# data[].attributes.attachment_link.title
STANISŁAW MONIUSZKO- NARODOWY KOMPOZYTOR QUIZ CZYTELNICZY

# data[].attributes.attachment_link.description
Z okazji Roku S. Moniuszki (200 rocznica urodzin kompozytora) zapraszamy do rozwiązania quizu o życiu i twórczości S. Moniuszki. W każdym pytaniu jest tylko jedna prawidłowa odpowiedź. Rozwiąż quiz!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sejm zdecydował o ustanowieniu 2019 r. Rokiem Stanisława Moniuszki. W tym roku przypada 200. rocznica urodzin kompozytora, dyrygenta, organisty, pedagoga, dyrektora Teatru Wielkiego w Warszawie, twórcy polskiej opery narodowej. Posłowie podkreślili w dokumencie, że Stanisław Moniuszko był wzorem patrioty. „Utwory kompozytora do dziś stanowią inspirację dla wielu artystów, a w czasach jemu współczesnych tworzyły paletę barw, za pomocą której Polacy odmalowywali najpiękniejsze odcienie patriotycznych uczuć i narodowej tożsamości".
Kim był Stanisław Moniuszko?
Jeśli zapytać przypadkową osobę (w Polsce albo za granicą), z jakimi twórcami muzyki poważnej kojarzy pan/pani nasz kraj, z pewnością pierwsze padłoby nazwisko Fryderyka Chopina. A dalej? - dopytujemy. Pada wówczas (choć niestety nie zawsze) nazwisko Stanisława Moniuszki. Nieodmiennie zajmuje on drugą pozycję w rankingu polskich kompozytorów, depcząc po piętach wielkiemu fortepianiście. Dlaczego tak jest? Autor „Halki" może także być ikoną.

Biografia Moniuszki obfituje w wydarzenia dramatyczne, frapujące i sama w sobie stanowi intrygującą opowieść. Z kolei dzieła Moniuszki miały uznaną renomę jeszcze za życia kompozytora. Pełne rozmaitych nastrojów, inwencji melodycznej, pomysłowości. Jak na prawdziwego artystę przystało. Przez lata nazbierało się sporo ciekawostek o Moniuszce. Uzupełniają nam one obraz tego niezwykłego człowieka, czynią jego portret nieco niejednoznacznym, ale przez to - o ileż bardziej fascynującym.

Żródło informacji: wiż.pl: http://xn--wi-xva.pl/stanislaw-moniuszko-zycie-i-tworczosc/
Zdjęcie: domena publiczna

Moniuszko i jego muzyka
Witold Rudziński

Praca Witolda Rudzińskiego, wybitnego znawcy twórczości i działalności Moniuszki, wyróżnia się tym, że Autor postawił sobie jako cel główny omówienie i ukazanie swoistego piękna muzyki twórcy naszej opery narodowej i naszej pieśni artystycznej.

opis książki

Stanisław Moniuszko. Życie i twórczość
Nadzieja Drucka

Kiedy Moniuszko zmarł, jego trumnę - jak pisze pani Kalergis do córki - odprowadziło na Powązki 70 000 osób w Warszawie, która liczyła wtedy około 350 000 mieszkańców. Na wielkiej czerwonej płycie nagrobnej kompozytora, tuż na tyłach kościoła Karola Boromeusza, wyryto tylko jedno słowo "Moniuszko", bez dat urodzenia i śmierci, bez podanego zawodu. To piękny symbol!

opis książki

Stanisław Moniuszko
Jan Prosnak

Moniuszko : powieść biograficzna
Władysław Fabry

Opracowała: B. Malentowicz

# data[].attributes.attachment_link.description
Sejm zdecydował o ustanowieniu 2019 r. Rokiem Stanisława Moniuszki. W tym roku przypada 200. rocznica urodzin kompozytora, dyrygenta, organisty, pedagoga, dyrektora Teatru Wielkiego w Warszawie, twórcy polskiej opery narodowej. Posłowie podkreślili w dokumencie, że Stanisław Moniuszko był wzorem patrioty.

# data[].attributes.body
You Tube

# data[].attributes.attachment_link.description
Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jadwiga Rappe: Songs of Stanisław Moniuszko

# data[].attributes.body
Śpiewa Marta Złotnicka

# data[].attributes.attachment_link.title
Złota rybka - Stanisław Moniuszko ; wyk. Marta Złotnicka

# data[].attributes.body
Śpiewa Stefania Woytowicz

# data[].attributes.attachment_link.title
Aria Hrabiny z III aktu opery 'Hrabina' Stanisława Moniuszko

# data[].attributes.body
Śpiewa Andrzej Hiolski

# data[].attributes.headline
Walc Nr. 3. Regina Smendzianka - fortepian

# data[].attributes.subject
Walc Nr. 3. Regina Smendzianka - fortepian

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - Walc Nr. 3. Regina Smendzianka - fortepian

# data[].attributes.attachment_link.title
Piotr Beczala - Aria z kurantem - Straszny dwór (Moniuszko)

# data[].attributes.attachment_link.title
Gdyby kto mnie kochał szczerze - Stanisław Moniuszko

# data[].attributes.attachment_link.title
Teresa Zylis-Gara; "Halka's Aria"; HALKA; Stanislaw Moniuszko (1819-1872)

# data[].attributes.body
195 filmów z nagraniami - YouTube

# data[].attributes.attachment_link.title
Popular Stanisław Moniuszko & Opera videos - YouTube

# data[].attributes.attachment_link.description
Popular content related to Stanisław Moniuszko & Opera.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko „Dziad i baba" {ballad}/ Piotr Hruszwicki  (bas)

# data[].attributes.headline
STRASZNY DWÓR – Trio: ‘Cichy domku…w cieniu drzewc’

# data[].attributes.subject
STRASZNY DWÓR – Trio: ‘Cichy domku…w cieniu drzewc’

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko – STRASZNY DWÓR – Trio: ‘Cichy domku…wcieniu drzewc’

# data[].attributes.attachment_link.title
Teresa Kubiak "Gdyby rannym slonkiem" (Moniuszko)

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - Mazurka from opera Straszny Dwór The Haunted Manor

# data[].attributes.attachment_link.title
ADAM ZWIERZ -  ARIA SKOŁUBY "TEN ZEGAR STARY" - STRASZNY DWÓR - S.MONIUSZKO

# data[].attributes.attachment_link.title
Dariusz PIETRZYKOWSKI - Aria z kurantem from Straszny dwór by Stanisław Moniuszko

# data[].attributes.headline
String Quartet No.1 in D minor - 1. Allegro agitato

# data[].attributes.subject
String Quartet No.1 in D minor - 1. Allegro agitato

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - String Quartet No.1 in D minor -  1. Allegro agitato

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - "Verbum Nobile" Overture

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanislaw Moniuszko - Msze / Masses Vol. 2

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - Dziad i Baba - Paweł Konik & Michał Biel

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - Kozak ( śpiewa Bernard Ładysz)

# data[].attributes.attachment_link.title
Urszula Kryger: Songs of Stanisław Moniuszko

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - Polonez koncertowy A-dur - układ taneczny (wersja pełna)

# data[].attributes.attachment_link.title
Halka -Stanisław Moniuszko-w starym kinie

# data[].attributes.attachment_link.title
Moniuszko/Melcer-Szczawiński - Prząśniczka (The Spinning Girl) with score

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko: Straszny Dwór (full opera)

# data[].attributes.attachment_link.title
" HALKA " - Opera w 4 aktach Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.attachment_link.title
Nina Polan - HALKA / Opera by Stanislaw Moniuszko

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko "HALKA"- fragment / Teatr Wielki w Poznaniu

# data[].attributes.attachment_link.title
Filharmonia Dowcipu, Prząśniczka - Stanisław Moniuszko, Philharmonic of Wit

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko (1819-1872) - Prząśniczka

# data[].attributes.attachment_link.title
Moniuszko Prząśniczka pieśń (oryginał, z fortepianem) Song Spinning Girl Polish Romantic Vocal Music

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko „Prząśniczka" {song}/  Piotr Hruszwicki  (bas)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mazur z opery Straszny Dwór | Stanisław Moniuszko

Podobnie jak polonez u Mickiewicza, mazur u Moniuszki wyraża ideę: „kochajmy się!"

Opis materiału

Druga najpopularniejsza opera Stanisława Moniuszki, Straszny dwór, powstała na początku lat 60. XIX wieku. Przez lata badacze spierali się, czy napisał ją Moniuszko w odpowiedzi na porażkę powstania styczniowego, postępując zgodnie z Sienkiewiczowską maksymą „ku pokrzepieniu serc". Tak bardzo podobna jest w warstwie fabularnej do Mickiewiczowskiego Pana Tadeusza, tak podobną opowiada historię, sławiąc uroki sielskiego szlacheckiego życia w modrzewiowym dworku. I choć wydawało się, że to naturalna reakcja na ucisk zaborów i, podobnie jak w przypadku dzieła Mickiewicza, kojący duszę plaster na porażkę powstania, okazało się jednak, że prace nad operą ukończył Moniuszko, zanim jeszcze powstanie wybuchło.

Mimo odmiennych motywacji Straszny dwór upodabnia się do Pana Tadeusza. I jak Mickiewiczowską epopeję wieńczył zaręczynowy polonez (kolorowo oddany w ekranizacji Andrzeja Wajdy), tak Straszny dwór kończy mazur. Taniec ten pojawia się w ostatnim, czwartym akcie opery, stanowiąc szczęśliwe rozwiązanie żartów i intryg snutych przez siostry Hannę i Jadwigę, w których miłosne sidła wpadli zatwardziali kawalerowie, bracia Zbigniew i Stefan. Bal wydany na cześć zaręczonych par uświetnia zamaszysty mazur. Monumentalny fragment opery przeznaczony jest, w odróżnieniu od Mazura z Halki, nie tylko na zespół taneczny i orkiestrę; towarzyszy mu tekst śpiewany przez chór. Obecna na balu szlachta wchodzi z tekstem rozpoczynającym się od fraz: „Hej zagrajcie siarczyście,/rżnijcie nam do ucha". Tekst napisany przez Jana Chęcińskiego, librecistę Strasznego dworu, z którym współpracował Moniuszko przy kilku innych tytułach (Verbum nobile, Paria) jest pochwałą muzyki, która „cieszy, poi, wzruszy". Jak głosi dalej tekst, „nie da nas owładnąć nuda/ ona rajem duszy". Cała opera to wielka pochwała wiejskiego życia, apoteoza „wsi spokojnej, wsi wesołej". Nic dziwnego, że krytycy znaleźli w niej tyle podobieństw do Pana Tadeusza i przypisali jej tę samą rolę, co epopei Mickiewicza. Podobnie jak polonez u Mickiewicza, tak mazur u Moniuszki wyraża ideę: „kochajmy się".

dr Agnieszka Topolska „Straszny Dwór" - przedstawienie w Teatrze Wielkim w Warszawie w dniu 22 września 1966 roku, fot. Henri Musielak, CC BY

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.title
Mazur z opery Straszny Dwór | Stanisław Moniuszko

# data[].attributes.attachment_link.description
Podobnie jak polonez u Mickiewicza, mazur u Moniuszki wyraża ideę: „kochajmy się!" Opis materiału Druga najpopularniejsza opera Stanisława Moniuszki, Straszny dwór , powstała na początku lat 60. XIX wieku. Przez lata badacze spierali się, czy napisał ją Moniuszko w odpowiedzi na porażkę powstania styczniowego, postępując zgodnie z Sienkiewiczowską maksymą „ku pokrzepieniu serc".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mazur z opery Halka | Stanisław Moniuszko

Za czasów kompozytora polskie tańce, pochodzące pierwotnie z kultury wiejskiej, można było spotkać nie tylko na wiejskich potańcówkach. Ta świadomość sprawiała, że jeden z największych narodowych twórców tym chętniej sięgał po poloneza czy mazura

Opis materiału

Od premiery opery Halka w Teatrze Wielkim w Warszawie w 1858 roku rozpoczęła się kariera Stanisława Moniuszki (1819-1872) jako kompozytora narodowego. Dzieło to wprawdzie powstało dziesięć lat wcześniej, ale jego pierwotna, dwuaktowa wersja nie zdobyła szerszej popularności, znajdując odbiorców jedynie w Wilnie, gdzie kompozytor wówczas mieszkał. Dopiero za namową znajomych i zorientowanych w artystycznych potrzebach publiczności wpływowych mieszkańców Warszawy dopisał Moniuszko jeszcze dwa akty, wśród których znalazły się późniejsze największe „przeboje" tej opery: aria Halki Gdyby rannym słonkiem, aria Jontka Szumią jodły na gór szczycie i wstawki taneczne, wśród których prym wiedzie Mazur.

Obecność tańca w dziele operowym to typowy dla XIX wieku zabieg wywiedziony z tradycji opery francuskiej, w której począwszy od epoki baroku wstawki baletowe pełniły bardzo ważną rolę. Uwielbiał tańczyć Król Słońce, czyli Ludwik XIV, więc nadworni kompozytorzy starali się zadowolić swego chlebodawcę. Od tamtej pory opera francuska wyraźnie zaczęła odróżniać się od propozycji włoskich kompozytorów. Zdobyczą zaś opery dziewiętnastowiecznej i cechą charakterystyczną tzw. szkół narodowych jest obecność już nie tyle skomplikowanych baletowych układów choreograficznych, ile tańców typowych dla danego kręgu kulturowego. Stanisław Moniuszko korzystał np. szeroko z rytmiki polskich tańców narodowych, wśród których jest mazur, taniec żywy, dynamiczny, o charakterystycznym rytmie i metrum „na trzy".

Za czasów Moniuszki polskie tańce narodowe, pochodzące pierwotnie z kultury wiejskiej, spotkać można już było nie tylko na wiejskich potańcówkach. Często pojawiały się także podczas szlacheckich zabaw tanecznych i balów arystokracji. Najpopularniejsze w tych kręgach były zwłaszcza dwa z nich, polonez i mazur.

W takich właśnie okolicznościach w bogatym szlacheckim dworze rozbrzmiewa zamaszysta melodia Mazura z opery Halka. Taniec ten umieścił kompozytor w pierwszym akcie, w scenie balu wydanego przez Stolnika z okazji zaręczyn Zofii i Janusza (tego, który dopiero co uwiódł Halkę). Zaprasza do niego Dziemba: „Z mazowiecka rżnij kapela!", z czego wynika, że na balu wystąpi zaraz wiejska kapela, która zagra melodie takie, jakie gra się na Mazowszu. I choć w partyturze nie pojawia się wprawdzie żadna kapela, to akcentowana rytmika mazurowa sugestywnie oddaje charakter tego tańca. Kilkudziesięcioosobowy zespół baletowy wiruje w strojach szlacheckich po kole, z podskokami, przy wtórze co jakiś czas wznoszonych okrzyków i gwizdów. Podobnie będzie później w innej operze Moniuszki (Straszny dwór), czym kompozytor potwierdzi, że obecność tańców w jego dziełach scenicznych stanowi jeden z wyznaczników całej jego twórczości jako narodowej.

dr Agnieszka Topolska Teatr Wielki w Warszawie ok. 1900 roku, Wikimedia Commons, PD

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.title
Mazur z opery Halka | Stanisław Moniuszko

# data[].attributes.attachment_link.description
Za czasów kompozytora polskie tańce, pochodzące pierwotnie z kultury wiejskiej, można było spotkać nie tylko na wiejskich potańcówkach. Ta świadomość sprawiała, że jeden z największych narodowych twórców tym chętniej sięgał po poloneza czy mazura Opis materiału Od premiery opery Halka w Teatrze Wielkim w Warszawie w 1858 roku rozpoczęła się kariera Stanisława Moniuszki (1819-1872) jako kompozytora narodowego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dziad i baba | Stanisław Moniuszko

Epicka pieśń napisana do słów Józefa Ignacego Kraszewskiego

Opis materiału

Po powrocie ze studiów w Berlinie w 1840 roku Stanisław Moniuszko (1819-1872) z miejsca zaczął wcielać w życie przyswojone za granicą ideały tworzenia w języku ojczystym w oparciu o lokalną, narodową tradycję. Twórczość pieśniowa była obok opery terenem, na którym najpełniej założenia te mogły się zrealizować. Dodatkowym motorem do wzmożonej działalności na niwie pieśni był dla Moniuszki fakt, że Wilno, gdzie wówczas mieszkał, nie mogło poszczycić się dobrą orkiestrą. Ponieważ Moniuszko pragnął aktywnie wpływać na tamtejszą kulturę muzyczną, wielka wyobraźnia melodyczna nakazywała mu kanalizować swoje pomysły w twórczości kameralnej. W ten sposób rosła systematycznie pula kompozycji na głos z fortepianem aż uzbierało się ich tyle, że należało je wydrukować. Ułożywszy pokaźny zbiór kompozycji, Moniuszko opublikował w 1842 roku w „ Tygodniku Petersburskim" Prospekt, w którym przedstawił ideowe założenia, mającej się właśnie rozpocząć, serii. Chwilę potem spakował nuty i wyjechał do Petersburga, by u cenzora przedłożyć egzemplarz planowanego pierwszego tomu Śpiewników domowych.

