściwej kolejności.

Boski Orfeo śpiewa i gra na lutni tak pięknie, że wszystko, co żyje, zbiera się dokoła niego, aby słuchać jego pieśni i grania.Drzewa nachylają nad nim gałęzie, rzeki zatrzymją się w biegu, dzikie zwierzęta kładą się u jego stóp - i wśród powszechnego milczenia on gra.

Jest po prostu czarodziejem i za takiego uważają wszyscy Grecy, przypisując mu wiele rozmaitych dzieł, w których wykłada zasady sztuki czarodziejskiej.(por. J.Parandowski)

Orfeusz w otoczeniu zwierząt, mozaika rzymska, Regionalne Muzeum Archeologiczne w Palermo, wikipedia.org, domena publiczna

Jest synem samego Apollina i muzy Kalliope. To tłumaczy powszechne przekonanie o jego niezwykłym talencie. Orfeusz śpiewa i gra na lirze tak pięknie, że sama przyroda i wszystkie żywe stworzenia chcą słuchać jego niezwykłych melodii.

+info

Orfeusz ratuje Argonautów

Uczestnicy wyprawy po złote runo ocaleni.

Niedawno wziął udział w wyprawie Argonautów.Uczestnicy tego przedsięwzięcia musieli przepłynąć koło wyspy syren, które wabią podróżnych swoim śpiewem, a następnie zabijają żeglarzy.Ale dzięki Orfeuszowi, który grał na lirze, udało się Grekom bezpiecznie przepłynąć obok wyspy.

Lorenzo Costa „Okręt Argonautów", domena publiczna

Consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy

Consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy

Wielka miłość Orfeusza

Wpisz do zeszytu 5 -7 skojarzeń do słowa: "miłość".

Camille Corot, „Ranna Eurydyka", 1867-1866 r., Instytut sztuki w Chicago, Stany Zjednoczone, wikimedia.org, domena publiczna

Orfeusz i Eurydyka, Frederic Leighton, domena publiczna

Consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy

Eurydyka umiera ukąszona przez żmiję.Nikt nie mógł przewidzieć tak tragicznego i szybkiego końca tej wspaniałej miłości.Orfeusz szaleje z rozpaczy.Cały świat zamiera z jednym niemym pytaniem na ustach -czy Orfeusz jescze zagra?

Dramat kochanków

Historia Orfeusza i Eurydyki stała się inspiracją nie tylko dla malarzy i rzeźbiarzy, ale jest pierwowzorem dla wielu innych par, które pojawiły się w literaturze.Na pewno znasz Romeo i Julię

George Frederick Watts, „Orfeusz i Eurydyka", 1865 r., miejsce przechowywania nieznane, wikimedia.org, domena publiczna

Consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy

Consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy

Na naszych oczach dzieje się historia!

Tego się nikt nie spodziewał -Orfeusz schodzi do Tartaru.Nikomu z żywych nigdy się to nie udało!Siła miłości sięga głębiej niż króleswto Hadesa.Czy jego misja zakończy się sukcesem?Czy odzyska ukochaną Eurydykę?

Wypisz do zeszytu wymienione w historii o Orfeuszu i Eurydyce imiona pozostałych postaci mitologicznych. Czy znasz je wszystkie?

Peter Paul Rubens, „Orfeusz i Eurydyka" 1636 - 1638 r., Prado, Madryt, Hiszpania, wikipedia.org, domena publiczna

Love

Akt 3

jej ogromna rola w życiu człowieka, wręcz magiczna moc, gdyż potrafi ona wraz ze śpiewem pozytywnie wpływać na ludzi

wędrówki

muzyki

+info

Historia kochanków w 4 aktach

Map

Akt 1

Akt2

dozgonnej, na śmierć i życie, wierności małżeńskiej. Miłości silniejszej niż śmierć, ważniejszej od życia

Death

miłości

ludzie wciąż się błąkają i poszukują swego miejsca; toczą ciągłą walkę z losemi nawet przegrywając nie godzą się z porażką

Musik

Akt 4

śmierci

nieodłączny element życia, przecina bez zapowiedzi ludzkie losy, nikt jej nie uniknie

Consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy

Podwójna tragedia Orfeusza i dramatyczna śmierć śpiewaka

Świat bez Orfeusza już nigdy nie będzie taki sam

"Nie potrzeba już gwiazd, zgaście wszystkie, do końca, Zdejmijcie z nieba księżyc i rozmontujcie słońce, Wylejcie wodę z morza, odbierzcie drzewom cień. Teraz już na nic nie przydadzą się."

Czy zgodzisz się z tezą, że miłość jest silniejsza niż śmierć?Poszukaj trzech dowodów z życia, literatury, filmu.

(Wystan Hugh Auden)

# data[].attributes.attachment_link.title
Orfeusz i Eurydyka by ewelinadamczyk on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Dziennik CEL:Odkrywamy siłę miłości.NaCoBeZu:- opowiadam, kim był Orfeusz i co robił w podziemiu;- opisuję historię miłości Orfeusza i Eurydyki;- wymieniam cztery motywy obecne w micie ( 8 slajd) Olimpu +info Koncerty Orfeusza nie mają sobie równych!Jego muzyka zapiera dech w piersiach. Oczarowuje!Nie, ona czaruje słuchaczy. Niezwykły talent!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Justyna Jędrzejak

Kochanowskina każdy dzień

Justyna Jędrzejak

Drogi Uczniu!Podczas lekcji poznałeś sporo utworów Jana Kochanowskiego.Kogo widzisz w mistrzu Janie? Wyłącznie pana ze starej ryciny?Czy jego teksty todla Ciebie synonim odległego i niezrozumiałego języka?A może warto spojrzeć na tego twórcę jak na kogoś nam bliższego?Spróbujmy oddać głos poecie.Wyobraźmy sobie kalendarz, kórego byłby duchowym patronem,gdyby żył współcześnie.Jakie myśli chciałby nam przekazać każdego dnia?Powiąż obraz i tekst z kolejnych slajdów i spróbuj odgadnąć,z jakimi poznanymiutworami poety można je zestawić.Spróbuj dostrzec w twórczości Jana z Czarnolasu coś, co jest bliskie i naszym czasom.Klikinj, by poznać szczegóły zadania.

Przeglądaj kolejne slajdy.Odczytaj przekaz płynący z połączenia obrazu i hasła.Spróbuj powiązać wymowę kolejnych "kart kalendarza" z poznanymi dziełami Kochanowskiego.Spis poznanych utworów znajduje się na pierwszych slajdach, możesz do niego wielokrotniewracać.Nie obawiaj się, że nie trafisz. Odpowiedzi mogą być różne a istotą zadania mają być poszukiwania i Twoje własne skojarzenia.Ważne, byś umiał je uzasadnić.Wnioski z pracy zapisz w tabeli, jej wzór znajdziesz na ostatnich slajdach.Jeślibędzieszchciał, możesz wykonać zadanie dodatkowe i zaprojektowaćwłasną kartę/karty.Przekonaj się, że Kochanowski był nie tylko ojcem polskiej poezji, ale i zwyczajnym człowiekiem.Takim jak my. Daj mu szansę!

Utwory Kochanowskiego,które już znasz:

1.Wybrane fraszki

2.Wybrane pieśni

3.Wybrane treny

Wybrane fraszki:Na dom w CzarnolesieNa lipęNa zdrowieO żywocie ludzkimDo gór i lasówNa młodość

Na dom w CzarnolesiePanie, to moja praca, a zdarzenie Twoje,Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje!Inszy niechaj pałace marmórowe mająi szczerym złotogłowem ściany obijają,Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gnieździe ojczystymA Ty mię zdrowiem opatrz i sumieniem czystym,Pożywieniem uczciwym, ludzką życzliwością,Obyczajami znośnymi, nieprzykrą starością.

Jan KochanowskiNa lipęGościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!Nie dójdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,Choć się najwysszej wzbije, a proste promienieŚciągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczołyBiorą miód, który potem szlachci pańskie stoły.A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzieJako szczep najpłodniejszy w hesperyskim sadzie.

Jan KochanowskiO żywocie ludzkim Fraszki to wszystko, cokolwiek myślemy,Fraszki to wszystko, cokolwiek czyniemy;Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy,Próżno tu człowiek ma coś mieć na pieczy.Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,Wszystko to minie jako polna trawa.Naśmiawszy się nam i naszym porządkom,Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom.

Jan KochanowskiNa zdrowieSzlachetne zdrowie,Nikt się nie dowie,Jako smakujesz,Aż się zepsujesz.Tam człowiek prawieWidzi na jawieI sam to powie,Że nic nad zdrowieAni lepszego,Ani droższego;Bo dobre mienie,Perły, kamienie,Także wiek młodyI dar urody,Miejsca wysokie,Władze szerokieDobre są, ale -Gdy zdrowie w cale.Gdzie nie masz siły,I świat niemiły.Klejnocie drogi,Mój dom ubogiOddany tobieUlubuj sobie!

Jan KochanowskiDo gór i lasówWysokie góry i odziane lasy!Jako rad na was patrzę, a swe czasyMłodsze wspominam, które tu zostały,Kiedy na statek człowiek mało dbały.Gdziem potym nie był? Czegom nie skosztował?Jażem przez morze głębokie żeglował,Jażem Francuzy, ja Niemce, ja Włochy,Jażem nawiedził Sybilline lochy.Dziś żak spokojny, jutro przypasanyDo miecza rycerz; dziś między dworzanyW pańskim pałacu, jutro zasię cichyKsiądz w kapitule, tyle że nie z mnichyW szarej kaplicy a z dwojakim płatem;I to czemu nic, jesliże opatem?Taki był Proteus, mieniąc się to w smoka,To w deszcz, to w ogień, to w barwę obłoka.Dalej co będzie? Śrebrne w głowie nici,A ja z tym trzymam, kto co w czas uchwyci.

Jan KochanowskiNa młodośćJakoby też rok bez wiosny mieć chcieli,Którzy chcą, żeby młodzi nie szaleli.

Wybrane pieśni:Pieśń XXIV z Ksiąg wtórych (Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony)Pieśń IX z Ksiąg wtórych(Nie porzucaj nadzieje )Hymn (Czego chcesz od nas, Panie )Pieśń XIV z Ksiąg wtórych (Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie)Pieśń XIII z Ksiąg wtórych (A jesli komu droga otwarta do nieba )Pieśń XIX z Ksiąg wtórych (Pieśń o dobrej sławie)Pieśń Panny XII z Pieśniświętojańskiej o sobótce (Wsi spokojna, wsi wesoła)Pieśń II z Ksiag pierwszych (Serce roście patrząc na te czasy)

Jan KochanowskiPieśń XXIV z Ksiąg wtórych(fragmenty)Niezwykłym i nie leda piórem opatrzonyPolecę precz, poeta, ze dwojej złożonyNaturyani ja już przebywać na ziemiWięcej będę, a więtszy nad zazdrość, ludnemiMiasty wzgardzę.(...)O mnie Moskwa i będą wiedzieć Tatarowie,I róznego mieszkańcy świata Anglikowie,Mnie Niemiec i waleczny Hiszpan, mnie poznają,Którzy głęboki strumień Tybrowy pijają.

Jan KochanowskiPieśń IX z Ksiąg wtórychNie porzucaj nadzieje,Jakoć się kolwiek dzieje(...)Lecz na szczęście wszelakieserce ma być jednakie(...)Ty nie miej za stracone,Co może być wrócone:Siła Bóg może wywrócić w godzinie;A kto mu kolwiek ufa, nie zaginie.

Jan KochanowskiCzego chcesz od nas, Panie? (Hymn)Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary? (1)Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie,I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.[...]Tyś Pan wszystkiego świata, Tyś niebo zbudowałI złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował,Tyś fundament założył nieobeszłej ziemi (2)I przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.[...]Tobie k'woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa, (3)Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.[...]Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi; (4)Jedno zawżdy niech bedziem pod skrzydłami Twemi!

Jan KochanowskiPieśń XIV z Ksiąg wtórych(fragmenty)Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie,A ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie,Wy, mówię, którym ludzi paść poruczonoI zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono.Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi,Żeście miejsca zasiedli Boże na ziemi,Z którego macie nie tak swe własne rzeczyJako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy.(...)Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwemGrzeszę, bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem;Przełożonych występki miasta zgubiłyI szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.

Jan KochanowskiPieśń XIII z Ksiąg wtórychfragmentyNie masz, i po drugi raz nie masz wątpliwości, Żeby cnota miała być kiedy bez zazdrości: Jako cień nieodstępny ciała naszladuje, Tak za cnotą w też tropy zazdrość postępuje. (...) Ale człowiek, który swe Pospolitej Rzeczy Służby oddał, tej krzywdy nie ma mieć na pieczy; Dosyć na tym, kiedy praw, ani niesie wady; Niechaj drugi boleje, niech sie spuka jady. (...) A jesli komu droga otwarta do nieba, Tym, co służą ojczyźnie. Wątpić nie potrzeba, Że co im zazdrość ujmie, Bóg nagradzać będzie, A cnota kiedykolwiek miejsce swe osiędzie.

Jan KochanowskiPieśń Panny XII(fragmenty)Wsi spokojna, wsi wesoła!Który głos twej chwale zdoła?Kto twe wczasy, kto pożytkiMoże wspomnieć zaraz wszytki?Człowiek z tej pieczy uczciwieBez wszelakiej lichwy żywie,Pobożne jego staranieI bezpieczne nabywanie.(...)Dzień tu; ale insze zorzeZapadłyby znowu w morze,Niżby mój głos wyrzekł wszytkiWieśne wczasy i pożytki.

Jan KochanowskiPieśń XIX z Ksiąg wtórych (O dobrej sławie)(fragmenty)Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczyChciał ze mną dobrą tylko sławę mieć na pieczy,A starać sie, ponieważ musi zniszczeć ciało,Aby imię przynamniej po nas tu zostało?I szkoda zwać człowiekiem, kto bydlęce żyje,Tkając, lejąc w się wszytko, póki zstawa szyje;Nie chciał nas Bóg położyć równo z bestyjami:Dał nam rozum, dał mowę, a nikomu z nami.(...)

Jan KochanowskiPieśń II z Ksiąg pierwszych (Serce roście)Serce roście patrząc[ na te czasy!Mało przed tym gołe były lasy,Śnieg na ziemi wysszej łokcia leżał,A po rzekach wóz nacięższy zbieżał.Teraz drzewa liście na sie wzięły,Polne łąki pięknie zakwitnęły;Lody zeszły, a po czystej wodzieIdą statki i ciosane łodzie.(...)Dobra myśli, której nie przywabi,Choć kto ściany drogo ujedwabi,Nie gardź moim chłodnikiem chróścianymA bądź ze mną, z trzeźwym i z pijanym!

Wybrane treny:TrenVTren VIITrenVIIITren IXTren XTren XIX

Jan KochanowskiTREN VJako oliwka mała pod wysokim sademIdzie z ziemie ku górze macierzyńskim szladem,Jeszcze ani gałązek, ani listków rodząc,Sama tylko dopiro szczupłym prątkiem wschodząc;Tę, jesli ostre ciernie lub rodne pokrzywyUprzątając, sadownik podciął ukwapliwy,Mdleje zaraz, a zbywszy siły przyrodzonej,Upada przed nogami matki ulubionej.Takci sie mej namilszej Orszuli dostało:Przed oczyma rodziców swoich rostąc, małoOd ziemie sie co wznióswszy, duchem zaraźliwymSrogiej śmierci otchniona, rodzicom troskliwymU nóg martwa upadła. O zła Persefono,Mogłażeś tak wielu łzam dać upłynąć płono?

Jan KochanowskiTrenVIINieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubioryMojej najmilszej cory!Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie,Żalu mi przydajecie?Już ona członeczków swych wami nie odzieje -Nie masz, nie masz nadzieje!Ujął ją sen żelazny, twardy, nieprzespany...Już letniczek pisanyI uploteczki wniwecz, i paski złocone,Matczyne dary płone.Nie do takiej łożnice, moja dziewko droga,Miała cię mać ubogaDoprowadzić! Nie taką-ć dać obiecowałaWyprawę, jaką-ć dała!Giezłeczko-ć tylko dała a lichą tkaneczkę;Ociec ziemie bryłeczkęW główki włożył. - Niestetyż, i posag, i onaW jednej skrzynce zamkniona!

Jan KochanowskiTren VIIIWielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim!Pełno nas, a jakoby nikogo nie było:Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.Tyś za wszytki mówiła, za wszystki śpiewała,Wszytkiś w domu kąciki zawżdy pobiegała.Nie dopuściłaś nigdy matce się frasowaćAni ojcu myśleniem zbytnim głowy psować,To tego, to owego wdzięcznie obłapiającI onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.Teraz wszystko umilkło, szczere pustki w domu,Nie masz zabawki, nie masz rozśmiać się nikomu.Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje,A serce swej pociechy darmo wypatruje.

Jan KochanowskiTREN IXKupić by cię, mądrości, za drogie pieniądze,Która (jesli prawdziwie mienią) wszytki żądze,Wszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić,A człowieka tylko nie w anioła odmienić,Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,Złym przygodam nie podległ, strachom nie hołduje.Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę sobie,Jednaką myśl tak w szcześciu, jako i w żałobieZawżdy niesiesz; ty śmierci namniej sie nie boisz,Bezpieczną, nieodmienną, niepożytą stoisz.Ty bogactwa nie złotem, nie skarby wielkiemi,Ale dosytem mierzysz i przyrodzonemiPotrzebami; ty okiem swym nieuchronionymNędznika upatrujesz pod dachem złoconym,A uboższym nie zajźrzysz szcześliwego mienia,Kto by jedno chciał słuchać twego upomnienia.Nieszcześliwy ja człowiek, którym lata swojeNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje.Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzuconyI miedzy insze, jeden z wiela, policzony.

Jan KochanowskiTrenXOrszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?W którą stronę, w którąś się krainę udała?Czyś ty nad wszytki nieba wysoko wniesionaI tam w liczbę aniołków małych policzona?Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szczęśliweWyspy zaprowadzona? Czy cię przez teskliweCharon jeziora wiezie i napawa zdrojemNiepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?Czy, człowieka zrzuciwszy i myśli dziewicze,Wzięłaś na się postawę i piórka słowicze?Czyli się w czyścu czyścisz, jesli z strony ciałaJakakolwiek zmazeczka na tobie została?Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,Niżeś się na mą ciężką żałość urodziła?Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości,A nie możesz li w onej dawnej swej całości,Pociesz mię, jako możesz, a staw' się przede mnąLubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną!

Jan KochanwoskiTren XIX - Sen(fragmenty)(...)Natenczas mi się matka włamie ukazała,A na ręku Orszulę moję wdzięczną miała,Jaka więc po paciorek do mnie przychodziła,Skoro z swego posłania rano się ruszyła.(...)O to się ty nie frasuj, a wierz niewątpliwie,Że twoja namilejsza Orszuleczka żywie.(...)Tu troski nie panują, tu pracej nie znają,Tu nieszczęście, tu miejsca przygody nie mają,Tu choroby nie najdzie, tu nie masz starości,Tu śmierć, łzami karmiona, nie ma już wolności.(...)Tego się, synu, trzymaj, a ludzkie przygodyLudzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody.

Na rozgrzewkęPrzyjrzyj się fotografiom, zastanów, w jaki sposób mógłbyś je powiązaćz poznanymi tekstami Kochanowskiego. Potem zerknij do podpowiedzi.

