# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het verlagen van de temperatuur tijdens de verwarmingsperiode geldt voor alle gebouwen van de stad Brussel. In de kantoren zal de thermostaat tijdens de werkuren op 18 graden staan en op 16 graden tijdens de nacht. In de werkplaatsen waar er een fysieke belasting plaatsvindt is 15 graden de nieuwe beoogde temperatuur. Wanneer er sprake is van meer dan 48 uur leegstand wordt de temperatuur teruggedraaid naar 8 graden.

De temperaturen in de gemeentescholen worden ook aangepast. In de klas zal het 19 graden zijn, in de gangen 14 graden, in de sportzalen 15 graden en in de doucheruimtes 22 graden. Voor de kinderdagverblijven geldt een temperatuur van 20 graden in de bezette periodes en 16 graden bij niet-bezetting.

In de theaterzalen wordt verwarmd tot 18 graden tijdens voorstellingen en 16 graden wanneer er geen publiek is. In de musea van de stad Brussel blijft het altijd 18 graden, met het oog op de conservatie van kunstwerken. In de sportfaciliteiten staat de thermostaat op 15 graden en in de zwembaden zal de temperatuur van het water maximum 27 graden zijn, terwijl energieverslindende infrastructuur zoals sauna's sluiten.

# data[].attributes.attachment_link.title
18 graden op kantoor: stad Brussel verlaagt temperatuur in al haar gebouwen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het verlagen van de temperatuur tijdens de verwarmingsperiode geldt voor alle gebouwen van de stad Brussel. In de kantoren zal de thermostaat tijdens de werkuren op 18 graden staan en op 16 graden tijdens de nacht. In de werkplaatsen waar er een fysieke belasting plaatsvindt is 15 graden de nieuwe beoogde temperatuur.

# data[].attributes.attachment_link.title
de klimaatjongeren zijn onderweg naar de klimaattop in Chili

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Grootouders voor het Klimaat' had vandaag een actie in Leuven. De Vlaams-Brabantse afdeling van de beweging wordt daarmee gelanceerd. "Nu we ook in Vlaams-Brabant opstarten, heeft onze organisatie zich effectief verspreid over heel Vlaanderen. We zijn een volwaardige beweging geworden", zegt cöordinator Koen Platevoet.

Marleen De Vry is een van de grootouders die zich inzet in Leuven. Zij is tevreden dat de actie van vandaag eindelijk kon plaatsvinden. "Door de coronacrisis heeft het even geduurd, want grootouders moesten natuurlijk nog meer opletten met hun gezondheid dan jongeren. We konden even niet op straat komen, maar we zijn heel blij dat het nu toch gelukt is", zegt ze.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Grootouders voor het Klimaat' voeren actie in Leuven: "Maken ons zorgen om de generaties na ons"

# data[].attributes.attachment_link.description
'Grootouders voor het Klimaat' had vandaag een actie in Leuven. De Vlaams-Brabantse afdeling van de beweging wordt daarmee gelanceerd. "Nu we ook in Vlaams-Brabant opstarten, heeft onze organisatie zich effectief verspreid over heel Vlaanderen. We zijn een volwaardige beweging geworden", zegt cöordinator Koen Platevoet.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De gemeente zelf heeft bijna alle mogelijke maatregelen genomen tegen wateroverlast. "Nu is het belangrijk dat het water dat stroomopwaarts valt daar geborgen en vertraagd afgevoerd wordt", zegt burgemeester Erik Van Roelen (CD&V). De burgemeester blikt hoopvol vooruit op het project: "In bijna elke gemeente zijn acties voorzien om de zijbeken extra ruimte te geven."

Maar dat wil niet zeggen dat er in Halen niets meer moet gebeuren. "We bekijken met de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) wat mogelijk is", zegt Van Roelen. "We denken aan een verhoging van de dijken in het centrum."