Wśród opublikowanych w tym tomie pieśni zauważyć można różnorodność stosowanych przez Moniuszkę form i gatunków. Mamy pieśni zwrotkowe, pieśni utrzymane w formie ABA, mamy też ballady. Takim właśnie przykładem jest Dziad i baba, pieśń o charakterze epickim, w której tekstowi towarzyszy wewnętrznie zróżnicowana muzyka. Moniuszko zainspirowany twórczością pieśniarską Franciszka Schuberta, którego ballady do tekstów czołowych niemieckich poetów romantycznych wpisały się na trwałe w historię pieśni (np. Król Olch do słów Goethego), podążył tym samym tropem, sięgając do twórczości polskich romantyków. Dziad i baba to pieśń powstała między 1838 a 1842 rokiem do tekstu Józefa Ignacego Kraszewskiego. Kolejne partie tekstu znajdują w opracowaniu muzycznym różne wcielenia - kompozytor stosuje efekty wstrzymania toku, buduje napięcie zastosowaniem fermat, liryczne partie tekstu ilustruje spokojną i delikatną muzyką, a żartobliwe - prostą, nawiązującą motywicznie do melodii ludowych. Ballady jako najkunsztowniejsze spośród form pieśni pisane były przez Moniuszkę chętnie, stanowiąc spore wyzwanie kompozytorskie. Dziad i baba czy inne (np. Trzech Budrysów, Świtezianka, Czaty) przerzucają pomost między osiemnastowieczną twórczością salonową kompozytorów przedromantycznych (Michała Kleofasa Ogińskiego, Marii Szymanowskiej) a późniejszymi zdobyczami kompozytorów poromantycznych, dla których przebogata twórczość Moniuszki stanowiła swoistą trampolinę do kolejnych stopni muzycznego wtajemniczenia.

Dr Agnieszka Topolska Moniuszko w 1865, fot. Jan Mieczkowski

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.description
Epicka pieśń napisana do słów Józefa Ignacego Kraszewskiego Opis materiału Po powrocie ze studiów w Berlinie w 1840 roku Stanisław Moniuszko (1819-1872) z miejsca zaczął wcielać w życie przyswojone za granicą ideały tworzenia w języku ojczystym w oparciu o lokalną, narodową tradycję. Twórczość pieśniowa była obok opery terenem, na którym najpełniej założenia te mogły się zrealizować.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bajka | Stanisław Moniuszko

Jedyna większa kompozycja symfoniczna repertuarze Moniuszki pokazuje jego talent jako instrumentatora

Opis materiału

Stanisław Moniuszko (1819-1872) zasłynął przede wszystkim jako twórca pieśni i oper. Żył bowiem w czasach, kiedy w podzielonej między zaborców Rzeczypospolitej tylko większe ośrodki oferowały twórcom względną swobodę działania. Nie chodzi tu w żadnym wypadku o swobodę wypowiedzi, a zwyczajnie o środki materialne. Podczas gdy w Warszawie działały orkiestry i instytucje muzyczne, prowincja popadała w coraz większą nędzę kulturową. Nie otrzymując należytych środków na życie kulturalne, oddalała się systematycznie od centrum.

Mizeria kultury muzycznej dziewiętnastowiecznego Wilna była jednym z powodów, dla których Stanisław Moniuszko nie tworzył muzyki symfonicznej. Korzystając z tego, na co mógł liczyć w Wilnie, pisał przede wszystkim pieśni i utwory kameralne.

Sytuacja zmieniła się, gdy w 1858 roku zadebiutował na scenie warszawskiego Teatru Wielkiego. Po premierze opery Halka, po doświadczeniu pracy z regularnym zespołem orkiestrowym powstała jedyna większa kompozycja symfoniczna Moniuszki, uwertura fantastyczna Bajka. Wcześniej planowana pod francuską nazwą Conte d'hiver (Opowieść zimowa) powstała w latach 1847-1848, gdy Moniuszko kończył pierwszą wersję Halki. Pod względem formalnym to skrzyżowanie allegra sonatowego z poematem symfonicznym. Melodyjność i ładunek emocjonalny zawarty w tej muzyce stały się środkiem budowania muzycznej narracji. Myślenie muzyczne Moniuszki, mimo że w tym przypadku w czysto instrumentalnym wydaniu, nie oddala się od myślenia operowego. Wciąż partie instrumentalne podporządkowują się słowu, służąc akcji dramatycznej. Ale Bajka to także przykład pokazujący talent Moniuszki jako instrumentatora. Wykorzystuje on tutaj przeróżne pomysły instrumentacyjne, możliwości artykulacyjne i kolorystyczne instrumentów. Bajka to jedna z niewielu kompozycji instrumentalnych Stanisława Moniuszki, która niezmiennie funkcjonuje w repertuarze koncertowym, a jej znaczenie dla powstania poematu symfonicznego na gruncie muzyki polskiej jest nie do przecenienia.

dr Agnieszka Topolska Fot. Imtiaz Ahmed, Flickr, CC BY

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.description
Jedyna większa kompozycja symfoniczna repertuarze Moniuszki pokazuje jego talent jako instrumentatora Opis materiału Stanisław Moniuszko (1819-1872) zasłynął przede wszystkim jako twórca pieśni i oper. Żył bowiem w czasach, kiedy w podzielonej między zaborców Rzeczypospolitej tylko większe ośrodki oferowały twórcom względną swobodę działania. Nie chodzi tu w żadnym wypadku o swobodę wypowiedzi, a zwyczajnie o środki materialne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prząśniczka | Stanisław Moniuszko

Najpopularniejsza pieśń kompozytora, w której opowiada on historię pewnej bałamutnej dziewczyny

Opis materiału

Prząśniczka to najpopularniejsza pieśń Stanisława Moniuszki (1819-1872), polskiego kompozytora XIX wieku, który zasłynął jako twórca kilkuset pieśni. Zbiór zatytułowany Śpiewnik domowy Moniuszko obmyślił tuż po powrocie ze studiów w Berlinie, gdzie miał okazję zapoznać się z nurtem romantyzmu i jego filozofią. Odkrywanie lokalnego kolorytu, tradycji i muzyki ludowej wpłynęło na popularność powstających wówczas tzw. szkół narodowych, czyli grup kompozytorów jednej narodowości, piszących muzykę opartą na elementach własnej kultury - tradycyjnych melodiach, rytmach tańców narodowych, w języku ojczystym. Stanisław Moniuszko, czołowy reprezentant szkoły polskiej w muzyce, z oddaniem i wyraźną łatwością pisał piękne, wpadające w ucho melodie, które opatrywał tekstami najwybitniejszych polskich poetów (m.in. Adama Mickiewicza, Jana Kochanowskiego, Kornela Ujejskiego). Śpiewnik domowy obejmuje ponad dwieście pieśni, z których część wydana została za życia kompozytora (sześć zeszytów). Pozostałe sześć opracowali potomni, opublikowano je po śmierci Moniuszki. Pieśni służyć miały prywatnym celom, choć w określeniu „domowy" bardziej niż o przeznaczenie chodziło Moniuszce o znaczenie „narodowy". Epitet ten służyć miał obejściu przepisów carskiej cenzury.

Prząśniczka jest pieśnią zwrotkową przeznaczoną na głos i fortepian, skomponowaną do tekstu Jana Czeczota, a zadedykowaną Achillesowi Bonoldiemu, najsławniejszemu śpiewakowi Wilna, z którym Moniuszko przez długi czas ściśle współpracował. Opowiada historię bałamutnej dziewczyny, która w niedługi czas po wyjeździe narzeczonego szybko znalazła pocieszenie w ramionach kolejnego adoratora. Pieśń opublikował Moniuszko w III Śpiewniku domowym jako siódmy w kolejności utwór. Prząśniczka ma prostą budowę harmoniczną, wykorzystuje podstawowe akordy tonacji, w której jest napisana. Rolę refrenu pełnią w niej dwie ostatnie strofy każdej zwrotki. Kołowrotek, na którym snuje się przędza, turkocze żywo w rytm opowiadanej historii - podobnie brzmi cała pieśń, oddając w warstwie muzycznej charakter tekstu.

Moniuszkowskie pieśni w języku narodowym zagościły w polskich domach. Pomysł na Śpiewniki domowe wywodzi się z muzyki salonowej, z praktyki domowego muzykowania wyższych sfer. Zbiór ten jest pierwszym na taką skalę powstałym w historii polskiej muzyki artystycznej. Śpiewniki Moniuszki, prezentując niezwykłą różnorodność form i gatunków, otworzyły drogę do twórczości pieśniarskiej późniejszych kompozytorów z Mieczysławem Karłowiczem i Karolem Szymanowskim na czele.

Agnieszka Topolska Przędzalnia w Łodzi na Księżym Młynie, Wikimedia Commons, PD

Tagi

# data[].attributes.attachment_link.description
Najpopularniejsza pieśń kompozytora, w której opowiada on historię pewnej bałamutnej dziewczyny Opis materiału Prząśniczka to najpopularniejsza pieśń Stanisława Moniuszki (1819-1872), polskiego kompozytora XIX wieku, który zasłynął jako twórca kilkuset pieśni. Zbiór zatytułowany Śpiewnik domowy Moniuszko obmyślił tuż po powrocie ze studiów w Berlinie, gdzie miał okazję zapoznać się z nurtem romantyzmu i jego filozofią.

# data[].attributes.headline
Krótkie opisy niektórych oper Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.subject
Krótkie opisy niektórych oper Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.attachment_link.description
Krótkie opisy niektórych oper Stanisława Moniuszko.

# data[].attributes.body
Muzykoteka Szkolna

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor najlepiej znanych polskich oper XIX wieku - Halki, Strasznego dworu, a także operetek, muzyki teatralnej, pieśni, kantat...

Stanisław Moniuszko urodził się 5 maja 1819 roku w majątku Ubiel koło Mińska w rodzinie ziemiańskiej o patriotycznych tradycjach. Jego ojciec Czesław uczestniczył w kampanii napoleońskiej. O wczesną muzyczną edukację przyszłego kompozytora dbała matka, Elżbieta, z domu Madżarska, która uczyła go gry na fortepianie. W 1827 roku, gdy miał osiem lat, rodzice postanowili przenieść się do Warszawy, by zapewnić mu dobre wykształcenie. Zamieszkali na Żoliborzu, a potem w Pałacu Staszica na Krakowskim Przedmieściu. Staś uczęszczał do gimnazjum pijarów, a muzyki zaczął go uczyć August Freyer, organista w kościele ewangelicko-augsburskim.

Po przenosinach do Mińska od 1830 r. uczył się muzyki u pianisty i dyrygenta Dominika Stefanowicza. Podczas pobytu w Wilnie poznał swoją przyszłą żonę, Aleksandrę Müller, córkę gospodyni domu, w którym mieszkał ze swym stryjem. W domu nazywano ją Aliną, Moniuszko pisząc do niej liczne listy zwał ją Olesią. Wkrótce, w wieku zaledwie 17 lat, oficjalnie zaręczył się z nią.

Ponieważ Szkoła Główna Muzyki prowadzona przez Józefa Elsnera, w której uczył się między innymi Fryderyk Chopin, została zamknięta po powstaniu listopadowym, by kształcić się dalej, Moniuszko musiał wyjechać na studia do Berlina. Od 1837 r. uczył się tam harmonii, kontrapunktu, instrumentacji i dyrygentury pod kierunkiem Carla Friedricha Rungenhagena, dyrektora Towarzystwa Muzycznego Singakademie. Pisał wtedy pieśni, utwory na fortepian, fugi, kanony, kwartet smyczkowy, pierwsze utwory sceniczne. Jego Trzy śpiewy do słów Adama Mickiewicza, wydane w Berlinie, zostały dobrze ocenione przez krytyków „Allgemeine Musikalische Zeitung" i poznańskiego „Tygodnika Literackiego". W Berlinie często chodził na koncerty, poznawał repertuar operowy, usłyszał też oratoria Paulus Mendelssohna i Mesjasz Haendla. Sam uczył się dyrygowania, akompaniował śpiewakom, brał udział w próbach prowadzonych przez Rungenhagena i innych dyrygentów.

Po trzech latach wrócił do Wilna w roku 1840, gdzie wziął ślub z Aleksandrą Müller, zaczął pracę organisty w tamtejszym kościele św. Jana i uczył prywatnie gry na fortepianie. Jednocześnie zorganizował amatorski zespół chóralny oraz orkiestrę, z którymi wykonał Requiem Mozarta, fragmenty oratoriów Stworzenie świata Józefa Haydna i Paulus Mendelssohna. Podczas podróży artystycznych do Petersburga wykonywał swoje utwory, poznawał znanych rosyjskich kompozytorów, m.in. Michaiła Glinkę, Aleksandra Dargomyżskiego, z którym bardzo się zaprzyjaźnił, w jednym z listów nazywał go rodzonym starszym bratem, dedykował mu też swoją piękną uwerturę Bajka.

Stanisław Moniuszko, Prząśniczka

Operę zatytułowaną Halka (od imienia głównej bohaterki) ukończył w połowie roku 1847 i próbował wystawić ją w Warszawie - ostatecznie w tej pierwszej, dwuaktowej wersji wykonał ją w Wilnie w roku 1848. W 1848 roku w Wilnie poprowadził wykonanie opery Halka w pierwszej, dwuaktowej wersji. Dopiero 11 lat później, 1 stycznia 1858 r. odbyła się warszawska premiera nowej, czteroaktowej wersji tej opery, przyjętej z ogromnym entuzjazmem przez publiczność i krytyków. Był to przełom w życiu kompozytora. Z dnia na dzień stał się sławny. W tym samym roku zostało mu powierzone stanowisko dyrektora opery warszawskiej. Po podróży artystycznej do Francji i Niemiec, gdzie spotkał się między innymi z Franciszkiem Lisztem, w listopadzie 1858 r. przeniósł się do Warszawy z całą rodziną (miał wtedy już dziesięcioro dzieci). Jego własna opera Flis była pierwszym dziełem, jakim wówczas dyrygował. W tych warunkach, gdy miał do dyspozycji zespół muzyczny i dużą scenę, szybko powstawały jego następne opery: Hrabina (1859 r.), Verbum nobile (1860 r.) i Straszny dwór (1863 r.), którego premiera we wrześniu roku 1865, po klęsce powstania styczniowego, miała tak wielkie powodzenie, że władze carskie zakazały dalszych spektakli po zaledwie trzech przedstawieniach.

Stanisław Moniuszko, Mazur z opery Halka

W tym czasie, podobnie jak w innych okresach swojego życia, Moniuszko borykał się z trudnościami finansowymi, o czym pisał w korespondencji: - Ze mną dzieje się zawsze to samo. Nie płacone długi i procenta pochłaniają wszystkie moje dochody - fragment listu do Edwarda Ilcewicza z sierpnia 1865 r.

Z kolei wcześniej, w lutym tego roku jego kantata Widma do słów Dziadów Mickiewicza odniosła wielki sukces we Lwowie, gdzie jak sam pisał - W chórze było osób czterdzieści. Śpiewaczkę miałem znakomitą. O barytonie jako o ryczywole zamilknąć wolę.

Kolejny sukces przyniosło mu trzy lata później wykonanie Sonetów krymskich skomponowanych w roku 1867 do wierszy Mickiewicza. - Sonety ułożone w muzykę! - rzecz rzadka, prawie nie praktykowana - pisał z podziwem Oskar Kolgerg w recenzji dzieła. W 1868 i 1869 roku Halka została z wielkim powodzeniem wystawiona w Pradze i Moskwie.

Od 1864 r. uczył harmonii, kontrapunktu i kompozycji w Instytucie Muzycznym w Warszawie, gdzie jego uczniem był późniejszy świetny kompozytor, wybitny symfonik Zygmunt Noskowski (1846-1909).

Stanisław Moniuszko zmarł nagle na atak serca 4 czerwca 1872 r. w Warszawie, a uroczystości pogrzebowe stały się wielką manifestacją społeczną - 80 tysięcy ludzi wypełniło ulice i towarzyszyło żałobnemu pochodowi zmierzającemu od Krakowskiego Przedmieścia przez Senatorską, Bielańską, Nalewki na cmentarz Powązkowski.

Pod względem ilościowym większość jego muzyki stanowią pieśni, pisane w dużej mierze na potrzeby muzykowania domowego i zebrane w kolejnych tomach Śpiewników domowych, jednak najważniejsze utwory w dorobku kompozytora to opery, odzwierciedlające tak ważny przede wszystkim w krajach słowiańskich nurt narodowy w muzyce romantyzmu. Pisał też muzykę religijną, pieśni i opracowania pieśni na organy, chcąc podnieść poziom muzyki wykonywanej w kościele, a także, jak sam pisał, aby pogłębić duchowe przeżycia wiernych. Muzyka instrumentalna ma zdecydowanie mniejsze znaczenie w twórczości Moniuszki - nie napisał ani jednej symfonii, za to wybitnym jego osiągnięciem jest uwertura fantastyczna Bajka (oryginalny tytuł francuski Conte d'hiver - Baśń zimowa).

Stanisław Moniuszko, Bajka

dr Katarzyna Naliwajek-Mazurek
Ciekawostki
Moniuszko o początkach swoich kontaktów z muzyką: - Pierwszą szkołą pojmowania muzyki były dla mnie Śpiewy historyczne Niemcewicza, wykonywane dziwnie miłym głosem przez moją Matkę. Te poważne melodie, jakkolwiek nie bardzo przystępne, były moim codziennym muzykalnym pokarmem i pięcioletnie dziecko wszystkie najdokładniej śpiewałem nie uczony (list Moniuszki do Adama Kirkora, pisany w Wilnie 21 listopada 1856, przechowywany w Zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej) .

W roku śmierci kompozytora, po premierze jego operetki Beata wykonanej 2 lutego - miał wtedy 52 lata - prasa ostro go atakowała. Z listu Moniuszki do przyjaciela Aleksandra Walickiego z 30 kwietnia 1872 r. dowiadujemy, jak ciężko to przeżywał: - Młoda krytyka pomaga mi, jak umie. Z powodu Beaty reflektują mnie, żem stary, że niepotrzebnie wołam o natchnienie, gdy ono tylko do młodych przychodzi [...]. Ja im wołam: dobrze! dobrze! tylko raz jeszcze... i skończę. Ale czy panowie zaczniecie?