Euismod tincidunt ut laoreet

Euismod tincidunt ut laoreet

Euismod tincidunt ut laoreet

Euismod tincidunt ut laoreet

Euismod tincidunt ut laoreet

Euismod tincidunt ut laoreet

Chleb kojarzy się z domem, rodziną, spokojem. A o radości z posiadania tych dóbr pisał Kochanowski we fraszce "Na dom w Czarnolesie" Ale wątek pożywienia, które zapewniliśmy sobie pracą własnych rąk, pojawił się też w analizowanej Pieśni świętojańskiej.Które ze skojarzeń bardziej do Ciebie przemawia?

Jeśli spokojne życie, to tylko na wsi. Ten wiejski widoczek zapewne skojarzysz z poznanymi fragmentami "Pieśni świętojańskiej". Ale gdyby miał symbolizować "gniazdo ojczyste", wówczas z którym z tekstów poety byśmy go powiązali?

Będąc na szczycie, pamiętaj o tych, którzy zostali na dole. Tak mogłoby brzmieć nawiązanie do poznanej podczas lekcji pieśni "Wy, którzy pospolitą rzeczą.."

Lalka, kukiełka, marionetka ... Popularny w literaturze topos theatrum mundi- teatru świata znajdziemy także u Kochanowskiego. Potrafisz wskazać, w którym z utworów?

Ta porzucona zabawka zapewne przypomni nam opłakiwaną w trenach Urszulkę. W którym z utworów Kochanowski zwierza się czytelnikowi z bólu, jaki sprawia mu widok pamiątek po zmarłej córce?

Świat, który nas otacza jest prezentem. To prawdziwie udany projekt utalentowanego konstruktora. Czy pamiętasz, gdzie pojawił się motyw Boga architekta?

.

Czy każdemu dane będzie wzrosnąć?

wzór:

propozycja odczytania:

Fotografia przedstawia maleńkie roślinki. Dopiero co wykiełkowały. Co przed nimi?Udany wzrost? A może czyhają nań jakieś zagrożenia? Która wyrośnie na wspaniały okaz a która nie przeżyje?Obraz i postawione przy fotografii pytanie nasuwają skojarzenie z Trenem V, w którym Kochanowski porównuje odejście Urszulki do niespodziewanej i bezsensownej śmierci roślinki. Błąd ogrodnika decyduje o zakończeniu żywota małej oliwki, tak jak śmierć odbiera szansę Urszuli.

poniedziałek

W śniegu kryje sięzapowiedź wiosny.Czy to nie dość,by poczućwewnętrzny spokój?

wtorek

Jedni wsiadają,inni wysiadają.Twoje miejsce teżnie pozostanie puste.

środa

To wszystko dla mnie?Co chciałbyś w zamian?

czwartek

Skoro "dziś"jest złe,"jutro"musibyć lepsze.

piątek

To Ty decydujesz,którą z dróg pójdziesz.Wybierz tę właściwą.

sobota

Szalej,to Twój czas!

niedziela

A może receptęna szczęścieusłyszyszw szumie liści?

dzień

tytuł utworu Kochanowskiego

krótkieuzasadnienie/może cytat?(na czym polega podobieństwo)

Zadanie nr 1:Wnioski z pracy zapisz w tabeli:

Zadanie nr 2 dla chętnych:Zaprojektuj własną kartę z kalendarzaz uwspółcześnionymi myślami Jana Kochanowskiego.

Dasz szansę Kochanowskiemu?

Czym jest uważność?Orbituję nadal w temacie fraszek Jana Kochanowskiego. Mimo że mam kontakt z tymi tekstami - jesli liczyć szkołę średnią i studia - całe wieki,...EDUNEWS.PL - portal o nowoczesnej edukacjiŹródło grafiki: Edunews, Joanna Waszkowska, Czym jest uważność

# data[].attributes.attachment_link.title
Kochanowski na każdy dzień tygodnia by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Justyna Jędrzejak Kochanowskina każdy dzień Justyna Jędrzejak Drogi Uczniu!Podczas lekcji poznałeś sporo utworów Jana Kochanowskiego.Kogo widzisz w mistrzu Janie?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Design Thinking to metoda twórczego rozwiązywania problemów. A w „Odprawie posłów greckich" Jana Kochanowskiego mamy problem, i to poważny. Ponadto wiemy, jakie będą konsekwencje tak nieumiejętnie rozwiązanego problemu.

Postanowiłyśmy przepracować tę nieatrakcyjną, archaiczną, niezrozumiałą dla ucznia lekturę z pomocą nowych narzędzi. Zadaniem młodzieży było więc wykorzystanie metody myślenia projektanckiego i takie rozwiązanie konfliktu między Grekami a Trojanami, aby nie dopuścić do wojny.

Zaczęliśmy od genezy dramatu, okoliczności jego powstania. Uczniowie odkryli wiele fascynujących informacji podczas przeszukiwania internetu. Wszystko spisaliśmy w formie padletu.

Po wynotowaniu roszczeń posłów greckich oraz mieszkańców Troi i wywnioskowaniu, że trudno będzie pogodzić zwaśnione strony, postanowiliśmy przyjrzeć się bliżej obozowi skupionemu wokół Priama. Przyjrzeć się tym, od których zależało, jaką odpowiedź otrzymają przybyli posłowie.

Poddaliśmy gruntownej analizie dwie kluczowe postaci, Antenora i Aleksandra. Młodzież podzieliła się na grupy, które, każda czytając te same dialogi prowadzone przez bohaterów, miały spróbować zrozumieć potrzeby i preferencje swojego bohatera i stworzyć jego personę, czyli zestaw cech charakteryzujących ich „klienta".

W celu pogłębienia profilów Antenora i Aleksandra młodzież stworzyła także Moodboard (tablicę nastrojów), aby jeszcze bardziej zrozumieć postaci.

Ostatnim elementem poznania antagonistów była lektura słynnych wystąpień oratorskich przed Priamem. Przeczytaliśmy także monolog Iketaona. Chcemy, aby młodzież uczyła się od najlepszych, dlatego poszukaliśmy wspólnie środków retorycznych, jakimi posłużyli się bohaterowie. Sporządzony w ten sposób katalog chwytów oratorskich młodzież miała wykorzystać podczas pracy własnej.

Teraz mogliśmy już stwierdzić z przekonaniem i uargumentować, kto kłamie, kto manipuluje, kto ma szlachetne intencje, a kto szuka poklasku.

Mogliśmy także podjąć próbę zaproponowania innych rozwiązań konfliktu, które pozwoliłyby uniknąć wojny i zagłady Troi. Szkoda, że Trojanie nie znali metody DT...

Finałem lekcji miało być przeniesienie sytuacji opisanej przez Kochanowskiego ze starożytności do czasów współczesnych. Młodzież otrzymała tak sformułowane zadanie:

WYOBRAŹ SOBIE PODOBNIE SKOMPLIKOWANĄ SYTUACJĘ POLITYCZNĄ DZIŚ. JESTEŚ DORADCĄ PREZYDENTA/PREMIERA, A TWOJEJ OJCZYŹNIE/OBYWATELOM ZAGRAŻA NIEBEZPIECZEŃSTWO. CHCESZ PRZEKONAĆ ZWIERZCHNIKA DO SWOICH RACJI. Podzielcie się na trzy grupy różne pod względem światopoglądu. UŁÓŻCIE PŁOMIENNĄ MOWĘ I NIECH LIDER GRUPY JĄ WYGŁOSI. Przyjmiecie postawę dalekowzrocznego i szlachetnego Antenora, egoistycznego Aleksandra, czy przekupnego i przebiegłego Iketaona?

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak zakończyłaby się „Odprawa posłów greckich", gdyby wykorzystano Design Thinking? - Aniołki Bez Charliego

# data[].attributes.attachment_link.description
Design Thinking to metoda twórczego rozwiązywania problemów. A w „Odprawie posłów greckich" Jana Kochanowskiego mamy problem, i to poważny. Ponadto wiemy, jakie będą konsekwencje tak nieumiejętnie rozwiązanego problemu. Postanowiłyśmy przepracować tę nieatrakcyjną, archaiczną, niezrozumiałą dla ucznia lekturę z pomocą nowych narzędzi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hydropiekłowstąpienie

Po omówieniu utworu zastanów się nad tytułem piosenki. Z jakich słów jest zbudowany?Co może oznaczać w kontekście całego utworu?

1

2

3

4

5

6

Wysłuchaj utworu Lao Che.

Przeczytaj tekst piosenki.

Określ sytuację liryczną: kto i do kogo mówi? Gdzie się spotykają?Pomoc:Osoby: zwróć uwagę na imiona postaci. Zauważ, do kogo mówi chór.Dalej:Jestem człowiekiem zaniepokojonym.By rzec - rozczarowany.Bo miałem ambicję, stworzyć taką rezolutną rasę.A wyście to tak, po ludzku,Po ludzku spartolili.Jestem piekielniesfrustrowany.Zwróć uwagę na podkreślone przeze mnie słowa. Co możemy powiedzieć o podmiocie lirycznym? Czego chciał?Miejsce: tu posiłkuj się intonacją wokalisty, który stylizuje swoją mowę...znasz sytuacje, stan, w jakich może znaleźć się osoba mówiąca w ten sposób?Zapisz krótką notatkę w zeszycie.

Zapoznaj się ze znaczeniem słowa "utopia".Zapisz je w zeszycie.Następnie zastanów się dlaczego Bóg według Lao Che zsyła potop, chce zatopić utopię?

Zapoznaj się ze słownikowym wyjaśnieniem wyrażenia "mandżur pakuj".Następnie zastanów się kim wobec podmiotu lirycznego jest Noe. Jaką relację zauważamy między Noem a podmiotem lirycznym?

Jak możemy rozumieć sformułowanie "utop, to kim byłeś?Odwołaj się do znajomości biblijnej opowieści o Noem.PS Zauważ, że często w świecie dorosłych mówi się "topić smutki", to znaczy, ze za pomocą alkoholu stara się uśmierzyć ból, oddalić problemy.Lao Che wykorzystuje ten zwrot, bawi się dwuznacznością tego zwrotu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hydropiekłowstąpienie - motyw Noego w kulturze. by Nierówno pod zeszytem on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Hydropiekłowstąpienie Po omówieniu utworu zastanów się nad tytułem piosenki. Z jakich słów jest zbudowany?Co może oznaczać w kontekście całego utworu? 1 2 3 4 5 6 Wysłuchaj utworu Lao Che. Przeczytaj tekst piosenki. Określ sytuację liryczną: kto i do kogo mówi? Gdzie się spotykają?Pomoc:Osoby: zwróć uwagę na imiona postaci.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Barokowe fascynacje (poezja konceptualnai metafizyczna)

4 maja

5 majalekcja online

6 majalekcja online

7 maja

8 maja

opracowała: Asia Krzemińskawww.zakreconybelfer.pl

11 maja

14 maja

15 maja

12 majalekcja online

13 majalekcja online

Obejrzyj materiał dotyczący baroku.

Spośród zagadnień, przedstawionych we wcześniejszym materiale, wybierz jedno i poszukaj na jego temat więcej informacji. Przygotuj notkę graficzną, w której zaprezentujesz swoje materiały.

Poszukaj charakterystycznych dla liryki barokowej środków stylistycznych.

Obejrzyj poniższą instrukcję.

We wskazanym poniżej tekście znajdź i nazwij wybrane środki stylistyczne, charakterystyczne dla epoki baroku.<Mikołaj Sęp- Szarzyński "Tren VI">

Korzystając z przedstawionej instrukcji stwórz własny mówiący avatar, który przedstawi wybrany przez Ciebie środek stylistyczny. Praca podziel się z klasą.

Obejrzyj prezentację, przygotowaną na potrzeby tekstu "Do trupa". Zrób notatkę i podziel się nią z klasą.

Przygotuj notkę graficzną, w której wyjaśnisz krótko, jak rozumiesz słowo: metafizyka. Możesz odwołać się do poniższej definicji.<metafizyka>

Obejrzyj materiał. Zastanów się, w jaki sposób nawiązuje do Twojej definicji metafizyki. Podaj dwa argument, świadczące o tym, że utwór nawiązuje (lub wprost przeciwnie: nie nawiązuje) do omawianego terminu.

Obejrzyj materiał. Jak w tym kontekście może być rozumiana metafizyka? Czym jest? Jakie miejsce zajmuje w życiu bohatera?Swoją odpowiedź uzasadnij i podziel się nią z klasą.

Poezja metafizyczna bazowała na obrazowaniu emocji. Korzystając z materiałów dostępnych w domu (kartonów, bloku technicznego, tektury z pudełek) przygotuj własny portret, na którym zaprezentujesz swoje nastroje. Opowiedz nim, jak się obecnie czujesz, co jest w Tobie cennego, na co chciałbyś zwrócić uwagę. Zaakcentuj to, co szczególnie w sobie lubisz. Pamiętaj, by starannie dobierać kolory i szczegóły.Poniższy portret może stać się dla Ciebie inspiracją.Być może poczujesz się również zainspirowany obrazem, którego autorem jest Picasso.<źródło>

# data[].attributes.attachment_link.title
barokowe fascynacje by Asia Krzemińska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Barokowe fascynacje (poezja konceptualnai metafizyczna) 4 maja 5 majalekcja online 6 majalekcja online 7 maja 8 maja opracowała: Asia Krzemińskawww.zakreconybelfer.pl 11 maja 14 maja 15 maja 12 majalekcja online 13 majalekcja online Obejrzyj materiał dotyczący baroku. Spośród zagadnień, przedstawionych we wcześniejszym materiale, wybierz jedno i poszukaj na jego temat więcej informacji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LALKA BOLESŁAWA PRUSA

Prus napisał, że tytuł ma bezpośrednio odnosić się do historii procesu między baronową a Stawską. Proces ten był bowiem literacką „obróbką" rzeczywistej historii, o której pisały warszawskie gazety. Historia ta stała się pobudką do napisania całej powieści, dlatego też tak należy odczytywać znaczenie tytułu. Pierwotnie tytuł brzmiał "Trzy pokolenia".

CECHY GATUNKOWE

obiektywna narracja w trzeciej osobie (narrator wszechwiedzący), czasem też pierwszoosobowa (przy narracji listów, pamiętników);nieschematyczni bohaterowie (brak bohaterów skrajnie złych i dobrych);mowa pozornie zależna (narrator przekazuje myśli bohatera);obowiązywanie zasady prawdopodobieństwa;rozbudowane opisy miejsc, sytuacji i osób, które są jasno określone poprzez retrospekcje. Ponadto realia przedstawionego świata są znane autorowi, a wydarzenia umieścił w czasie w którym żył;wyraźnie wyartykułowane związki przyczynowo-skutkowe;ukazanie panoramy społeczeństwa;chronologia wydarzeń powieści realistycznej.

PRZESTRZEŃ

Drobiazgowy opis przestrzeni

PARYŻ

Wszyscy wiedzą zapewne, że główny bohater powieści, Stanisław Wokulski odbył, w ramach swoich książkowych losów, podróż do Paryża. Co ciekawe Prus opisując dość dokładnie pobyt Wokulskiego w mieście świateł, uwzględniając spacery po jego zaułkach, ulicach, pobyty w lokalach i w ogóle tamtejszą społeczność - sam na ten moment nigdy tam nie był, i ten realistyczny opis metropolii zawdzięcza jedynie swoim studiom tematu i własnemu gromadzeniu informacji.

# data[].attributes.attachment_link.description
LALKA BOLESŁAWA PRUSA Prus napisał, że tytuł ma bezpośrednio odnosić się do historii procesu między baronową a Stawską. Proces ten był bowiem literacką „obróbką" rzeczywistej historii, o której pisały warszawskie gazety. Historia ta stała się pobudką do napisania całej powieści, dlatego też tak należy odczytywać znaczenie tytułu. Pierwotnie tytuł brzmiał "Trzy pokolenia".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
i kara

start

zbrodnia

ballady

Na podstawie podręcznika GWO Miedzy nami dla kl.7.

DZIĘKUJĘ

lilije

ballada

ŚWITEZIANKA

Index

"Świtezianka",

"Jakiż to chłopiec piękny i młody?Jaka to obok dziewica?Brzegami sinej Świteziu wodyIdą przy swietle księżyca.

czyli historia z jeziorem w tle.

żródło: portal Scholaris

Prawa nie zawsze spisywano i formalnie zatwierdzano. Czasami funkcjonowały w określonej zbiorowości i były przez nią uznawane. Tak było z moralnością ludową. Jej prawa, oparte na jasnych kryteriach, były znane i akceptowane. Jeżeli ktoś nie przestrzegał obowiązujących norm, musiał ponieść karę.

"Świtezianka" Adam Mickiewicz

NIEPISANE PRAWA

Zapoznaj sie z utworem (podręcznik s. 253).

"Świtezianka" Adam Mickiewicz

trailer ekranizacji "Świtezianki"

Narrator

autor: Sylwia Oszczyk

Przygotuj notatkę w formie graficznej na kartce A4, możesz skorzystć z zamieszczonego obok wzoru.

Elementy realistyczne i fantastyczne.

Bohaterowie

Czas i miejsce akcji

Elementy świata przedstawionego

Jaki morał zawiera "Świtezianka"?

W którym momencie akcja osiąga punkt kulminacyjny?

Na podstawie komiksu zapisz plan wydarzeń.

żródło: motylewdzienniku.pl

plan wydarzeń

Czy strzelec jest winien zdrady? Czy Świtezianka nim manipulowała? Czy strzelec musiał przysięgać jej wierność? Czy kara, którą otrzymał, była adekwatna do winy?

Każda wina będzie ukarana

moralność ludowa

autor: Sylwia Oszczyk

Przygotuj notatkę o balladzie.

Ballady nie można jednoznacznie przyporządkować do któregoś rodzaju literackiego. Jest gatunkiem mieszanym, synkretycznym. Wywodzi się z tradycji ludowej, jej tematem jest najczęściej jakieś niezwykłe zdarzenie, legenda, podanie historyczne. Pierwotnie była śpiewana.

Czym jest ballada?

mata montana

Współczesne utwory i Mickiewicz?Jaki związek ze "Świtezianką" ma ten utwór?

muzyczne inspiracje

"LILIJE" Adam Mickiewicz

" Zbrodnia to niesłychana,Pani zabija pana;Zabiwszy grzebie w gaju,Na łączce przy ruczaju"

z projektu "Lektury w kadrze"

czyta Sławomir Maciejewski

czytamy "Lilije" Adama Mickiewicza

13

12

11

10

Zapadnięcie się cerkwi.

Pojawienie się ducha mężą.

Kłótnia młodzieńców.

Przygotowanie wianków.

Druga rada pustelnika.

Nocny duch.

Oświadczyny braci.

Poszukiwania.

Przyjazd szwagrów.

Powrót do domu.

Wizyta w chatce pustelnika.

Pogrzebanie męża.

Zbrodnia.

Uporządkuj plan wydarzeń. Pomogą Ci w tym ikony.

definicja

ZADANIE

1. Wskaż sformułowanie, które jest - według Ciebie - głównym przesłaniem utworu.2. Czy pani i bracia ponieśli słuszną karę? Odwołaj sie do definicji.

Wina i kara

Przyroda w balladzie odgrywa ogromną rolę. Wyszukaj fragmenty, które na to wskazują. Uzupełnij tabelę.

ZADANIE

PRZYRODA w balladzie

ZADANIE: uzupełnij notatkę - zad.6, str.262.

duchy, upiory i rusałki

Paweł Ruszkowski "Lilije"

hip-hop według Mickiewicza

muzyczne inspiracje

Blue School

Dziękuję

# data[].attributes.attachment_link.description
i kara start zbrodnia ballady Na podstawie podręcznika GWO Miedzy nami dla kl.7. DZIĘKUJĘ lilije ballada ŚWITEZIANKA Index "Świtezianka", "Jakiż to chłopiec piękny i młody?Jaka to obok dziewica?Brzegami sinej Świteziu wodyIdą przy swietle księżyca. czyli historia z jeziorem w tle. żródło: portal Scholaris Prawa nie zawsze spisywano i formalnie zatwierdzano.