Het project focust niet alleen op wateroverlast, maar biedt ook ruimte voor beleving van de vallei: "We willen de Velpe als groene ader door het centrum in de kijker zetten. Zo zal je bijvoorbeeld van de Rotemse Molen tot in Kortenaken kunnen wandelen via de dijk."

# data[].attributes.attachment_link.title
Halen doet beroep op stroomopwaarts gelegen gemeentes om wateroverlast te beperken

# data[].attributes.attachment_link.description
De gemeente zelf heeft bijna alle mogelijke maatregelen genomen tegen wateroverlast. "Nu is het belangrijk dat het water dat stroomopwaarts valt daar geborgen en vertraagd afgevoerd wordt", zegt burgemeester Erik Van Roelen (CD&V). De burgemeester blikt hoopvol vooruit op het project: "In bijna elke gemeente zijn acties voorzien om de zijbeken extra ruimte te geven."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In het West-Afrikaanse Niger is de situatie bijzonder ernstig. Daar leden eind vorig jaar 2,6 miljoen mensen, op een bevolking van 24 miljoen, acute honger, was te lezen in het in mei uitgebrachte VN-rapport over de wereldwijde voedselcrisissen. In datzelfde rapport verwachten de auteurs dat dat in de zomer er 4,4 miljoen zouden zijn.

De ernst van de situatie in Niger en andere lage-inkomenslanden is voor Oxfam "een duidelijk bewijs van de mondiale ongelijkheid". "De landen die het minst verantwoordelijk zijn voor de klimaatcrisis lijden het meest onder de gevolgen ervan, en beschikken ook over de minste middelen om de crisis het hoofd te bieden", aldus Oxfam. "De tien zwaarst getroffen landen zijn samen verantwoordelijk voor 0,13 procent van de wereldwijde koolstofuitstoot."

De ngo vergelijkt dat met de uitstoot van de landen van de G20, die samen tekenen voor meer dan drie kwart van de CO2-uitstoot. Het zijn dus die landen die, tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties later deze maand, en tijdens de COP27-klimaattop in november, hun beloften moeten nakomen en moeten betalen voor aanpassingsmaatregelen en schade in lage-inkomenslanden, vindt Oxfam nog. "Dit is een morele verantwoordelijkheid, geen liefdadigheid", besluit Bucher.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oxfam: "In door klimaatverandering zwaarst getroffen landen is extreme honger meer dan verdubbeld"

# data[].attributes.attachment_link.description
Vrouwen en kleinschalige landbouwers zijn de eersten die de gevolgen van de opwarming van de aarde ondervinden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Door dit meisje begonnen alle klimaat-acties

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het princiepsakkoord voorziet een verdeelsleutel waarbij Vlaanderen 52,76 procent krijgt, het Waalse gewest 30,65 procent, het Brussels gewest 7,54 procent en de federale overheid 9,05 procent. Voor Vlaanderen zou dat omgerekend uitkomen op bijna 800 miljoen euro. Het kabinet van minister Zuhal Demir wijst erop dat het niet gaat om 'extra' geld. De middelen waren namelijk al geprefinancierd en zaten bijvoorbeeld al in het Vlaamse renovatiebeleid.

Daarnaast is afgesproken om het bestaande klimaatresponsabiliseringsmechanisme te ontbinden. Dat mechanisme werd tijdens de zesde staatshervorming in het leven geroepen om de regio's te responsabiliseren voor hun klimaatinspanningen. Het mechanisme werd echter nooit volledig uitgewerkt en trad nooit in werking. Daardoor konden de federale opbrengsten van de veiling van emissierechten niet worden aangewend voor klimaat- en energiebeleid. Door het mechanisme nu te ontbinden kan er 135,8 miljoen euro worden vrijgemaakt. Van dat bedrag krijgt Vlaanderen 60 miljoen euro, Wallonië 37 miljoen euro, het Brussels gewest 10 miljoen euro en de federale overheid 28,8 miljoen euro.