A jaki był Moniuszko? Opisał go zaprzyjaźniony z nim Aleksander Walicki, który wydał jego biografię już w roku 1873, w Warszawie: - Postać i ułożenie Moniuszki były bardzo niespospolite... Wzrostu był miernego, a nawet bardziej niskiego [...]. Oczy błękitne, trochę zezowate, małe, lecz pełne wyrazu. One to głównie nadawały fizjognomii tę cechę wysokiej inteligencji i zapału, która go tak wyróżniała od innych [...]. W obejściu się ze wszystkimi był nadzwyczaj grzecznym i delikatnym, w towarzystwie miał maniery dystyngowane, znamionujące wielkie obycie się ze światem, lecz zarazem i wielką skromność.

23 grudnia 2011 r. w Teatrze Wielkim w Warszawie odbyła się premiera nietypowej inscenizacji Halki w pod dyrekcją Marca Minkowskiego w reżyserii Natalii Korczakowskiej. Odmiennie niż w dotychczasowej tradycji, postacie opery ubrane były nie w historyczne, stylizowane kostiumy, lecz występowały we współczesnych strojach.

Do posłuchania:

- Mazur z opery Straszny Dwór

- Taniec cygański z opery Jawnuta

W Kanonie Muzykoteki Szkolnej:

- Mazur z opery Straszny Dwór

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor najlepiej znanych polskich oper XIX wieku - Halki, Strasznego dworu, a także operetek, muzyki teatralnej, pieśni, kantat... Stanisław Moniuszko urodził się 5 maja 1819 roku w majątku Ubiel koło Mińska w rodzinie ziemiańskiej o patriotycznych tradycjach. Jego ojciec Czesław uczestniczył w kampanii napoleońskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzywda

Rodzina

Moniuszko

Miejsce urodzenia

Ubiel

Miejsce śmierci

Warszawa

Ojciec

Czesław Moniuszko

Matka

Elżbieta Madżarska

Żona

Aleksandra Müller

Dzieci

Elżbieta, Kazimierz, Stanisław, Bolesław, Maria, Jadwiga, Zofia, Aleksandra, Jan, Cecylia

Tworzył muzykę nacechowaną narodowo, wplatając w swoje kompozycje wyraziste elementy folkloru polskiego (melodie i tańce ludowe) oraz wykorzystując utwory polskich poetów (m.in. Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza). Jeden z najwybitniejszych kompozytorów polskiego romantyzmu. Jest nazywany ojcem „ polskiej opery narodowej ".

Początkowo w kierunku muzycznym kształciła go matka, Elżbieta z domu Madżarska, m.in. grając swemu synowi na klawikordzie Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza.

Gdy w 1827 rodzina przeniosła się do Warszawy, ośmioletni Moniuszko rozpoczął naukę muzyki u Augusta Freyera, organisty w miejscowym kościele Świętej Trójcy. Po trzech latach rodzina przeprowadziła się do Mińska, gdzie Moniuszko kontynuował naukę u Dominika Stefanowicza. W 1837 wyjechał do Berlina, aby kształcić się muzycznie u Carla Friedricha Rungenhagena, u którego studia ukończył w 1840. Następnie zamieszkał w Wilnie, gdzie działał jako organista, kompozytor, pedagog i organizator życia muzycznego w mieście. W 1858, znowu przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy, gdzie objął stanowisko dyrektora i organizatora opery. Jednocześnie od 1864 był wykładowcą w Instytucie Muzycznym w Warszawie.

Ojciec, Czesław Moniuszko (1790-1870), był uczestnikiem kampanii napoleońskiej 1812 roku i utalentowanym rysownikiem - do dziś zachowało się wiele jego prac uwieczniających rodzinę i dorastającego syna. Przejawiał również aspiracje literackie - prowadził rodzinna kronikę, napisał również poemat pt. Rok 1812 - wierszowaną opowieść o kampanii napoleońskiej. Matka, Elżbieta z Madżarskich (zm. 1850), grała ponoć na klawikordzie i ładnie śpiewała.

Stanisław Moniuszko swoją przyszłą żonę Aleksandrę Müllerównę poznał podczas pobytów w Wilnie ze swoim stryjem, z którym zatrzymywał się zazwyczaj w kamienicy jej rodziny. W wieku zaledwie 17 lat zaręczył się, jednak zanim doszło do ślubu, wyjechał do Berlina, aby dalej kształcić się muzycznie. 25 sierpnia 1840 Stanisław Moniuszko zawarł w Wilnie ślub z Aleksandrą Müllerówną, z którą miał dziesięcioro dzieci: Elżbietę, Kazimierza, Stanisława, Bolesława, Marię, Jadwigę, Zofię, Aleksandrę, Jana i Cecylię.

Jego syn Jan (1853-1908) był malarzem rodzajowym, przedstawiał postacie w strojach polskiej szlachty oraz w strojach epoki rokoka. Malował również obrazy o treści historycznej i religijnej. Jego powinowatą jest aktorka Adrianna Janowska-Moniuszko.

Opery i podróże

Kilka miesięcy po udanej warszawskiej premierze Moniuszko udał się w podróż do Pragi, Niemiec i Paryża. Po drodze zatrzymał się na kilka dni w Krakowie, gdzie poznał Ambrożego Grabowskiego, Józefa Kremera i Lucjana Siemieńskiego. Pobyt w Krakowie, a zwłaszcza wizyta na Wawelu, gdzie kompozytor zwiedził katedrę i oglądał groby królewskie, zaowocował stworzeniem projektu nowej, nigdy niedokończonej opery , pisanej do słów libretta Józefa Korzeniowskiego. Miała to być opera historyczna o królu Kazimierzu Wielkim, który zresztą miał się pojawić na scenie tylko raz, w końcowej części przedstawienia. O zaniechaniu pracy nad Rokiczaną miały podobno zdecydować względy polityczne (nieprzychylne Czechom fragmenty libretta) i artystyczne (rzekomo nieodpowiednia dla monarchy partia barytonowa).

W Paryżu powstała opera , dzieło o charakterze komiczno-ludowym, wykonane w Warszawie 24 września 1858. Natomiast 7 lutego 1860 odbyła się premiera . 1 stycznia 1861 w Teatrze Narodowym Moniuszko wystawił Verbum nobile, a w grudniu tegoż roku udał się ponownie do Paryża.

W latach 1862-1864 pracował nad Strasznym dworem, który został wystawiony przez operę warszawską 28 września 1865. W tym też roku 7 października odbyło się setne przedstawienie Halki, a Moniuszko pojechał do Lwowa. Do Krakowa kompozytor przybył ponownie w 1866. Pobyt ten trwał miesiąc. Krakowski teatr zaproponował artyście przekazanie na jego rzecz dochodu z przedstawienia Halki, ale z powodu choroby primadonny spektakl musiano odwołać. W zamian zorganizowano trzy koncerty. W jednym z nich wzięła udział Helena Modrzejewska. Sam Moniuszko dyrygował osobiście wykonaniem kantaty Widma i uwertury koncertowej Bajka.

Podczas pobytu w Krakowie kompozytor na 5 dni wyjechał do Pragi, aby spotkać się z Bedřichem Smetaną i omówić sprawy związane z wystawieniem Halki. Teatr w Pradze wystawił tę operę w 1868, a inscenizacją kierował sam Smetana.

W 1869 odbyła się w Warszawie premiera , a w Moskwie wystawiono Halkę. 16 lutego 1870 w Petersburgu miała miejsce premiera Halki, na której obecny był Moniuszko.

W 1871 ukazał się Pamiętnik do nauki harmonii. 2 lutego 1872 Teatr Wielki wystawił ostatnie już dzieło operowe Moniuszki - .

Zmarł na atak serca w 1872, zmęczony pracą, stałymi trudnościami materialnymi i niepochlebnymi recenzjami ostatnich dzieł. Pogrzeb artysty, w którym mogło uczestniczyć nawet 60 do 100 tysięcy osób, stał się manifestacją narodową. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W 1908 roku Warszawskie Towarzystwo Muzyczne ufundowało „tuż za kościołem cmentarnym pod wezwaniem św. Karola Boromeusza" nowy grobowiec. 29 października przeniesiono do niego trumny ze zwłokami Stanisława i Aleksandry Moniuszków (kwatera 9-3-8).

Większość pamiątek po kompozytorze przechowuje Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki.

Wybrane dzieła

Dzieła sceniczne

Opery:

(premiera wersji 2-aktowej 1848, wersji 4-aktowej 1858) libretto: Włodzimierz Wolski

Sen Wieszcza (nieukończona, pisana w latach 1852-1853) libretto: Władysław Syrokomla

Flis (premiera 1858) libretto: Stanisław Bogusławski

Rokiczana (nieukończona, pisana w latach 1858-1859) libretto: Józef Korzeniowski

Hrabina (premiera 1859) libretto: Włodzimierz Wolski

Verbum nobile (premiera 1861) libretto: Jan Chęciński

Straszny dwór (premiera 1865) libretto: Jan Chęciński

Paria (premiera 1868) libretto: Jan Chęciński

Trea (nieukończona, pisana w roku 1872) libretto: J.S. Jasiński

Balety:

Monte Christo (1865)

Na kwaterunku (1868)

Figle szatana (1870) balet w sześciu obrazach, muzykę do trzech obrazów skomponował Stanisław Moniuszko do trzech obrazów Adama Münchheimera; zaginiony, zrekonstruowany w 1984 przez Rafała Augustyna.

Operetki:

Loteria (ok. 1840) libretto: Oskar Korwin-Milewski

Żółta szlafmyca (1841) libretto: Franciszek Zabłocki

Betty (1852) libretto: Franciszek Szober

Beata (1870 lub 1871) libretto: Jan Chęciński

Nocleg w Apeninach (1839) libretto: Aleksander Fredro

Ideał (1840) libretto: Oskar Korwin-Milewski

Karmaniol, czyli Francuzi lubią żartować (1841, premiera 1842) libretto: Oskar Korwin-Milewski

Utwory wokalne

Kantaty:

Cztery Litanie Ostrobramskie (1843-1855)

Milda (tekst - fragm. „Witoloraudy" Józefa Ignacego Kraszewskiego) 1848

Nijoła (tekst j.w.) po 1848

Widma (tekst - „Dziadów część II" Adama Mickiewicza) ok. 1852

Sonety krymskie (tekst - wybrane 8 sonetów Adama Mickiewicza) 1867

Msze:

Msza łacińska na cztery głosy z towarzyszeniem organów, Des-dur (1870)

Msza żałobna na cztery głosy z towarzyszeniem organów, g-moll (1871)

Msza Piotrowińska na czterogłosowy chór mieszany solistów z towarzyszeniem organów, B-dur, słowa Justyna Wojewodzkiego (1872)

Pieśni:

268 pieśni zebranych w cyklu 12 zeszytów Śpiewników domowych, m.in.:

Jednym z najlepiej znanych zbiorów jego utworów drobnych jest cykl dwunastu Śpiewników domowych, zawierających pieśni do słów różnych poetów polskich i obcych (w tłumaczeniu polskim) oraz do słów ludowych - łącznie 268 pieśni. Sześć śpiewników zostało wydanych za życia kompozytora, a sześć po jego śmierci.

Utwory symfoniczne

Utwory instrumentalne

Upamiętnienie

Oprócz ulic nazwanych jego nazwiskiem w Polsce, jest też ulica Moniuszki w Mińsku.

Na fasadzie budynku Węgierskiej Opery Narodowej w Budapeszcie (ul. Andrássy 22) zwieńczonej balustradową półką znajduje się rzeźba Stanisława Moniuszki, wykonana z kamienia wapiennego. Autorem rzeźby jest Károly Antal.

Wizerunek Moniuszki widniał na banknocie o nominale 100 000 zł, będącym w obiegu w latach 1990-1996.

Poczta Polska upamiętniła Stanisława Moniuszkę następującymi znaczkami:

15 listopada 1951 - Festiwal Muzyki Polskiej (2 znaczki, nr kat. 571-572),

25 listopada 1958 - Stanisław Moniuszko (znaczek o nr kat. 932),

15 września 1972 - 100. rocznica śmierci St. Moniuszki (seria 8 znaczków, nr kat. 2026-2033),

5 maja 2019 - 200. rocznica urodzin Stanisława Moniuszki (znaczek nr kat. 4962).

W związku z 200. rocznicą urodzin kompozytora, zarówno uchwałą Sejmu RP z 20 lipca 2018, jak i uchwałą Senatu RP z 19 grudnia 2018, rok 2019 został ustanowiony Rokiem Stanisława Moniuszki.

5 stycznia 2019 imię Stanisława Moniuszki nadano Dworcowi Centralnemu w Warszawie.

W kwietniu 2019 zachodniopomorskie Przewozy Regionalne wprowadziły do użytku pociąg Moniuszko, opatrzony wizerunkiem kompozytora oraz informacjami dotyczącymi jego osoby.

Bibliografia

Stanisław Moniuszko. Opracował Jan Prosnak. Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1968. Liczne ilustracje, dyskografia.

Witold Rudziński: Moniuszko. Kraków, 1972.

Elżbieta Dziębowska, Krystyna Duszyk: Moniuszko Stanisław, [w:] Elżbieta Dziębowska (red.) Encyklopedia muzyczna PWM t. 6. Kraków, 2000, s. 303-335.

Witold Rudziński: Stanisław Moniuszko, Cz. I, s. 477, PWN, 1955.

Jerzy Klechta: Duchowość Moniuszki. Wydawnictwo Goldruk, 2013, s. 190. ​ISBN 978-83-60900-10-9 ​.

Władysław Fabry: Moniuszko. Powieść biograficzna (1938)

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzywda Rodzina Moniuszko Miejsce urodzenia Ubiel Miejsce śmierci Warszawa Ojciec Czesław Moniuszko Matka Elżbieta Madżarska Żona Aleksandra Müller Dzieci Elżbieta, Kazimierz, Stanisław, Bolesław, Maria, Jadwiga, Zofia, Aleksandra, Jan, Cecylia Tworzył muzykę nacechowaną narodowo, wplatając w swoje kompozycje wyraziste elementy folkloru polskiego (melodie i tańce ludowe) oraz wykorzystując utwory polskich poetów (m.in.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Please click here if you are not redirected within a few seconds.

Feb 11, 2019 · O tych 5 pieśniach musisz pamiętać, jeśli piszesz wypracowanie na temat Stanisława ...Duration: 5:23 Posted: Feb 11, 2019

Jan 14, 2020 · Utwory instrumentalne | Rok Moniuszki w PWM ... Cykl animacji o Stanisławie Moniuszce ...Duration: 1:49 Posted: Jan 14, 2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Please click here if you are not redirected within a few seconds. Feb 11, 2019 · O tych 5 pieśniach musisz pamiętać, jeśli piszesz wypracowanie na temat Stanisława ...Duration: 5:23 Posted: Feb 11, 2019 Jan 14, 2020 · Utwory instrumentalne | Rok Moniuszki w PWM ...

# data[].attributes.headline
Inauguracja Roku Moniuszki. Gliński: to twórca światowy

# data[].attributes.subject
Inauguracja Roku Moniuszki. Gliński: to twórca światowy

# data[].attributes.attachment_link.description
Onet: codzienne źródło informacji milionów Polaków - wiadomości z kraju i ze świata 24/7, pogoda, sport, biznes, moto, rozrywka. Bądź na bieżąco z Onet!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Moniuszko z 1000 i jednej nocy"

„Moniuszko z 1000 i jednej nocy" Projekt współfinansowany ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego

Pamiątkowy znaczek! „Moda na Moniuszkę to moda na Polskę" tylko 4,99 zł

Unikalny znaczek jubileuszowy z którego dochód będziemy przeznaczać na kolejne działania artystyczne związane z twórczością Stanisława Moniuszki. Szczegóły na stronie www, pod telefonem 728 987 144 lub e-mail: office(at)polcanart.com

Galeria plakatu Moniuszkowskiego wg Witolda Mysyrowicza

„MONIUSZKO NA KRAŃCACH ŚWIATA" - UKRAINA 2018 r.

Znaczek Jubileuszowy - Moniuszko 2019 średnica 58 mm z przypinką

Dostępny rabat ilościowy

4.99 zł

Aby korzystać z tej strony musisz włączyć obsługę JavaScript.

# data[].attributes.attachment_link.description
"Moniuszko z 1000 i jednej nocy" „Moniuszko z 1000 i jednej nocy" Projekt współfinansowany ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego Pamiątkowy znaczek! „Moda na Moniuszkę to moda na Polskę" tylko 4,99 zł Unikalny znaczek jubileuszowy z którego dochód będziemy przeznaczać na kolejne działania artystyczne związane z twórczością Stanisława Moniuszki.

# data[].attributes.headline
Stanisław Moniuszko jako wieszcz narodowy

# data[].attributes.subject
Stanisław Moniuszko jako wieszcz narodowy

# data[].attributes.headline
Mniej znane oblicza Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.subject
Mniej znane oblicza Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.attachment_link.title
Mniej znane oblicza Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.attachment_link.description
Wszyscy wiemy, że skomponował ''Halkę'' i ''Straszny dwór'', był ojcem polskiej opery i jego twarz przez chwilę widniała na banknocie opiewającym na sto tysięcy złotych. Co jeszcze możemy powiedzieć o Stanisławie Moniuszce?