# data[].attributes.body
CKE poziom rozszerzony

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poetyckiopisgrzybobrania,,Jedną z rozrywek, wypełniających czas mieszkańców Soplicowa jest grzybobranie.Poeta przedstawił jew niezwykły, liryczny sposób.,Wstęp,Posłuchaj fragmentu "Pana Tadeusza","Grzybów było w bród:chłopcy biorą krasnolice, Tyle w pieśniach litewskich sławione lisice, Co są godłem panieństwa,bo czerw ich nie zjada,I dziwna, żaden owad na nich nie usiada.","Panienki za wysmukłym gonią borowikiem,Którego pieśń nazywa grzybów pułkownikiem","Wszyscy dybią na rydza;ten wzrostem skromniejszyI mniej sławny w piosenkach,za to najsmaczniejszy,Czy świeży, czy solony,czy jesiennej pory,Czy zimą.","Ale Wojski zbierał muchomory.",Przeczytaj pytaniai zaznacz właściwą odpowiedź.,SPRAWDŹ,CZY DOBRZE ZAPAMIĘTAŁEŚ/AŚTEKST,Rozwiąż test i sprawdź,czy potrafisz rozpoznać środki stylistyczne użyte we fragmencie "Pana Tadeusza",Środki stylistyczne,GRZYBY POMIJANEPRZEZ MIESZKAŃCÓW SOPLICOWA,"Inne pospólstwo grzybów pogardzone w brakuDla szkodliwościalbo niedobrego smaku; Lecz nie są bez użytku,one zwierza pasą I gniazdem są owadówi gajów okrasą. ","Na zielonym obrusie łąkjako szeregi Naczyń stołowych sterczą:tu z krągłemi brzegi Surojadki srebrzyste, żółtei czerwone, Niby czareczki różnem winem napełnione;","Lejki, jako szampańskie kieliszki wysmukłe; ","Koźlak, jak przewrócone kubka dno wypukłe; ","I kulista, czarniawym pyłkiem napełnionaPurchawka, jak pieprzniczka;","Bielaki krągłe, białe, szerokiei płaskie,Jakby mlekiem nalane filiżanki saskie, ","zaś innych imiona Znane tylko w zajęczym lub wilczym języku, Od ludzi nie ochrzczone,- a jest ich bezliku. Ni wilczych, ni zajęczych nikt dotknąćnie raczy, A kto schyla się ku nim, gdy błąd swój obaczy, Zagniewany, grzyb złamie,albo nogą kopnie; Tak szpecąc trawę,czyni bardzo nieroztropnie.,"Z hucznego śniadania Wyszli na uroczysty obrzęd grzybobrania. Jako ludzie rozsądni, umieją miarkować Mowy i ruchy swoje, aby je stosować W każdej okoliczności do miejsca i czasu. Dlatego, nim ruszyli za Sędzią do lasu, Wzięli postawy, tudzież ubiory odmienne, Służące do przechadzki opończe płócienne, Któremi osłaniają po wierzchu kontusze, A na głowy słomiane wdziali kapelusze, Stąd biali wyglądają, jak czyscowe dusze.",Zapoznaj się z tekstem opisującym grzybobranie,1. W jaki sposób goście przygotowali siędo grzybobrania?2. Ile różnych rodzajów grzybów opisano w utworze? Czemu służy ten zabieg?3. O czym informują ostatnie cztery wersy? Jakie nastawienie do przyrody wyłania się z tego fragmentu?,ODZPOWIEDZW ZESZYCIENA PYTANIA:,Dziękuję!,

# data[].attributes.attachment_link.title
Grzybobranie by lazarekagnieszka on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Poetyckiopisgrzybobrania,,Jedną z rozrywek, wypełniających czas mieszkańców Soplicowa jest grzybobranie.Poeta przedstawił jew niezwykły, liryczny sposób.,Wstęp,Posłuchaj fragmentu "Pana Tadeusza","Grzybów było w bród:chłopcy biorą krasnolice, Tyle w pieśniach litewskich sławione lisice, Co są godłem panieństwa,bo czerw ich nie zjada,I dziwna, żaden owad na nich nie usiada.","Panienki za wysmukłym gonią borowikiem,Którego pieśń nazywa grzybów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
,Lament Świętokrzyski,ludzki wymiar cierpienia Matki Boskiej,Katarzyna Polak,1. Geneza utworu2. Tytuł3. Tekst utworu4.Wersja audio5. Budowa wiersza6. Gatunek literacki7. Podmiot liryczny,Zawartość lekcji,8. Odbiorcy wiersza9.Motyw Stabat Mater Dolorosa10.Tragedia bohaterki11.Humanizm średniowieczny 12.Środki poetyckie13. Archaizmy,2. Tytuł utworu,pod jakim tytułem znamy utwór,Tytuł Lament świętokrzyski pochodzi od miejsca, w którym znajdował się rękopis (nie zawierał ani tytułu, ani imienia autora) z utworem. Nie jest on jednak jedyny. Stosuje się także tytuł Żale Matki Boskiej pod krzyżem. Jako tytuł wykorzystuje się również pierwszy wers wiersza, czyli Posłuchajcie, bracia miła,Lament świętokrzyski pochodzi z drugiej połowy XV wieku.Jego rękopis znaleziony został w bibliotece klasztoru Świętego Krzyża (stąd tytuł utworu) należącego do Zakonu Benedyktynów.Autor dzieła jest nieznany.Utwór nawiązuje do motywu maryjnego, który jest bardzo popularny w czasie średniowiecza.,1. Geneza utworu,co wiemy o jego pochodzeniu,przeczytaj w skupieniu,3. Tekst utworu,posłuchaj interpretacji głosowejczyta Elżbieta Adamek,4. Wersja audio,posłuchaj,posłuchaj,Utwór zbudowany jest z trzydziestu ośmiu wersów. Składają się one na siedem strof, w których jest od czterech do sześciu wersów, oraz na zakończenie napisane dystychem (czyli dwuwersem). Występują rymy („młody" - „gody", „żenie" - „narodzenie", „nosiła" - „miła").,co wiemy o układzie graficznym,5. Budowa wiersza,na pewno należący do liryki,Za chwilę poznasz nowy dla ciebie gatunek literacki, ale nie będzie tak prosto - jego nazwę musisz zdobyć odszyfrowując ją.Oto WYZWANIE dla ciebie - przejdź dalej i odkoduj hasło,6. Gatunek literacki,Jeśli prawodłowo odczytałaś/eś nazwę gatunku, omawiany utwór to PLANKT.Plankt (inaczej lament) jest gatunkiem literackim, który cechuje się tym, że przekazuje żal po śmierci kogoś bliskiego. Towarzyszy mu nawoływanie, aby inni ludzie wspólnie cierpieli po zmarłej osobie. W Lamencie świętokrzyskim Matka Boska traci syna i dzieli się swoim żalem z wszystkimi, którzy jej słuchają.,6. Gatunek literacki,na pewno należący do liryki,7. Podmiot liryczny,co wiemy o osobie mówiącej,Podmiotem lirycznym w Lamencie świętokrzyskim jest Matka Boska. Cierpi ona z powodu utraty syna. Wypowiada się w pierwszej osobie, stosując bezpośrednie zwroty do adresata.,Synku...,do kogo zwraca się Matka Boska,8. Odbiorcy wiersza,Podmiot liryczny - Matka Boska - zwraca się w kolejnych zwrotkach do różnych odbiorców:- wszystkich zebranych ("bracia miła", "stary, młody")- Jezusa ("Synku miły")- anioła Gabriela ("O anjele Gabryjele")- wszystkich matek ("wy miłe i żądne maciory"),8. Odbiorcy wiersza,do kogo zwraca się Matka Boska,1 Zwrot dowszystkich zebranych ("bracia miła", "stary, młody")Maryja zwraca się z prośbą o wysłuchanie skargi dotyczącej tragicznego zdarzenia, czyli śmierci syna - "usłyszycie mój zamętek, jen mi się [z]stał w Wielki Piątek".Prosi też o okazanie empatii i ludzkiego zainteresowania w sytuacji traumatycznej: "Pożałuj mię, stary, młody,boć mi przyszły krwawe gody",do kogo zwraca się Matka Boska,2 Zwrot do Jezusa ("Synku miły")Maryja prosi Jezusa, by oddał jej część swojego bólu, by mogła mu ulżyć: "Synku miły i wybrany, rozdziel z matką swoją rany". Pragnie z nim kontaktu: "Przemow k'matce, bych się ucieszyła"Jest zdruzgotana sytuacją.Chce pomóc synowi: podtrzymać głowę, wytrzeć spływającą krew, podać picie, ale nie może tego zrobić ("ale nie lza dosiąc twego święteg[o] ciała").,8. Odbiorcy wiersza,3 Zwrot do anioła Gabriela ("O anjele Gabryjele")Maryja wyraża swoje rozgoryczenie: pyta "gdzie jest ono twe wesele, cożeś mi go obiecował tak barzo wiele". Zwiastując dobrą nowinę, Gabriel obiecał Jej miłość, a otrzymała ból i cierpienie ("A ja pełna smutku i żałości").Czuje się wypalona wewnętrznie: "Sprochniało we mnie ciało i moje wszytki kości",do kogo zwraca się Matka Boska,8. Odbiorcy wiersza,realizacja motywu w malarstwie i rzeźbie,9. Stabat Mater Dolorosa,Stabat Mater Dolorosa (czyli z łaciny: 'Stała Matka Boleściwa') to motyw żałobny, szeroko wykorzystywany w sztuce religijnej. To dzieło dotyczące boleści Matki Boskiej po ukrzyżowaniu Chrystusa.,motyw w kulturze,9. Stabat Mater Dolorosa,do kogo zwraca się Matka Boska,4 Zwrot do wszystkich matek ("wy miłe i żądne maciory")Zrozpaczona Maryja szuka wsparcia wśród innych matek i życzy im, by nie musiały przeżywać tego, co ona ("by wam nad dziatkami nie były takie to pozory").Żali się im na niesprawiedliwość, jaka spotkała Jej rodzinę: "on cirpi męki nie będąc w żadnej winie",8. Odbiorcy wiersza,11. Humanizm średniowieczny,dostrzec człowieka w Bogu,Wiersz realizuje nietypowe dla średniowiecza humanistyczne spojrzenie na świat. Maryja jest tutaj głównie cierpiącą matką, na dalszy plan schodzi jej wymiar boski. Widzimy kobietę, która szuka pocieszenia wśród ludzi, a nie świętą, pośredniczkę próśb, Matkę Boską.Znajduje się na ziemi, obok ludzi. Przypisana jest jej sfera profanum. Kiedy cierpi, robi to na sposób człowieczy, nie ma w niej boskości.Utwór wpisuje się w koncepcje renesansowe (powstał od koniec średniowiecza).,10. Tragedia bohaterki,W wierszu dostrzegamy dramat matki, która traci jedynego syna, co stanowi zaburzenie naturalnego biegu życia.Maryja przeżywa podwójny ból - w wymiarze ludzkim i boskim. Cierpi, gdyż nie może pomóc swojemu dziecku w ostatnich chwilach życia i musi patrzeć na Jego śmierć. Dodatkowo ma świadomość niewinności Jezusa i poświęcenia się za winy wszystkich ludzi. Wybór dokonał się poza nią.,w kręgu traumatycznych doświadczeń,apostrofy,- bracia miła- Synku miły i wybrany- o anjele Gabryjele- wy miłe i żądne maciory,12. Środki poetyckie,- przyszły krwawe gody- rozdziel z matką swoją rany- Sprochniało we mnie ciało,metafory,zdrobnienia,- Synku- głowka,11. Humanizm średniowieczny,dostrzec człowieka w Bogu,Nie mam ani będę mieć jinego, jedno ciebie, Synu, na krzyżu rozbitego,fleksyjne:bracia, rzekęcy, picia-ć,słowotwórcze:Żydowin, jednegociem,składniowe:Przemow k'matce,fonetyczne:jidziesz, mie, cirpi,leksykalne:zamętek, maciory, żena,13. Archaizmy,dziękuję za uwagę,Katarzyna Polak,Maryja ukazana jest jako istota ludzka, nie boska,Ukazuje inny obraz Maryi niż ten z Bogurodzicy,Jest monologiem lirycznym Maryi cierpiącej po śmierci syna,Lament świętokrzyski powstał pod koniec średniowiecza,Jest planktem, czyli utworem żałobnym,Można w nim dostrzec motyw Stabat Mater Dolorosa,Zapamiętaj,W prezentacji użyto utworu Anttiego Martikainena "Pathway To Glory"

# data[].attributes.attachment_link.title
Lament świętokrzyski by Katarzyna Polak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Lament Świętokrzyski,ludzki wymiar cierpienia Matki Boskiej,Katarzyna Polak,1. Geneza utworu2. Tytuł3. Tekst utworu4.Wersja audio5. Budowa wiersza6. Gatunek literacki7. Podmiot liryczny,Zawartość lekcji,8. Odbiorcy wiersza9.Motyw Stabat Mater Dolorosa10.Tragedia bohaterki11.Humanizm średniowieczny 12.Środki poetyckie13. Archaizmy,2. Tytuł utworu,pod jakim tytułem znamy utwór,Tytuł Lament świętokrzyski pochodzi od miejsca, w którym znajdował się rękopis (nie zawierał ani tytułu, ani imienia autora) z utworem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Powtórzenie-Jan Kochanowski by Monika Górecka on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Powtórzenie-Jan Kochanowski ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Funkcja Snu Raskolnikowa,,Budzić się rano i starać się odtworzyć sen po to, żeby uporać się z podejrzeniem, że sen powiedział o nas więcej, niż chcemy na jawie wyznać.,Czesław Miłosz,,,,Jest zapisem doświadczeń bohatera, jego lęków, pragnień i marzeń,Kompozycyjna,,Buduje nastrój,,,Moralizatorska,Eksponuje duchowe rozterki bohatera,Funkcja snu w tekstach kultury,Profetyczna,Obrazy jak ze snu,Sen Rodiona o katowaniu kobyłki,Wysłuchaj nagrania,symbolika snu,kolory,cerkiew,Rodion jako dziecko,droga ,Mikołka,Starzec,cmentarz,kobyłka,Znaczenie snu Rodiona,jest przestrogą,eksponuje walkę wewnętrzną bohatera oraz złożoność jego psychiki,symboliczny koniec stanu niewinności,zapowiada drastyczne morderstwo Alony i Lizawietty

# data[].attributes.attachment_link.title
zbrodnia i kara by katrina25wlodkowska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Funkcja Snu Raskolnikowa,,Budzić się rano i starać się odtworzyć sen po to, żeby uporać się z podejrzeniem, że sen powiedział o nas więcej, niż chcemy na jawie wyznać.,Czesław Miłosz,,,,Jest zapisem doświadczeń bohatera, jego lęków, pragnień i marzeń,Kompozycyjna,,Buduje nastrój,,,Moralizatorska,Eksponuje duchowe rozterki bohatera,Funkcja snu w tekstach kultury,Profetyczna,Obrazy jak ze snu,Sen Rodiona o katowaniu kobyłki,Wysłuchaj nagrania,symbolika snu,kolory,cerkiew,Rodion jako dziecko,droga ,Mikołka,Starzec,cmentarz,kobyłka,Znaczenie snu Rodiona,jest przestrogą,eksponuje walkę wewnętrzną bohatera oraz złożoność jego psychiki,symboliczny koniec stanu niewinności,zapowiada drastyczne morderstwo Alony i Lizawietty

# data[].attributes.attachment_link.title
Zbrodnia i kara artykuł by katrina25wlodkowska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Zbrodnia i kara artykuł ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
I recently heard someone quip that proposals to cut the Academy Awards are tantamount to suggesting that the NFL trim down the Super Bowl. Certainly for many who would rather watch the former any day of the week, even the play-by-play of technical categories repays attention. Yet people who think of the Oscars as a major sporting event with big stars and blockbusters going head-to-head can still appreciate the show as more than spectacle. How else, for example, would most of us learn about brilliant animated short films like the National Film Board of Canada's Animal Behaviour, made by husband and wife team Alison Snowden and David Fine and nominated in this year's Oscars? (See the trailer above.)

Snowden and Fine previously won an Oscar in 1995 for Bob's Birthday, a hilarious short about an unhappy British dentist. Their latest film takes a charming, anthropomorphic route to the question Fine poses as, "Should what comes naturally to you be something that you seek to change to please others, or should others accept you as you are?"

Group therapy participants seeking acceptance include Lorraine, a leech with separation anxiety, Victor, an ape with anger issues, and Cheryl, a praying mantis, writes the National Film Board, "who can't seem to keep a man."

The NFB informs us that Animal Behaviour is their 75th Oscar-nomination in the category of Animated Short Film, and whether you're inclined to watch this part of the awards or not, you can get caught up with their extensive playlist of 66 Oscar-winning and nominated films on YouTube. ( Bob's Birthday is not available, at least in the U.S., but you can watch it here.) See Snowden and Fine's first film, George and Rosemary, a story in which "two golden agers prove that passion isn't reserved for the very young."

Watch the very impressive stop-motion animation of 2007's Madame Tutli-Putli, an "exhilarating existential journey" directed by Chris Lavis & Maciek Szczerbowski. See Chris Landreth's 2013 Oscar-winning computer-animated short, about a character "living every artist's worst nightmare."

And see the 2007 Oscar-winning existential animated short The Danish Poet, directed by Torill Kove and featuring narration by Liv Ullmann. The offerings are vast and varied, displaying the very best of Canadian animation, a national art that usually goes unseen and unacknowledged by audiences outside its borders. But after watching several of these films you might agree that NFB animation deserves its long history of recognition at the Oscars. See the complete playlist of films here.

Many of these films can be found in our collection, 1,150 Free Movies Online: Great Classics, Indies, Noir, Westerns, etc..
Related Content: Early Japanese Animations: The Origins of Anime (1917 to 1931) The Psychedelic 1970s Animations of Keiichi Tanaami: A Music Video for John Lennon's "Oh Yoko!," Surreal Tributes to Elvis & Marilyn Monroe, and More Free Animated Films: From Classic to Modern Josh Jones is a writer and musician based in Durham, NC. Follow him at @jdmagness

# data[].attributes.attachment_link.title
Watch 66 Oscar-Nominated-and-Award-Winning Animated Shorts Online, Courtesy of the National Film Board of Canada

# data[].attributes.attachment_link.description
I recently heard someone quip that proposals to cut the Academy Awards are tantamount to suggesting that the NFL trim down the Super Bowl. Certainly for many who would rather watch the former any day of the week, even the play-by-play of technical categories repays attention.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kochanowski o świecie pozagrobowym.

Funkcja motywu snu w wybranych tekstach kultury.

Na poprzedniej lekcji poznałeś Tren X, w którym zrozpaczony Kochanowski poszukuje w różnych koncepcjach religijno - filozoficznych odpowiedzi na pytanie, gdzie jest jego ukochana córka.Kolejne utwory z cyklu ukazują powolne wyciszanie rozpaczy ojcai poszukiwanie pocieszenia. W Trenie XIX udziela odpowiedzi i rozwiewa wątpliwości, które towarzyszyłymu w Trenie X.

