# data[].attributes.headline
Oświecenie, in. wiek oświecenia (fr. siècle des Lumières), jako wiek rozumu czy wiek filozofów – nurt kulturalny oraz okres w historii Europy przypadający na koniec XVII wieku do początku XIX wieku, szerzący deizm, indyferentyzm religijny, naturalizm i krytykę Kościoła. W rozumieniu szerszym: epoka w dziejach kultury europejskiej między barokiem a romantyzmem ze sztandarowym dziełem encyklopedią powszechną[3] i mottem:

# data[].attributes.subject
Oświecenie, in. wiek oświecenia (fr. siècle des Lumières), jako wiek rozumu czy wiek filozofów – nurt kulturalny oraz okres w historii Europy przypadający na koniec XVII wieku do początku XIX wieku, szerzący deizm, indyferentyzm religijny, naturalizm i krytykę Kościoła. W rozumieniu szerszym: epoka w dziejach kultury europejskiej między barokiem a romantyzmem ze sztandarowym dziełem encyklopedią powszechną[3] i mottem:

# data[].attributes.body
Miej odwagę być mądrym.

# data[].attributes.body
1789-Rewolucja Francuska

1734 – publikacja „Listów perskich” Monteskiusza, w których pojawiają się kluczowe idee Oświecenia.

1791 – Konstytucja 3 maja w Polsce – Polska uchwaliła pierwszą nowoczesną konstytucję, inspirowaną ideami Oświecenia. Był to ważny krok ku reformie politycznej kraju, jednak wkrótce po jej uchwaleniu Polska utraciła niepodległość.

1751–1772 – Wydanie "Encyklopedii" Diderota i d'Alemberta – "Encyklopedia" stała się jednym z najważniejszych dzieł Oświecenia, gromadzącym wiedzę na temat nauki, filozofii i społeczeństwa. Była to również platforma do krytyki tradycyjnych autorytetów, w tym kościoła.

1715 – Śmierć Ludwika XIV – Po śmierci Ludwika XIV, króla Francji, kończy się era absolutyzmu w tym kraju, a także w Europie. Rozpoczyna się okres zmian politycznych, który sprzyjał rozkwitowi idei Oświecenia.

# data[].attributes.body
Racjonalizm to kierunek filozoficzny, który kładzie nacisk na rozum i logiczne myślenie jako podstawowe źródło wiedzy oraz narzędzie do zrozumienia świata. Racjonaliści uważają, że ludzki rozum jest najważniejszym sposobem poznawania rzeczywistości, a nie zmysły czy doświadczenie, które mogą wprowadzać w błąd.

Empiryzm to kierunek filozoficzny, który głosi, że źródłem wszelkiej wiedzy jest doświadczenie zmysłowe. Empiryści uważają, że nasze zrozumienie świata i wszelkie pojęcia wynikają z tego, co postrzegamy przez nasze zmysły, a nie z wrodzonych idei czy rozumowych dedukcji. Empiryzm stawia na doświadczenie jako fundament poznania, sprzeciwiając się racjonalizmowi, który twierdzi, że rozum jest głównym źródłem wiedzy.

Ateizm to pogląd filozoficzny, który odrzuca wiarę w istnienie jakichkolwiek bogów lub bóstw. Osoba, która wyznaje ateizm, nie wierzy w nadprzyrodzone istoty, takie jak bóg, bogowie, duchy czy inne boskie byty. Ateizm nie jest jednolitą ideologią, a raczej postawą, która może mieć różne formy, w zależności od tego, jakie argumenty i przesłanki skłaniają daną osobę do tego przekonania.

Deizm to filozoficzne stanowisko, które zakłada istnienie Boga jako twórcy wszechświata, ale odrzuca interwencję Boga w życie ludzi po stworzeniu świata. Deizm uważa Boga za stwórcę, który zapoczątkował procesy naturalne, ale po stworzeniu nie angażuje się już w życie ludzi ani nie ujawnia się w nadprzyrodzony sposób.

Sensualizm to kierunek filozoficzny, który kładzie nacisk na rolę zmysłów w procesie poznawania świata. Sensualiści uważają, że wszelkie nasze pojęcia i wiedza pochodzą z doświadczeń zmysłowych (wzrok, słuch, dotyk, smak, węch), a umysł jest "czystą kartą", na którą zapisywane są te doświadczenia.

# data[].attributes.body
1. Szkoła Rycerska (Szkoła Wojskowa Korpusu Kadetów)

Założona: 1765 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Cel: Kształcenie młodych ludzi na potrzeby armii, a także wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Szkoła była wzorowana na najlepszych europejskich szkołach wojskowych i miała na celu kształcenie elit wojskowych i cywilnych, zgodnie z duchem oświecenia.

Znaczenie: Szkoła Rycerska była pierwszą wyższą uczelnią wojskową w Polsce, a jej absolwenci, jak Tadeusz Kościuszko, odegrali ważną rolę w historii Polski.