De ministers hebben daarnaast ook een akkoord bereikt om vanaf 2021 (het vorige akkoord liep tot 2020) te verbinden tot het behoud van de Belgische doelstelling van 13 procent hernieuwbare energie.

Tot slot voorziet het akkkoord ook in een engagement om in de periode 2021-2024 ' voldoende middelen te investeren in internationale klimaatfinanciering'. Wat er verstaan wordt onder 'voldoende' wordt niet verduidelijkt, maar het is de bedoeling dat 'ons land zich aan de wereldwijde engagementen kan houden in de aanloop naar COP27 (De VN-Klimaatconferentie van Sharm-el-Sheikh in november, red.)'.

# data[].attributes.attachment_link.title
Verschillende regeringen in ons land hebben akkoord over verdeling klimaatlasten en -middelen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het princiepsakkoord voorziet een verdeelsleutel waarbij Vlaanderen 52,76 procent krijgt, het Waalse gewest 30,65 procent, het Brussels gewest 7,54 procent en de federale overheid 9,05 procent. Voor Vlaanderen zou dat omgerekend uitkomen op bijna 800 miljoen euro. Het kabinet van minister Zuhal Demir wijst erop dat het niet gaat om 'extra' geld.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maar voor Yvon Chouinard blijkt dat niet voldoende. "Ondanks haar onmetelijkheid zijn de bronnen van de aarde niet oneindig, en het is duidelijk dat we haar grenzen overschreden hebben", zegt hij in een open brief aan klanten. "In plaats van waarde uit de natuur te onttrekken en in weelde om te zetten, gebruiken we de weelde die Patagonia creëert om de bron te beschermen."

Chouinard overwoog in eerste instantie om het bedrijf te verkopen en het geld aan het goede doel te schenken, of om het bedrijf te introduceren op de beurs, waardoor particulieren zich zouden kunnen inkopen. Maar beide opties zouden betekenen dat de familie Chouinard, die altijd al de eigenaar van Patagonia is geweest, de controle zou moeten opgeven. "Zelfs beursgerichte bedrijven met goede intenties staan onder te grote druk om winst op korte termijn te creëren, ten koste van leefbaarheid op lange termijn en verantwoordelijkheid", zegt Chouinard.

# data[].attributes.attachment_link.title
Steenrijke eigenaar van outdoormerk Patagonia geeft zijn bedrijf weg "aan de planeet aarde"

# data[].attributes.attachment_link.description
Maar voor Yvon Chouinard blijkt dat niet voldoende. "Ondanks haar onmetelijkheid zijn de bronnen van de aarde niet oneindig, en het is duidelijk dat we haar grenzen overschreden hebben", zegt hij in een open brief aan klanten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat is het klimaat en klimaatverandering precies?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mechelen, Natuurpunt en de Vlaamse milieumaatschappij stappen mee in het Europese Project 'LIFE Wetlands4Cities' om natte natuurgebieden in het Mechels Broek te herstellen. "De gebieden zijn enorm belangrijk. Bij extreme neerslag vangen ze veel water op. En bij droogte houden ze water vast als een spons", legt projectcoördinator Lander Wantens van Natuurpunt uit.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stad Mechelen, Natuurpunt en Vlaamse Milieumaatschappij willen natte natuurgebieden in Mechels Broek herstellen

# data[].attributes.attachment_link.description
Mechelen, Natuurpunt en de Vlaamse milieumaatschappij stappen mee in het Europese Project 'LIFE Wetlands4Cities' om natte natuurgebieden in het Mechels Broek te herstellen. "De gebieden zijn enorm belangrijk. Bij extreme neerslag vangen ze veel water op. En bij droogte houden ze water vast als een spons", legt projectcoördinator Lander Wantens van Natuurpunt uit.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat gebeurt er als al het ijs op aarde smelt? 🥶 | Uitgezocht #44