Jan Matejko, Jan Kochanowski nad zwłokami Urszulki, 1862

Jan Kochanowski1530 urodził się w Sycynie1544-52 studiował w Akademii Krakowskiej i na uniwersytecie w Królewcu1552-59 studiował (z przerwami) w Padwie1564 został jednym z sekretarzy królewskich1574 osiedlił się w Czarnolesie1575 ożenił się z Dorotą Podlodowską1580 ukończył Treny napisane po śmierci swojej córki Urszuli1584 ogłoszenie drukiem Fraszek22 VIII 1584 zmarł w Lublinieżródło:https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Kochanowski-Jan;3923464.html

tren[łac. < gr.],lit. pieśń żałobna, utwór liryczny o charakterze elegijnym, będący wyrazem żalu za zmarłą osobą oraz pochwałą jej zalet i zasług;źródło:https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/tren;3988966.html

Cykl 19 Trenów zostały poświęcone zmarłej córce poety - Urszuli. Wydano je w 1580 roku. Stanowią wyraz bólu po stracie ukochanego dziecka.

Wysłuchaj"Trenu XIX"Jana Kochanowskiego

Tekst Trenu XIX znajdziesz powyżej.

https://literat.ug.edu.pl/kochan/tren019.htm

Motyw snu

Topos snu pojawia się już w starożytności. Hypsos-sen to brat Tanatosa-śmierci. Można więc sen interpretować jako przedsionek śmierci.

Marzenie senne odsłania zakamarki ludzkiej psychiki, pozwala poznać pragnienia i lęki.

Często ma również charakter profetyczny- zapowiada wydarzenia, które dopiero nastąpią.

Pełni on również funkcję moralizatorską - utrata snu lub nawiedzające bohatera koszmary są często dla karą, za popełnione wykroczenie.

Poetyka marzenia sennego odnosi się często do konwencji fantastycznej i odwołuje się do znaczeń symbolicznych.

1

2

3

4

1

SEN

2

POCIESZENIE

3

ŻYCIE PO ŚMIERCI

4

DOWÓD NA ISTNIENIE BOGA

Wyciszenie bólu i rozpaczy po stracie córki

5

5

PRZESTROGA

Jej pojawienie się jest dowodem na istnienie Boga, a śmierć Urszulki ocaliła ją od cierpień, których bez wątpienia doświadczyłaby na ziemi. Matka przestrzega Kochanowskiego przed nadmiernym zaufaniem prawdom rozumu: „W co się praca i twoje obróciły lata, któreś ty niemal wszystkie strawił nad księgami".

Córka Kochanowskiego wygląda jak żywa, jest rumiana i radosna: „Twarz rumiana, a oczy ku śmiechu skłonione". Matka poety pojawia mu się z Urszulką, aby go pocieszyć i przypomnieć o wartościach, w które zwątpił.

Nakazuje mu cierpliwość w znoszeniu cierpienia. Duch kobiety przestrzega przed zbytnim baczeniem na sprawy doczesne i rezygnacją z trwałych wartości. Przypomina ona prawdy, które pomogą poecie pokonać zwątpienie: „Czas doktór każdemu". Zapewnia syna, że istnieje Bóg, który jest Panem smutku i nagrody. Ludzką rzeczą jest przecież nie tylko radość, ale i cierpienie: „Ludzkie przygody/ludzkie noś!".

Potwierdza ona, że Urszulka żyje, jej egzystencja jest bardziej istotna teraz niż jej ziemskie funkcjonowanie. Obie żyją w zaświatach, które są zgodne z chrześcijańskim wyobrażeniem. Mają też możliwość oglądania samego Boga. Matka przynosi pociesznie synowi i wyjaśnia trapiące go wątpliwości.

W tym utworze poeta przytacza treść swojego snu i oddaje głos zmarłej matce, która przychodzi do niego z Urszulką na rękach.

Wysłuchaj piosenki GrubSona"Na szczycie" i zastanów się co ją łączy z cyklem "Trenów " Jana Kochanowskiego.

Tekst piosenki znajdziesz tutaj.

Jan Kochanowski "Treny"

GruBson "Na szczycie"

Kochanowski poświęcił cykl "Treny" swojej zmarłej córce Urszuli.

GruBson zadedykował piosenkę swoim przyjaciołom Jonemu i Gogowi, którzy zmarli w młodym wieku.

VS

W "Trenie XIX" podmiot liryczny wyraża przekonanie, że po śmierci spotka swoją matkę i córkę.

W piosence "Na szczycie" usłyszymy: "Gdzieś na szczycie góry wszyscy razem spotkamy się."

Kochanowski opisuje żal po stracie dziecka, stosując kontrasty.

"Świat kocha i rani nas."

Apostrofa: "Tren V" - " O zła Persefono, mogłażeś tak wielu łzam dać upłynąć płono".

"Aniele śmierci, proszę, powiedz mi, czemu w stosunku do nas jesteś obojętny..."

To tylko niektóre z podobieństw, zastanów się, co jeszcze łaczy te dwa utwory.

Tales sunt hominum mentes, quali pater ipseJuppiter auctiferas lustravit lumine terras.ORSZULI KOCHANOWSKIEJ,WDZIĘCZNEJ, UCIESZNEJ, NIEPOSPOLITEJ DZIECINIE, KTÓRA,CNÓT WSZYSTKICH I DZIELNOŚCI PANIEŃSKIEJ POCZĄTKI WIELKIEPOKAZAWSZY, NAGLE, NIEODPOWIEDNIE, W NIEDOSZŁYM WIEKU SWOIM,Z WIELKIM A NIEZNOŚNYM RODZICÓW SWYCH ŻALEM ZGASŁA- JAN KOCHANOWSKI, NIEFORTUNNY OCIEC,SWOJEJ NAMILSZEJ DZIEWCE Z ŁZAMI NAPISAŁ.NIE MASZ CIĘ, ORSZULO MOJA!

Kontrasty:"Tren VII" wesele- pogrzeb,"Tren VIII" dom pełen radości - dom przepełniony smutkiem

Po lekcji zastanów się nad następującymi pytaniami:1. Z jakich powodów matka odwiedza Kochanowskiego?2. Wymień argumenty, którymi pociesza syna.3. Jaką funkcję może pełnić motyw snu w Trenie XIX i w wybranym przez Ciebie tekście kultury?

Dziękuję za lekcję!

# data[].attributes.attachment_link.title
Tren XIX by Karolina Strógarek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Kochanowski o świecie pozagrobowym. Funkcja motywu snu w wybranych tekstach kultury. Na poprzedniej lekcji poznałeś Tren X, w którym zrozpaczony Kochanowski poszukuje w różnych koncepcjach religijno - filozoficznych odpowiedzi na pytanie, gdzie jest jego ukochana córka.Kolejne utwory z cyklu ukazują powolne wyciszanie rozpaczy ojcai poszukiwanie pocieszenia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce"

To słowa Terencjusza, które stały się hasłem przewodnim epoki:https://pl.wikipedia.org/wiki/TerencjuszTerencjuszTen artykuł dotyczy komediopisarza rzymskiego. Zobacz też: imię męskie Terencjusz. Data urodzenia ok. 195 p.n.e. Data śmierci ok. 159 p.n.e. Zawód,...Wikipedia

Renesans

Drodzy Uczniowie.Aby w tym wolnym od spotkań w szkole czasie umilić Wam naukę języka polskiego ;), przygotowałam dla Was zestaw materiałów dotyczących renesansu. Po kliknięciu w zdjęcie lub ikonkę przejdziecie do stron lub filmów edukacyjnych. Proszę Was, abyście korzystali z tych zasobów i przygotowali sobie w zeszycie notatkę zawierającą poniższe informacje;1. Pochodzenie i nazwa epoki;2. Ramy czasowe;3. Humanizm;4. Reformacja;5. Antropocentrzym;6. Sztuka epoki:a) ogólne informacje o malarstwie, architekturze i rzeźbieb) Leonardo da Vincic) Michał Aniołd) Rafael Santtd) Sandro Botticelli7. Filozofia epokiKażde zdjęcie na planszy odniesie Was do stosownych informacji. Życzę Wam przyjemnej podróży po tej epoce.Izabella Bartol

Arts@Culture

Zachęcam Was do odwiedzenia strony Google Arts & Culture. Możecie tam zobaczyć kolekcje obrazów z całego świata, ale też odbyć wirtualny spacer po wybranym przez siebie muzeum. Ściągnijcie sobie na smartfona aplikację - jest tam możliwość zrobienia selfie, które od razu będzie porównane do dzieła światowego artysty. Jest to naprawdę świetna zabawa, ale też sposób na zapamietanie dzieł sztuki. :)https://artsandculture.google.com/Google Arts & CultureGoogle Arts & Culture features content from over 1200 leading museums and archives who have partnered with the Google Cultural Institute to bring the...Google

graj

2. Ramy czasowe epokiRenesans trwał we Włoszech od XIV w. do XVI w., a w krajach północnej Europy od końca XV w. do końca XVI w. (w Polsce od XVI w. do lat trzydziestych XVII w.).

1. Nazwa epokiW języku polskim funkcjonują dwie równouprawnione nazwy omawianego okresu: odrodzenie i renesans. Obie znaczą dokładnie to samo, ponieważ termin „odrodzenie" stanowi tłumaczenie francuskiego słowa renaissance. Tą nazwą omawianą epokę określił Jacob Burckhardt, dziewiętnastowieczny szwajcarski historyk sztuki.Mimo że jest schyłek średniowiecza, można już dostrzec pierwsze zwiastuny nowej epoki. Trudno w jej wypadku wskazywać choćby umowną datę początkową, ponieważ brakuje jakiegoś przełomowego wydarzenia - jakim był na przykład upadek cesarstwa zachodniorzymskiego dla średniowiecza - które mogłoby stanowić potencjalną cezurę. Koniec epoki można określi za to bardziej dokładnie. Najczęściej podaje się trzy daty:-1517 - wystąpienie Marcina Lutra i początek reformacji-1545 - początek soboru Trydenckiego-1648 - koniec wojny trzydziestoletniejTak duża rozbieżność spowodowana jest specyfiką kultur poszczególnych państw, które nie pozwala jednoznacznie wyznaczyć dokładnych ram czasowych nie tylko w przypadku renesansu, ale właściwie każdej epoki.

O Leonardo da Vinci znajdziecie w sieci mnóstwo materiałów. Zachęcam do zajrzenia na strony poniżej:https://niezlasztuka.net/o-sztuce/leonardo-da-vinci-historia-malarza-wszech-czasow/Leonardo Da Vinci - historia malarza wszech czasów " Niezła sztukaPotrzebujemy Twojej pomocy. Wesprzyj nas " Leonardo Da Vinci - konstruktor, architekt, wynalazca, filozof, a przede wszystkim genialny malarz. Jego...Niezła sztukahttps://niezlasztuka.net/o-sztuce/leonardo-da-vinci-ciekawostki/https://www.youtube.com/watch?v=x-4jjBBSlF0&t=141s

Odnośniki do stron na temat Michała Anioła i jego twórczości:https://niezlasztuka.net/o-sztuce/michal-aniol-w-pieciu-slowach/Michał Anioł w pięciu słowach " Niezła sztukaO Michale Aniele powiedziano już i napisano prawie wszystko. Wiemy, co wyrzeźbił, namalował i zaprojektował. Potrafimy prześledzić jego twórczą...Niezła sztukahttps://niezlasztuka.net/ciekawostki/michal-aniol-pieta-rzezba-ktora-wymusza-cisze/Michał Anioł. Pieta - rzeźba, która wymusza ciszę " Niezła sztukaZnacie to uczucie dyskomfortu, które pojawia się w dużych muzeach, kiedy odwiedzający robią sobie zdjęcia ze znanymi dziełami sztuki albo nawołują...Niezła sztukahttps://www.youtube.com/watch?v=b0HYqUUhPoU&t=302sWarto też posłuchać informacji na temat Kaplicy Sykstyńskiej. Oto link:https://www.youtube.com/watch?v=6Ueh_6DvfHQ

Jak już wiecie literatura i sztuka odrodzenia skoncentrowane były wokół człowieka. Taka była też twórczość Jana von Eycka.https://niezlasztuka.net/o-sztuce/jan-van-eyck-malzenstwo-arnolfinich/Jan van Eyck „Małżeństwo Arnolfinich" " Niezła sztukaMecenasem artykułu jest: Istnieją obrazy, których oglądanie wzbudza w nas jednocześnie niemy zachwyt jak i poczucie zawstydzenia - wszak patrząc na...Niezła sztuka

Oto link do zadania interaktywnego pomagającego utwalić łacińskie przysłowia:https://quizlet.com/pl/282395370/lacinskie-przyslowia-flash-cards/

Sztuka renesansu:http://www.auro.org.pl/sztuka-renesansu/Sztuka renesansuRenesans, nazywany również Odrodzeniem, to szeroki ruch kultury europejskiej (obejmujący nie tylko sztukę, ale także na przykład filozofię)...Historia sztukihttps://xn--jzyk-polski-rrb.pl/epoka-literacka/renesans/1739-sztuka-renesansu

Filozofia renesansu:https://klp.pl/renesans/ser-394.htmlPrądy myślowe i filozofia renesansuHumanizm Humanizm był ruchem umysłowym i światopoglądowym doby Renesansu. Dążył do zrekonstruowania starożytnej kultury poprzez studia nad antyczną...Klp

# data[].attributes.attachment_link.description
"Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce" To słowa Terencjusza, które stały się hasłem przewodnim epoki:https://pl.wikipedia.org/wiki/TerencjuszTerencjuszTen artykuł dotyczy komediopisarza rzymskiego. Zobacz też: imię męskie Terencjusz. Data urodzenia ok. 195 p.n.e. Data śmierci ok. 159 p.n.e.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tren X by Karolina Strógarek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Tren X ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.title
Tren X by Karolina Strógarek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Tren X ✌️ - Presentation

# data[].attributes.body
Podcast

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
,Obraz martwego miasta na przykładzie Oranu,Przeczytaj zamieszczone informacje!,MOTYW MIASTA,Narrator zaznacza,że aby poznać miasto, trzeba dociec, jak sięw nim pracuje, kochai umiera: „W naszym małym mieście, może za przyczyną klimatu wszystko robi się razem, z miną jednako szaleńczą i nieobecną." ,Dziękuję za lekcję!,Przeczytajinformacjezamieszczonew plusach.,Jak wygląda Oran? ,„Jest to miasto bez podejrzeń." Czytelnik dowiaduje się, w jaki sposób kształtują się relacje pomiędzy orańczykami. ,,Jak oceniasz postępowanie mieszkańców?Co stanowiło istotę ich egzystencji?Jakie wartości były dla nich ważne?W jaki sposób została ukazana przestrzeń? ,Przed Tobą zdjęcie miasta, weź pod uwagę zamieszczone wskazówki i scharakteryzuj przestrzeń. Zwróć uwagę na miejsce człowieka w przedstawionej przestrzeni.,W jakich innych, znanych Tobie tekstach kultury dostrzegasz podobną koncepcję miasta?,Przeczytajinformacjezamieszczonepod fotografiami.,Przeczytajinformacjezamieszczonepod fotografiami.

# data[].attributes.attachment_link.title
Motyw miasta - Oran by Karolina Strógarek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Obraz martwego miasta na przykładzie Oranu,Przeczytaj zamieszczone informacje!,MOTYW MIASTA,Narrator zaznacza,że aby poznać miasto, trzeba dociec, jak sięw nim pracuje, kochai umiera: „W naszym małym mieście, może za przyczyną klimatu wszystko robi się razem, z miną jednako szaleńczą i nieobecną." ,Dziękuję za lekcję!,Przeczytajinformacjezamieszczonew plusach.,Jak wygląda Oran? ,„Jest to miasto bez podejrzeń."

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Makbet ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lekcja 1.Temat:Czy łatwo dokonać wyboru? ,1. Poznasz dziś tekst literacki Olgi Tokarczuk pt. "Loteria".2 Zastanowisz się nad tym, dlaczego trudno dokonać wyboru w życiu.,,,Podaj jak najwięcej skojarzeń do słowa "szczęście".,Kliknij na kopertę, by sprawdzić, czy znalazłeś wszystkie skojarzenia :-)Przepisz słowa do zeszytu, tworząc z nich kolorową chmurę wyrazów.,Pod ikonami książek w prawym górnym rogu kryje się tekst utworu "Loteria". Możecie go przeczytać lub wysłuchać. Czytam go specjalnie dla Was (podzieliłam tekst na 4 części). Aby wysłuchać nagrań, klikajcie na znaczki (od 1 do 4) poniżej.,1,2,3,4,Zastanów się! W jakiej kolejności przebiegały wydarzenia w tekście? Uporządkuj punkty.,,1. Kliknij w znak zapytania!,2. Kliknij w notes,,Przerysuj powyższy schemat do zeszytu, przepsz wydarzenia i zaznacz je na schemacie.,Lekcja 2Temat:Czy łatwo dokonać wyboru? ,Prezentacja przewidziana na dwie zdalne lekcje jezyka polskiego,Odwołując się do wczorajszej lekcji, powiedz, które wydarzenia rozegraly się w prawdziwym świecie, a które tylko w wyobraźni chłopca.,Kliknij w gwiazdkę,,Odpowiedz ustnie na pytania.1. Co ryzykował bohater, kiedy zgodził się na warunki kwiatu paproci?2. Dlaczego chłopiec postanowił wyrzucić kwiat z serca?3. Dlaczego Olga Tokarczuk zatytułowała swój tekst "LOTERIA"?Sprawdż w słowniku lub w internecie, co oznacza to słowo (ma kilka znaczeń),,Czym jest szczeście?Napisz w zeszycie kilkuzdaniową wypowiedź na ten temat.,Miłego weekendu!,Dziękuję za Waszą pracę!,Przypomnij sobie film "Złota Kaczka". Oglądałeś go niedawno.Jakie dostrzegasz podobieństwa między utworem Olgi Tokarczuk i filmem?Wypisz je w zeszycie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lekcja 1.Temat:Czy łatwo dokonać wyboru? ,1. Poznasz dziś tekst literacki Olgi Tokarczuk pt. "Loteria".2 Zastanowisz się nad tym, dlaczego trudno dokonać wyboru w życiu.,,,Podaj jak najwięcej skojarzeń do słowa "szczęście".,Kliknij na kopertę, by sprawdzić, czy znalazłeś wszystkie skojarzenia :-)Przepisz słowa do zeszytu, tworząc z nich kolorową chmurę wyrazów.,Pod ikonami książek w prawym górnym rogu kryje się tekst utworu "Loteria".

