# data[].attributes.headline
หน้าพาทย์ตระนิมิต

# data[].attributes.subject
หน้าพาทย์ตระนิมิต

# data[].attributes.body
ตระนิมิต เป็นเพลงไทยชนิดหนึ่งที่ใช้บรรเลงเพื่อใช้ประกอบการแสดงตามจุดมุ่งหมายของการนำไปใช้  อาทิ  หากใช้สำหรับการแสดงโขน –ละคร  จะใช้เพื่อการแปลงกายจากกายหนึ่งเป็นอีกกายหนึ่ง แต่ถ้านำไปใช้ในโอกาสเบ็ดเตล็ด  เช่น นำไปต่อเนื่องกับเพลงรำอวยพร  ก็จะมีความหมายถึงความเป็นสิริมงคล  เป็นต้น  ประวัติของเพลงหน้าพาทย์ตระนิมิตยังไม่มีการยืนยันที่มาที่แน่นอน แต่เชื่อตามลำดับการเกิดเพลงหน้าพาทย์ว่า เกิดขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยพิจารณาจากการแสดงหนังใหญ่ ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  รัชกาลที่ 6 การแสดงโขน-ละคร เมื่อตัวละครที่มีบทต้องแปลงกายจากกายหนึ่งไปอีกกายหนึ่ง ปี่พาทย์จะบรรเลงเพลงตระนอน จึงทรงมีพระราชดำริให้หาเพลงหน้าพาทย์อื่นที่เหมาะสมใช้ในการแปลงกายแทนเพลงตระนอน จางวางทั่ว พาทยโกศล ได้ทูลเกล้าฯ เสนอเพลงหน้าพาทย์ตระนิมิต ก็ทรงพอพระทัย การแสดงโขน-ละครจึงได้ใช้เพลงตระนิมิตในการแปลงกายตั้งแต่นั้นมา ในส่วนขององค์ประกอบในการแสดงเพลงหน้าพาทย์ตระนิมิต มีหลายองค์ประกอบ อาทิ การแต่งกายประกอบการแสดงการรำหน้าพาทย์ตระนิมิต  สามารถแบ่งได้  เป็น  2  ลักษณะ  ตามโอกาสที่ใช้แสดง  คือ  สำหรับประกอบการแสดงโขน-ละคร และสำหรับประกอบการแสดงเบ็ดเตล็ด

ดนตรีที่ใช้บรรเลงเพลงหน้าพาทย์ และการรำเพลงหน้าพาทย์  เป็นวงปี่พาทย์ผสมด้วยเครื่องตีและเครื่องเป่า โดยเฉพาะเมื่อใช้บรรเลงประกอบการแสดงอารมณ์ รัก โกรธ ดีใจ เสียใจ เศร้าโศกและประกอบกิริยาอาการต่าง ๆ เช่น เดิน กิน นอน อาบน้ำ หรือการบรรเลงเพื่อดำเนินเรื่องราวต่าง ๆ  ของการแสดง ล้วนต้องใช้วงปี่พาทย์บรรเลงประกอบทั้งสิ้น  วงปี่พาทย์นี้แบ่งตามจำนวนเครื่องดนตรี และผู้บรรเลงมากน้อยกว่ากัน เป็นชื่อวง ได้แก่  วงปี่พาทย์เครื่องห้า  วงปี่พาทย์เครื่องคู่  และวงปี่พาทย์เครื่องใหญ่จังหวะที่ใช้ประกอบการรำเพลงหน้าพาทย์ตระนิมิตที่ต้องศึกษา

การฝึกปฏิบัติการรำเพลงบรรเลงนั้นสิ่งสำคัญที่ผู้เรียนควรทำความเข้าใจต้องศึกษาองค์ประกอบสำคัญ  คือ  จังหวะ มี  3  ประเภท    จังหวะสามัญ  จังหวะฉิ่ง และจังหวะหน้าทับ  การนับจังหวะเพลงตระนิมิต   ผู้ปฏิบัติท่ารำต้องฟังเสียงฉิ่งและเสียงฉับ ซึ่งเป็นจังหวะหนักเบา นอกจากนี้จังหวะของการนับท่ารำมี  2  แบบ  คือจังหวะของท่ารำ และจังหวะของท่าจบ

