# data[].attributes.body
Mapa fizyczna

# data[].attributes.attachment_link.title
Ameryka Południowa - najważniejsze informacje i ciekawostki

# data[].attributes.attachment_link.title
Ameryka Południowa - kontynent rekordów!

# data[].attributes.body
Ameryka Południowa to kontynent o powierzchni niemal 18 mln km2 leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej części na półkuli północnej. Jej największe aglomeracje to São Paulo, Buenos Aires, Rio de Janeiro, Lima, Bogota i Santiago.

# data[].attributes.body
Andy to łańcuch górski w Ameryce

Południowej na terytorium Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile i Argentyny. Są to góry fałdowe ciągnące się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Morza Karaibskiego na północy po Ziemię Ognistą na południu. Są najdłuższym łańcuchem górskim (9000 km) o szerokości 200-800 km. Najwyższymi szczytami są Aconcagua (6961 m), Ojos del Salado (6893 m) oraz Nevado Pissis (6793 m).

# data[].attributes.body
Aconcagua (oznacza „Kamienny Strażnik”) – najwyższy szczyt Andów, Ameryki Południowej oraz całej Ameryki o wysokości 6960,8 m n.p.m. Leży w Andach Południowych, w na obszarze Argentyny. Aconcagua tworzy rozległy masyw (o długości 60 km), zbudowany głównie z granitów pochodzenia wulkanicznego. Jest pokryty wiecznymi śniegami i lodowcami, które spływają na wysokość 3900 m n.p.m.

# data[].attributes.body
Ojos del Salado – najwyższy wulkan na Ziemi (drzemiący); położony w Andach Środkowych, na granicy Argentyny i Chile. Ma wysokość 6893 m n.p.m. Jest najwyższym szczytem Chile. Leży około 600 km na północ od Aconcagui. Według badań ostatnia erupcja tego stratowulkany miała miejsce w 750 ±250 roku naszej ery.

# data[].attributes.body
Nevado Pissis – wygasły wulkan w prowincji w Argentynie. Jest to trzeci szczyt zachodniej półkuli, o wysokości 6795 m n.p.m. Leży ok. 550 km na północ od szczytu Aconcagua.

Z racji położenia przy pustyni jest tu suchy, a śnieh utrzymuje się tylko w zimie. Góra nazwana została na cześć francuskiego geologa pracującego w Chile - Pedro José Amadeo Pissis'a.

# data[].attributes.body
Jak powstały Andy?

Andy są młodymi górami fałdowymi. Powstały około 65 milionów lat temu w wyniku zderzenia płyty Nazca z płytą południowoamerykańską. Płyta oceaniczna wsuwa się pod płytę kontynentalną, co powoduje wypiętrzanie gór. Proces ten trwa do dziś, dlatego w Andach często występują trzęsienia ziemi oraz znajdują się tam liczne czynne wulkany.

# data[].attributes.body
KLIMAT

Klimat w Andach jest bardzo zróżnicowany i zależy przede wszystkim od wysokości nad poziomem morza. U podnóża gór panuje klimat gorący i wilgotny, natomiast wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada. Na najwyższych szczytach przez cały rok utrzymują się śnieg i lód. W Andach można spotkać zarówno lasy tropikalne, suche tereny pustynne, jak i wysokogórskie łąki.

# data[].attributes.body
Ludzie i kultura

Andy były kolebką cywilizacji Inków, którzy zbudowali potężne państwo oraz imponujące kamienne miasta. Do dziś wielu mieszkańców Andów pielęgnuje dawne tradycje, nosi kolorowe stroje i posługuje się językami keczua oraz ajmara. Ważnym zajęciem mieszkańców jest hodowla lam i alpak oraz uprawa ziemniaków, kukurydzy i komosy ryżowej (quinoa).

# data[].attributes.body
CIEKAWOSTKI

W Andach znajduje się najwyżej położone żeglowne jezioro świata – Jezioro Titicaca.

W górach tych odkryto doskonale zachowane mumie dzieci Inków. Dzięki mrozowi ich ciała przetrwały w niemal idealnym stanie przez ponad 500 lat.

W Andach żyje kondor wielki – jeden z największych latających ptaków świata. Rozpiętość jego skrzydeł może przekraczać 3 metry.

Na wysokości ponad 5000 metrów rośnie roślina o nazwie yareta. Wygląda jak zielona poduszka i może żyć nawet ponad 3000 lat, co czyni ją jedną z najdłużej żyjących roślin na świecie.

W Andach znajduje się najwyżej położona stolica państwa na świecie – La Paz w Boliwii. Leży na wysokości około 3650 m n.p.m., dlatego wielu turystów potrzebuje kilku dni, aby przyzwyczaić się do tak rozrzedzonego powietrza.