# data[].attributes.attachment_link.description
Stop motion animation by Swoon, sounds by Brian Bo.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Inspiracje i nawiązania,Człowieki Stwórca,renesansowa koncepcja Bogana podstawie "Hy,mnu"Jana Kochanowskiego,Nadchodzi nowa epokaa wraz z nią zmienia siękoncepcja człowieka,1,2,3,4,5,Jak było w średniowieczu?,Renesansowe ideały,Przpomnij sobie,co już wiesz o ideałach epoki. Szukaj interaktywnychprzycisków na portrecie.,6,1,2,3,Czego chcesz od nas Panie?,Takie pytanie stawia Kochanowski w jednym z najsłynniejszych utworów- pieśni nazywanej także "Hymnem". Utwór został bardzo przychylnie przyjęty przez odbiorców. Posłuchaj i wykonaj notatkę.Instrukcje do notatki znajdziesz na kolejnej stronie.,Watch,Sprawdź,czy wszystko zrozumiałeś.,Twoja notatka.Potrafisz:* podać cechy hymnu;* wyjaśnić, na czym polega popularność utworu;* określić temat pieśni;* omówić opisany obraz Boga;* nazwać ludzkie uczucia wobec Boga;* wyjaśnć pojęcie Deus artifex;* omówić krótko budowę wiersza i wyjaśnić jej związek z treścią;* wskazać użyte w wierszu środki poetyckie.,Relację człoiwieka i Boga poeta opisuje także w pieśniach.Posłuchaj jednego z najbardziej popularnych utworów poety.Zastanów się, jakie cechy utworu Kochanowskiego podkreśla to wykonanie.Jaki tworzy nastrój?Co decyduje o muzycznosci tego utworu?,1,2,3,4,5,6,Z czego czerpał Kochanowski?Jak inspirował innych?,Zastanów się,czy potrafiłbyś wykorzystać znajomosć "Hymnu" Kochanowskiego.,Pieśń XXVz Ksiąg wtórych, nazywaną Hymnemdo Boga, krytycy literatury nazwali deklaracją renesansowego optymizmu - udowodnij,że mieli rację.,1,Sprawdź,czy rozpoznajeszśrodki poetyckie,Modlitwa o wschodzie słoncaNatana Tenenbauma,Posłuchaj. Zapoznaj się z tekstami.Znajdź podobieństwa do "Hymnu",wskaż różnice.Która z piosenek ma Twoim zdaniem najwięcej cech wspólnych z tekstem renesansowego poety?Zapisz wnioski w zeszycie.,Joan Osborne.What if God...,Hey, Kto?,Louis Armstrong.Wonderful world,Dziękujęza Twoją pracę,Justyna Jędrzejak,Justyna Jędrzejak,Bóg Kochanowskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
Człowiek i Stwórca w renesansie. Hymn Jana Kochanowskiego by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Inspiracje i nawiązania,Człowieki Stwórca,renesansowa koncepcja Bogana podstawie "Hy,mnu"Jana Kochanowskiego,Nadchodzi nowa epokaa wraz z nią zmienia siękoncepcja człowieka,1,2,3,4,5,Jak było w średniowieczu?,Renesansowe ideały,Przpomnij sobie,co już wiesz o ideałach epoki. Szukaj interaktywnychprzycisków na portrecie.,6,1,2,3,Czego chcesz od nas Panie?,Takie pytanie stawia Kochanowski w jednym z najsłynniejszych utworów- pieśni nazywanej także "Hymnem".

# data[].attributes.attachment_link.title
Zbigniew Herbert - Domysły na temat Barabasza - Wakelet

# data[].attributes.attachment_link.description
Drogi Uczniu, proponuję ci spotkanie z wierszem Zbigniewa Herberta. Czy znana z Biblii historia może nieść ze sobą treści aktualne w każdej epoce? Spróbujemy na nowo odczytać fragment Ewangelii. Materiał wymaga od ciebie samodzielnej pracy. Zapoznaj się z nim. Pracuj w swoim tempie, spokojnie i dokładnie. Zadania wykonuj w zeszycie, przepisując wcześniej temat lekcji.

# data[].attributes.attachment_link.description
przydatne linki, zbiór linków, narzędzia, proste narzędzia na start, zbiór narzędzi, ułatwienie, generatory, przydatne generatory

# data[].attributes.attachment_link.description
Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
CHARAKTERYSTKA,NARRATORPAMIĘTNIKSTAREGO SUBIEKTA,NIETYPOWY BOHATER,Non omnis moriar,BIOGRAFIA,ZASADA MILIEU ,IGNACY RZECKI,1,2,3,KLIKAJ PULSUJĄCE PUNKTY,4,UWAGA! Z POSTACIĄ RZECKIEGO ŁĄCZY SIĘ TEŻ WAŻNY MOTYW MARIONETEK /THEATRUM MUNDI/ - BĘDZIE TO PRZEDMIOT KOLEJNEJ LEKCJI!,ZWYCZAJNY - NIEZWYCZAJNY

# data[].attributes.attachment_link.description
CHARAKTERYSTKA,NARRATORPAMIĘTNIKSTAREGO SUBIEKTA,NIETYPOWY BOHATER,Non omnis moriar,BIOGRAFIA,ZASADA MILIEU ,IGNACY RZECKI,1,2,3,KLIKAJ PULSUJĄCE PUNKTY,4,UWAGA! Z POSTACIĄ RZECKIEGO ŁĄCZY SIĘ TEŻ WAŻNY MOTYW MARIONETEK /THEATRUM MUNDI/ - BĘDZIE TO PRZEDMIOT KOLEJNEJ LEKCJI!,ZWYCZAJNY - NIEZWYCZAJNY

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdy sprawdzałam dziś testy czytania ze zrozumieniem moich maturzystów, naszła mnie refleksja na temat kształcenia umiejętności pisania streszczenia logicznego. Jest to jedna z obowiązkowych form na egzaminie maturalnym z języka polskiego, która niestety co roku wypada bardzo słabo. Będąc od wielu lat egzaminatorem powtórnego sprawdzania prac maturalnych, zauważam pewną prawidłowość - uczniowie często nie wiedzą, w jaki sposób należy napisać takie streszczenie, dlatego wyłącznie przekształcają tekst, zmniejszając jego długość.

Warto zatem przypomnieć, czym jest streszczenie logiczne. Otóż jest to spójny tekst, odtwarzający logiczny układ czytanego tekstu, wynika z przetworzenia informacji, uwzględnia wyodrębnienie tezy, argumentów, przykładów i logicznych związków między nimi. Cechuje je obiektywizm, zwięzłość i precyzja.

W celu uniknięcia przez moich uczniów problemu z pisaniem streszczenia logicznego, wprowadzam je już od pierwszej klasy i ćwiczę regularnie. Zaczynam zawsze od wspólnej analizy schematu oceniania, z którego jasno wynika, że bardzo istotne jest określenie tematu tekstu. Pracując w szkole ponadpodstawowej, wypracowałam swój sposób nauczania tej formy. Po wyjaśnieniu uczniom, czym jest streszczenie logiczne, zwracam uwagę na to, jak należy je napisać oraz jaka jest jego kompozycja. W tym celu wspólnie z uczniami tworzę na tablicy mapę pamięci, w której uwzględniamy następujące punkty:

By ułatwić młodzieży zapamiętanie sposobu pisania streszczenia logicznego, podaję także typowe zwroty, które warto wykorzystać w wypowiedzi:

Kończąc, autor wysuwa wniosek, że... / Podsumowując swoje rozważania, autor zauważa..., etc.

Przypominam uczniom, że dobrze skonstruowany tekst powinien zawierać w każdym akapicie jedną ważną myśl, która może znajdować się na jego początku, w środku lub na końcu, a ich zadaniem jest tę myśl odszukać. Na koniec zwracam jeszcze uwagę na ilość słów. Streszczenia na maturze mają jasno określoną ilość - 40-60. Tłumaczę, by w miarę możliwości wykorzystywali ich jak najwięcej, jeśli chcą przekazać wiele informacji. Ćwicząc pisanie streszczenia logicznego, młodzież wspólnie, samodzielnie lub w parach układa pytania otwarte do tekstu, na które następnie odpowiada. Staram się też, by ćwiczenia związane z pisaniem streszczenia logicznego pojawiały się na naszych lekcjach możliwie często, zgodnie z zasadą „ćwiczenie czyni mistrza".

A jakie są Wasze sposoby na streszczenie logiczne? Podzielcie się nimi w komentarzach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdy sprawdzałam dziś testy czytania ze zrozumieniem moich maturzystów, naszła mnie refleksja na temat kształcenia umiejętności pisania streszczenia logicznego. Jest to jedna z obowiązkowych form na egzaminie maturalnym z języka polskiego, która niestety co roku wypada bardzo słabo.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sąd Ostateczny | Hans Memling | Jacek Kaczmarski

# data[].attributes.attachment_link.description
Film powstał w ramach projektu: Filmowe spotkanie z „Sądem Ostatecznym" Hansa Memlinga realizacja Piotr Tomaszkiewicz scenariusz Anna Maria Czarzasta muzyka ...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Film animowany w reżyserii Grzegorza Jonkajtysa z 2007 roku.
języki: polski
Nieznany wirus dziesiątkuje ludzką populację. Pozostali przy życiu, nieświadomi jego prawdziwej istoty ludzie, w ogromnych tankowcach podążają w poszukiwaniu krainy wolnej od zarazy. Rozpoczyna się exodus, a przewodzi mu jeden człowiek... Film oparty jest na dość złożonej i symbolicznej fabule, obrazującej dramaturgię ludzkiego życia, nieuchronność pewnych życiowych zdarzeń.
Opis pochodzi z www.culture.pl

An unknown virus has destroyed almost the entire human population. Oblivious to the true nature of the disease, the only remaining survivors escape to the sea. In great ships, they set off in search of uninhabited land. So begins the exodus, led by one man ...

Więcej na temat postapokalipsy znajdziecie na OUTPOST: http://postapocalyptic.net
Zapraszamy!

# data[].attributes.attachment_link.description
Film animowany w reżyserii Grzegorza Jonkajtysa z 2007 roku. języki: polski Nieznany wirus dziesiątkuje ludzką populację. Pozostali przy życiu, nieświadomi j...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zdążyć przed Panem Bogiem,O autorce,O reportażu,O Marku Edelmanie,O powstaniu w getcie warszawskim- wykład,O powstaniu w getcie warszawskim film Nie było żadnej nadziei,Andrzej Seweryn czyta fragmenty Zdążyć przed Panem Bogiem,Walka o udowodnienie człowieczeństwa wZdążyć przed Panem Bogiem,To warto zapamiętać,BohaterowieZdążyć przed Panem Bogiem,Wątki wZdążyć przed Panem Bogiem,Wiedza z Wami - film omówienie,Plan wydarzeńZdążyć przed Panem Bogiem,Źródła,Tekst lektury,Title 2Dziękuję za uwagę Radosława Górska,Opracowała Radosława Górska

# data[].attributes.attachment_link.title
Zdążyć przed Panem Bogiem by radgor on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zdążyć przed Panem Bogiem,O autorce,O reportażu,O Marku Edelmanie,O powstaniu w getcie warszawskim- wykład,O powstaniu w getcie warszawskim film Nie było żadnej nadziei,Andrzej Seweryn czyta fragmenty Zdążyć przed Panem Bogiem,Walka o udowodnienie człowieczeństwa wZdążyć przed Panem Bogiem,To warto zapamiętać,BohaterowieZdążyć przed Panem Bogiem,Wątki wZdążyć przed Panem Bogiem,Wiedza z Wami - film omówienie,Plan wydarzeńZdążyć przed Panem Bogiem,Źródła,Tekst lektury,Title 2Dziękuję za uwagę Radosława Górska,Opracowała Radosława Górska

# data[].attributes.attachment_link.description
Dla maturzystów I LO z OD im. T. Zana we Wschowie

# data[].attributes.attachment_link.title
Zbrodnia i kara by Alicja Podstolec on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Zbrodnia i kara ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Rodion ✌️ - Interactive Image

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat:,4,Poznajemy Inwokację "Pana Tadeusza".,2,3,1,Przeczytaj Inwokację lub jej wysłuchaj.,3,,1,,oglądaj,2,,OGLĄDAJ,OGLĄDAJ,4,,Czytaj,1. Dlaczego dla Mickiewicza Litwa była ojczyzną, a Polacy uważają "Pana Tadeusza" za swoją epopeję narodową?2. Jaki widzisz związek fraszki "Na zdrowie" Jana Kochanowskiego z Inwokacją? 3. Jakie elementy autobiograficzne można znaleźć w Inwokacji?4. Dlaczego trzeba być świetnym przyrodnikiem, by zrozumieć Inwokację?,Pytania kluczowe do Inwokacji,1,Czytaj dalej ->,W czasach, kiedy Adam Mickiewicz tworzył "Pana Tadeusza" (na początku XIX wieku) ziemie litewskie uważane były za jedną z części Polski.Ponadto dla poety Litwa była jego "małą ojczyzną".Litwa i Korona były jednością, mówił o tym Adam Mickiewicz w Księdze 8, opisując gwiazdozbiory:"Kastor z bratem Polluksem jaśnieli na czele,Zwani niegdyś u Słowian Lele i Polele;Teraz ich w zodyjaku gminnym znów przechrzczono:Jeden zowie się Litwą, a drugi Koroną.",Dlaczego dla Mickiewicza Litwa była ojczyzną, a Polacy uważają "Pana Tadeusza" za swoją epopeję narodową?,2,3,Jan Kochanowski pisał o tym, że zdrowie doceniamy dopiero po jego stracie. Nie jesteśmy świadomi tego, ile jest warte życie w zdrowiu, dopóki jestemy zdrowi. Dopiero, kiedy je stracimy, czujemy, czego nam brakuje. bez zdrowia wszystko traci sens. Żadne skarby świata nie mogą nam go zapewnić ani przywrócić. Nawet młodość nie zagwarantuje nam zdrowia, a jego utrata niweczy plany na przyszłośćPodobną zależność zauważyl Adam Mickiewicz w odniesieniu do Ojczyzny. W sytuacji straty ojczyzny (emigracja, której doświadczył poeta) odczuwamy jej ogromną wartość.,Jaki widzisz związek fraszki "Na zdrowie" Jana Kochanowskiego z Inwokacją? ,Play,Fraszki wysłuchasz tutaj.,W Inwokacji pojawiają się niespotykane już dziś nazwy roślin:świerzop, dziecielina, obok nazw roślin uprawianych do czasów obecnych: gryka, pszenica, żyto. ,Dlaczego trzeba być świetnym przyrodnikiem, by zrozumieć Inwokację?,,5,4,Podmiot mówiący przywołuje cudowne ozdrowienie swojej osoby, jakie dokonało się, gdy jako dziecko został ofiarowany w opiekę Matce Bożej. Fakt ten ma potwierdzenie w biografii Mickiewicza, który wypadł z okna jako dziecko. Był bliski śmierci. Wyzdrowiał dzięki opiece Maryi. Przywołując ten kontekst, osoba mówiąca ponawia wymowę tej dziecięcej wiary w opiekuńczość i miłosierdzie Bożej Rodzicielki. Zwraca się do niej z prośbą, ale dość kategorycznie brzmiącą: Tak nas powrócisz cudem na ojczyzny łono. Niestety, teraz Adam Mickiewicz może przenieść się do Litwy tylko myślami i wspomnieniami, co też dalej właśnie czyni.,Jakie elementy autobiograficzne można znaleźć w Inwokacji?,Inwokacja to prawdziwy popis umiejętności poetyckich Adama Mickiewicza. Jest nasycona środkami stystycznymi, które uwypuklają treści przedstawiane przez poetę.,Środki stylistyczne w Inwokacji,6,,Zadania na żółtych znacznikach wykanaj do niedzieli do godziny 14.00.Możesz podchodzić kilka razy do każdego ćwiczenia:-),,7,Wypisz do zeszytu:2 apostrofy2 porównania4 epitety2 metafory1 uosobienie1 ożywienie.,Środki stylistyczne w Inwokacji,Miłego weekendu :-)Joanna Heftowicz,,Zapisz w zeszycie odpowiedzi na 1, 2 i 3 pytanie kluczowe. Wróc do wcześniejszych slajdów.,8,świerzop dzięcielina gryka,Joanna Heftowicz

# data[].attributes.attachment_link.title
Inwokacja "Pan Tadeusz" by Joanna Heftowicz on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat:,4,Poznajemy Inwokację "Pana Tadeusza".,2,3,1,Przeczytaj Inwokację lub jej wysłuchaj.,3,,1,,oglądaj,2,,OGLĄDAJ,OGLĄDAJ,4,,Czytaj,1. Dlaczego dla Mickiewicza Litwa była ojczyzną, a Polacy uważają "Pana Tadeusza" za swoją epopeję narodową?2. Jaki widzisz związek fraszki "Na zdrowie" Jana Kochanowskiego z Inwokacją? 3. Jakie elementy autobiograficzne można znaleźć w Inwokacji?4.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
,,,,Adam Mickiewicz "Dziady" cz. II,,,,3,Sprawdź się!,4,2,1,,* Na czym polega humanizm w „Trenach"?*Zinterpretuj przesłanie „Trenów" „Ludzkie przygody/Ludzkie noś",* Jaki obraz Boga wykreował Jan Kochanowski w „Pieśni XXV"?* Nazwij filozofię wykorzystaną przez Kochanowskiego w pieśni „Nie porzucaj nadzieje..." W jaki sposób utwór nawiązuje do antyku? ,Agata Karolczyk-KozyraKreatywny polonista,LEKTURYz GWIAZDKĄ,,1. W czym ujawnia się w „Bogurodzicy" średniowieczny motyw Deesis?2. Scharakteryzuj podmiot liryczny w utworze. Uwzględnij jego prośby.,* Podaj cechy gatunkowe fraszki oraz wymień4 tytuły fraszekJana Kochanowskiego. * W jaki sposób we fraszkach zrealizowane zostało hasło programowe epoki „Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce"? ,Jan Kochanowski"Fraszki", "Piesni", "Treny",,Sprawdź, czy umiesz!To zaczynamy! "Bogurodzica",Adam Mickiewicz "Pan Tadeusz",* Na czym polega przemiana Jacka Soplicy? Określ, jaki to typ bohatera romantycznego. ,1,,* Wymień zalety szlachty polskiej (min. 3) ,,* Wymień wady szlachty polskiej (min. 3) ,,1937,"Treny"Kochanowskiego,1890,Okresy literackienazwij epokę, w której powstało dzieło,1834,"Lalka" Prusa,1583,"Ferdydurke Gombrowicza",1901,"Wesele" Wyspiańskiego,"Pan Tadeusz" Mickiewicza,Adam Mickiewicz "Dziady" cz. III,Witold Gombrowicz "Ferdydurke",* Podaj cechy gatunkowe dramatu romantycznego. Wypowiedź poprzyj trzema przykładami z utworu.* Zaprezentuj Gustawa-Konrada jako bohatera romantycznego. Uwzględnij, na czym polega jego prometeizm niepodległościowy. ,* Omów za pomocą jakich metafor ludzkiego ciała, Gombrowicz opowiada o człowieku. Wskaż, których części powieści one dotyczą.* W jaki sposób groteska objawia się w języku powieści? ,4,2,POWODZENIA!,1,3,Henryk Sienkiewicz - powieść historyczna,Omów tematykę wybranego utworu.,* Wymień cztery tytuły znanych Ci bajek Ignacego Krasickiego i przedstaw fabułę jednej z nich.* Scharakteryzuj bajkę jako gatunek dydaktyczny ,Stanisław Wyspiański "Wesele",Ignacy Krasicki "Bajki",,Podaj cechy powieści historycznej.,Na czym polega przemiana bohatera?(Marka Winicjusza, Juranda ze Spychowa, Andrzeja Kmicica ),* Podaj cechy dramatu neoromantycznego.,* Zinterpretuj znaczenie finałowej sceny dramatu. Podaj znaczenie chochoła. ,* Wymień Osoby Dramatu i podaj, którym bohaterom się ukazują. Podaj symbolikę trzech z nich. ,+info,Agata Karolczyk-KozyraKreatywny polonista,+info,* Podaj możliwe znaczenia tytułu powieści. ,Bolesław Prus "Lalka",* Na czym polega realistyczny charakter utworu. Do każdej wskazanej cechy podaj przykład z powieści. ,Które lektury musimy znać?,+info,+info,+info,+info,+info,6,4,"Bajki","Dziady" cz. II,"Wesele",5,3,10,"Ferdydurke",7,powieść historyczna,+info,12,"Pan Tadeusz","Zemsta","Fraszki", "Pieśni", "Treny",1,"Opowiadania",9,11,"Lalka","Dziady cz." III,2,Aleksander Fredro "Zemsta",* W kilku zdaniach przedstaw główny wątek utworu.* Podaj cztery przykłady nazwisk znaczących w utworze i zinterpretuj je. ,"Bogurodzica",8,+info,1* Wymień duchy pojawiające się w utworze i nazwij ich kategorie.* Jaka nauka moralna wypływa z „Dziadów" cz. II,Bruno Schulz "Opowiadania",+info,* Scharakteryzuj ojca jako jednego z bohaterów opowiadań.* Na przykładzie dowolnie wybranego przez Ciebie opowiadaniu B. Schulza omów, na czym polega oryginalny sposób kreowania świata.