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"We willen eigenlijk de Gentenaars aanzetten om zoveel mogelijk koertjes, voortuinen en geveltuintjes te ontharden en te vergroenen", begint Anton Christiaens van het Gentse Klimaatforum z'n uitleg. Het ludieke initiatief komt van het Klimaatformum dat de mosterd haalde bij onze Nederlandse buren die het kampioenschap Tegelwippen met een gelijkaardig doel organiseren. "Om er een wedstrijd van te maken laten we de verschillende Gentse wijken het tegen mekaar opnemen", gaat Christiaens verder.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wijken in Gent dagen elkaar uit om zoveel mogelijk koertjes en tuinen te ontharden

# data[].attributes.attachment_link.description
"We willen eigenlijk de Gentenaars aanzetten om zoveel mogelijk koertjes, voortuinen en geveltuintjes te ontharden en te vergroenen", begint Anton Christiaens van het Gentse Klimaatforum z'n uitleg. Het ludieke initiatief komt van het Klimaatformum dat de mosterd haalde bij onze Nederlandse buren die het kampioenschap Tegelwippen met een gelijkaardig doel organiseren.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Klimaatverandering is slecht voor de gezondheid van kinderen'

# data[].attributes.headline
Basisschool kreeg klimaatspeelplaats: "Betere concentratie in de klas en veel minder pesterijen"

# data[].attributes.subject
Basisschool kreeg klimaatspeelplaats: "Betere concentratie in de klas en veel minder pesterijen"

# data[].attributes.attachment_link.title
Basisschool kreeg klimaatspeelplaats: "Betere concentratie in de klas en veel minder pesterijen"

# data[].attributes.attachment_link.description
Basisschool kreeg klimaatspeelplaats: "Betere concentratie in de klas en veel minder pesterijen"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In het oosten en in de Hoorn van Afrika (in onder meer Kenia, Somalië en Ethiopië) zijn er in 2020 naar schatting 1,2 miljoen mensen op de vlucht moeten gaan voor klimaatrampen. In Burkina Faso, Mali en Niger, meer naar het westen, ging het om 1,25 miljoen mensen die uit pure noodzaak hun huizen moesten verlaten.

Het opgetelde effect van langdurige conflicten, politieke instabiliteit, de klimaatverandering en economische crisissen, verergerd door de coronapandemie, maakt dat de voedselonzekerheid gevoelig toenam, besluit de WMO. "De voedselonzekerheid stijgt met 5 tot 20 procentpunt met elke droogte of overstroming in Sub-Saharisch Afrika."

Daardoor komt de gezondheid van de mensen in gevaar en gaan er minder kinderen naar school, wat dan weer de ongelijkheid doet toenemen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klimaatimpact treft Afrika erg hard, schetst nieuw rapport: "Ze zullen hard op tafel kloppen"

# data[].attributes.attachment_link.description
In het oosten en in de Hoorn van Afrika (in onder meer Kenia, Somalië en Ethiopië) zijn er in 2020 naar schatting 1,2 miljoen mensen op de vlucht moeten gaan voor klimaatrampen. In Burkina Faso, Mali en Niger, meer naar het westen, ging het om 1,25 miljoen mensen die uit pure noodzaak hun huizen moesten verlaten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Annemieke en Lucas gebruiken thuis zo min mogelijk energie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er zijn wel al lokale gevallen geweest van personen die hier besmet geraakt zijn na een steek van een tijgermug, maar er moet heel wat gebeuren voor het zover kan komen. Het gaat dan om reizigers die in het buitenland besmet zijn, en bij terugkeer gestoken worden door een tijgermug die hier de zomer doorbrengt. Die tijgermug moet dan op zijn beurt iemand anders steken, bijvoorbeeld een buur, voor de ziekte daadwerkelijk overgedragen wordt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tijgermug steeds vaker gespot bij ons: hoe ongerust moeten we nu zijn?