# data[].attributes.body
Dżungla Amazońska

Po wschodniej stronie Andów rozciąga się gęsta dżungla amazońska – największy las deszczowy na świecie. Panuje tam gorący i wilgotny klimat, a opady deszczu występują niemal przez cały rok. Dżungla jest domem dla tysięcy gatunków roślin i zwierząt, z których wiele nie występuje nigdzie indziej na świecie. Rosną tam ogromne drzewa, liany, paprocie i storczyki. Las ten produkuje ogromne ilości tlenu i pomaga regulować klimat całej Ziemi, dlatego często nazywany jest „zielonymi płucami świata”.

# data[].attributes.body
KLIMAT

W dżungli amazońskiej panuje klimat równikowy, który charakteryzuje się wysokimi temperaturami i dużą wilgotnością powietrza przez cały rok. Średnia temperatura wynosi od 25°C do 30°C, a opady deszczu są bardzo obfite i występują niemal codziennie. Dzięki takim warunkom rośliny pozostają zielone przez cały rok, a las jest gęsty i pełen życia.

# data[].attributes.body
Roślinność dżungli amazońskiej jest niezwykle bogata i różnorodna. Rosną tam ogromne drzewa osiągające nawet ponad 60 metrów wysokości, a ich korony tworzą gęsty dach, który przepuszcza bardzo mało światła. W lesie występują także liany, palmy, paprocie, storczyki i bromelie. Wiele roślin ma korzenie podporowe, które pomagają im utrzymać się w wilgotnym podłożu.

# data[].attributes.body
ZWIERZĘTA

Dżungla amazońska jest jednym z najbardziej różnorodnych miejsc na świecie pod względem liczby gatunków zwierząt. Żyją tam jaguary, pumy, tapiry, leniwce, małpy, kapibary, tukany, ary i kolibry. W rzekach można spotkać piranie, anakondy oraz różowe delfiny rzeczne. W dżungli występują również setki gatunków żab, motyli, owadów i gadów. Wiele z tych zwierząt jest doskonale przystosowanych do życia w gęstym lesie i nie występuje nigdzie indziej na świecie.

# data[].attributes.body
CIEKAWOSTKI

W Amazonii żyją mrówki zwane „mrówkami pociskowymi”. Ich użądlenie należy do najbardziej bolesnych na świecie.

Wiele roślin występujących w dżungli wykorzystuje się do produkcji leków.

Naukowcy wciąż odkrywają w Amazonii nowe gatunki roślin i zwierząt – co roku znajduje się ich kilkaset.

W lasach Amazonii rośnie około 16 tysięcy gatunków drzew i miliony innych gatunków roślin.

Różowy delfin rzeczny potrafi pływać między drzewami podczas pory deszczowej, gdy las zostaje zalany.

W dżungli żyje anakonda zielona – jedna z największych i najcięższych żmijowatych na świecie. Może osiągać ponad 6 metrów długości.

# data[].attributes.body
Pampa to rozległa, niemal płaska równina trawiasta położona w południowo-wschodniej części Ameryki Południowej. Większość jej obszaru znajduje się w Argentynie, ale rozciąga się również na Urugwaj i południową Brazylię. Jest jednym z największych obszarów trawiastych na świecie. Dzięki żyznym glebom pampa odgrywa ogromną rolę w rolnictwie – uprawia się tam zboża oraz hoduje miliony sztuk bydła i koni. Charakterystycznym symbolem tego regionu są gauczowie, czyli południowoamerykańscy kowboje, którzy od wieków zajmują się wypasem zwierząt.

# data[].attributes.body
ROLNICTWO

Pampa jest jednym z najważniejszych regionów rolniczych na świecie. Sprzyjają temu bardzo żyzne gleby, płaski teren oraz korzystny klimat z odpowiednią ilością opadów. Uprawia się tu głównie pszenicę, kukurydzę, soję i słonecznik, a także jęczmień. Zebrane plony są wykorzystywane nie tylko w Ameryce Południowej, ale również eksportowane do wielu krajów świata. Dzięki temu pampa odgrywa ogromną rolę w gospodarce, zwłaszcza Argentyny.

# data[].attributes.body
HODOWLA ZWIERZĄT

Rozległe trawiaste równiny są doskonałym miejscem do Rozległe trawiaste równiny są doskonałym miejscem do wypasu zwierząt. Na pampie hoduje się przede wszystkim bydło i konie, które przez większość roku pasą się na naturalnych pastwiskach. Region ten słynie z produkcji wysokiej jakości wołowiny. Hodowla zwierząt jest jednym z najważniejszych źródeł dochodu mieszkańców pampy i od wielu lat stanowi podstawę miejscowej gospodarki.