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektury z gwiazdką by Agata Karolczyk-Kozyra on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Adam Mickiewicz "Dziady" cz. II,,,,3,Sprawdź się!,4,2,1,,* Na czym polega humanizm w „Trenach"?*Zinterpretuj przesłanie „Trenów" „Ludzkie przygody/Ludzkie noś",* Jaki obraz Boga wykreował Jan Kochanowski w „Pieśni XXV"?* Nazwij filozofię wykorzystaną przez Kochanowskiego w pieśni „Nie porzucaj nadzieje..." W jaki sposób utwór nawiązuje do antyku? ,Agata Karolczyk-KozyraKreatywny polonista,LEKTURYz GWIAZDKĄ,,1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowanie lekcji zdalnych jest zarówno czasochłonne, jak i wcale niełatwe. Postanowiłam wyjść naprzeciw oczekiwaniom wielu polonistów i publikować w okresie epidemii materiały do pracy zdalnej. Trochę inna, niż pisanych wcześniej scenariuszach, jest ich formuła. Pracuję na platformie Google Classroom i tam publikuję materiały Tutaj kod do zajęć . Na blogu postaram się również umieścić zarówno instrukcje dla uczniów, jaki i przygotowane dla nich materiały.
Dziś oddaję do Państwa dyspozycji cykl spotkań o "Trenach" Jana Kochanowskiego, przeznaczony dla uczniów liceum i technikum. W najbliższym czasie pojawi się również cykl spotkań dla szkoły podstawowej.
W obu przypadkach zakładam, że nauczyciel udostępnia swoim uczniom materiały i konsultuje z nimi ewentualne wątpliwości na czacie. Tylko raz - w ostatnim spotkaniu - ważna wydaje mi się grupowa dyskusja. Bardzo proszę o wszelkie uwagi i zapraszanie uczniów do udziału w zajęciach. Nie mam innej możliwości zweryfikowania swoich pomysłów.

Zadanie do wykonania i do ewentualnej oceny jest jedno dla całego cyklu:
Mapa myśli dotycząca "Trenów" Jana Kochanowskiego
Twoje zadanie z całego cyklu zajęć polega na opracowaniu mapy myśli dotyczącej "Trenów" Jan Kochanowskiego. Możesz ją wykonać ręcznie lub skorzystać z programów komputerowych (w pełni darmowy jest FreeMind). Jeśli nie wiesz, jak buduje się mapę myśli skorzystaj z samouczków. Polecam pracę pani Agaty Baj

Na każdym spotkaniu będziesz omawiał jeden "Tren": IX, X , XI i XIX. Proponuję, abyś mapę budował etapami. Po omówieniu danego utworu, niech powstanie fragment jego dotyczący. Na spotkaniu podsumowującym uzupełnisz wiadomości i swoją mapę.

Spotkanie 1 - Wprowadzenie
To już wiesz...
Instrukcja dla uczniów
Przejrzyjcie poniższe materiały. Dotyczą one Trenów I, V, VII, VIII, które poznaliście na wcześniejszym etapie edukacji. Zapewne to wszystko już wiecie, ale wato przypomnieć szczegóły, aby mieć wyobrażenie o całym cyklu. Do tej pory omawialiście treny początkowe. Tren I wprowadzał w cykl, omawiał jego problematykę, Treny V, VII, VIII ukazywały rozpacz ojca po stracie dziecka i przedstawiały Urszulkę. W szkole średniej poznacie Treny IX, X, XI, które są utworami kulminacyjnymi, ujawniającymi głęboki kryzys światopoglądowy poety oraz Tren XIX, czyli Sen, który stanowi zakończenie cyklu i niesie pocieszenie.

Wykonajcie zadanie: Treny poznane w szkole podstawowej/gimnazjum.

Materiały

Notatki tradycyjne do pracy zdalnej

Spotkanie 2
Człowiek nie kamień - "Tren IX"

Instrukcja
Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu IX". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu IX" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst i spróbujcie go sparafrazować, korzystając z przypisów. Parafraza to swobodna przeróbka tekstu, więc nie musicie się trzymać formy wiersza. Chodzi o to, byście jego treść przełożyli na swój język.
3. Zapoznajcie się ze schematem notatki Cornella o "Trenach" - według tego schematu będziecie pracować ze wszystkimi utworami cyklu.
4. Skorzystajcie z e-podręcznika i wykonajcie zadania 4.1 - 4.9.
5. Spróbujcie zanalizować utwór według zaproponowanego schematu.
6. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren IX".
7. Sprawdźcie, czy zrozumieliście utwór - rozwiążcie zadanie "Tren IX" - Sprawdź, czy zrozumiałeś. Rozwiejcie, wracając do materiałów ewentualne wątpliwości.
8. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.
Materiały
Notatki wizualne
Link do e-podrecznika

Instrukcja

Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu X". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu X" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst i spróbujcie go sparafrazować, korzystając z przypisów. Parafraza to swobodna przeróbka tekstu, więc nie musicie sie trzymać formy wiersza. Chodzi o to, byście jego treść przełożyli na swój język.
3. Zagrajcie w grę Zaświaty w Trenie X Learning Apps, by przekonać się, czy właściwie rozumiecie tekst. W razie wątpliwości korzystajcie z przypisów do trenu.
5. Spróbujcie zanalizować utwór według zaproponowanego schematu.
6. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren X".
7. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.

Notatki wizualne
Leaning Apps - link https://learningapps.org/10061831

Spotkanie 4
Kulminacyjny tren cyklu - "Tren XI"

Instrukcja

Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu XI". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu X" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst i spróbujcie go sparafrazować, korzystając z przypisów. Parafraza to swobodna przeróbka tekstu, więc nie musicie się trzymać formy wiersza. Chodzi o to, byście jego treść przełożyli na swój język. Możecie wykorzystać aplikację Tren XI- parafraza na platformie Learning Apps.
4. Spróbujcie zanalizować utwór według zaproponowanego schematu.
5. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren X".
6. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.

Notatki wizualne
Learning Apps Link https://learningapps.org/display?v=p8nimv3pk20

Materiały Spotkanie 5
"Tren XIX, czyli Sen"

Instrukcja
Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu XIX". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu XIX" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst, starając się jego treść zrozumieć, w razie trudności korzystajcie z przypisów.
3. Opiszcie sytuację, w jakiej znalazł się bohater utworu. Znajdźcie nawiązanie do "Trenu X".
4.Przyjrzyjcie się motywowi snu - opiszcie sen poety; wypiszcie, jakich argumentów używa matka, by przekonać poetę, że Urszulce jest dobrze, nawet lepiej niż na ziemi; sprawdźcie, rad udziela matka, by pomóc synowi w otrząśnięciu się z traumy. Jaką funkcję pełni motyw snu w utworze?
5. Wynotujcie, jaką wizję nieba przedstawia w trenie Jan Kochanowski.
6. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren X".
7. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.
8. Chętnych zapraszam do wysłuchania pięknego słuchowiska Mariana Hemara pt. "Ostatni tren"

Słuchowisko Mariana Hemara Ostatni tren Materiały Notatka wizualna

Spotkanie 6
Podsumowanie pracy nad "Trenami" Jana Kochanowskiego

Instrukcja
Spotkanie będzie poświęcone podsumowaniu i utrwaleniu wiadomości na temat cyklu funeralnego Jana z Czarnolasu. Proponuję następujący porządek spotkania:
1. Film "Treny". Opracowanie.
2. Rozmowę na czacie na temat:
a) motywów w "Trenach" Kochanowskiego. Wymieńcie się skojarzeniami, omówcie wybrane motywy;
b) tematów, do których można wykorzystać "Treny". Poszukajcie takich tematów, porozmawiajcie, jak odwołać się do "Trenów".
3. Ćwiczenie w rozpoznawaniu środków stylistycznych przygotowane przez panią Alicję Podstolec na platformie Learning Apps.
4. Uzupełnienie i dokończenie zadania - utworzenie ostatecznej wersji mapy mentalnej.

Środki stylistyczne w Trenie XIX link https://learningapps.org/watch?v=p8n4j6q5a20
Materiały Notatki tradycyjne Treny. Opracowanie - film

# data[].attributes.attachment_link.title
Cykl lekcji on-line "Treny Jana Kochanowskiego" - szkoła ponadpodstawowa/ ponadgimnazjalna

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowanie lekcji zdalnych jest zarówno czasochłonne, jak i wcale niełatwe. Postanowiłam wyjść naprzeciw oczekiwaniom wielu polonistów i publikować w okresie epidemii materiały do pracy zdalnej. Trochę inna, niż pisanych wcześniej scenariuszach, jest ich formuła. Pracuję na platformie Google Classroom i tam publikuję materiały Tutaj kod do zajęć .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dziękuję za uwagę:),Kobiety Wokulskiego - obejrzyj film,,,,Kliknij i zagraj w grę!,KOBIETY W "LALCE" PRUSA,NACIŚNIJ PULSUJACY OBRAZEK!,WYSŁUCHAJ INFORMACJI DOTYCZĄCYCH SYTUACJI KOBIET W XIX W. SPORZĄDŹ NOTATKI.,Kobiety w "Lalce" - zapoznaj się z sylwetkami bohaterek.,Helena Stawska,Marianna (Magdalenka),Małgorzata Pfeifer,Felicja Janocka,Florentyna,Hrabina Karolowa,Baronowa Krzeszowska,Katarzyna Hopfer,Prezesowa Zasławska,Kazimiera Wąsowska,Jadwiga Misiewiczowa,Izabela Łęcka,Ewelina Janocka,1,2,Zapoznaj się z materiałem:,3,Poznaj bliżej Izabelę Łęcką

# data[].attributes.attachment_link.description
Dziękuję za uwagę:),Kobiety Wokulskiego - obejrzyj film,,,,Kliknij i zagraj w grę!,KOBIETY W "LALCE" PRUSA,NACIŚNIJ PULSUJACY OBRAZEK!,WYSŁUCHAJ INFORMACJI DOTYCZĄCYCH SYTUACJI KOBIET W XIX W.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Irmina Żarska - Rysunkowy język polski,DziejeJacka Soplicy,przyjaźń ze Stolnikiem,Relacje Jacka Soplicyz rodziną Horeszków,brak przychylności Stolnika,miłość Ewy i Jacka,zerwanie relacji,zabójstwo Stolnika,,Jacek Soplica,,wygląd,W młodości był bardzo przystojnym mężczyzną.Cechowała go tężyzna fizyczna.Miał charakterystyczne wąsy.,podstawoweinformacje,,Pochodził ze średnio zamożnej szlachty.Miał młodszego brata.Ożenił się z kobietą, której nie kochał.Z tego małżeńtwa na świecie pojawił się jego syn,.Imponował swoją sprawnością fizyczną.Był niezwykle popularny pośród szlachty.Szalały za nim kobiety.,charakter,,porywczy, gwałtowny,zuchwały,dumny,uparty, nieprzejednany.,Step 3,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut.,Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut.,Przyczyny przemiany Jacka Soplicy,chęć odpokutowaniagrzechów,otoczeniepowszechnąpogardą,okrzyknięciezdrajcąnarodowym,osiągnięciedna,wyrzuty sumienia,ksiądz Robak,,pokuta,zmiana,wstąpienie do zakonu,wyrzeczenie się życia prywatnego,poświęcenie życia dla ojczyzny,starania o zgodę między Polakami,dbanie o Zosię.,ksiądz Robak,,zmiana,pokuta,rehabilitacja,ksiądz Robak,,pokuta,zmiana,wykazał silną wolę i niezwykły hart ducha, podnosząc się z upadku,był dumny, rozkazywał i przewodził - teraz wypełnia rozkazy,wykorzystał atak Rosjan do prywatnej zemsty - teraz działa na rzecz kraju,był skupiony na sobie - teraz podporządkowuje swoje życie sprawom narodowym, poświęca swoje życie prywatne.,ksiądz Robak,,pokuta,zmiana,Po śmierci Jacka Soplicy Podkomorzy ogłasza, iż wszystkie jego czyny zostały mu wybaczone i on sam został zrehabilitowany, przywrócony do czci. Ktokolwiek będzie podważał jego dobre imię, narazi się na konsekwencje prawne. Jego działalność została nagrodzona Legią Honorową (najwyższym francuskim odznaczeniem wojskowym).,Jacek Soplicajestbohaterem romantycznym., ,przemiana,romantyczna miłość,poczucie odrzucenia,niezrozumienia, ,Losy Jacka Soplicyto przestroga Mickiewicza dla Polaków.Jacek to typowy przykład zepsucia polskiej szlachty, którego rezultatem było osłabienie, a ostatecznie rozbiór kraju.Utwór wskazuje, że nie wszystko jest stracone i winy można odkupić ciężka pracą na rzecz ojczyzny. ,przmiana,Dziękuję za uwagęi zapraszam na moją stronę po więcej inspiracji :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Dzieje Jacka Soplicy by Irmina Żarska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor: Irmina Żarska - Rysunkowy język polski,DziejeJacka Soplicy,przyjaźń ze Stolnikiem,Relacje Jacka Soplicyz rodziną Horeszków,brak przychylności Stolnika,miłość Ewy i Jacka,zerwanie relacji,zabójstwo Stolnika,,Jacek Soplica,,wygląd,W młodości był bardzo przystojnym mężczyzną.Cechowała go tężyzna fizyczna.Miał charakterystyczne wąsy.,podstawoweinformacje,,Pochodził ze średnio zamożnej szlachty.Miał młodszego brata.Ożenił się z kobietą, której nie kochał.Z tego małżeńtwa na świecie pojawił się

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krym,1825,Adam Mickiewicz,Jakie były okoliczności tej podróży?,Jakie emocje jej towarzyszyły?,Co było efektem tej wyprawy?,"Stepy akermiańskie" Adama Mickiewicza,lektura obowiązkowa: wybrany utwór z "Sonetów krymskich",2,3,4,1,kryteria sukcesu,cel,rozumiem treść i przesłanie sonetu "Stepy akermańskie",analizuję obrazy poetyckie w wierszu,dostrzegam elementy autobiograficzne w utworze,rozpoznaję sonet jako gatunek literacki,znam okoliczności powstania utworu,Półwysep Krymski,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,"Sonety krymskie" jako cykl,- 18 sonetów- wydane w 1826r.- poetycki zapis podróży na Krym- kolejność odtwarza trasę Mickiewicza- fascynacja Orientem (Daleki i Bliski Wschód)- cykl otwiera sonet "Stepy akermańskie",Stepy akermańskie,3,1,Kim jest podmiot liryczny?,2,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,3,1,2,Kim jest podmiot liryczny?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,3,1,2,Kim jest podmiot liryczny?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Co pokazują obrazy poetyckie?,Kim jest podmiot liryczny?,3,1,2,Co pokazują obrazy poetyckie?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Kim jest podmiot liryczny?,2,Co pokazują obrazy poetyckie?,1,3,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Kim jest podmiot liryczny?,Co pokazują obrazy poetyckie?,2,3,1,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Kim jest podmiot liryczny?,1,2,3,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Co pokazują obrazy poetyckie?,1,3,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,2,Kim jest podmiot liryczny?,Co pokazują obrazy poetyckie?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Kim jest podmiot liryczny?,3,2,1,Co pokazują obrazy poetyckie?,1,2,3,Kim jest podmiot liryczny?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Co pokazują obrazy poetyckie?,2,Kim jest podmiot liryczny?,1,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,3,Co pokazują obrazy poetyckie?,1,2,3,Kim jest podmiot liryczny?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Co pokazują obrazy poetyckie?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Kim jest podmiot liryczny?,3,1,2,Co pokazują obrazy poetyckie?,3,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,2,Kim jest podmiot liryczny?,1,Co pokazują obrazy poetyckie?,2,3,Kim jest podmiot liryczny?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,1,Co pokazują obrazy poetyckie?,Kim jest podmiot liryczny?,1,3,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,2,Co pokazują obrazy poetyckie?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Kim jest podmiot liryczny?,3,1,2,Co pokazują obrazy poetyckie?,Gdzie widać elementy autobiograficzne?,1,Kim jest podmiot liryczny?,3,2,Gdzie widać elementy autobiograficzne?,Co pokazują obrazy poetyckie?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,2,3,Kim jest podmiot liryczny?,Co pokazują obrazy poetyckie?,1,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Gdzie widać elementy autobiograficzne?,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Sonet,- gatunek poetycki o kunsztownej kompozycji- składa się z 14 wersów porzielonych na 4 zwrotki- dwie pierwsze zwrotki są czterowersowe (rymy okalające), dwie ostatnie to tercyny- dzieli się na dwie części, pełniące różne funkcie:+ I część opisowa lub narracyjna+ II część refleksyja,Kim jest podmiot liryczny?,1,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,2,3,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,3,1,Kim jest podmiot liryczny?,2,Co pokazują obrazy poetyckie?,I część opisowa lub narracyjnaII część refleksyja,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,},},Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,Pięknie tu, ale i tak tęsknię za ojczyzną...,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi? To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu.Stójmy! - Jak cicho! - Słyszę ciągnące żurawie, Których by nie dościgły źrenice sokoła; Słyszę, kędy się motyl kołysa na trawie, Kędy wąż śliską piersią dotyka się zioła. W takiéj ciszy - tak ucho natężam ciekawie, Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła!,pielgrzym,Ojczyzna,samotność,Natura,Zapamiętaj"Sonety krymskie" Adama Mickiewicza pełne są zachwytu nad Orientem, ale i tęsknoty za ojczyzną.W "Stepach akermańskich" podmiot liryczny opisuje swoją jazdę przez step, porównując ją do morskiej podróży.Podmiot liryczny świadomie zanurza się w przyrodę, chłonąc ją wieloma zmysłami.Dramatyzmu utworowi dodaje puenta, podkreślająca jego tęsknotę i samotność.Sonet ma dwie części - opisową i refleksyjną.,Natura,samotność,Ojczyzna,pielgrzym,Dziękuję za uwagę,Jedźmy, nikt nie woła!,MOTYWY,Katarzyna Polak,"Stepy akermanskie"Adama Mickiewicza,,Katarzyna Polak