# data[].attributes.headline
หน้าพาทย์บาทสกุลนี

# data[].attributes.subject
หน้าพาทย์บาทสกุลนี

# data[].attributes.body
หรือเพลงหน้าพาทย์เสมอตีนนก เป็นเพลงหน้าพาทย์เพลงหนึ่งที่เหล่าดุริยางคศิลปินและนาฏศิลปินต่างให้ความเคารพ ถือกันว่าเป็นเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูง

เพลงหน้าพาทย์บาทสกุณี หากนำไปใช้ในพิธีกรรมก็จะอยู่ในพิธีไหว้ครู โดยจะบรรเลงเพลงนี้เมื่อประธานผู้ประกอบพิธีไหว้ครูกล่าวนำบทอัญเชิญเทพเจ้า จบ วงปี่พาทย์ก็จะทำหน้าพาทย์เพลงบาทสกุณี

แต่หากนำไปใช้ในการแสดง เพลงหน้าพาทย์บาทสกุณีจะถูกนำไปใช้สำหรับประกอบอากัปกิริยาการไปมาของตัวละครที่สูงศักดิ์ เช่น พระนารายณ์ พระราม พระลักษมณ์ ทศกัณฐ์ อิเหนา ฯลฯ เป็นต้น

สำหรับการรำเพลงหน้าพาทย์บาทสกุณี ออกจะมีปัญหาอยู่นิดหน่อยด้วยเหตุผลที่ว่าเพลงหน้าพาทย์บาทสกุณีในทางดุริยางคศิลป์ไทยมีอยู่ ๒ รูปแบบ คือ เพลงหน้าพาทย์บาทสกุณี ๑๔ ไม้เดิน และเพลงหน้าพาทย์บาทสกุณี ๑๖ ไม้เดิน ทั้ง ๒ รูปแบบนี้มีความสั้นยาวของเพลงที่ไม่เท่ากัน ปัญหาในข้อนี้หากบรรเลงเพียงอย่างเดียวก็ดูจะไม่เป็นปัญหาเท่าใดนัก แต่เมื่อนำเพลงนี้มาประกอบการแสดง ปี่พาทย์บางวงบรรเลง ๑๔ ไม้เดินบ้าง บางวงบรรเลง ๑๖ ไม้เดินบ้าง จึงอาจส่งผลให้นาฏศิลปินรำไม่ลงจังหวะ ซึ่งปัญหาในข้อนี้ไม่ได้มีแต่เพลงหน้าพาทย์บาทสกุณีเท่านั้น

ดังที่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ได้มีลายพระหัตถ์ถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ อยู่ในหนังสือสาส์นสมเด็จ ถึงเรื่องนี้ความว่า

“...อันท่าละครกับเพลงปี่พาทย์นั้นท่านปรับกันไว้ทุกท่าทุกเพลง ในข้อนี้เล่นเอาครูคุ้ม (พระราม) #ต้องหัดตีฆ้อง #เพราะแกรำบาทสกุณีไม่ลงกับปี่พาทย์ ลางทีท่ารำของแกหมดแล้วแต่ปี่พาทย์ยังไม่หมด ลางทีปี่พาทย์หมดแล้วแต่ท่ารำของแกยังไม่หมด นั่นเป็นด้วยรำไม่ลงกับลูกปี่พาทย์ #จึงลากเอาครูคุ้มเข้าหัดตีฆ้องเพื่อให้รู้เพลง ฝ่าพระบาทจะทรงสังเกตได้ในที่ง่าย ๆ เช่นละครรำมาในท่าเพลงเร็วเมื่อมาย่ำเท้าอยู่ก็ทำให้ปี่พาทย์รู้ว่าถึงแล้วควรทำลา แต่เขาก็ทำไปจนเพลงลงท่อนจึงบากออกลา ละครก็ต้องย่ำเท้าคอยอยู่ก่อน จนกระทั่งปี่พาทย์ออกลาจึงควักขี้ตาทิ้ง ที่สุดก็ม้วนต้วนลงนั่งไหว้ แต่พอไหว้แล้วลดมือลงถึงอกก็พอปี่พาทย์หมดพอดี แปลว่าละครรู้เนื้อลาดีแล้ว เพลงเชิดก็เหมือนกัน ละครต้องย่ำเท้าคอยอยู่ก่อนจนปี่พาทย์ลงลาก็ยกมือป้องหน้าจึงจะถูก #แต่ครูละครเข้าใจว่าละครเป็นนายป้องหน้าเมื่อไหร่ปี่พาทย์ก็ต้องหยุด อย่างเดียวกับสังฆการีตีกังสดาลห้ามปี่พาทย์กฐินฉะนั้น #จึงเห็นว่าเป็นการเข้าใจผิดไปมาก...”