# data[].attributes.attachment_link.description
Er zijn wel al lokale gevallen geweest van personen die hier besmet geraakt zijn na een steek van een tijgermug, maar er moet heel wat gebeuren voor het zover kan komen. Het gaat dan om reizigers die in het buitenland besmet zijn, en bij terugkeer gestoken worden door een tijgermug die hier de zomer doorbrengt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kunnen 20 miljoen bomen het klimaat redden? | UITGEZOCHT #4

# data[].attributes.attachment_link.title
Graven zeventiende-eeuwse Nederlandse walvisvaarders op Spitsbergen dreigen te rotten door klimaatopwarming

# data[].attributes.attachment_link.description
Dankzij de permafrost bleven de graven tot op heden goed bewaard, maar door de opwarming van de aarde dreigen ze nu weg te rotten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klimaatlied met Justin Bieber als aap gaat viral

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ook voor de kleinere, onbevaarbare waterlopen is de situatie ernstig. "Hoewel er een maand geleden al op meer dan de helft van de meetplaatsen zeer lage waarden gemeten werden, zien we dat op 5 september de 14-daagse gemiddelde debieten op de onbevaarbare waterlopen op veel locaties nog verder daalden," klinkt het.

Op drie kwart van de meetplaatsen (74,6 procent) worden zeer lage en op 17,9 procent lage 14-daagse gemiddelde debieten gemeten. "Op maar 7,5 procent van de meetplaatsen worden normale waarden gemeten en nergens zien we hoge of zeer hoge 14-daagse gemiddelde debieten", stipt de VMM aan.

# data[].attributes.attachment_link.title
90 procent meetplaatsen heeft lage tot zeer lage grondwaterstanden na kurkdroge zomer

# data[].attributes.attachment_link.description
Ook voor de kleinere, onbevaarbare waterlopen is de situatie ernstig. "Hoewel er een maand geleden al op meer dan de helft van de meetplaatsen zeer lage waarden gemeten werden, zien we dat op 5 september de 14-daagse gemiddelde debieten op de onbevaarbare waterlopen op veel locaties nog verder daalden," klinkt het.

# data[].attributes.attachment_link.title
Discussie over klimaat: Hoe zit het nu echt?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Roger Cox is een advocaat die in 2006 de film 'An Inconvenient Truth' zag", vertelt filmmaker Nic Balthazar. De film is van regisseur Davis Guggenheim en van Al Gore, voormalig vice-president van Amerika. Het gaat over de wereldwijde klimaatverandering en de effecten daarvan op de aarde. "Cox dacht toen dat hij iets moest doen. Hij vond het ook vreemd dat te weinig doen aan de klimaatopwarming niet bestraft wordt."

# data[].attributes.attachment_link.title
"Duty of Care" van Nic Balthazar in filmzalen: klimaatadvocaat strijdt tegen Nederlandse staat en oliegigant Shell

# data[].attributes.attachment_link.description
"Roger Cox is een advocaat die in 2006 de film 'An Inconvenient Truth' zag", vertelt filmmaker Nic Balthazar. De film is van regisseur Davis Guggenheim en van Al Gore, voormalig vice-president van Amerika. Het gaat over de wereldwijde klimaatverandering en de effecten daarvan op de aarde. "Cox dacht toen dat hij iets moest doen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wart en Luka komen zelf in actie voor het klimaat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een redenering die niet noodzakelijk opgaat, denkt professor Bestuursrecht Herman Bröring, in Trouw vraagt hij zich af of zo'n verbod geen inbreuk op de vrije mening is. Dat vinden in elk geval enkele Haarlemse partijen. "Betuttelend en gevaarlijk" oordelen de partijen BVNL en Trots Haarlem. "Het is een aantasting van vrij ondernemerschap en slecht voor de economie", foetert Wybren van Haga van BVNL, die daarmee op dezelfde lijn zit van de vleessector.