# data[].attributes.attachment_link.description
Krym,1825,Adam Mickiewicz,Jakie były okoliczności tej podróży?,Jakie emocje jej towarzyszyły?,Co było efektem tej wyprawy?,"Stepy akermiańskie" Adama Mickiewicza,lektura obowiązkowa: wybrany utwór z "Sonetów krymskich",2,3,4,1,kryteria sukcesu,cel,rozumiem treść i przesłanie sonetu "Stepy akermańskie",analizuję obrazy poetyckie w wierszu,dostrzegam elementy autobiograficzne w utworze,rozpoznaję sonet jako gatunek literacki,znam okoliczności powstania utworu,Półwysep Krymski,Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi, Omijam koralowe ostrowy burzanu.Już mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu; Patrzę w niebo, gwiazd szukam przewodniczek łodzi; Tam z dala błyszczy obłok?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
geneza utworu, czyli wesele uświtnione spektaklem:, Ponadczasowy wymiar teatru klasycznego na przykładzie "Odprawy posłów greckich",egzemplarze sztuki,'Odprawa...z roku 1578,goście, miejsceprzedstawienia,Tragedia Kochanowskiego w wiekszości utrzymuje zasady ustalone przez starożytnych twórcow., "Odprawa" jako przykład tragedii antycznej,Co zostało zachowane?,Co zostało zmienione?,Co jest aryginalne?,reż. J. W. Krzyszczak,Teatr Kameralny, 2014,"Odprawa posłów greckich" wciąż aktualna,reż: Ryszard Peryt,Teatr Polski w Warszawie, 2013,#zostanwdomu Od 17 do 19 kwietnia 2020r. można było obejrzeć online rejestrację wideo spektaklu; reż. R. Petryk, 2013,Utwór jest aktualny do dziś,reż. Szymon Kaczmarek,Teatr im. Norwida, 2017, Świat czyta Kochanowskiego!,30 czerwca 2019 roku w sześciu miejscach na świecie - w Warszawie, Londynie, Nowym Jorku, Los Angeles, Madrycie i w Atenach - międzynarodowi aktorzy wykonajli własne interpretacje tragedii Kochanowskiego.,Zadania dla Ciebie:,Przeczytaj pieśń chóru "Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie" i zastanów się, jakim kodeksem etycznym powinien kierować się polityk. Czy ten kodekst jest aktualny i dziś?Jaki nastrój panuje w wyżej wspomnianej pieśni? Za pomocą jakich zabiegów artystycznych został on osiągniety?Zastanów się, w jaki sposób poeta przestrzega w swoim dramacie zasady decorum?Pomyśl, w jaki sposób współczesny reżyser mógłby wystawic tę sztukę. Weź pod uwagę sposób budowania napięcia.,www.polskizklasa.pl,Dziękuję za lekcję!, Izabella Bartol,www.polskizklasa.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Odprawa posłów greckich by jestesmyb on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
geneza utworu, czyli wesele uświtnione spektaklem:, Ponadczasowy wymiar teatru klasycznego na przykładzie "Odprawy posłów greckich",egzemplarze sztuki,'Odprawa...z roku 1578,goście, miejsceprzedstawienia,Tragedia Kochanowskiego w wiekszości utrzymuje zasady ustalone przez starożytnych twórcow., "Odprawa" jako przykład tragedii antycznej,Co zostało zachowane?,Co zostało zmienione?,Co jest aryginalne?,reż. J. W.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na dzisiejszej lekcji poznasz fragmenty"Pieśni świętojańskiej o sobótce",które pozwolą Ci zrozumieć, jaki obraz wsi kreuje w swej twórczości Jan Kochanowski.,Życiena wsi czy w mieście?,Czym była sobótka?,Pieśń świętojańskaPanna XIIWsi spokojna, wsi wesoła, Który głos twej chwale zdoła? Kto twe wczasy, kto pożytki Może wspomnieć za raz wszytki? Człowiek w twej pieczy uczciwie Bez wszelakiej lichwy żywię; Pobożne jego staranie I bezpieczne nabywanie.Inszy się ciągną przy dworze Albo żeglują przez morze, Gdzie człowieka wicher pędzi, A śmierć bliżej niż na piędzi. Najdziesz, kto w płat język dawa, A radę na funt przedawa, Krwią drudzy zysk oblewają, Gardła na to odważają.,A zatem jaka jest wieś Kochanowskiego?,Arkadia i arkadia,Wiesz już, że autorytetem poetyckim byłdla Kochanowskiego Horacy. Zapoznaj się z fragmentami jego utworu"Epoda II" .Z pewnością zauważysz, że i tym razem rzymski poeta silnie zainspirował mistrza Jana.W epoce renesansu Pieśń świętojańska także nie była pierwszym utworem sławiącym życie wiejskie. Dowiedz się,ktow podobny sposób przedstawiał ten .temat..,antyczne wzory,Nie Kochanowski pierwszy...,Kochanowski zapewne broniłby tezy,że szczęście mozemy odnależć,żyjąc na wsi.Odwołaj się do znajomości biografii poety i uzasadnij słuszność tego twierdzenia.,zwolennik życia wiejskiego,Wsi spokojna,wsi wesoła...,Co powiedziałbyJan Kochanowski?,"Pieśńświętojańskao sobótce",To w zasadzie nie jedna a cyklpieśni wydanych już po śmierci poetya napisanych w czarnoleskimokresie życia mistrza.Cykl składa się z wystąpień dwunastu panien, które w swych przemowach podejmują różne tematy związanez wiejskim życiem. Mówią między innymi o potrzebie świętowaniapo zakończonej pracy, o pochwale tańca, życiu pasterzy i oczywiścieo miłości. ,o budowie utwORu,kliknij piórko,start,Cytat "Wsi spokojna, wsi wesoła" mógłby posłużyć za tytuł wielu obrazów polskich artystów, Prezentuję kilka wybranych przykładów i zachęcam do własnych poszukiwań malowidła, które Twoim zdaniem doskonale oddaje atmosferę wsi opisanej przez Kochanowskiego.,Temat chętnie malowany,Współczesne interpretacje,Czy Kochanowski to wyłącznie pan z brodą ze starej ryciny, po którego twóczosć nie sięga nikt poza uczniami? O nowatorskim odczytywaniu twórczości poety przekonają Cię choćby dwa projekty. Spektakl Teatru Fabryka Kultury w Świętochłowicach przenosi myśl Kochanowskiego do stylistyki disco i pokazuje nowe odczytanie Pieśni Panny III. Z kolei zespół Micromusic prponuje własną interpretację Pieśni Panny IV. To dowód,że Kochanowski wciaż inspiruje. .,obraz wiejskiego życiawpieśni kochanowskiego,Zacznijmy od wycieczki,obejrzyj film,Poznaj historię Alicji.Na podstawie jej wypowiedzi wypisz korzyści wynikajaceze zmiany modelu życia miejskiego na wiejskie.Jak dziewczyna definiuje szczęsliwe życie?,Wieśmistrza Jana,W tytule pieśni Jan Kochanowski nawiązuje do ludowego święta obchodzonego w nocy poprzedzającej dzień świętego Jana.Tradycja ludowego obrzędu sięga czasów początków państwowości i co ciekawe, w zmodyfikowanej formie znana jest do dziś.Zapoznaj się z informacjami przygotowanymi przez Instytut Muzyki i Tańca a najważniejsze informacje o obrzędzie sobótkowym zapisz w fomie niewielkiej mapy myśli.Kliknij w fotografię po lewej stronie.,A gospodarz wziąwszy siatkę Idzie mrokiem na usadkę Albo sidła stawia w lesie; Jednak zawżdy co przyniesie. W rzece ma gęste więcierze, Czasem wędą ryby bierze; A rozliczni ptacy wkoło Ozywają się wesoło. Stada igrają przy wodzie, A sam pasterz, siedząc w chłodzie, Gra w piszczałkę proste pieśni; A faunowie skaczą leśni.Zatym sprzętna gospodyni O wieczerzej pilność czyni, Mając doma ten dostatek, Że się obejdzie bez jatek. Ona sama bydło liczy, ,Oracz pługiem zarznie w ziemię; Stąd i siebie, i swe plemię, Stąd roczną czeladź i wszytek Opatruje swój dobytek. Jemu sady obradzają, Jemu pszczoły miód dawają; Nań przychodzi z owiec wełna I zagroda jagniąt pełna. On łąki, on pola kosi, A do gumna wszytko nosi. Skoro też siew odprawiemy, Komin wkoło obsiędziemy.Tam już pieśni rozmaite, Tam będą gadki pokryte, Tam trefne plęsy z ukłony, Tam cenar, [tam] i goniony., Ona sama bydło liczy, Kiedy z pola idąc ryczy, Ona i spuszczać pomoże; Męża wzmaga, jako może. A niedorośli wnukowie, Chyląc się ku starszej głowie, Wykną przestawać na male, Wstyd i cnotę chować w cale. Dzień tu, ale jasne zorze Zapadłyby znowu w morze, Niżby mój głos wyrzekł wszytki Wieśne wczasy i pożytki.,Sprawdź,czy wiesz,budowa wiersza,środki poetyckie,Zapoznaj się z tekstem "Pieśni Panny XII". Znajdziesz go na kolejnych slajdach. Korzystaj z objaśnień i wykonuj samodzielnie notatkę.Swoje spostrzeżenia podziel na trzy obszary:,tematyka utworu,Play,Możesz także wysłuchać recytacji,Arkadyjski obraz wsiw literaturze, Motyw życia wiejskiego wielokrotnie pojawi się w twórczosći artystów kolejnych epok. Nie zawsze jednak wieś będzie ukazywana jakokraina szczęśliwości. Obrazki beztroskiegoi sielankowego życia bedziesz mógł zaobserwować w twóczosci Franciszka Karpińskiego, Mickiewicza, pewne podobieństwa dostrzeżesz też w "Nad Niemnem". Elizy Orzedszkowej czy w tórczosci Miłosza. Zastanów się, przy jakich tematach wykorzystsasz znajomość "Pieśni swiętojańskiej".Najpierw spóbuj sam podać propozycje,potem zerknij do ukrytych na slajdzie okienek.,Któż z nas nie marzyo miejscu, w kórym czułby się beztrosko i bezpiecznie?Często takie miejsce kojarzymyz bliskością natury, jej kojącym wpływem. Pomyśl, gdzie umiejscowiłbyś swoją arkadię? Kliknijw fotografie i przypomnij sobie, czym były Arkadiai arkadia.,I na koniec wycieczka,Kryteria sukcesu, czyli co potrafię po tej lekcji:formułuję argumenty za pochwałą życia wiejskiego/miejskiegoodwołując się do biografii poety, opisuję wybrany przez niego model życiapotrafię opowiedzieć o obrzędach sobótkowych znam treść „Pieśni Panny XII" z „Pieśni świętojańskiej o sobótce"tworzę notatkę na temat przeczytanego tekstupotrafię na podstawie poznanego tekstu rozwinąć temat: Wieś widziana przez Kochanowskiegonazywam korzyści wiejskiego życia wskazane przez poetępotrafię objaśnić związki „Pieśni" z twórczością Horacegoznam pojęcia Arkadii i arkadii , potrafię podać przykłady funkcjonowania toposu w sztucepotrafię nazwać motywy, które pojawiają się w „Pieśni świętojańskiej" ,Justyna Jędrzejak,Justyna Jędrzejak,Zaczęliśmy od wyprawyw Bieszczady a lekcję zakończymy wędrówkąpo całej Polsce.Czy w którymś z pokazanych miejsc czułbyś się niczym w krainie szczęśliwości? Życzę Ci, byś odnalazł swą arkadię. Amoże już ją znalazłeś?Dziękujęza dzisiejszą pracę!

# data[].attributes.attachment_link.title
Pieśń świętojańska by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Na dzisiejszej lekcji poznasz fragmenty"Pieśni świętojańskiej o sobótce",które pozwolą Ci zrozumieć, jaki obraz wsi kreuje w swej twórczości Jan Kochanowski.,Życiena wsi czy w mieście?,Czym była sobótka?,Pieśń świętojańskaPanna XIIWsi spokojna, wsi wesoła, Który głos twej chwale zdoła? Kto twe wczasy, kto pożytki Może wspomnieć za raz wszytki?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Makbet,Misión 4,Misión 2,Misión 3,Zrobione!,Locked,Locked,Locked,Zadanie 4,Zrobione!,Zadanie 1,Misión 2,Zrobione!,Misión 3,Zrobione!,Misión 4,Zrobione!,zadanie 3,Misión 4,Locked,Misión 2,Zrobione!,Locked,Wiadomość tylko dla Ciebie!,Misión 3,Locked,Ława oskarżonych,Makbet,Zabito króla Szkocji Duncana!!!Oto Twoje zadanie - musisz wytropić, kto zabił. Najpierw trzeba zebrać fakty.,Banko,Dalej!,Właśnie to!,.Lady Makbet,Misión 4,Misión 2,Zrobione!,Zrobione!,Zrobione!,Misión 3,Zrobione!,Witaj, Makbecie, witaj, thanie Cawdor!,Co przepowiedziała trzecia wiedźmaMakbetowi podczas pierwszego spotkania?/wersy 135-150/,Witaj, Makbecie,przyszływitaj królu!,Witaj, Makbecie, witaj, thanie Glamis!,Start,escape room,Zadanie 2,Co Lady Makbet zrobiła ze sługami? /wersy 650-655/,tak ich napój zaprawiłam dzielnie, Że śmierć z naturą spiera się, czy żyją,,Sługi twe, królu, swój dom, swoje majątki, I siebie same mają jak depozyt,,Życzę wam koni szybkich, pewnonogich, A ich grzbietowi obu polecając, Żegnam was.,Jakie były losy Lady Makbet?,Zapadła na chorobę psychiczną, po czym umarła.,Przejęła rządy po Makbecie.,Opuściła męża - wyjechała z kraju.,Co Lady Makbet zrobiła po śmierci króla?,Wysmarowała służących krwią króla i położyła obok nich sztylety.,Wpadła w histerię i została zamknięta w komnacie.,Ze strachu zdradziła, kto jest mordercą.,Gratulacje!Już wiesz, że to nie Lady Makbet. ,Wracamy!,Nie to!, Wracamy!,Próbuj dalej!,Witaj, Makbecie, witaj, thanie Glamis!,Wracamy!,Nie to!,Szanował go jako krewnego, swego władcę, gościa i dobrego króla.,Szanował go jako krewnego i gościa, ale nie szanował go jako króla.,Jaki miał stosunek Makbet do króla Duncana?/wersy 470-500/,Nie szanował go jako królai uważał się za lepszego dowódcę.,Nie to!,Wracamy!,Wracamy!,Nie to!,Już nigdy spokojnie nie zaśnie, krwi z jego rąk nic nie zmyje, żałuje, że nie umarł przed śmiercią króla.,Już nigdy spokojnie nie zaśnie, uznaje, że musi uciekać z kraju.,Co myśli Makbet po śmierci Dunkana?/wersy 691-697, 720-727, 821-827/,Już nigdy spokojnie nie zaśnie, postanawia popełnić samobójstwo, ale żona mu to uniemożliwia.,Wracamy!,Nie to!,Chce walczyć, aby odkupić swoje grzechy.,Co myśli Makbet w Dunzynanie? /wersy 2270-2294/,Boi się bitwy, nie chce odpowiadać za swe grzechy.,Zapomniał, co to trwoga,żona umarła w niewłaściwym momencie,życie jest tylko przelotnym cieniem, powieścią idioty.,Wracamy!,Nie to!,Wiadomośćdla Ciebie!,Oto Twoje zadanie - musisz wytropić, kto zabił króla Duncana.,Kto jest w kręgu podejrzanych?,Wejdź tu!,Użyj latarki!,Na początek rozgrzewka dla umysłu:,Wracamy!,Nie to!,Pytanie pierwsze,Odpowiedz na pytania,Są ukryte - użyj latarki!,START,Pytaniedrugie,Pytanietrzecie,Pytanieczwarte,Czy wiesz, kto zabił?,Tak, to ja.Zostałem zdemaskowany...,Sprawdź,Nagroda,Jesteś wspaniałym detektywem!!!,A teraz...Czas na poważne zadania!,Nie to!,Świetnie!,Klik,Kliknij!,Julia,Lesperance,Ława oskarżonych,Makbet,Banko,.Lady Makbet,Top secret!,Julia,Lesperance,Co powiedziała Lady Makbet po przeczytaniu listu od męża?/wersy 385-401/,Mleka mu grzejcie, bo strawy on godzien!,Wejdźcie w pierś moją, mleko w żółć przemieńcie,,Kąpieli w mleku z pewnością mu trzeba.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lady Makbet

1 B

1 C

Lady Makbetczyta list

2 A

Czego od nich żąda?

2 B

Co ma stać się z jej krwią?Co ma stać się z mlekiem w jej piersiach?

2 C

Jakim chce stać się człowiekiem?

Wzywaduchy

5

5 A

1 Aa

1.Bb

1Cc

2Bb

2Aa

2Cc

3 C

3 B

4 A

3 A

6Cc

6Bb

6Aa

6 C

6 B

6 A

5Aa

4Bb

4 B

4Cc

4 C

3Cc

3Bb

3Aa

4Aa

1

3

6

4

1 A

Choroba

Podczasuczty

po zbrodni

Przedzbrodnią

2

Duchy, morderczych towarzysze myśli,Do mnie tu! duszę moją odniewieśćcie,A najczarniejszym jadem okrucieństwaOd stóp do głowy napełńcie mnie całą!Krew moją zgęśćcie, zamknijcie szczeliny,Którymi wkraść by mogła się zgryzota,By żadnych ludzkich uczuć nawiedzenieMym nie zachwiało okrutnym zamiarem,Nie rozdzieliło myśli od spełnienia!Wejdźcie w pierś moją, mleko w żółć przemieńcie,Morderstwa duchy, gdziekolwiek w przestrzeniachCzatuje wasza istność niewidomaNa złe natury! Przybądź, nocy ciemna,W najgęstsze dymy piekła owinięta!By nóż nie dojrzał rany, którą zada,By przez zasłonę nie przejrzało niebo,Nie zawołało: stój! stój!

O spotkaniu z czarownicami i dziwnych przepowiedniach.

Traktuje ją jak przyjaciela - mówi jej o wszystkim, nawet o zjawiskach paranormalnych - nie boi się wyśmiania.

Bardzo dobrym - mają dobry kontakt ze sobą, wspierają się, .Żona dobrze zna swego męża:Być wielkim chciałbyś, ambicję masz w sercu,Ale ci słabość stoi na przeszkodzie;Chcesz zajść wysoko, ale chcesz uczciwie,

Krew ma stać się gęsta - chce być niezdolna do uczuć.Mleko ma zmienić się w żółć - nie chce być troskliwa i czuła.

By ją odniewieściły - nie chce być kobietą /słabą i uczuciową/

O czym pisze Makbet?

Jaki ma stosunek Makbet do żony?

Jakim są małżeństwem?

Chce być okrutna, zdolna do najgorszej zbrodni, pozbawiona wyrzutów sumienia.

Jaka jest jej rola w zbrodni?

Jak wita króla?

Do kogo porównuje króla Duncana?

AKT ISCENA VInverness. Sala w zamku Makbeta.WchodziLady Makbetczytając list.LADY MAKBETczyta„Spotkały mnie w dniu zwycięstwa; a bieg wypadków przekonał mnie, że więcej w nich jest niż śmiertelna wiedza. Gdy pałałem żądzą pytania się o więcej, rozpłynęły się w powietrzu i zniknęły. Stałem jeszcze zachwycony cudownym zjawiskiem, gdy przybyli posłańcy od króla i pozdrowili mnie thanem Cawdoru, tytuł, którym przed chwilą powitały mnie siostry przeznaczeń, odraczając mnie do przyszłości przepowiednią: Przyszły witaj królu! Uznałem za stosowne przesłać ci tę wiadomość, najdroższa towarzyszko mojej wielkości, abyś nie straciła należnej ci cząstki wesela nieświadomością, jaka przyobiecana ci jest wielkość. Zachowaj to w twoim sercu i bądź mi zdrowa."