# data[].attributes.headline
Moniuszko nie był wybitnym kompozytorem...

# data[].attributes.subject
Moniuszko nie był wybitnym kompozytorem...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeszcze 2 minuty czytania

BARBARA SCHABOWSKA: Skąd zainteresowanie właśnie „Halką" Moniuszki? Czy jednym z powodów, dla których dyryguje Pan dziś tą operą, są Pana polskie korzenie?
MARC MINKOWSKI: Moja motywacja jest złożona. Odbyłem wiele rozmów z warszawskim Teatrem Wielkim-Operą Narodową, od dawna rozmawialiśmy o „Halce". Sprawy nabrały tempa po tym, jak wykonałem razem z Sinfonią Varsovią fragmenty tej opery. To było prawie pięć lat temu, tu, w tym teatrze. Mam wiele sympatii dla Moniuszki, dlatego chciałem wykonać całą „Halkę". Teraz się to w końcu uda. Dla mnie to też okazja, by powrócić do korzeni. Pochodzę z bardzo muzykalnej rodziny - myślę, że moi przodkowie znali tę operę na pamięć.

Marc Minkowski, fot. Marco Borggreve
arch. TW-ON Czy ta sympatia dla Moniuszki, o której Pan wspomina, oznacza może, że to jest Pana ulubiony polski kompozytor?
Nie, nie, nie ( śmiech). Mam wielu ulubionych kompozytorów - zawsze ciężko mi wskazać jednego, czy nawet kilku. Jeśli chodzi o Polaków, to np. miesiąc temu odkryłem dla siebie Szymanowskiego. Oczywiście znałem go już od dawna, ale dopiero teraz miałem okazję dyrygować jego utworem. To było dla mnie prawdziwe odkrycie. Bardzo lubię też Góreckiego, Pendereckiego, Tansmana i Karłowicza, choć każdy jest inny. No nie ma co ukrywać, Moniuszko nie był wybitnym kompozytorem - żaden z niego Bach, czy Mozart. Ale z pewnością jego nazwisko zapisało się na stałe w historii muzyki

MARC MINKOWSKI

Dyrygent francuski. Dyrektor muzyczny Orkiestry Sinfonia Varsovia. Edukację muzyczną zaczynał jako fagocista (grał m.in. w słynnym Les Arts Florissants, w Clemencic Consort of Vienna i La Chapelle Royale), lecz już w młodym wieku zajął się dyrygenturą. W wieku 19 lat założył zespół Les Musiciens du Louvre. Regularnie występuje z wieloma orkiestrami symfonicznymi (Dresden Staatskapelle, Filharmonia Berlińska, DSO Berlin, Wiener Symphoniker, Mozarteum Orchester, Cleveland Orchestra, Mahler Chamber Orchestra, Szwedzka Orkiestra Radiowa). W 2011 roku został mianowany dyrektorem artystycznym Salzburg Mozartwoche oraz zainaugurował Festival Ré Majeure na Île de Ré na atlantyckim wybrzeżu Francji. W Operze Narodowej w lutym 2006 roku przygotował koncertowe wykonanie „Romea i Julii" Berlioza.

Premiera „Halki" odbyła się 23 grudnia 2011.

To dlaczego jest tak mało znany poza Polską?
To jedna z zagadek muzyki. Są kompozytorzy, którzy w swoich czasach osiągnęli ogromy, międzynarodowy sukces - jak np. Meyerbeer. Jego utwory były wykonywane wszędzie, na całym świecie. Był prawdziwą gwiazdą XIX wieku, znali go wszyscy. A dziś, jeśli zaczęłaby Pani rozmowę o Meyerbeerze, nikt nie wiedziałby, o kogo chodzi. Historia rządzi się własnymi prawami i czasem trudno ją zrozumieć. Bywa że dopisuje lub ujmuje sławę swoim bohaterom. Żyjemy dziś w epoce wielkiej ciekawości, która sprzyja takim odkryciom. I może sprzyjać także Moniuszce - myślę, że w najbliższych latach jego nazwisko zyska większe znaczenie zagranicą. Proszę zauważyć, że kilka jego oper wystawiono w Niemczech. Było też kilka realizacji w Nowym Jorku, czy Londynie. Za życia Moniuszki jego opery były często grane w Petersburgu. Być może dziś mogłyby tam powrócić? Mógłbym to zresztą sam zaproponować, bo współpracuję z Teatrem Maryjskim. Zobaczymy.

Dlaczego właściwie zaczyna Pan przygodę z polską operą od „Halki"? Dlaczego wybrał Pan właśnie tę operę, a nie np. „Verbum Nobile" czy „Straszny Dwór" (j eśli już pozostać przy Moniuszce)?
To nie do końca tak było - ja jej nie wybrałem. Opera Narodowa zaproponowała mi zrobienie „Halki", a ja nie odmówiłem. Zresztą „Straszny Dwór" też wydaje mi się bardzo interesujący.

Jakie są mocne strony „Halki"?
Na pewno melancholia, specyficznie polska ( śmiech). I błyskotliwość - też bardzo polska cecha, kontrastująca z melancholią. W „Halce" słychać ją zwłaszcza we fragmentach tanecznych. - mazurku, polonezie, czy tańcach górali. Moniuszko pokazuje tu swój wyjątkowy, bardzo indywidualny styl: osobisty i romantyczny. Kiedy jestem pytany zagranicą: „o co chodzi z tym Moniuszką, kto to jest?" ( śmiech), to odpowiadam, że to koktajl różnych stylów wywodzących się też z różnych korzeni. To kompozytor, którego twórczość miała duży wpływ na późniejszych kompozytorów słowiańskich, takich jak Czajkowski, czy Rimski-Korsakow, i dlatego jest jedną z bardzo ważnych postaci w historii muzyki.

W Polsce czasem mówi się, że „Halka" to taka polska „Madame Butterfly". Pan dostrzega inne porównanie.
Tak, porównuję ją do „Mireille" Gounoda. Bardzo dobrze znam to dzieło - w XIX wieku to była jedna z ulubionych oper melomanów, a później słuch o niej zaginął. Mówiono już tylko o „Fauście" i o „Romeo i Julii" Gounoda, a przecież te trzy opery stanowią prawdziwą trójcę. „Mireille", podobnie jak „Halka", mówi o podziałach społecznych, których moc jest większa niż miłość. W „Mireille" to kobieta, tytułowa bohaterka, pochodzi z klasy wyższej niż jej ukochany, biedny wiejski chłopak. Mireille nie może go poślubić, wybiera więc śmierć. To podobna historia jak u Moniuszki. Podziały społeczne zawsze wywoływały silne emocje u publiczności.

Jak układa się Pana współpraca z Natalią Korczakowską? Podoba się Panu jej wizja, uwspółcześnionej nieco „Halki"?
Nie znałem wcześniej Natalii, przedstawiono nas sobie rok temu. Od początku byłem pod wielkim wrażeniem jej determinacji i przygotowania. Przecież jeszcze rok temu była, można powiedzieć, debiutantką w świecie opery. Od tamtego czasu zrobiła w Warszawie jeden kameralny spektakl operowy. To prawdziwa przyjemność obcować z kimś tak młodym, a zarazem świadomym tradycji, kto próbuje na nowo spojrzeć na dzieło wszystkim znane i bardzo popularne. Przed Natalią stoi bardzo trudne zadanie. Każdy ma jakieś oczekiwania, bo widział kiedyś przedstawienie „Halki", a jednocześnie nie chciałby znów oglądać na scenie tego samego. Trzymam za nią kciuki, jesteśmy jeszcze w trakcie prób, nie ma co dzielić skóry na niedźwiedziu, ale mam nadzieję, że to będzie jej sukces. Ja staram się pokazać oryginalność muzyki Moniuszki. W spektaklu poszukujemy też autentyczności, na tym nam obojgu zależy. Dla mnie, dla Natalii chyba też, najważniejsza jest partytura i tekst libretta - chodzi o to, by pokazać je w szczery, wierny i możliwie najbardziej osobisty sposób.

Myśli Pan, że to możliwe, że tu, gdzie teraz Pan dyryguje „Halką", Pana pradziadek siedział na widowni tej sali i słuchał tej opery?
Mój pradziadek był bankierem, na pewno interesował się kulturą, bo jego syn, a mój dziadek, wielki psychiatra, pasjonował się muzyką. Jego brat był dyplomatą, miał zresztą trzech braci. Na jednym z zachowanych zdjęć ten dyplomata gra na fortepianie - fotografia była zrobiona w mieszkaniu niedaleko teatru, na ulicy Fredry w Warszawie. Kto wie, może to był fortepianowy wyciąg z „Halki"? Wczoraj znalazłem taki egzemplarz w antykwariacie! Został wydany w Warszawie w 1902 roku z francuskim tekstem. To pokazuje, jak bardzo „Halka" była popularna na początku ubiegłego stulecia. Ale komu przysługują prawa autorskie, to już było napisane cyrylicą.

Barbara Schabowska jest dziennikarką Polskiego Radia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Moniuszko nie był wybitnym kompozytorem / Muzyka / dwutygodnik.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeszcze 2 minuty czytania BARBARA SCHABOWSKA: Skąd zainteresowanie właśnie „Halką " Moniuszki ? Czy jednym z powodów, dla których dyryguje Pan dziś tą operą , są Pana polskie korzenie?MARC MINKOWSKI: Moja motywacja jest złożona. Odbyłem wiele rozmów z warszawskim Teatrem Wielkim-Operą Narodową, od dawna rozmawialiśmy o „Halce".

# data[].attributes.headline
Tomaszewski opowiada o swojej inscenizacji ''Halki''

# data[].attributes.subject
Tomaszewski opowiada o swojej inscenizacji ''Halki''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
''W każdej inscenizacji ''Halki'', którą widziałem, główna bohaterka zawsze jest sową, która udaje obłęd. Nawet jeśli cudownie śpiewa, to nie jesteś w stanie tego poczuć'' - Tomaszewski opowiada o swojej inscenizacji ''Halki''.
Filip Lech: Razem z Capellą Cracoviensis zrealizowałeś spektakl oparty na pierwszej wersji ''Halki'', dwuaktowej, skomponowanej w 1848 roku w Wilnie.
Cezary Tomaszewski: Stanisław Moniuszko skomponował wileńską ''Halkę'' krótko po pierwszym tomie ''Śpiewnika domowego''. Prapremiera odbyła się w salonie teściów Moniuszki, w domie Mullerów. To była wersja półsceniczna, koncertowa - tak to sobie przynajmniej wyobrażam. To musiało być wzruszające wydarzenie. Do wykonania zaprosił ludzi z kościoła, w którym grał na organach - amatorów, kolegów - rodzaj Schubertiady.

To dość niezwykłe, jeśli porównać to z mitologią, która narastała wokół tego utworu. Jest to opera narodowa, której tak naprawdę nikt nie zna w całości (jedynie trzy arie). Żaden realizator, moim zdaniem, się nad tym nie pochylił. Wersja wileńska, nie ma żadnych ozdobników. Jest opowiedzeniem historii bez oddechu, bez żadnych wątków pobocznych. Wydawała mi się cenna, jako powrót do źródeł. Razem z instrumentami z epoki, składem chóralnym i z lżejszymi głosami, niż te znane z późniejszych wersji ''Halki''.

Śpiewnik mój zawierać będzie zbiór śpiewów na jeden głos z towarzyszeniem fortepianu. Wiersze starałem się wybierać z najlepszych naszych poetów. (...) Nawet słabsza muzyka, która się mniej szczęśliwie uda, przy poezji celującej zyszcze dla siebie pobłażanie; a to co jest narodowe, krajowe, miejscowe, co jest echem dziecinnych naszych przypomnień, nigdy mieszkańcom ziemi, na której się urodzili i wzrośli, podobać się nie przestanie - pisał Moniuszko o jednym ze swoich najważniejszych życiowych projektów, "Śpiewniku domowym".

Inspirowaliśmy się poematem Włodzmierza Wolskiego, na jego podstawie napisał później libretto. On napisał utwór, który jest bardzo ostry w wymowie. Halka bierze tam ślub z Januszem; kiedy Janusz wyjeżdża, jego matka organizuje lincz na Halce. Ona jest rozebrana do naga, oblana miodem i pierzem. Potem zamordowana, razem ze swoim dzieckiem. Janusz wraca, kiedy się o tym dowiaduje zabija swoją matkę, później siebie. Hard-core, prawda? Na potrzeby opery to złagodzili.
Jakie wyzwania stawia przed reżyserem ''Halki''?
Kiedy wziąłem się do pracy byłem dosyć przerażony. Wydawało mi się, że trudno zrobić żywy teatr z dzieła, które jest dowodem w drodze dojrzewania kompozytora. Ta wersja rozpoczyna się wręcz operetkową muzyką: te wszystkie polonezy; ''Pobogłosław, pobogosław ojcze'' z koloraturami. Muzycznie, jest to dość, jakby to powiedzieć... Idiotyczne. Potem pojawia się Halka, wnosząca pewien powiew szlachetności, słowiańskiej melancholii. Kolejny numer to duet, który trwa chyba 17 minut. Jest zbudowany z czterech-pięciu melodii, to wiązanka hitów melodycznych. Te motywy są długo powtarzane, pomiędzy nimi są tylko krótkie, nazwijmy to ''recytatywy minimalne''. Efektowne wykonanie tego duetu na scenie jest ciężkie. Przez pięć minut śpiewają: ''Mój sokole'', potem kolejne pięć minut: ''Szczęście i raj'' i tak dalej. Dramaturgicznie to siada. W wersji, którą zrealizował po przeprowadzce do Warszawy w 1858 roku, bardzo dobrze to okroił. Z kolei akt drugi jest dramaturgicznie idealny, jak w tragedii antycznej z chórem, który komentuje, zadaje pytania. To wszystko dąży do tragedii.

Do spektaklu włączyliście nową postać, Marię Fołtyn. Śpiewaczkę, która straciła swój głos, propagatorkę twórczości Moniuszki na całym świecie. Czy według ciebie '' Halka'' jest uniwersalna?

Na początku byłem przerażony ''Halką'', ale teraz jestem jej totalnym fanem. Maria Fołtyn chyba zjadła mnie od środka. Nie mogłem sobie wyobrazić, że ona kiedyś emitowała takie piękne dźwięki. Ona straciła swoje życie, żeby udowadniać, że ''Halka'' należy do światowego kanonu oper. Stawiała nacisk na polskość Halki, co chyba nie jest najlepszym podejściem. Uniwersalna jest bohaterka: dlatego pod koniec spektaklu w scenografii pojawia się cmentarz wielkich ról operowych. Aktorzy-melomani podpinają się słuchawkami do ich grobów, na cmentarzysku leżą między innymi: Lulu, Tosca, Madame Butterfly, Madame Lescaut, Łucja z Lammermooru i Traviata. To jest to, z czego my, melomani, czerpiemy emocje. Z wsłuchiwania się w najpiękniej konające kobiety w literaturze operowej. Bez nich nie ma tej sztuki.
''Halka'' jest też dzieckiem swoich czasów.
Diwa: jej funkcja, misja, talent. Gardło, które wyśpiewuje niewyobrażalny ból. Gardło to najbardziej delikatny i wrażliwy mięsień ludzki, reaguje na każdą ludzką emocje - radość, wzruszenie, strach . Zaciska się, krzyczy. Wydobywa z siebie wibracje, które wchodzą w nasze ciała podskórnie. Powodują, że nawet jeśli jesteśmy sceptyczni, co do teatru operowego, to i tak trudno nam odeprzeć reakcję na głos wielkich diw. Trzeba być głuchym, żeby nie wzruszać się kiczowatą, ale efektowną śmiercią Mimi w ''Cyganerii'' Giacomo Pucciniego. To jest coś rozdzierającego. Z tego powodu Halka jest uniwersalna.
Spektakl rozpoczyna się od puszczonej w tle arii z ''Toski'' Pucciniego, przetłumaczonej na polski, zaśpiewanej przez Marię Fołtyn.
Moniuszko był mądrym, wrażliwym człowiekiem. Oddanym narodowi, polityce - to było u niego ekstremalne. Pisanie opery poświęconej chłopom, po Jakubie Szeli i rabacji galicyjskiej, to było bardzo radykalne. Przynajmniej w wersji wileńskiej, w warszawskiej to się rozpłynęło w ludowiznę, oczywiście z powodów komercyjnych. Powoływał się na wzorce paryskie: w drugim akcie musi być balet - to walnął mazura. Taka grand opera w stylu ludowym.

Kiedy ją poznałem, nie wiedziałem, że była śpiewaczką. Miała najbardziej żabi, ropuszy głos, jaki słyszałem w życiu. Jak znalazłem te nagranie, to oszalałem. W latach 60., 70., ludzie przychodzili do opery i pytali, czy spektakl będzie śpiewany w języku polskim. Chcieli podążać za akcją, jeszcze nie było w teatrach napisów. Jesteśmy przyzwyczajeni do słuchania opery w języku obcym, mamy szczęście, że nie jesteśmy Niemcami. Wtedy słuchanie Bacha byłoby nieznośne.
Moniuszko.
Ta Tosca brzmi, jak...
Sam wybrałeś ''Halkę''?
No, właśnie, jak Moniuszko, na maksa. Ona śpiewa to bardzo pięknie, ale z manierą, która dzisiaj jest już niespotykana. Dziwny melodramatyzm, przedniojęzykowo-zębowe ''Ł''. Wydawało mi się to niesamowite, właśnie w kontekście mierzenia uniwersalizmu ''Halki''. Czy ''Tosca'' jest bardziej uniwersalna? Tak naprawdę wynika to z osobistych uprzedzeń i złym traktowaniu teatru muzycznego. Czy po włosku, czy po polsku.

Nie, to propozycja festiwalu Opera Rara i Capelli Cracoviensis. Bardzo chciałbym, żeby to nagrali, jest mało nagrań ''Halki''. Jest na przykład wersja Orkiestry Teatru Wielkiego pod dyrekcją Roberta Satanowskiego z Barbarą Zagorzanką, która imituje Marię Fołtyn. Mam w domu tysiące nagrań operowych, chciałbym mieć Halkę, która mnie nie osłabia.