2. Komisja Edukacji Narodowej (KEN)

Założona: 1773 rok.

Cel: Była to pierwsza w Europie ministerialna instytucja odpowiedzialna za edukację. Komisja powstała z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i pod wpływem reformatorskich idei Oświecenia.

Zadania: KEN miała na celu reformę systemu edukacji w Polsce, promowanie oświeceniowego wychowania, tworzenie nowych szkół (m.in. szkół parafialnych, średnich, wyższych) oraz centralne zarządzanie nauczaniem w kraju. Komisja Edukacji Narodowej miała także na celu unowocześnienie metod nauczania i wyrównanie dostępu do edukacji.

Znaczenie: KEN miała ogromny wpływ na rozwój polskiego systemu oświaty, a jej działalność przyczyniła się do rozwoju intelektualnego i społecznego Polski w okresie oświecenia.

3. Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych

Założone: 1775 roku.

Cel: Towarzystwo miało na celu rozwój edukacji i upowszechnianie literatury pedagogicznej w Polsce. Organizacja ta współpracowała z Komisją Edukacji Narodowej, a jej głównym zadaniem było wydawanie podręczników i innych książek pomocnych w nauce.

Znaczenie: Towarzystwo odegrało kluczową rolę w rozwoju edukacji na poziomie podstawowym i średnim, udostępniając książki edukacyjne szerokim kręgom społecznym.

4. Akademia Stanisława Augusta

Założona: 1765 roku.

Cel: Akademia była jednym z najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce w okresie Oświecenia. Miała na celu szerzenie wiedzy i wspieranie rozwoju naukowego. Król Stanisław August Poniatowski chciał, by Warszawa stała się centrum naukowym w Europie.

Znaczenie: Akademia była instytucją łączącą naukę, sztukę i edukację. Zajmowała się także organizowaniem wystaw, które miały na celu upowszechnianie sztuki i kultury. Akademia była również miejscem, gdzie prowadzone były badania naukowe w zakresie matematyki, fizyki i filozofii.

# data[].attributes.body
1. Satyra do króla

W "Satyrach do króla" (czyli satyrach skierowanych do Stanisława Augusta Poniatowskiego) autor w sposób ironiczny komentował sytuację polityczną w Polsce

2. Pijaństwo

W „Pijaństwie” (jednej z najsłynniejszych satyr), Krasicki opisuje pijaństwo jako narodową zmorę, która wpływała na umysł, charakter i moralność szlachty. W tej satyrze autor ukazuje negatywne skutki pijaństwa, a jednocześnie pokazuje, jak często bywało ono postrzegane jako norma społeczna w ówczesnej Polsce.

3. Miłość do ojczyzny

W „Miłości ojczyzny” (satyra ta odnosi się do troski o losy Polski) podkreślał, że prawdziwa miłość do ojczyzny nie polega tylko na słowach, ale na konkretnych czynach, które mają na celu dobro narodu.

# data[].attributes.body
W kwietniu 1796 roku Napoleon Bonaparte rozpoczął swoją pierwszą kampanię włoską, która ugruntowała jego sławę jako wodza i polityka[2]. W tamtym czasie Polska znajdowała się już pod zaborami, a ponieważ Francja była przeciwnikiem państw zaborczych – Prus, Austrii i później także Rosji – wielu polskich emigrantów, którzy nie pogodzili się z upadkiem powstania, szukało możliwości dalszej walki[2]. Naturalnym wyborem było wsparcie Napoleona w nadziei, że jego zwycięstwa przyczynią się do odzyskania niepodległości Polski[2]. W takich okolicznościach doszło do podpisania układu 9 stycznia 1797 roku przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego o utworzeniu Legionów Polskich we Włoszech[2].

Utwór ten, znany dziś jako Mazurek Dąbrowskiego, początkowo był jedną z wielu pieśni patriotyczno-wojskowych, jednak szybko zdobył niezwykłą popularność – nie tylko wśród legionistów, ale także w kraju. Entuzjastyczne przyjęcie tej kompozycji wynikało z jej głębokiego przesłania – zawierała w sobie ideę walki o niepodległość jako świętego i niezbywalnego prawa narodu do wolności i suwerenności. To właśnie ta emocjonalna siła sprawiła, że pieśń na stałe wpisała się w kanon polskiej kultury i historii.

# data[].attributes.body
Rokoko – nurt stylistyczny, obecny zwłaszcza w architekturze wnętrz, ornamentyce, rzemiośle artystycznym i malarstwie, występujący w sztuce europejskiej w latach ok. 1720–1780[1]. Nurt rokokowy wyróżnia się także w dziejach literatury.

Sentimentalizm to nurt literacki i filozoficzny, który rozwinął się w XVIII wieku, zwłaszcza w Anglii i Francji, a później wpłynął na literaturę romantyczną. Jest to tendencja, która kładzie nacisk na uczucia, emocje, indywidualne przeżycia i subiektywne odczucia człowieka.