A./wita męża/WchodziMakbet.Lady MakbetWielki Glamis,Szlachetny Cawdor! A większy od obuPrzez pozdrowienie trzecie, niespełnione!List twój mnie uniósł za teraźniejszościCiemne granice i w chwili obecnejJuż czuję przyszłość.[...]Ale bądź wężem, co się pod nim kryje.Ten, co przybywa, znajdzie tu przyjęcie;Lecz wielką nocy tej sprawę mnie zostaw.B./wita króla Duncana/LADY MAKBETWszystkie nasze służby,Choć dwakroć, choćby czterykroć zwiększone,Lichą są pracą za wielkie honory,Którymi dom nasz raczyłeś obsypać.Za wszystkie dawne i nowe zaszczyty,Dom nasz się zmieni, królu, na kaplicę,W której się modlić będziemy za ciebie.C./mówi o pokojowcach/Dworzanie chrapiąc szydzą z powinności,Bo tak ich napój zaprawiłam dzielnie,Że śmierć z naturą spiera się, czy żyją,

AKT PIĄTYSCENA IDunsinane. Pokój w zamku.Wchodzą:DoktoriDama pałacowa.DOKTORDwie noce z tobą czuwałem, ale nie mogłem sprawdzić twojego opowiadania. Kiedy przechodziła się po raz ostatni?DAMAOd czasu jak J. K. Mość wyciągnął w pole, widziałam, jak wstała z łóżka, zarzuciła na siebie nocną odzież, otworzyła komnatę, wzięła papier, złożyła, napisała list i odczytała, a zapieczętowawszy go, wróciła do łóżka, wszystko w śnie najgłębszym.DOKTORWielki nieład natury! Korzystać ze snu dobrodziejstwa, a razem dopełniać funkcje czuwania! W tym śnie niespokojnym, prócz przechadzki i innych czynności, czy słyszałaś ją kiedykolwiek mówiącą?DAMASłyszałam rzeczy, których nie chcę po niej powtórzyć.DOKTORMożesz je mnie powtórzyć, jest nawet koniecznością, żebyś je powtórzyła.DAMAAni tobie, panie, ani nikomu innemu, bo nie mam świadków na potwierdzenie słów moich. WchodziLady Makbetse świecą. Ale, patrz! nadchodzi! Właśnie, jak mówiłam, a na moje życie, głęboko uśpiona. Patrz, patrz! Zbliża się.DOKTORSkąd wzięła to światło?DAMAMiała je przy sobie. Lampa pali się przy niej bez ustanku; taki jej rozkaz.DOKTORWidzisz, że oczy jej są otwarte.DAMAAle zamknięty ich zmysł widzenia.DOKTORCo teraz robi? Patrz! Jak trze ręce.DAMATo ruch jej zwyczajny, jakby omywała ręce. Widziałam ją tak zajętą cały kwandrans bez przerwy.LADY MAKBETAle tu zawsze jest plama.DOKTORCicho! Mówi! Zapiszę każde słowo z ust jej wychodzące dla większej pewności.LADY MAKBETPrecz stąd, przeklęta plamo! Precz! Powtarzam. - Raz, dwa! A więc czas już wziąć się do dzieła. Czarne jest piekło! Wstydź się, mój mężu, wstydź się! Być żołnierzem a trwożyć się! Czemuż się mamy lękać, że wie ktoś o tym, skoro nikt nie może zawezwać naszej potęgi do zdania liczby? Kto by jednak mógł myśleć, że starzec miał jeszcze tyle krwi w swoich żyłach!DOKTORCzy słyszysz?LADY MAKBETThan Fife'u miał żonę; a gdzie ona teraz? Jak to? Nigdyż te ręce nie będą czyste? Dość tego! Mój mężu, dość tego! Twoje szaleństwo psuje wszystko.[...]LADY MAKBETCzuć tu zawsze krwi zapach. Wszystkie kadzidła Arabii nie uwonnią tej małej ręki. Och! och! och!DOKTORCo za westchnienie! Bolesny ciężar przygniótł jej serce.DAMANie chciałabym takiego serca w moich piersiach za wszystkie honory jej ciała.DOKTORChoroba ta przechodzi moją sztukę. Znałem jednak osoby, które we śnie chodziły, które jednak umarły świętobliwie w swoim łóżku.LADY MAKBETUmyj ręce; wdziej nocną odzież, a nie bądź tak blady! Powtarzam ci raz jeszcze: Banquo pogrzebany nie może wstać z grobu.DOKTORByćże to może?LADY MAKBETDo łóżka, do łóżka! Ktoś stuka do bramy. Chodź, chodź, chodź, chodź, daj mi rękę! Co się stało, odstać się nie może. Do łóżka, do łóżka, do łóżka!Wychodzi.DOKTORCzy wróci teraz do łóżka?DAMANatychmiast.DOKTORSzpetne biegają między ludźmi wieści.Przeciw naturze czyny wywołująI nieład funkcyj przeciwny naturze.Myśl chora wyzna głuchemu wezgłowiuSerc tajemnice. Nie doktora teraz,Ale jej trzeba raczej spowiednika.Odpuść nam, Panie! - Pośpiesz teraz za nią,Nie spuść jej z oka, żeby sama siebieNie pokrzywdziła. A teraz, dobranoc!Oczy olśniła, strwożyła mą duszę;Myślę, lecz myśli me utaić muszę.DAMATeraz dobranoc, dobry mój doktorze.Wychodzą.

A./zaniosła sztylety strażników do komnaty króla/Gdyby tak we śnie do mojego ojcaNie był podobny, ja bym rzecz spełniła.B./po zbrodni mówi do męża:/Nie myśl o tym dłużej!Co, dostojny thanie,Do tegoż stopnia hart duszy osłabiasz,Że słuchasz mózgu chorego podszeptów? -Weź trochę wody, i idź z twojej dłoniOmyj to szpetne świadectwo co prędzej.Po co przyniosłeś stamtąd te sztylety?Tam być powinny - odnieś je na miejsce,A śpiących dworzan krwią pomaż oblicza.LADY MAKBETMężu słabej woli!Daj mi sztylety, śpiący i umarliSą jak obrazy; dziecko tylko straszyCzart malowany. Jeśli krew nie zaschła,Sług jego śpiących twarze nią pozłocę,Bo na nich musim zwalić podejrzenie.[...]LADY MAKBETI moje ręce mają twoich farbę,Lecz bym się wstydu pokryła rumieńcem,Gdyby me serce było równie białe.C./po przybyciu panów szkockich/LADY MAKBETI cóż się to stało,Że jakby trąby przeraźliwej hasłoCałego domu śpiących tu zwołuje?Mów! Mów!MACDUFFO pani, czułe twoje serceNie jest do takiej stworzone boleści.W kobiety ucho takie słowo rzucić,Jest to ją zabić!WchodziBanquo.O Banquo! o Banquo!Nasz król zabity!LADY MAKBETPrzebóg, w naszym domu![...]LADY MAKBETRatujcie! Mdleję!

Dlaczego wita męża wszystkimi tytułami, które wypowiedziały czarownice?

To jest choroba duszy - jej potrzeba spowiednika, bo cierpi jej sumienie - działała wbrew naturze.

Zdradza wszystkie morderstwa męża - i te samodzielnie wykonane, i te zlecone.

Lunatykuje: chodzi we śnie, lecz oczy ma otwarte, pisze list.Boi się ciemności - zawsze musi mieć przy sobie świecę.Nerwica natręctw - ciągle trze ręce widząc na nich plamy krwi, czuje jej zapach.

Jaka jest diagnoza doktora?

O czym mówi?

Jakie objawy ma Lady Makbet?

Udaje, że nie wie, o co chodzi,tłumaczy zachowanie Makbeta chorobą,wyprasza wszystkich bojąc się zdemaskowania zabójcy.

Rozkazuje mu - ma nie myśleć o tym, co zrobił.Wyśmiewa go, poniża.Widząc, że nie jest zdolny wrócić do komnaty króla, by położyć sztylety przy strażnikach i wymazać ich krwią króla, sama to robi. Nie przejmuje się, że jest współwinna zbrodni.

Jak traktuje swojego męża?

Świetnie odgrywa zaskoczoną i zdruzgotaną faktem morderstwa w jej domu.Mdleje na zawołanie!

Jak zachowuje się po ujawnieniu zbrodni?

Unieszkodliwia strażników - daje im silny środek nasenny.

Najuniżeniej - jest fałszywa, świetnie odgrywa rolę gorliwej gospodyni i oddanej poddanej.

Chce pokazać, że oczekuje od męża działań, by został królem, zmusza go do tego. Sama wymyśli, jak.

Do swego ojca - gdyby nie to podobieństwo, sama zabiłaby króla.

Jak zachowuje się podczas uczty, gdy jej mąż widzi ducha swego przyjaciela Banka, którego kazał zamordować?

ROSSWstańmy, bo chory pan nasz miłościwy.LADY MAKBETNie, nie, zostańcie, dobrzy przyjaciele!Od lat młodzieńczych król często tak bywa;Ale to tylko chwilowy paroksyzm,Przejdzie jak przyszedł, bez żadnego śladu.Baczność nań wasza obrazi go tylko,A paroksyzmu gwałtowność podwoi.Jedzcie, odwróćcie od niego spojrzenia. -Jestżeś ty mężem?[...]MAKBETPrecz, precz z mych oczu! Niech cię połknie ziemia!Krew twoja zimna, kości twe bez szpiku,W błyszczących oczach twoich życia nie ma!LADY MAKBETNiech was to wszystko nie dziwi, panowie,To zwykły jego paroksyzm, nie więcej.Żal mi jest tylko, że truje nam radość.[...]ROSSJakie zjawisko?LADY MAKBETO błagam, nie pytaj!Stan jego, widzę, coraz się pogorsza.Wszelkie pytanie wściekłość w nim rozbudza.A więc dobranoc! Nie zważajcie tylkoNa ceremonie i porządek wyjścia,Lecz wyjdźcie wszyscy!LENNOXDobranoc! ŻyczymyLepszego zdrowia królowi i panu!

Lady Makbet

Podsumowanie

Lady Makbet jest na początku silna i ambitna, postanawia wziąć sprawy w swoje ręce - najpierw odziera siebie z kobiecych cech /oddając się złym duchom/, potem kieruje mężem, by dokonał morderstwa, zagłusza jego wyrzuty sumienia, sama zaciera ślady, by zbrodnia była doskonała. Wydaje jej się, że uniesie współodpowiedzialność za ten i kolejne czyny Makbeta /wie o zleconych zabójstwach/.Jednak Lady zaczyna cierpieć - doktor stwierdza u niej chorobę duszy, nie tylko ciała. Okazuje się, że serce Lady Makbet nie skamieniało. Jej sumienie nie daje zapomnieć o zbrodniach. Dlatego nie może spokojnie spać, ciągle na nowo przeżywa to, co się stało. Wreszcie - prawdopodobnie - popełnia samobójstwo. Nie jest w stanie żyć z brzemieniem grzechów, z obojętnością męża. Przez działanie wbrew naturze zniszczyła wszystko - szczęśliwy związek, wspaniałą przyszłość /bo przecież król Duncan doceniał Makbeta i chętnie go nagradzał/.To przestroga dla odbiorcy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lady Makbet 1 B 1 C Lady Makbetczyta list 2 A Czego od nich żąda? 2 B Co ma stać się z jej krwią?Co ma stać się z mlekiem w jej piersiach? 2 C Jakim chce stać się człowiekiem?

# data[].attributes.attachment_link.description
Uczeń kończący szkołę ponadpodstawową powinien wykazywać się złożonymi umiejętnościami w zakresie retoryki, obejmującymi zarówno analizę tekstu cudzego, jak i tworzenie własnego. Tworzenie wypowiedzi wskazano podstawowe umiejętności, które temu służą: UMIEJĘTNOŚCI 1) formułowanie

# data[].attributes.body
https://view.genial.ly/5e8afc6d260c290e39bae6fb/presentation-obraz-wsi

# data[].attributes.body
Temat: Kochanowski o świecie pozagrobowym.  Funkcja motywu snu w wybranych tekstach kultury.

Po tej lekcji dowiesz się:

1.            Jaką funkcję pełnił sen w Trenie XIX i innych tekstach kultury?

2.            Jaką wizję zaświatów i koncepcję życia pozagrobowego proponuje Kochanowski?

3.            Jaki jest związek pomiędzy Trenem XIX a piosenką Grubsona pt. „Na szczycie”?

Drogi uczniu,

zapoznaj się z informacjami zamieszczonymi w prezentacji, klikaj wszystkie ruchome elementy i wykonaj zadania.

Powodzenia!

https://view.genial.ly/5e74d786edb6e00da7a5753f/presentation-tren-xix

Informacja dla nauczyciela:

Ta lekcja pozwala zrealizować poniższe punkty podstawy programowej:

Rozróżnia gatunki epickie, liryczne i dramatyczne (tren)

Rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego

Interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego

Rozpoznaje w tekście ironię, tragizm, określa ich funkcje w tekście

Wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe

Rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programem epoki

Wykorzystuje w interpretacji utworów potrzebne konteksty

Tagi: #Kochanowski, #TrenXIX

# data[].attributes.body
https://view.genial.ly/5e839a1cba81d90dfb22e8e4/presentation-czlowiek-i-stworca-w-renesansie-hymn-jana-kochanowskiego

# data[].attributes.body
Temat: Obraz martwego miasta na przykładzie Oranu.

Co powinieneś wiedzieć/znać po tej lekcji:

Jak wygląda Oran? Jak żyją jego mieszkańcy?

Jaką funkcję pełni motyw miasta w tekstach kultury?

Drogi uczniu,

zapoznaj się z informacjami zamieszczonymi w prezentacji, klikaj wszystkie ruchome elementy i wykonaj zadania.

Powodzenia!

https://view.genial.ly/5e75c7f98a1d0d0d9867f91d/presentation-motyw-miasta-oran

# data[].attributes.body
https://zapiskipolonistki.blogspot.com/2020/03/cykl-lekcji-on-line-treny-jana.html?spref=fb&m=1

# data[].attributes.body
Tren X

# data[].attributes.body
Temat: Motyw miasta w wybranych tekstach kultury.

Po tej lekcji dowiesz się:

Jaką funkcję pełni motyw miasta w wybranych tekstach kultury?

Poznasz opisy miast ukazanych w „Lalce” B. Prusa, „Dżumie” A. Camusa i „Zbrodni i karze” F. Dostojewskiego oraz w filmie pt. „Joker”.

Motyw miasta jest niezwykle popularny w tekstach kultury. Zazwyczaj występuje w opozycji do toposu wsi. Miasto bywa ukazywane jako przestrzeń demoniczna, która wpływa destrukcyjne na osobowość człowieka. Człowiek w jego murach ma często poczucie anonimowości, czuje się samotny . W dużych aglomeracjach bohaterowie są ukazywani jako ofiary rozwoju cywilizacyjnego. Miasto bywa stymulatorem oraz współreżyserem akcji wielu utworów. Moim zdaniem miasto determinuje życie jego mieszkańców.

Pisząc o motywie miasta nie sposób nie odnieść się do Oranu, miasta opisanego w „Dżumie” Alberta Camusa. Chociaż leży nad zatoką, jest usytuowane do niej tyłem. Na pierwszy rzut oka Oran jest zwykłym miastem, dość brzydkim, pozbawionym drzew, ogrodów i ptaków. Nazwane jest miastem nijakim, pozbawionym wyrazistości i wyjątkowości. Zmiana pór roku dokonuje się niemalże niezauważalnie. Pięknie jest tu jedynie zimą. Narrator zaznacza, że aby poznać miasto, trzeba dociec, jak się w nim pracuje, kocha i umiera: „W naszym małym mieście, może za przyczyną klimatu wszystko robi się razem, z miną jednako szaleńczą i nieobecną.” Ludzie nudzą się, nie mają pomysłu jak spędzać czas, starają się nabrać przyzwyczajeń. Głównym zajęciem jest praca, a wartością dla nich istotną – pieniądze. Mają również upodobania do prostych przyjemności. W wolnym czasie (w sobotę i niedzielę) chodzą do kina i kąpią się w morzu. Czasami spotykają się  w kawiarniach lub przesiadują na balkonach. Mieszkańcy Oranu nie mają wątpliwości ani refleksji dotyczycących ich stylu życia.

Interesujący obraz miasta pojawia się również w powieści Dostojewskiego pt. ”Zbrodnia i kara”. Petersburg w „Zbrodni i karze” to miejsce brudne, zatłoczone i pogrążone w nędzy. Autor celowo rezygnuje z opisów fasadowo-reprezentacyjnych przestrzeni stolicy, aby wyeksponować przygnębiającą atmosferę miasta.  Miasto jawi się jakby stworzone do zbrodni: szare i okrutne, zapełniają je szynki, traktiernie, domy publiczne, spelunki, podrzędne hoteliki, posterunki policji. Dostojewski stosuje zbliżenia, drobiazgowe opisy przestrzeni, aby wyeksponować narastający dramat mieszkańców. Są to ludzie wykorzenieni, samotni, pozbawieni oparcia oraz rodziny. Życie traktują jak brutalną walkę o byt.  Miasto ich zniewala, determinuje ich postępowanie, więzi. Ludzie gubią się w jego labiryntowej przestrzeni.

W Petersburgu przygnębiające są nie tylko opisy ulic, ale również mieszkania bohaterów. Są pozbawione intymności, jak mieszkanie Marmieładowa, czy klaustrofobiczne, jak izba wynajmowana przez Raskolnikowa. Pokój bohatera był niski, tapeta odpadała ze ścian. Okno było małe i brudne, przez co nastrój przygnębienia był jeszcze spotęgowany. Nieliczne meble i nieczytane od dawna książki pokryte były grubą warstwą kurzu. O destrukcyjnym wpływie przestrzeni na bohatera świadczą słowa matki Rodiona: „Jakie masz liche mieszkanie Rodia, istna trumna (…). Jestem przekonana, że mieszkanie jest w połowie winne temu, że wpadłeś w melancholię”. Rodion ze wstrętem myśli o swoim pokoju: „przecież to tam, w tym kącie, wylęgło się tamo i dojrzewało już przeszło miesiąc”.

Miastem zróżnicowanym społecznie jest Warszawa przedstawiona w powieści B. Prusa pt. „Lalka”.

Zgodnie z realistyczną konwencją Prus starał się wiernie oddać topografię XIX wiecznej Warszawy. Każde wydarzenie zostało osadzone w realiach stolicy. Dowiadujemy się, że sklep Wokulskiego i mieszkanie Rzeckiego znajdują się na Krakowskim Przedmieściu, Łęccy mieszkają przy Alejach Ujazdowskich i chętnie odwiedzają Teatr Wielki. W Warszawie, jak w soczewce, ogniskują się problemy społeczeństwa. Obok świata arystokratycznego współistnieje świat niedostatku i upadku, czego dowodem jest opis Powiśla. Prus ukazuje tragiczne warunki życia biedoty, szerzące się choroby, przestępczość i prostytucję. Powieściowa Warszawa jest miastem zróżnicowanym, ukazującym panoramę społeczną.

Źródło: https://images.app.goo.gl/gmjU1HnqfrSL9fBa9

Niezwykłe interesująca wizja miasta pojawia się w filmie pt.”Joker”. Akcja filmu rozgrywa się w latach 80. Dwudziestego wieku w Gotham city. To dystopijne miasto wpływa na mieszkańców, ukazane jest jako przestrzeń prowokująca do zbrodni, przestępstw, w której nie ma miejsca na miłość. Główny bohater doświadcza ogromnej samotności, boryka się z odrzuceniem i frustracją. „Zawarliśmy kilka elementów z kanonu i osadziliśmy historię w zepsutym Gotham City około roku 1981, bo to cofa nas do tego okresu, a jednocześnie oddala od świata komiksowego, który znamy dziś tak dobrze z filmów” — tłumaczy reżyser. „Joker” zabiera widzów w mroczne zaułki Gotham City oraz umysłu głównego bohatera.

https://images.app.goo.gl/mp46Cj6LmXsxtiVn8

https://images.app.goo.gl/GE6tUWHVuDZ1HaUu5

Motyw miasta podejmowany jest przez twórców niemalże każdej epoki literackiej. Przestrzeń stawała się często pretekstem do refleksji na temat człowieka, jego kondycji i relacji międzyludzkich. Bez wątpienia miasto wpływa na decyzje bohaterów i często determinuje ich wybory.

Poniżej znajduje się interaktywna prezentacja, która pozwoli Tobie poszerzyć wiedzę na temat motywu miasta.

https://view.genial.ly/5e808b0f50a0310d8c303955/interactive-image-interactive-image