Wileńska ''Halka'' ma jedno nagranie, które jest trudno dostępne. Nagrała to Opera Kameralna (do tej pory ją grają). To taka nadstatyczna inscenizacja, wszyscy stoją bez ruchu w ciasnej sali operowej, pobrzebierani w kostiumy.
Pozbawiłeś Moniuszkę dwóch podstawowych cech, z którymi łączy się jego sylwetkę w naszej kulturze - ludowości i patriotyzmu. Kim jest dla ciebie Stanisław Moniuszko?
Wracając do ''Śpiewnika domowego'', przepraszam, że o tym cały czas mówię, ale kiedy miałem 11 lat, odbiło mi na jego punkcie. Śpiewałem wtedy u Fołtyn. Teraz chciałem to sobie przypomnieć, to wspaniała muzyka. Szukam nagrań - nie ma żadnych ciekawych! Poza wersją Marka Grechuty, zaśpiewał trzy pieśni. Tam jest wszystko, co widzę w pieśniach Moniuszki - liryzm, poczucie humoru, ironia.

Przede wszystkim dobrym kompozytorem. To jest dla mnie muzyka, nie historia. Historia tłumaczy się sama. Chciałem pokazać, jak nasza rzeczywistość jest budowana z różnych puzzli, które nie są czarno-białe. Nie da się przenieść XIX-wiecznego konfliktu klasowego na świat dzisiejszy.

Opisany przez Wolskiego przeskok z sytuacji linczu do kościoła jest absolutnie porażający. To są ci sami ludzie. Pokazuje ich świątobliwość i wampiryczną chęć zemsty. Zemsty za popsucie im szczęśliwej opery. ''Halka'' zaczyna się operetkową, wodewilową materią, ale nagle przychodzi dziewczyna, która im to wszystko psuje. W kontekście teatralno-operowym jest to zemsta starych dziadów na młodym duchu. Mam wrażenie, że to strasznie uniwersalne, na każdym poziomie.

cezary tomaszewski halka capella cracoviensis stanisław moniuszko maria fołtyn opera [{"nid":"38184","uuid":"2b4bf71b-f03d-465a-82ff-293ea5ea1ef8","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Michał Kuziak: Inny Mickiewicz [ROZMOWA]","field_introduction":"Autor książki "Inny Mickiewicz" opowiada o zaniechanych możliwościach polskiej literatury i o tym, co ujawnia Mickiewicz interpretowany poststrukturalnie, czyli Mickiewicz postkolonialny, intertekstualny, postmodernistyczny...","field_summary":"Autor książki "Inny Mickiewicz" opowiada o zaniechanych możliwościach polskiej literatury i o tym, co ujawnia Mickiewicz interpretowany poststrukturalnie, czyli Mickiewicz postkolonialny, intertekstualny, postmodernistyczny...","path":"/pl","path_node":"/artykul/michal-kuziak-inny-mickiewicz-rozmowa","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59609";s:4:"name";s:11:"#literatura";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:17:"/temat/literatura";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/field/image/historie_przyszlosci._mickiewicz_-_tejrezjasz_x.jpg?itok=IiAozp3A","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/field/image/historie_przyszlosci._mickiewicz_-_tejrezjasz_x.jpg?itok=KHhDQFW6","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/field/image/historie_przyszlosci._mickiewicz_-_tejrezjasz_x.jpg?itok=S4dXzjMx","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/field/image/historie_przyszlosci._mickiewicz_-_tejrezjasz_x.jpg?itok=y9hz6I2D","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/field/image/historie_przyszlosci._mickiewicz_-_tejrezjasz_x.jpg?itok=k0OhXoFx","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"249","cover_width":"440","cover_ratio_percent":"56.5909"}]

# data[].attributes.attachment_link.title
Cezary Tomaszewski: Zemsta starych dziadów na młodym duchu [WYWIAD]

# data[].attributes.attachment_link.description
''W każdej inscenizacji ''Halki'', którą widziałem, główna bohaterka zawsze jest sową, która udaje obłęd. Nawet jeśli cudownie śpiewa, to nie jesteś w stanie tego poczuć'' - Tomaszewski opowiada o swojej inscenizacji ''Halki''. Filip Lech: Razem z Capellą Cracoviensis zrealizowałeś spektakl oparty na pierwszej wersji ''Halki'', dwuaktowej, skomponowanej w 1848 roku w Wilnie.

# data[].attributes.headline
Rozmowa z Pawłem Passinim, reżyserem opery Stanisława Moniuszki na Haiti

# data[].attributes.subject
Rozmowa z Pawłem Passinim, reżyserem opery Stanisława Moniuszki na Haiti

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Chciałem, żeby polscy górale z Haiti stanęli razem z Halką na krawędzi, żeby chcieli ją złapać za rękę" - z Pawłem Passinim, reżyserem opery Stanisława Moniuszki, której zapis prezentowany jest w Pawilonie Polskim na Biennale w Wenecji, rozmawia Agnieszka Sural.

Kiedy po raz pierwszy rozmawiałem z C.T. Jasperem na skype'ie o wyjeździe do Cazale, powiedziałem mu, że jest to bardzo interesujące, ale tak bliskie temu, co teraz robię, że potrzebuję, żeby oni wyraźnie zdefiniowali, kim mam w tym projekcie być. Na ile ta realizacja "Halki" może być czymś, co ja sam bym chciał Haitańczykom powiedzieć.
Co chciałeś im powiedzieć?
Wierzę w teatr. Myślę, że to jest naprawdę wyjątkowy dla naszej cywilizacji sposób bycia ze sobą. Na co dzień zazwyczaj ustawiamy się w pozycji obserwatorów, gapiów i mawiamy sobie, że nic od nas nie zależy. Równocześnie z uporem powtarzamy slogany o pozytywnym myśleniu, które zmienia rzeczywistość. Ostatecznie wolimy o sobie nawzajem wiedzieć, niż się rozumieć. A współczucie zaczyna się właśnie od tego, żeby kogoś w pełni zobaczyć i usłyszeć. I teatr jest właśnie o tym, chociaż czasem może się wydawać, że chodzi o jakieś "występy".

W teatrze bycie obecnym, świadkiem, przytomnym współuczestnikiem cudzej historii stwarza więź. Powstaje między nami połączenie, którego jeszcze chwilę wcześniej nie było - tak jak nowe połączenia między neuronami. Wspólnota dotyczy nie tylko widzów, ale także postaci, czyli tych, którzy dzięki obecności widzów i aktorów mogą się objawić, uobecnić. Chciałem, żeby polscy górale z Haiti stanęli razem z Halką na krawędzi, żeby chcieli ją złapać za rękę. Ale przede wszystkim chciałem podzielić się tym, co u nas w Polsce najlepsze, czyli teatrem.
Jakie podejście do "Halki" zaproponowali ci Joanna i C.T.?
Zostawili to dość otwarte. Jedyna ich sugestia była taka, żeby w spektaklu były tradycyjne kostiumy. Dwór w kontuszach, a górale w góralszczyźnie. Wybraliśmy pięciu śpiewaków z siedmiu postaci, które występują oryginalnie. I oni w tych kostiumach w tym krajobrazie, który tam zastaliśmy, wyglądają jak wycięci ze starego podręcznika czy z jakiejś pocztówki.

Nie ustalaliśmy z Joanną i C.T., czy ta inscenizacja ma być współczesna. Czy oczekują, że ja dokonam na tej kalce jakiegoś zabiegu interpretacyjnego. Dość szybko okazało się, że libretto należy znacznie skrócić. Musieliśmy je dostosować do projektu, który rządzi się prawami spektaklu operowego realizowanego w plenerze. Ostatecznie wszystko zaczęliśmy upraszczać.

Dla mnie wyjątkowe było to, że pojechaliśmy do ludzi, którzy nie wiedzą, czym jest opera, nigdy nie byli w teatrze. Poprosili mnie, żebym im wyjaśnił, jak to jest. Miałem ciary na plecach, bo wydaje ci się, że zawozisz tam operę, czyli coś, co jest stare i oczywiste. Pojawia się pytanie, co możesz zrobić, żeby widzowie jak najwięcej z tego dla siebie wyciągnęli. Pomyślałem, że fajnie by było, gdyby znaleźli się blisko śpiewaków. To nie zdarza się często w operze.

Śpiewacy nie mieli tam żadnego pudła rezonansowego, żadnego nagłośnienia, śpiewali tyle, ile mogli sami, w pełnym słońcu, na drodze, po której cały czas zasuwały motory z drącymi się kozami w koszach. W czasie prób nagle musieliśmy się przesuwać, bo jechała np. ciężarówka. Życie toczyło się tam nieprzerwanie.

Ja chciałem to zrobić bardzo prosto. Chciałem, żeby oni zrozumieli historię. Zafascynowało mnie, że na Haiti współcześnie może wybrzmieć sprawa tego, że Janusz z Halką, ludzie reprezentujący dwie grupy społeczne, nie mogą się pobrać. Skoro pokazujemy tam po raz pierwszy coś takiego jak teatr, to pokazujmy, że to jest coś, co opowiada historię. Aktorów prosiłem o powtarzanie gestów z operowych rycin - otwartego ciała, szeroko rozłożonych rąk. Żeby wybrzmiało napięcie, które Moniuszko stwarza w swej historii.

Więc najpierw było przedstawienie wszystkich postaci - ten moment pojawia się na początku filmu - i wytłumaczenie relacji pomiędzy osobami. Myślałem, żeby przetworzyć tę "Halkę", że może ktoś zerwie jej ubranie, że na scenie pojawi się śmierć. Jednak im dłużej byliśmy w tej odciętej od świata społeczności, tym bardziej nie chcieliśmy wrzucać im tego do głów: że jak nie możesz wyjść za kogoś, to popełniasz samobójstwo, skacząc ze skały.

Jak Moniuszko to pisał, to na widowni miał dwór, nie górali. Na widowni była tylko strona Janusza. Ale to Halka, chłopka, jest główną bohaterką, tak jak u Wyspiańskiego w "Klątwie" Młoda jest centralną postacią. Jeden świat zaprasza drugi, żeby się wypowiedział. Haitańczycy to rozumieli, bo mają poemat "Choucoune", w którym dziewczyna rzuca swojego narzeczonego dla jakiegoś "francuzikowatego" mulata.
Już wcześniej zdarzało ci się pracować z ludźmi, którzy nigdy nie byli w teatrze.
Wbrew pozorom to się jeszcze zdarza w otaczającym nas świecie. Wcześniej sporo pracowałem na wsi, pracowałem także z niesłyszącymi, a na co dzień spotykam się z obcokrajowcami, którzy mają różny stopień zrozumienia, czym jest teatr, w dodatku polski teatr. Tyle, że na Haiti trzeba było znaleźć słowa, żeby opowiedzieć widzom, że istnieje taka technika, jak opera, bo oni nigdy w życiu nie mieli kontaktu z żadną formą teatru.

Przez dziesięć dni mieszkaliśmy w wiosce i wprowadzaliśmy jej mieszkańców w to, co się wydarzy. W tym czasie musieliśmy znaleźć miejsce dla naszej "sceny". I znaleźliśmy je pośrodku drogi. Próby poloneza prowadziliśmy w świetlicy, w czymś w rodzaju wiaty, w hotelu Cosmos - jedynym hotelu w Cazale, który - o tym dowiedzieliśmy się w dniu wyjazdu - przez mieszkańców wykorzystywany jest jako tzw. pokoje na godziny.

W trakcie prób ciągle ktoś przychodził i nas zagadywał. Towarzyszyła nam hałastra dzieciaków, których rysunki przywiozłem do domu. Moje wcześniejsze doświadczenia pracy na wsi bardzo mi tam pomagały. Zupełnie inaczej pracuje się z ludźmi, dla których teatr nie jest czymś oczywistym i ani jednoznacznie pożądanym. Każdy swój krok musisz uzasadnić, opowiedzieć, co tu się będzie działo, bo to nie jest twoja przestrzeń.

I nagle to zaczęło być nasze wspólne święto. Udało się namówić cazalczyków, żeby stanęli obok nas na scenie. W pewnym momencie już nawet te motory omijały naszą scenę po środku drogi, objeżdżali przez chaszcze i doły.

Było coś, co mogę powiedzieć, że mnie zmiażdżyło. Dwaj chłopacy, Wesly i Wilson, bardzo nam pomagali. Pewnego dnia rozmawialiśmy o teatrze, którego oni w ogóle nie znają, i voodoo. I jeden z nich mówi: "Teatr to jest coś takiego, że jak potrafisz coś dobrze zagrać, to potrafisz to uwolnić." Zdałem sobie sprawę, że ja też tak myślę o teatrze, ale nie mam odwagi tak tego nazywać, bo zabrzmiałoby to zbyt patetycznie.
Artyści i kuratorka Magdalena Moskalewicz w swoich wypowiedziach o projekcie "Halka/Haiti" podkreślają wątek kolonialny.
Nie chcieliśmy znaleźć się w sytuacji ludzi, którzy przyjeżdżają i każą Haitańczykom coś tańczyć czy jakoś myśleć. Żeby to wbrew nam nie zaczęło być jednokierunkowe. Udało się, bo wspólnie pracowaliśmy nad spektaklem. Tu nie liczyło się samo przedstawienie, tylko właśnie praca z tymi ludźmi, czyli proces przygotowania wspólnego święta. To buduje więzi.
Jaką metodą pracowałeś?
Praca z solistami dotyczyła tam czegoś innego niż zazwyczaj w operze. Gra toczyła się o to, jak oni znajdą się w tej bardzo nietypowej sytuacji. Sceny były grane na wszystkie strony, nie było akustyki sali, ale i nie było nagłośnienia. Był za to nieznośny upał i momentalnie zapadająca czarna noc. Cztery kamery rysujące panoramę stały obok siebie osłonięte parasolami i przez cały czas w zapisie. Nie można ich było ani o milimetr poruszyć. Tę przestrzeń musieliśmy zakomponować ruchem w przód , w tył i na boki, jak na planszy, bo widzów mieliśmy dookoła i w ciągłym ruchu. Musieliśmy stworzyć zupełnie nie operową widownię symultaniczną.

Ważne jest, że my tego nie graliśmy pod kamerę. Kamery stanęły w miejscu, z którego ja na próbach reżyserowałem - pośrodku drogi. Wiąże się z tym zabawna historia. W czasie prób na środku tej drogi, obok działającego tartaku musiałem się jakoś komunikować z wykonawcami. Nie wiem dlaczego, ale wziąłem z Polski garść gwizdków. W tym hałasie mogłem dawać znać muzykom, że mają grać czy przestać. Jeden z haitańskich tancerzy potem poprosił mnie, żebym dał mu taki gwizdek, bo on też chce zostać reżyserem.

Dla Joanny i C.T. ważna była inspiracja filmem Herzoga "Fitzcarraldo". W samej obecności tam i w czasie prób było dużo szaleństwa, ryzyka. Cały czas balansowaliśmy na krawędzi, tak jak w filmie. Nagle ktoś przestał się pojawiać na próbach, nie wiedzieliśmy dlaczego. Ale wszyscy ci, którzy od początku byli chętni i przychylni, i ci, którzy byli niechętni - wszyscy ostatecznie przyszli na spektakl.
Jakie wrażenie zrobiło na tobie samo Cazale?
To jest duża górska wioska ze szkołą, do której chodzi paruset uczniów, z sześcioma kościołami różnych wyznań. W całej wiosce nie ma prądu, za to wszyscy mają w rękach telefony komórkowe, a na szyi zawieszone ładowarki. Na środku wioski stoi zawsze taki pan w budce, z której za opłatą wystawia rurę z gniazdami i tam można sobie podładować telefon. To, czego mocno tam doświadczasz, to ciemność. Czasami w nocy jest tak ciemno, że nagle zaczynasz widzieć rzeczy, których nie chcesz widzieć. I jest też bardzo biednie, wszystkiego jest mało, a ludzie są dla siebie czuli. Mógłbym się tam przenieść.

Przydarzyła mi się dziwna rzecz. Robiłem zdjęcie grupie uczniów, pomiędzy którymi stała nasza choreografka, Weronika Pelczyńska. W aparacie włączyła się funkcja identyfikacji twarzy, i po ekranie rozsypały się i zaczęły błądzić zielone ramki. Ostatecznie została jedna. Dla mojego aparatu ich twarze nie były twarzami. Widzisz tłum ludzi, ale aparat pokazuje tylko jeden kwadracik, jedną osobę. Niby - drobiazg,

Obecni mieszkańcy Haiti pochodzą z Afryki, ściągnęli ich tam kolonizatorzy, wcześniej eksterminując lokalną ludność. Masz takie stałe nienormalne uczucie, że wszyscy są nie u siebie, że rdzennymi mieszkańcami są tylko duchy. Często czułem się tam reprezentantem tych złych białych, którzy zrobili coś okropnego. Mimo, że Polacy w podręcznikach historii funkcjonują jako ci, którzy zmienili stronę. Opuścili kolonizatorów na rzecz lokalnej rewolty, którą przypłynęli spacyfikować. Wbili bagnety w piach i odmówili strzelania do powstańców. Sami nimi byli, nie mieli wtedy ojczyzny, więc przeszli na ich stronę i zostali. W Cazale osiedliło się podobno 300 Polaków. Ale teraz wciąż na nowo musimy zmieniać stronę.

Do dziś w haitańskiej konstytucji jest zapis, że Polacy i Niemcy jako jedyni biali mogą kupować tamtejszą ziemię. A kreolski, którym jest językiem urzędowym, wydaje się francuskim zapisanym fonetycznie przez Polaków.