# data[].attributes.headline
หน้าพาทย์ชำนาญ

# data[].attributes.subject
หน้าพาทย์ชำนาญ

# data[].attributes.body
ชำนาญ เป็นเพลงหน้าพาทย์ที่อยู่ในชุดเพลงโหมโรงเย็น และโหมโรงเช้า ใช้บรรเลงประกอบอิริยาบถต่าง ๆ ของตัวโขน ละครมาแต่ครั้งโบราณ โดยในระยะหลังมีการนำเพลงชำนาญมาใส่ทำนองร้องด้วย รวมทั้งใช้ประกอบพิธีไหว้ครูดนตรีนาฏศิลป์ โดยบรรเลงเพื่ออัญเชิญเทพเจ้าผู้สูงศักดิ์ทั้งปวงได้เสด็จมาอำนวยอวยพร เพลงชำนาญนี้เป็นเพลงที่ใช้หน้าทับเฉพาะ เรียกว่าหน้าทับชำนาญซึ่งดำเนินทำนองเพลงซ้ำ ๒ เที่ยวต่อเนื่องจนจบ

# data[].attributes.headline
หน้าพาทย์ตระบองกัน

# data[].attributes.subject
หน้าพาทย์ตระบองกัน

# data[].attributes.body
ใช้สำหรับแปลงกาย หรือนิมิตร สิ่งหนึ่งสิ่งใดได้ ในกรณีที่การแสดงนั้นได้ใช้เพลงตระนิมิตร เพื่อการดังกล่าวไปก่อนแล้ว ทั้งนี้เป็นภูมิปัญญาไทยโบราณที่ต้องการแสดงให้รู้ว่า ไม่ใช้เพลงซ้ำกันในการแสดงตอนเดียวกัน ตัวอย่างเช่น การแสดงโขน เรื่อง รามเกียรติ์ ชุดทศกัณฐ์ลักสีดา มารีศ ร่ายรำเพลงตระนิมิตร เพื่อแปลงกายเป็นกวางทองไปแล้ว ต่อจากนั้น ทศกัณฐ์ต้องแปลงเป็นฤาษี (แดง) ดนตรีจะบรรเลงเพลงตระบองกัน เพื่อไม่ให้ซ้ำกับตระนิมิตร ดังนี้เป็นต้น

# data[].attributes.headline
หน้าพาทย์โลมตระนอน

# data[].attributes.subject
หน้าพาทย์โลมตระนอน

# data[].attributes.body
โลม ใช้สำหรับเกี๊ยวพาราสี

เล้าโลมด้วยความรักความเสน่หา

นิยมใช้คู่กับเพลงตระนอน

เช่น การแสดงละครในเรือขอเหนาตอนอเหนาลักพาตัวนางบุษบาไปไว้ในถ้ำ

มีการเล้าโลมด้วยความรัก

ใช้เพลงโลมต่อด้วยเพลงตระนอน เป็นต้น

ตระนอน

ใช้ประกอบการนอนจะเป็นนอนคนเดียว

นอนสองคน หรือนอนสามคนก็ได้

ใช้กับตัวแสดงพระ นาง ยักษ์ ดัง

เช่น การแสดงละครในเรื่องอุณรุท

ตอนอุ้มสม พระอุณรุทนอนในป่าดนตรีบรรเลงเพลงตระนอน