# data[].attributes.body
Gauczowie to tradycyjni mieszkańcy pampy, nazywani południowoamerykańskimi kowbojami. Ich głównym zajęciem od wieków był wypas bydła i koni oraz opieka nad stadami. Słyną z doskonałej jazdy konnej, umiejętności posługiwania się lassem oraz charakterystycznego stroju – szerokiego kapelusza, wysokich skórzanych butów i poncza. Dziś gauczowie są symbolem Argentyny i ważnym elementem kultury tego kraju. Co roku organizowane są festiwale, podczas których prezentują swoje umiejętności jeździeckie, tradycyjną muzykę i tańce.

# data[].attributes.body
CIEKAWOSTKI

Na pampie zdarzają się burze, podczas których w ciągu kilku godzin może uderzyć nawet kilkaset tysięcy piorunów. Są one jednymi z najbardziej spektakularnych na świecie.

Pampa była kiedyś domem dla ogromnych zwierząt, takich jak megaterium – leniwiec olbrzym, który osiągał nawet 6 metrów długości i ważył kilka ton.

Na otwartej pampie można zobaczyć miraże, czyli złudzenia optyczne sprawiające, że wydaje się, jakby w oddali znajdowała się woda.

Gleby pampy należą do najżyźniejszych na świecie. Dzięki temu region ten nazywany jest „spichlerzem Ameryki Południowej”.

Naturalna pampa prawie zniknęła. Około 95% jej powierzchni zostało zamienione na pola uprawne i pastwiska, dlatego pierwotna roślinność zachowała się tylko w nielicznych miejscach.

Na pampie żyje nandu – duży ptak, który nie potrafi latać, ale może biegać z prędkością nawet 60 km/h, uciekając przed drapieżnikami.

# data[].attributes.body
W Ameryce Południowej najbardziej znaną pustynią jest Atakama, położona głównie w Chile. Jest to jeden z najsuchszych obszarów na Ziemi. Opady deszczu są tam niezwykle rzadkie – w niektórych miejscach nie odnotowano deszczu przez kilkadziesiąt lat. W dzień temperatury mogą być wysokie (25-40°C), ale w nocy bardzo szybko spadają (nawet poniżej zera), ponieważ powietrze jest bardzo suche i nie zatrzymuje ciepła.

# data[].attributes.body
Roślinność

Roślinność pustyni Atakama jest bardzo uboga. Występują tam głównie kaktusy, porosty i niewielkie krzewy, które potrafią przetrwać długie okresy bez wody. W niektórych częściach pustyni życie roślinne pojawia się tylko po wyjątkowo rzadkich opadach deszczu. Wtedy pustynia może na krótko „zakwitnąć” i pokryć się kolorowymi kwiatami.

# data[].attributes.body
Zwierzęta

Na pustyni żyją zwierzęta przystosowane do ekstremalnej suszy i dużych zmian temperatury. Można tam spotkać lisy andyjskie, jaszczurki, skorpiony, chrząszcze oraz ptaki przystosowane do życia w suchym klimacie. Wiele zwierząt jest aktywnych nocą, aby unikać upału w dzień.

# data[].attributes.body
Dłoń Pustyni (Mano del Desierto)

W pustyni Atakama w Chile znajduje się słynna rzeźba zwana Dłonią Pustyni (hiszp. Mano del Desierto). Przedstawia ona ogromną dłoń wyrastającą z piasku i ma około 11 metrów wysokości. Rzeźba została stworzona przez chilijskiego artystę Mario Irarrázabala i symbolizuje samotność, cierpienie oraz bezradność człowieka wobec potęgi natury. Ze względu na swoje położenie na środku pustyni wygląda bardzo tajemniczo i robi duże wrażenie na turystach.

Dłoń Pustyni stała się jednym z najbardziej znanych symboli Atakamy.

# data[].attributes.body
CIEKAWOSTKI

Pustynia Atakama jest jednym z najsuchszych miejsc na świecie, miejscami bardziej suchym niż Antarktyda.

W niektórych rejonach Atakamy gleba przypomina powierzchnię Marsa, dlatego NASA testowała tam urządzenia kosmiczne.

Po rzadkich opadach deszczu pustynia może zamienić się w kolorowy „dywan kwiatów”.

W Atakamie znajdują się jedne z najlepszych obserwatoriów astronomicznych na świecie, ponieważ niebo jest tam wyjątkowo czyste.

Mimo ekstremalnych warunków, w niektórych miejscach pod ziemią znajdują się zasoby wody i mikroorganizmy potrafiące przetrwać bardzo długo bez deszczu.