To jest też najbiedniejszy kraj na zachodniej półkuli. Czymś emblematycznym jest to, że ludzie jedzą placki z ziemi. Podobno jest to bardzo zdrowe, ale nie wierzę, żeby wielu z nas chciało przejść na taką dietę. Słodycze dla dzieci to kawał trzciny cukrowej, taki obgryzany patyk. I w Cazale nikt nie pali papierosów. Dla nas przyjezdnych to było coś pozytywnego, dla nich - bieda.
Na przełomie lat 70. i 80. Haiti odwiedził Jerzy Grotowski, który zaprosił do Polski lokalnego kapłana voodoo. Później jeździł tam profesor antropologii Leszek Kolankiewicz. W 2012 roku Bartosz Konopka nakręcił dokument "Sztuka znikania", w którym przywołał historię tego haitańskiego kapłana od Grotowskiego. Jak mieszkańcy Cazale reagują na przyjeżdżających Polaków? Mają jakieś oczekiwania?
Na Haiti podszedł do mnie chłopak, czarny jak noc, i powiedział: Why did you forget us? Tam mieszkają ludzie, którzy mówią o sobie, że są les polonais, że są Polakami. Widać rzeczywiście, że niektóre starsze panie mają jaśniejszą karnację i niebieskie oczy. Gdy odwiedzaliśmy szkołę, w której na przywitanie poproszono nas o odtańczenie poloneza, w gabinecie na biurku stała mała szopka krakowska. Jeden z nauczycieli podszedł do nas i zapytał: Co my będziemy z tego mieli? Chcielibyśmy, żeby nasi uczniowie pojechali do Polski. Albo inni pytali: I co? Tak, jak profesor Leszek - przyjedziesz i wyjedziesz? Wciąż powraca pytanie co dalej - coś z tym trzeba zrobić.
Oprócz szopki - są tam inne polskie akcenty?
Praktycznie nic. W jednym z kościołów jest Matka Boska Częstochowska, która jest także postacią voodoo, w dodatku zazdrosną. Pamiętam, gdzieś przy drodze siedziała stuletnia babcia, która wyglądała jak taka pani z Lubelszczyzny. Cała pomarszczona, błękitnooka, spalona słońcem.
Pod koniec czerwca 2015 roku odbędzie się premiera twojej następnej "Halki" - w Teatrze Wielkim w Poznaniu. Czym różni się ona od tej haitańskiej?
W tej haitańskiej grała orkiestra stamtąd, ze stolicy w Port-au-Prince. Po pewnym czasie okazało się, że ta orkiestra może się nauczyć jedynie dwóch utworów. A potem, że te dwa utwory też wychodzą inaczej niż my je znamy. Zagrali Poloneza i Mazura, którego pierwszy raz słyszałem w tak spowolnionym tempie. To za pierwszym razem brzmiało jak pijana orkiestra strażacka. Muzycy mają bardzo zniszczone instrumenty, ale to są ich skarby. I mieli za mało czasu, żeby to wyćwiczyć. Oni mają inne podejście do pracy. Co chwila ktoś z próby wychodził, jak wracał, to wychodził ktoś inny. Nie ma rygoru, wszystko dzieje się bardziej płynnie, jest duży poziom improwizacji.
Kolejnym spektaklem będą "Dziady" w Brześciu na Białorusi. I tak, jak na Haiti, tu też pojawia się wątek obrazu Polski i Polaków.
Przy okazji "Dziadów" zdarzyło się coś niesamowitego. Dyrektor teatru w Brześciu poprosił mnie o przygotowanie premiery jakiejś polskiej klasyki. Gdy zaproponowałem "Dziady", usłyszałem: Ale to jest klasyka białoruska! To było fascynujące.

Robimy razem z Patrycją Dołowy "Dziady", których poszczególne fragmenty będą grane po białorusku, inne po rosyjsku, a jeszcze inne po polsku i w jidysz. Wszystkie te języki funkcjonowały na tych terenach. I w Brześciu też są oczekiwania wobec Polski i Polaków, że nie zapomnieliśmy. Jest tam poczucie, że z Polską trzeba mieć więzi. Na przykład zadano mi tam pytanie, dlaczego Zosia w "Panu Tadeuszu" tak mało mówi?

Wiesz dlaczego? Bo Zosia lepiej niż po polsku mówi po tutejszemu, czyli w ówczesnym białoruskim, i się tego wstydzi. "Dziady" na Białorusi mogą być czymś takim, jak "Halka" na Haiti. Jedziemy tam tworzyć wspólnie z ludźmi, którzy maja jakiś obraz Polski, tego czym jest polskość. Coś, co jest dla ciebie "swoje", ktoś inny też tak rozpoznaje, chociaż widzi zupełnie inaczej. A ty nie myślałeś, że ten ktoś jest "swój". To jest fascynujące i wydaje mi się bardzo potrzebne nam, którzy dopiero uczymy się tego, że tożsamość jest czymś dynamicznym. Fakt, że mamy rodaków na Białorusi i na Haiti powoduje, ze nasza świadomość się poszerza, że jesteśmy pełniejsi - jakkolwiek patetycznie by to nie zabrzmiało.

Warszawa, 13 maja 2015

paweł passini halka haiti biennale w wenecji joanna malinowska C.T. Jasper Magdalena Moskalewicz halka stanisław moniuszko agnieszka sural [{"nid":"39232","uuid":"cbe3019a-0f7d-4d0a-8e27-9baf6c06d3dc","type":"article","langcode":"pl","field_event_date":"","title":"Passini czyta Mickiewicza","field_introduction":"Jak przełożyć romantyczne "Dziady" na język teatru lalkowego? W Opolskim Teatrze Lalki i Aktora zadania podjął się jeden z najoryginalniejszych współczesnych reżyserów Paweł Passini. W roli Gustawa/Konrada zobaczymy wybitnego artystę Bogusława Kierca.","field_summary":"Jak przełożyć romantyczne "Dziady" na język teatru lalkowego? W Opolskim Teatrze Lalki i Aktora zadania podjął się jeden z najoryginalniejszych współczesnych reżyserów Paweł Passini","path":"/pl","path_node":"/artykul/passini-czyta-mickiewicza","topics_data":"a:2:{i:0;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59605";s:4:"name";s:6:"#teatr";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:12:"/temat/teatr";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}i:1;a:3:{s:3:"tid";s:5:"59644";s:4:"name";s:8:"#culture";s:4:"path";a:2:{s:5:"alias";s:14:"/temat/culture";s:8:"langcode";s:2:"pl";}}}","field_cover_display":"default","image_title":"","image_alt":"","image_360_auto":"/sites/default/files/styles/360_auto/public/field/image/dziady_fot._krzysztof_scislowicz_1.jpg?itok=qw_NtnGb","image_260_auto":"/sites/default/files/styles/260_auto_cover/public/field/image/dziady_fot._krzysztof_scislowicz_1.jpg?itok=usN0CCtS","image_560_auto":"/sites/default/files/styles/560_auto/public/field/image/dziady_fot._krzysztof_scislowicz_1.jpg?itok=L0Z8-JTW","image_860_auto":"/sites/default/files/styles/860_auto/public/field/image/dziady_fot._krzysztof_scislowicz_1.jpg?itok=woz0Vay7","image_1160_auto":"/sites/default/files/styles/1160_auto/public/field/image/dziady_fot._krzysztof_scislowicz_1.jpg?itok=y1_Fu5bZ","field_video_media":"","field_media_video_file":"","field_media_video_embed":"","field_gallery_pictures":"","field_duration":"","cover_height":"249","cover_width":"440","cover_ratio_percent":"56.5909"}]

# data[].attributes.attachment_link.title
Paweł Passini: Dzielić się tym, co w Polsce najlepsze, czyli teatrem [wywiad]

# data[].attributes.attachment_link.description
"Chciałem, żeby polscy górale z Haiti stanęli razem z Halką na krawędzi, żeby chcieli ją złapać za rękę" - z Pawłem Passinim, reżyserem opery Stanisława Moniuszki, której zapis prezentowany jest w Pawilonie Polskim na Biennale w Wenecji, rozmawia Agnieszka Sural. Kiedy po raz pierwszy rozmawiałem z C.T.

# data[].attributes.body
Źródło: Wikipedia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krzywda

Rodzina

Moniuszko

Miejsce urodzenia

Ubiel

Miejsce śmierci

Warszawa

Ojciec

Czesław Moniuszko

Matka

Elżbieta Madżarska

Żona

Aleksandra Müller

Dzieci

Elżbieta, Kazimierz, Stanisław, Bolesław, Maria, Jadwiga, Zofia, Aleksandra, Jan, Cecylia

Tworzył muzykę nacechowaną narodowo, wplatając w swoje kompozycje wyraziste elementy folkloru polskiego (melodie i tańce ludowe) oraz wykorzystując utwory polskich poetów (m.in. Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza). Jeden z najwybitniejszych kompozytorów polskiego romantyzmu. Jest nazywany ojcem „ polskiej opery narodowej ".

Początkowo w kierunku muzycznym kształciła go matka, Elżbieta z domu Madżarska, m.in. grając swemu synowi na klawikordzie Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza.

Gdy w 1827 rodzina przeniosła się do Warszawy, ośmioletni Moniuszko rozpoczął naukę muzyki u Augusta Freyera, organisty w miejscowym kościele Świętej Trójcy. Po trzech latach rodzina przeprowadziła się do Mińska, gdzie Moniuszko kontynuował naukę u Dominika Stefanowicza. W 1837 wyjechał do Berlina, aby kształcić się muzycznie u Carla Friedricha Rungenhagena, u którego studia ukończył w 1840. Następnie zamieszkał w Wilnie, gdzie działał jako organista, kompozytor, pedagog i organizator życia muzycznego w mieście. W 1858, znowu przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy, gdzie objął stanowisko dyrektora i organizatora opery. Jednocześnie od 1864 był wykładowcą w Instytucie Muzycznym w Warszawie.

Ojciec, Czesław Moniuszko (1790-1870), był uczestnikiem kampanii napoleońskiej 1812 roku i utalentowanym rysownikiem - do dziś zachowało się wiele jego prac uwieczniających rodzinę i dorastającego syna. Przejawiał również aspiracje literackie - prowadził rodzinną kronikę, napisał również poemat pt. Rok 1812 - wierszowaną opowieść o kampanii napoleońskiej. Matka, Elżbieta z Madżarskich (zm. 1850), grała ponoć na klawikordzie i ładnie śpiewała.

Stanisław Moniuszko swoją przyszłą żonę Aleksandrę Müllerównę poznał podczas pobytów w Wilnie ze swoim stryjem, z którym zatrzymywał się zazwyczaj w kamienicy jej rodziny. W wieku zaledwie 17 lat zaręczył się, jednak zanim doszło do ślubu, wyjechał do Berlina, aby dalej kształcić się muzycznie. 25 sierpnia 1840 Stanisław Moniuszko zawarł w Wilnie ślub z Aleksandrą Müllerówną, z którą miał dziesięcioro dzieci: Elżbietę, Kazimierza, Stanisława, Bolesława, Marię, Jadwigę, Zofię, Aleksandrę, Jana i Cecylię.

Jego syn Jan (1853-1908) był malarzem rodzajowym, przedstawiał postacie w strojach polskiej szlachty oraz w strojach epoki rokoka. Malował również obrazy o treści historycznej i religijnej. Jego powinowatą jest aktorka Adrianna Janowska-Moniuszko.

Opery i podróże

Kilka miesięcy po udanej warszawskiej premierze Moniuszko udał się w podróż do Pragi, Niemiec i Paryża. Po drodze zatrzymał się na kilka dni w Krakowie, gdzie poznał Ambrożego Grabowskiego, Józefa Kremera i Lucjana Siemieńskiego. Pobyt w Krakowie, a zwłaszcza wizyta na Wawelu, gdzie kompozytor zwiedził katedrę i oglądał groby królewskie, zaowocował stworzeniem projektu nowej, nigdy niedokończonej opery , pisanej do słów libretta Józefa Korzeniowskiego. Miała to być opera historyczna o królu Kazimierzu Wielkim, który zresztą miał się pojawić na scenie tylko raz, w końcowej części przedstawienia. O zaniechaniu pracy nad Rokiczaną miały podobno zdecydować względy polityczne (nieprzychylne Czechom fragmenty libretta) i artystyczne (rzekomo nieodpowiednia dla monarchy partia barytonowa).

W Paryżu powstała opera , dzieło o charakterze komiczno-ludowym, wykonane w Warszawie 24 września 1858. Natomiast 7 lutego 1860 odbyła się premiera . 1 stycznia 1861 w Teatrze Narodowym Moniuszko wystawił Verbum nobile, a w grudniu tegoż roku udał się ponownie do Paryża.

W latach 1862-1864 pracował nad Strasznym dworem, który został wystawiony przez operę warszawską 28 września 1865. W tym też roku 7 października odbyło się setne przedstawienie Halki, a Moniuszko pojechał do Lwowa. Do Krakowa kompozytor przybył ponownie w 1866. Pobyt ten trwał miesiąc. Krakowski teatr zaproponował artyście przekazanie na jego rzecz dochodu z przedstawienia Halki, ale z powodu choroby primadonny spektakl musiano odwołać. W zamian zorganizowano trzy koncerty. W jednym z nich wzięła udział Helena Modrzejewska. Sam Moniuszko dyrygował osobiście wykonaniem kantaty Widma i uwertury koncertowej Bajka.

Podczas pobytu w Krakowie kompozytor na 5 dni wyjechał do Pragi, aby spotkać się z Bedřichem Smetaną i omówić sprawy związane z wystawieniem Halki. Teatr w Pradze wystawił tę operę w 1868, a inscenizacją kierował sam Smetana.

W 1869 odbyła się w Warszawie premiera , a w Moskwie wystawiono Halkę. 16 lutego 1870 w Petersburgu miała miejsce premiera Halki, na której obecny był Moniuszko.

W 1871 ukazał się Pamiętnik do nauki harmonii. 2 lutego 1872 Teatr Wielki wystawił ostatnie już dzieło operowe Moniuszki - .

Zmarł na atak serca w 1872, zmęczony pracą, stałymi trudnościami materialnymi i niepochlebnymi recenzjami ostatnich dzieł. Pogrzeb artysty, w którym mogło uczestniczyć nawet 60 do 100 tysięcy osób, stał się manifestacją narodową. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W 1908 roku Warszawskie Towarzystwo Muzyczne ufundowało „tuż za kościołem cmentarnym pod wezwaniem św. Karola Boromeusza" nowy grobowiec. 29 października przeniesiono do niego trumny ze zwłokami Stanisława i Aleksandry Moniuszków (kwatera 9-3-8).

Większość pamiątek po kompozytorze przechowuje Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki.

Wybrane dzieła

Dzieła sceniczne

Opery:

(premiera wersji 2-aktowej 1848, wersji 4-aktowej 1858) libretto: Włodzimierz Wolski

Sen Wieszcza (nieukończona, pisana w latach 1852-1853) libretto: Władysław Syrokomla

Flis (premiera 1858) libretto: Stanisław Bogusławski

Rokiczana (nieukończona, pisana w latach 1858-1859) libretto: Józef Korzeniowski

Hrabina (premiera 1859) libretto: Włodzimierz Wolski

Verbum nobile (premiera 1861) libretto: Jan Chęciński

Straszny dwór (premiera 1865) libretto: Jan Chęciński

Paria (premiera 1868) libretto: Jan Chęciński

Trea (nieukończona, pisana w roku 1872) libretto: J.S. Jasiński

Balety:

Monte Christo (1865)

Na kwaterunku (1868)

Figle szatana (1870) balet w sześciu obrazach, muzykę do trzech obrazów skomponował Stanisław Moniuszko do trzech obrazów Adama Münchheimera; zaginiony, zrekonstruowany w 1984 przez Rafała Augustyna.

Operetki:

Loteria (ok. 1840) libretto: Oskar Korwin-Milewski

Żółta szlafmyca (1841) libretto: Franciszek Zabłocki

Betty (1852) libretto: Franciszek Szober

Beata (1870 lub 1871) libretto: Jan Chęciński

Nocleg w Apeninach (1839) libretto: Aleksander Fredro

Ideał (1840) libretto: Oskar Korwin-Milewski

Karmaniol, czyli Francuzi lubią żartować (1841, premiera 1842) libretto: Oskar Korwin-Milewski

Utwory wokalne

Kantaty:

Cztery Litanie Ostrobramskie (1843-1855)

Milda (tekst - fragm. „Witoloraudy" Józefa Ignacego Kraszewskiego) 1848

Nijoła (tekst j.w.) po 1848

Widma (tekst - „Dziadów część II" Adama Mickiewicza) ok. 1852

Sonety krymskie (tekst - wybrane 8 sonetów Adama Mickiewicza) 1867

Msze:

Msza łacińska na cztery głosy z towarzyszeniem organów, Des-dur (1870)

Msza żałobna na cztery głosy z towarzyszeniem organów, g-moll (1871)

Msza Piotrowińska na czterogłosowy chór mieszany solistów z towarzyszeniem organów, B-dur, słowa Justyna Wojewodzkiego (1872)

Pieśni:

268 pieśni zebranych w cyklu 12 zeszytów Śpiewników domowych, m.in.:

Jednym z najlepiej znanych zbiorów jego utworów drobnych jest cykl dwunastu Śpiewników domowych, zawierających pieśni do słów różnych poetów polskich i obcych (w tłumaczeniu polskim) oraz do słów ludowych - łącznie 268 pieśni. Sześć śpiewników zostało wydanych za życia kompozytora, a sześć po jego śmierci.

Utwory symfoniczne

Utwory instrumentalne

Upamiętnienie

Oprócz ulic nazwanych jego nazwiskiem w Polsce, jest też ulica Moniuszki w Mińsku.

Na fasadzie budynku Węgierskiej Opery Narodowej w Budapeszcie (ul. Andrássy 22) zwieńczonej balustradową półką znajduje się rzeźba Stanisława Moniuszki, wykonana z kamienia wapiennego. Autorem rzeźby jest Károly Antal.

Wizerunek Moniuszki widniał na banknocie o nominale 100 000 zł, będącym w obiegu w latach 1990-1996.

Poczta Polska upamiętniła Stanisława Moniuszkę następującymi znaczkami:

15 listopada 1951 - Festiwal Muzyki Polskiej (2 znaczki, nr kat. 571-572),

25 listopada 1958 - Stanisław Moniuszko (znaczek o nr kat. 932),

15 września 1972 - 100. rocznica śmierci St. Moniuszki (seria 8 znaczków, nr kat. 2026-2033),

5 maja 2019 - 200. rocznica urodzin Stanisława Moniuszki (znaczek nr kat. 4962).

W związku z 200. rocznicą urodzin kompozytora, zarówno uchwałą Sejmu RP z 20 lipca 2018, jak i uchwałą Senatu RP z 19 grudnia 2018, rok 2019 został ustanowiony Rokiem Stanisława Moniuszki.

5 stycznia 2019 imię Stanisława Moniuszki nadano Dworcowi Centralnemu w Warszawie.

W kwietniu 2019 zachodniopomorskie Przewozy Regionalne wprowadziły do użytku pociąg Moniuszko, opatrzony wizerunkiem kompozytora oraz informacjami dotyczącymi jego osoby.

Bibliografia

Stanisław Moniuszko. Opracował Jan Prosnak. Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1968. Liczne ilustracje, dyskografia.

Witold Rudziński: Moniuszko. Kraków, 1972.

Elżbieta Dziębowska, Krystyna Duszyk: Moniuszko Stanisław, [w:] Elżbieta Dziębowska (red.) Encyklopedia muzyczna PWM t. 6. Kraków, 2000, s. 303-335.

Witold Rudziński: Stanisław Moniuszko, Cz. I, s. 477, PWN, 1955.

Jerzy Klechta: Duchowość Moniuszki. Wydawnictwo Goldruk, 2013, s. 190. ​ISBN 978-83-60900-10-9 ​.

Władysław Fabry: Moniuszko. Powieść biograficzna (1938)

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Krzywda Rodzina Moniuszko Miejsce urodzenia Ubiel Miejsce śmierci Warszawa Ojciec Czesław Moniuszko Matka Elżbieta Madżarska Żona Aleksandra Müller Dzieci Elżbieta, Kazimierz, Stanisław, Bolesław, Maria, Jadwiga, Zofia, Aleksandra, Jan, Cecylia Tworzył muzykę nacechowaną narodowo, wplatając w swoje kompozycje wyraziste elementy folkloru polskiego (melodie i tańce ludowe) oraz wykorzystując utwory polskich poetów (m.in.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Urodził się 5 V 1819 we wsi Ubiel koło Mińska. Był uczniem m.in. A. Freyera w Warszawie, D. Stefanowicza w Mińsku i C.F. Rungenhagena w Berlinie. W 1840 osiadł w Wilnie, gdzie działał jako organista w kościele Św. Jana, był dyrygentem orkiestry teatralnej i nauczycielem gry fortepianowej. Tamże 1842 rozpoczął pracę nad Śpiewnikiem domowym, zbiorem własnych pieśni solowych.

W 1846 wystawił w Warszawie operetkę Loteria. Rok później ukończył 2-aktową wersję opery Halka do libretta W. Wolskiego (wykonanie estradowe Wilno 1848, sceniczne 1854). Podróże Stanisława Moniuszki do Petersburga (1849 i 1856) zaowocowały sukcesami kompozytorskimi (entuzjastyczna recenzja A. Sierowa) i przyjaźnią z A. Dargomyżskim, któremu dedykował wykonaną tam uwerturę fantastyczną Bajka (1848). W 1857 ukończył 4-aktową wersję Halki. Jej wystawienie 1 I 1858 w Warszawie (z P. Rivoli w roli głównej) odnosło wielki sukces. W 1858 Moniuszko odbył podróż po krajach zachodniej Europy: odwiedził w Weimarze F. Liszta, który wydawał jego polonezy, poznał B. Smetanę; w Paryżu, gdzie bez powodzenia zabiegał o wystawienie Halki, zetknął się G. Rossinim i D.F. Auberem oraz zaprzyjaźnił z Ch. Gounodem; dzięki poparciu pianisty J. Wieniawskiego wydał tam 34 pieśni Écho de Pologne. Po powrocie w tymże roku do Warszawy został mianowany dyrygentem naczelnym Teatru Wielkiego, na którego użytek napisał opery: Flis (wystawiona 1858 tamże), Hrabina (1860), Verbum nobile (1861). Demonstracja patriotyczna po premierze jego opery Straszny dwór do libretta J. Chęcińskiego (Warszawa 1865) dała cenzurze pretekst do zawieszenia dalszych przedstawień. Kompozytor następnie prowadził wielokrotnie w Warszawie, Lwowie i Krakowie wykonania kantaty Widma wg cz. II Dziadów A. Mickiewicza, a 1869 wystawił w Warszawie operę Paria. Jego dzieła zaczęły zyskiwać rozgłos za granicą, m.in. Halkę wystawiono 1868 w Pradze (pod dyrekcją Smetany), 1869 w Moskwie, 1870 w Petersburgu (w obecności kompozytora). Od 1864 Moniuszko wykładał w Instytucie Muzycznym Apolinarego Kątskiego w Warszawie, gdzie jego uczniami byli m.in. Z. Noskowski i H. Jarecki (poprzednio uczył się u niego C. Cui). Zmarł 4 VI 1872 w Warszawie.

Twórca polskiej opery narodowej

Moniuszko jest uważany za twórcę polskiej opery narodowej i najwybitniejszego po F. Chopinie przedstawiciela stylu narodowego w muzyce polskiej, zwłaszcza w liryce wokalnej. W jego operach uwidaczniają się wprawdzie pewne wpływy włoskiej muzyki operowej (G. Donizettiego, Aubera, V. Belliniego i Rossiniego), ale narodowy charakter nadają im wyraziste elementy folkloru polskiego oraz wątki tematyczne librett (problematyka historyczna i społeczna, utrwalanie wzorców patriotycznych i piękna narodowego obyczaju). Do rodzimego folkloru (częściowo też folkloru białoruskiego i litewskiego) nawiązywał Moniuszko w swych operach m.in. poprzez cytaty melodii ludowej (piosenka myśliwska Pojedziemy na łów w Hrabinie, piosenka myśliwska Siedzi sobie zając pod miedzą w Strasznym dworze) oraz stylizacje polskich tańców ludowych (mazury w: Halce, Strasznym dworze, Hrabinie, polonezy w: Halce, Strasznym dworze, Verbum nobile, polonez Pan Chorąży w Hrabinie, tańce góralskie w Halce, krakowiak w Jawnucie). W pieśniach czerpał z tradycji rodzimej liryki wokalnej (pieśni K. Kurpińskiego, F. Lessla, M. Szymanowskiej), w pewnej mierze także z tradycji romantyzmu europejskiego, zwłaszcza twórczości pieśniowej F. Schuberta. Wykorzystywał często utwory polskich poetów XIX w.: K. Brodzińskiego, T. Lenartowicza, Mickiewicza, W. Pola, W. Syrokomli, S. Witwickiego i in. Wpływ muzyki ludowej w pieśniach Stanisława Moniuszki uwidacznia się nie tylko w ich melodyce, lecz także w formie muzycznej (liczne pieśni zwrotkowe) i w tekstach, opartych często na typowej dla pieśni ludowych prozodii. Z ponad 300 pieśni solowych większość została opublikowana w Śpiewnikach domowych (zeszyty 1-6 1844-59, zeszyty 7-12 wydane pośmiertnie 1876-1910). Do najpopularniejszych należą m.in.: Prząśniczka (znana też w transkrypcji fortepianowej H. Melcera), Pieśń wieczorna, Znasz-li ten kraj, Dziad i baba, O matko moja, Stary kapral, także ballady: Trzech Budrysów (przed 1840, w wersji z orkiestrą 1857), Czaty (przed 1846, w wersji z orkiestrą 1860), Pani Twardowska (1869). Liryka wokalna oddziaływała na inne kompozycje Moniuszki, a zwłaszcza na opery, w których arie przybierały niejednokrotnie charakter pieśni (Szumią jodły na gór szczycie, Gdyby rannym słonkiem w Halce). Arię koloraturową wprowadzał kompozytor tylko tam, gdzie wymagała tego akcja dramatyczna (tzw. aria włoska w Hrabinie). Wpływ liryki wokalnej zaznaczył się również w kantatach Moniuszki, zwłaszcza w Sonetach krymskich na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę (1867), stanowiących cykl pieśni.

Oprócz pieśni i oper Moniuszko pozostawił operetki i wodewile (Nocleg w Apeninach, Wilno 1839, Karmaniol, tamże 1842?, Nowy Don Kichot, Lwów 1849, Jawnuta, Wilno 1852), balety (Monte Christo, Warszawa 1866, Na kwaterunku, tamże 1868), kantaty (Milda 1848, Nijoła 1852), utwory orkiestrowe (głównie tańce), kameralne (2 kwartety smyczkowe: d-moll 1839, F-dur przed 1840) i fortepianowe (polonezy, mazury, polki, galopy, walce, nokturny, miniatury; także opracowania i transkrypcje własnych i cudzych utworów na fortepian na 2 i 4 ręce lub na organy); jest też autorem muzyki religijnej (msze, także żałobne, hymny, psalmy, pieśni na chór a cappella albo z towarzyszeniem organów, orkiestry lub fortepianu, 4 Litanie ostrobramskie na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę lub fortepian 1843-55) oraz prac teoretycznych (Pamiętnik do nauki harmonii 1871).

Od 1965 ukazują się zamierzone na 34 tomy Dzieła Moniuszki pod redakcją W. Rudzińskiego, który wydał też Listy zebrane (1969) kompozytora. Od 1992 odbywa się w Warszawie, zainicjowany przez M. Fołtyn (która zasłużyła się też wystawieniem głównych oper Moniuszki w wielu krajach świata), Międzynarodowy Konkurs dla Młodych Wokalistów im. S. Moniuszki.

# data[].attributes.attachment_link.title
Moniuszko Stanisław - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
Urodził się 5 V 1819 we wsi Ubiel koło Mińska. Był uczniem m.in. A. Freyera w Warszawie, D. Stefanowicza w Mińsku i C.F. Rungenhagena w Berlinie. W 1840 osiadł w Wilnie, gdzie działał jako organista w kościele Św. Jana, był dyrygentem orkiestry teatralnej i nauczycielem gry fortepianowej.

# data[].attributes.body
Źródlo: ObliczaLudzi.com

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Moniuszko przyszedł na świat w Ubielu 5 maja 1819 roku, zmarł w Warszawie 4 czerwca 1872. Był polskim kompozytorem, organistą, dyrygentem i pedagogiem. Zasłynął jako twórca oper, baletów, operetek i wielu pieśni.

Krótki życiorys Stanisława Moniuszki

Stanisław Moniuszko urodził się 5 maja 1819 roku w Ubielu. Zasłynął jako wybitny polski nauczyciel, organista i kompozytor, tworzył muzykę nacechowaną krajowym folklorem, która posiadając wplecione w swe kompozycje elementy o charakterze ludowym, oddaje znakomitą atmosferę czasów twórcy. Dzieła najsłynniejsze Moniuszki to opery, wśród nich takie jak choćby „Halka" czy wreszcie „Straszny dwór". Już za życia Moniuszko doczekał się sławy, w szczególności sława jego dotyczyła krajów słowiańskiego kręgu cywilizacyjnego. Moniuszko był osobowością artystyczną, która wpłynąwszy na kształt polskiej opery odmieniła jej kondycje. Zasługą Moniuszki jest twórczość zawierająca 20 oper i wielu operetek. By dowieść tego wystarczy pewnie wspomnieć na przykład takie utwory jak „Ideał", czy też „Nocleg w Apeninach", ale i jest tu jego słynna „Loteria" oraz „Jawnuta", „Nowy Don Quixote", „Żółta szlafmyca", „Woda cudowna".

Biografia rozszerzona Stanisława Moniuszki

Droga i cel

Przyszedł na świat 5 maja 1819 roku w rodzinie szlacheckiej, na terenach należących dziś do Białorusi, w majątku Ubiel, mieszczącym się niedaleko Mińska. Ziemiańskie korzenie miał po ojcu, Czesławie Moniuszce, inaczej natomiast było w przypadku jego matki, z pochodzenia węgierki. Zdolności muzyczne przejawiał już we wczesnym dzieciństwie, w związku z czym mógł podążać w takim kierunku. Dorastał u boku uzdolnionej muzycznie matki, która na tyle, na ilebyło to możliwe, wspierała rozwój syna, przy czym godny odnotowania jest fakt, iż nie tylko on był w rodzinie uzolniony muzycznie, bowiem tak też było w przypadku jego kuzynostwa, które jego matka również przyuczała muzycznie. Z czasem jednak przyszedł czas na profesjonalizm, w tym celu Moniuszko został adeptem nauczyciela Augusta Freyera. Moniuszko uczył się w gimnazjum prowadzonym przez ojców Pijarów, później przeniósł się do Wilna celem dalszej edukacji, natomiast czas rozkwitu przypadł później, gdy zamieszkał w Wiedniu, tam też dorabiał jako korepetytor. Był w Wiedniu trzy lata, skąd wrócił jako profesjonalny organista, zostając kościelnym organistą i nauczycielem muzyki.

Życie w duchu pracy nad doskonałością

Przełom w życiu Moniuszki datowany jest na rok 1840. Wówczas to punktem orientacyjnym w życiu Moniuszki została Aleksandra Mullerówna. Z nią to też artysta ożenił się. Posag jaki wniosła do związku Aleksandra dało Moniuszce stabilność finansową, była bowiem dość posażna, aby jego życie finansowe uczynić choć trochę lżejszym. Razem doczekali się dziesięciorga dzieci. Wówczas poszerzyły się jego możliwości, mógł zatem podjąć się założenia chóru amatorskiego oraz Towarzystwa im. Św. Cecylii, które miało na uwadze szczególnej kondycje muzyki sakralnej.

Moniuszko rozpoczął europejskie podróże w roku 1858. Zapoznał się wówczas z kondycją opery światowej, czy też z muzyką Gounoda, Rossiniego i Aubera. Nawiązał też ścisłe związki koleżeńskie z niebagatelna osobą, jaką był sam Liszt. Po powrocie do kraju za miejsce swego stałego pobytu obrał Warszawe. Został tam operowym kapelmistrzem, a następnie mógł odnaleźć zatrudnienie, bowiem związał się z Instytutem Muzycznym. Nie ustrzegł się jednak tarapatów, bo takie też przyniosło dla niego powstanie styczniowe a związaną z nim cenzura, która objęła również jego opery, czy też szerzej jego utwory w ogóle. Miał się to jednak okazać tylko młyn na wodę jego twórczości w dłuższej perspektywie. Sława Moniuszki wzrastała ciągle, mógł za jej sprawą zostać twórcą uważanym za ściśle słowiańskiego, jako ten który sięga do dobrych korzeni kulturowych.

Zmarł nagle w Warszawie, 4 czerwca 1872 roku. W chwili śmierci miał zaledwie 53 lat. Pogrzeb Stanisława Moniuszki przerodził się w patriotyczny pochód ludzi, dla których był co najmniej nie obojętny. Ciało Moniuszki złożono, rzecz jasna, w Warszawie, na cmentarzu powązkowskim.

Twórczość Stanisława Moniuszki

Pośród polskich twórców, należy umieścić Moniuszkę w panteonie artystów z pewnością najwybitniejszych. Jego opery uznawane są za arcydzieła, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę czas, w których powstawały. Najsłynniejszym jego utworem jest bez wątpienia „Halka", utwór napisany w w dwóch aktach w roku 1847. Premiera tego utworu miała miejsce w warszawskiej operze, a wykonana do libretta Włodzimierza Wolskiego. Grana następnie kolejno w miastach takich jak Kraków, Odessa, Praga, Lwów, Petersburg, Poznań, Moskwa, Wiedeń, Kijów, czy Lublana. Do oper Moniuszki, które odznaczają się szczególnie należą takie jak „Flis" z roku 1858, czy też jego „Hrabina". Ale najsłynniejszym utworem, za sprawą którego jest twórcą rozpoznawalnym decyduje pewnie „Straszny dwór", opracowany w roku 1865. W jego dorobku można rzecz jasna wymienić jeszcze wiele, bez wątpienia przykładem takim jest „Verbum nobile", „Patria", „Beata" i wiele innych. Stanisław Moniuszko napisał też przepiękne msze, między innymi „Litanie ostrobramskie" oraz „Ojcze nasz".

Ciekawostki o Stanisławie Moniuszce

Po powrocie z Berlina zamieszkał w Wilnie, a jego działalność była tak przejmująca, że przyczyniła się wybitnie do ożywienia muzycznego środowiska wileńskiego.

Jego twórczość odznaczająca się sympatiami słowiańskimi znalazła wielu sympatyków w Rosji.

Po sukcesie jego opery pt. „Halka" powołany został na stanowisko pierwszego dyrygenta Opery Polskiej w Teatrze Wielkim w Warszawie.

Ograniczał się prawie wyłącznie do dyrygowania własnymi operami.

Jego uczniami byli m.in. Henryk Jarecki i Zygmunt Noskowski.

Muzyka Moniuszki zyskała szerokie uznanie zwłaszcza w społeczeństwie polskim. Uważa się ją powszechnie za wzór muzyki „słowiańskiej".

Stanisław Moniuszko zmarł nagle na atak serca.

Cytaty Stanisława Moniuszki

„Ja nic nowego nie tworzę; wędruję po polskich ziemiach, jestem natchniony duchem polskich pieśni ludowych i z nich mimo woli przelewam natchnienie do wszystkich moich dzieł."

„Pierwszą szkołą pojmowania muzyki były dla mnie Śpiewy historyczne Niemcewicza, wykonywane dziwnie miłym głosem przez moją Matkę".

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Moniuszko-Stanislaw;3943021.html

https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Moniuszko

https://culture.pl/pl/tworca/stanislaw-moniuszko

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - biografia, życiorys, ciekawostki, cytaty

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Moniuszko przyszedł na świat w Ubielu 5 maja 1819 roku, zmarł w Warszawie 4 czerwca 1872. Był polskim kompozytorem, organistą, dyrygentem i pedagogiem. Zasłynął jako twórca oper, baletów, operetek i wielu pieśni. Stanisław Moniuszko urodził się 5 maja 1819 roku w Ubielu.

# data[].attributes.body
Źródło: Teatr Wielki Opera Narodowa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Moniuszko (1819-1872) - polski kompozytor, czołowy przedstawiciel polskiej opery narodowej.

Urodził się w 1819 roku w Ubielu na terenie dzisiejszej Białorusi. Edukację muzyczną rozpoczął w dzieciństwie pod okiem matki, a kontynuował po przeniesieniu się rodziny do Mińska u Dominika Dziewanowskiego, a potem - w Warszawie - u Augusta Freyera. Tuż przed wybuchem powstania listopadowego rodzina wróciła do Ubiela, skąd w 1836 roku Moniuszko pojechał do Berlina, by tam kształcić się u Carla Rungenhagena przy prowadzonej przez niego Singakademie.

Po ukończeniu studiów w 1840 roku wrócił do kraju. Ożenił się z poznaną kilka lat wcześniej Aleksandrą Müllerówną, z którą zamieszkał w Wilnie, gdzie zarabiał na życie, pracując jako organista w kościele św. Jana. Jednocześnie podejmował się działań artystycznych mających na celu animację życia muzycznego Wilna. Organizował m.in. w prywatnych salonach wykonania swoich oper i operetek. W 1847 roku pod wpływem znajomości z Włodzimierzem Wolskim, przedstawicielem warszawskiego środowiska literackiego, napisał dwuaktową operę Halka. Podobnie jak wcześniejsze dzieła, zaprezentował Halkę w wersji koncertowej w Wilnie. Rozgłos zyskała jednak tylko lokalny. Nawiązane wcześniej kontakty z przedstawicielami warszawskiego mieszczaństwa i arystokracji, m.in. z Józefem Sikorskim, redaktorem naczelnym pisma „Ruch Muzyczny", jak i dyrektorem teatrów rządowych, gen. Ignacym Abramowiczem, przyniosły niebawem istotną zmianę w jego życiu i karierze.

Przełom nastąpił w 1858 roku, kiedy to odbyła się premiera nowej, czteroaktowej wersji Halki, po której Moniuszko otrzymał nominację od dyrektora teatrów rządowych na stanowisko dyrygenta oper polskich w warszawskim Teatrze Wielkim. Od tej pory co roku dawał Moniuszko nowe premiery swoich dzieł. Na koniec 1858 roku przygotował Flisa, w 1860 dał Hrabinę, w 1861 - Verbum nobile. Coraz bardziej gęstniejąca atmosfera przed wybuchem powstania styczniowego w Warszawie opóźniła premierę kolejnej opery. Pierwszy raz wystawiono ją dopiero w 1865 roku. Był to Straszny dwór, uznawany obok Halki za najwybitniejsze dzieło Moniuszki. Do końca życia ukończył jeszcze Moniuszko Parię i Beatę, kilka projektów scenicznych pozostało niedoprowadzonych do końca.

Po przeniesieniu się na stałe do Warszawy Moniuszko rozpoczął również pracę w nowo założonym wówczas Instytucie Muzycznym, gdzie wykładał harmonię i kontrapunkt. Wraz z liczną rodziną (doczekał się dziesięciorga dzieci) mieszkał w okolicach Teatru Wielkiego - dziś przy ul. Mazowieckiej i na Starym Mieście widnieją tablice poświęcone jego pamięci.

Do historii Stanisław Moniuszko przeszedł jako „ojciec polskiej opery narodowej", a także czołowy przedstawiciel gatunku pieśni w muzyce polskiej. Śpiewniki domowe jego autorstwa obejmują ponad dwieście pieśni (wśród nich najpopularniejsza jest Prząśniczka), stanowiąc wartościowy kontrapunkt do romantycznej twórczości pieśniowej Franciszka Schuberta i Roberta Schumanna.

Stanisław Moniuszko zmarł na atak serca 4 czerwca 1872 roku w Warszawie, pochowany jest na Cmentarzu Powązkowskim. W Ubielu w latach 80. XX wieku powstało muzeum jego imienia, a spuścizna w większości zgromadzona została w Archiwum Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, którego był współzałożycielem.

Moniuszko pozostaje jednak prawie nieznany jako twórca muzyki kameralnej, baletowej, utworów fortepianowych i organowych.

AT

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Moniuszko (1819-1872) - polski kompozytor, czołowy przedstawiciel polskiej opery narodowej. Urodził się w 1819 roku w Ubielu na terenie dzisiejszej Białorusi. Edukację muzyczną rozpoczął w dzieciństwie pod okiem matki, a kontynuował po przeniesieniu się rodziny do Mińska u Dominika Dziewanowskiego, a potem - w Warszawie - u Augusta Freyera.

# data[].attributes.body
Żródło artykułu wiż.pl

# data[].attributes.body
Autor: Życiorysy i biografie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Moniuszko (1819-1872) był wybitnym polskim nauczycielem, organistą i przede wszystkim kompozytorem, tworzącym muzykę nacechowaną narodowo, która posiadając wplecione w swe kompozycje elementy o charakterze ludowym, do dziś przemawia do odbiorców wszystkimi swymi cechami.

Krótki życiorys Stanisława Moniuszki

Przyszedł na świat 5 maja 1819 roku w majątku Ubiel, w rodzinie szlacheckiej. Dorastał muzycznie pod okiem matki, później uczył go August Freyer. Chodził również do gimnazjum. Następnie emigrował w celach edukacyjnych do Wilna i Wiednia, podejmując też pracę korepetytora. Po trzech latach wrócił do Wilna, zostając organistą kościelnym i nauczycielem muzyki. Ożenił się, by ustabilizować swe życie i mieć dziesięcioro dzieci. Wyruszywszy w europejskie podróże, uczynił swym celem opery światowe. Poznał m.in. Rossiniego, ale i Aubera oraz Gounoda. Kolegą Moniuszki został sam Liszt. Zdecydował się na powrót do kraju, tym razem do Warszawy. Mając odpowiednie doświadczenie oraz wykształcenie, zatrudniono go w Instytucie Muzycznym, został jednocześnie operowym kapelmistrzem. Niestety wybuch powstania styczniowego sprawił, że ocenzurowano jego twórczość, co bezpośrednio wpłynęło na stan jego budżetu. Ale okazało się to w dłuższej perspektywie wodą na młyn jego popularności, jako twórcy słowiańskiego, który sięga do ludowości. Zmarł nagle 4 czerwca 1872 roku w Warszawie. Miał wówczas 53 lata. Pogrzeb Moniuszki został pochodem patriotycznym, gromadząc ludzi wiernych barwom ojczystym. Ciało Moniuszki spoczęło na cmentarzu powązkowskim w Warszawie.

Biografia rozszerzona Stanisława Moniuszki

Droga do świetności

Przyszedł na świat 5 maja 1819 roku na terenach należących dziś do Białorusi, w majątku Ubiel, niedaleko Mińska, w rodzinie szlacheckiej. Czesław Moniuszko, ojciec Stanisława, herbu Krzywda, był ziemianinem, zasłużonym w armii napoleońskiej w stopniu kapitana, matka natomiast, Elżbieta Madżarska, była z pochodzenia węgierką.

Młody Moniuszko już we wczesnym dzieciństwie przejawiał zdolności muzyczne, stąd też obrał taki, a nie inny kierunek kształcenia. Pierwszym jego nauczycielem była uzdolniona w kierunku muzycznym matka, ucząca również muzyki jego kuzynostwo. Pierwszym natomiast profesjonalnym nauczycielem Moniuszki był August Freyer. Moniuszko pobierał nauki wpierw u Pijarów oraz w mińskim gimnazjum. Następnie pobierał nauki w Wilnie, skąd udał się prosto do Wiednia, gdzie mógł bliżej przyjrzeć się i zapoznać z najnowszymi trendami muzyki operowej, również od strony stricte organizacyjnej. Mógł także dorabiać jako korepetytor. Emigracja ta trwała trzy lata, po których to wrócił do Wilna, zostając organistą w kościele, był także nauczycielem muzyki.

Życie rodzinne, podróże i koniunktura

Przełom w życiu Moniuszki miał miejsce w roku 1840, w związku z osobą Aleksandry Mullerówny. Wtedy to też się ożenił. Dało to Moniuszce stabilność finansową, a to z tej przyczyny, że kobieta była majętna. Mieli razem dziesięcioro dzieci. Wówczas to również Moniuszko mógł założyć chór amatorski oraz Towarzystwo im. Św. Cecylii, które miało na celu poprawę kondycji muzyki sakralnej.

Rok 1858 przyniósł Moniuszce europejskie podróże. Zapoznał się wówczas z kondycją oper światowych oraz muzyką Gounoda, Aubera czy Rossiniego. Nawiązał też ścisłe związki koleżeńskie z Lisztem. Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie. Został kapelmistrzem opery, a następnie odnalazł zatrudnienie w Instytucie Muzycznym. W tarapaty finansowe miał popaść już wkrótce, wybuch powstania styczniowego bowiem wpłynął na ścisłą cenzurę, którą zostały objęte też opery i utwory przez niego wykonywane. Niemniej jednak sława jego ciągle wzrastała, by zostać kompozytorem ściśle słowiańskim, zasłużonym dla korzeni muzycznych tego kręgu kulturowego.

Zmarł nagle w Warszawie 4 czerwca 1872 roku w wieku zaledwie 53 lat. Pogrzeb przerodził się w pochód patriotyczny. Ciało Moniuszki złożono w Warszawie na cmentarzu powązkowskim.

Twórczość

Pośród polskich twórców, Moniuszko jest z pewnością najwybitniejszym artystą operowym. Najsłynniejszym jego utworem jest napisana w dwóch aktach w 1847 roku "Halka". Premiera tego utworu odbyła się do libretta Włodzimierza Wolskiego 1 stycznia 1958 roku w warszawskiej operze. Grana następnie kolejno w Krakowie, Odessie, Pradze, Lwowie, Petersburgu, Poznaniu, Moskwie, Wiedniu, Kijowie czy Lublanie. Do oper Moniuszki należą takie jak "Flis" z roku 1858, czy "Hrabina". Najsłynniejszy jest jednak zapewne "Straszny dwór" z roku 1865. W jego dorobku można by wymienić jeszcze wiele, jak na przykład "Verbum nobile", "Patria", "Beata" i wiele innych. W twórczości kościelnej wsławił się siedmioma mszami (m.in. "Msza żałobna"), czterema "Litaniami ostrobramskimi", a także "Ojcze nasz".

Ciekawostki o Stanisławie Moniuszce

Został wybitną postacią jeszcze za życia, co nie zdarza się w Polsce zbyt często.

Napisał 268 pieśni.

Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki znajduje się dziś w Gdańsku.

Utwór „Halka" Moniuszki grana jest po dziś dzień niemal pod każdą szerokością geograficzną, czyniąc z Moniuszki drugiego po Szopenie kompozytora polskiego, mierzonego skalą popularności w świecie.

Ojciec Moniuszki walczył w armii Napoleona.

Moniuszko znał się z Lisztem, Bedrichem Smetaną, Rossinim, Aubertem i Gounodą.

Pogrzeb Moniuszki stał się wielką narodową manifestacją.

Cytaty Stanisława Moniuszki

„Ja nic nowego nie tworzę; wędruję po polskich ziemiach, jestem natchniony duchem polskich pieśni ludowych i z nich mimo woli przelewam natchnienie do wszystkich moich dzieł."

„Pierwszą szkołą pojmowania muzyki były dla mnie „Śpiewy historyczne" Niemcewicza, wykonywane dziwnie miłym głosem przez moją Matkę."

Książka o Stanisławie Moniuszce

„Stanisław Moniuszko. Życie i twórczość" autorstwa Nadziei Druckiej, jest książką która wspaniale przybliża czytelnikom osobę mistrza.

Źródła

https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Moniuszko

https://culture.pl/pl/tworca/stanislaw-moniuszko

http://wypracowania24.pl/historia/5768/stanislaw-moniuszko-biografia-zyciorys

Autor: Jakub Mazur

Jakub Mazur jest z wykształcenia socjologiem, który swoje zawodowe życie poświęcił pracy dziennikarskiej. Doświadczenie dziennikarskie zdobywał pracując m.in. w podkarpackim czasopiśmie oraz regionalnej telewizji na Śląsku. Prywatnie jest wielkim fanem historii, a pasją tą dzieli się poprzez publikacje na portalu Zyciorysy.info. Jest autorem ponad 1000 tekstów biograficznych.

Tagi:

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko - życiorys, biografia, ciekawostki, cytaty, książka

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Moniuszko (1819-1872) był wybitnym polskim nauczycielem, organistą i przede wszystkim kompozytorem, tworzącym muzykę nacechowaną narodowo, która posiadając wplecione w swe kompozycje elementy o charakterze ludowym, do dziś przemawia do odbiorców wszystkimi swymi cechami. Przyszedł na świat 5 maja 1819 roku w majątku Ubiel, w rodzinie szlacheckiej.

# data[].attributes.body
Autor: Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Moniuszko | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Kompozytor, dyrygent oper, orkiestr symfonicznych i chórów oraz pedagog. Urodzony 5 maja 1819 w majątku Ubiel k. Mińska, zmarł 4 czerwca 1872 w Warszawie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przypadająca dokładnie w dniu

5 maja 2019 r.

Autentyczni potomkowie polskiego Kompozytora, Stanisława Moniuszki, założyli fundację im. Stanisława Moniuszki (FISM).

​

autentycznych potomkach,spoczywa obowiązekzachowania ciągłości historycznego przekazu.

Nasza Fundacja zajmuje się popularyzacją - w Polsce i za granicą - wiedzy o twórczości Stanisława Moniuszki, o Jego życiu i o Jego autentycznych potomkach. Ważnym dla nas działaniem jest także wspieranie artystów, pragnących zajmować się wykonywaniem dzieł Stanisława Moniuszki. Pragniemy organizować muzyczne i plastyczne wydarzenia artystyczne, ale także prelekcje

Tworząc fundację, chcieliśmy m.in. zapobiec rozpowszechnianiu nieścisłości dotyczących Stanisława Moniuszki i potomków. Chcemy dzielić się wiedzą o faktach dotyczących naszego Pradziadka. Będziemy starać się przekazywać tę wiedzę w formie przystępnej i atrakcyjnej dla różnych grup wiekowych i społecznych, dbając o kulturalną formę przekazu, wolną od mitów i niedomówień.

Stanisław Moniuszko

Polski kompozytor - Stanisław Moniuszko - urodził się 5 maja 1819 r. w Polsce, w Ubielu pod Mińskiem, na terenie ówczesnego zaboru rosyjskiego. Pochodził z rodziny katolickiej, rdzennie polskiej szlachty, herbu Krzywda. Był jedynym potomkiem małżeństwa Czesława Moniuszki i Elżbiety z Madżarskich Moniuszkowej, ale miał rodzeństwo cioteczne w licznej rodzinie Moniuszków. Matka, Elżbieta Moniuszkowa, choć nie była zawodowym muzykiem, stała się dla syna pierwszą nauczycielką gry na klawikordzie.

Elżbieta Moniuszkowa, mając piękny głos, śpiewała też synowi patriotyczne pieśni ze "Śpiewników historycznych" J. U. Niemcewicza, m.in. do muzyki Kurpińskiego, Deszczyńskiego, Szymanowskiej i innych. Już jako mały chłopiec Stanisław Moniuszko nauczył się ich wszystkich na pamięć.

Stanisław Moniuszko żródło: wikipedia.org

BIEŻĄCE PROJEKTY FUNDACJI IM. STANISŁAWA MONIUSZKI

Cele Fundacji im. Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.attachment_link.title
Fundacja imienia Stanisława Moniuszki | FISM | Mazowieckie

# data[].attributes.attachment_link.description
Przypadająca dokładnie w dniu 5 maja 2019 r. Autentyczni potomkowie polskiego Kompozytora, Stanisława Moniuszki, założyli fundację im. Stanisława Moniuszki (FISM). ​ autentycznych potomkach,spoczywa obowiązekzachowania ciągłości historycznego przekazu. Nasza Fundacja zajmuje się popularyzacją - w Polsce i za granicą - wiedzy o twórczości Stanisława Moniuszki, o Jego życiu i o Jego autentycznych potomkach.

# data[].attributes.headline
Oficjalna strona obchodów Roku Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.subject
Oficjalna strona obchodów Roku Stanisława Moniuszki

# data[].attributes.attachment_link.title
Warszawskim szlakiem Stanisława Moniuszki - spacerownik teatralny