Het gaat er Klazes niet om dat mensen geen vlees meer mogen eten, het gaat haar erom dat de stad geen reclame mag toelaten (en er geld aan verdient) voor iets dat slecht is voor het klimaat. "Als mensen vlees blijven eten, prima", zegt ze aan radiozender Haarlem105. De vrijheid van meningsuiting is wat haar betreft niet beperkt, het gaat er haar vooral om dat er debat is.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ophef in Haarlem: Nederlandse stad wil reclame voor vlees verbieden in het straatbeeld

# data[].attributes.attachment_link.description
Een redenering die niet noodzakelijk opgaat, denkt professor Bestuursrecht Herman Bröring, in Trouw vraagt hij zich af of zo'n verbod geen inbreuk op de vrije mening is. Dat vinden in elk geval enkele Haarlemse partijen. "Betuttelend en gevaarlijk" oordelen de partijen BVNL en Trots Haarlem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bram (9) organiseert demonstratie voor het klimaat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het hydrologische neerslagtekort in Vlaanderen bereikt recordhoogtes. Zo'n tekort is er wanneer er meer water verdampt dan er neerslag gevallen is en momenteel bedraagt dat tekort meer dan 350 liter per vierkante meter. "Dat is hoger dan in de historisch droge zomer van 1976", zegt hydroloog Patrick Willems. "Als dat aanhoudt komen we in een situatie terecht die we nog nooit gezien hebben."

# data[].attributes.attachment_link.title
Neerslagtekort in Vlaanderen op dit moment groter dan tijdens de historisch droge zomer van 1976

# data[].attributes.attachment_link.description
Het hydrologische neerslagtekort in Vlaanderen bereikt recordhoogtes. Zo'n tekort is er wanneer er meer water verdampt dan er neerslag gevallen is en momenteel bedraagt dat tekort meer dan 350 liter per vierkante meter. "Dat is hoger dan in de historisch droge zomer van 1976", zegt hydroloog Patrick Willems. "Als dat aanhoudt komen we in een situatie terecht die we nog nooit gezien hebben."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het nationaal park is opgericht in 1969 en is bijna 1.300 vierkante kilometer groot, ongeveer de helft van het Groothertogdom Luxemburg. Milieuorganisaties waarschuwen al jaren dat het grondwaterniveau er dramatisch daalt. Dat heeft onder meer te maken met de illegale waterputten in het gebied. Het grondwater wordt gebruikt door de landbouw en in de toeristische sector.

Vorig jaar nog heeft het Europees hof van Justitie geoordeeld dat Spanje het nationaal park onvoldoende beschermt. De conservatieve regioregering van Andalusië wil de waterverslindende aardbeienteelt zelfs nog uitbreiden.

Het drasland in Doñana heeft een unieke diversiteit aan ecosystemen. Er leven verschillende bedreigde diersoorten in het gebied, zoals de keizerarend en de Iberische lynx. In totaal zijn in het natuurpark zo'n 250 vogelsoorten waargenomen, waaronder onder meer ooievaars, flamingo's en lepelaars.

In 1998 vond er al eens en enorme natuurramp plaats in het gebied, toen door een bres in een reservoirdijk 5 miljoen kubieke meter zwaar vergiftigde metalen van een mijnbouwbedrijf in de Guadalquivir terechtkwamen. Oorspronkelijk was Doñana een koninklijk jachtgebied.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nationaal park Doñana in Zuid-Spanje is helemaal opgedroogd

# data[].attributes.attachment_link.description
Het nationaal park is opgericht in 1969 en is bijna 1.300 vierkante kilometer groot, ongeveer de helft van het Groothertogdom Luxemburg. Milieuorganisaties waarschuwen al jaren dat het grondwaterniveau er dramatisch daalt. Dat heeft onder meer te maken met de illegale waterputten in het gebied. Het grondwater wordt gebruikt door de landbouw en in de toeristische sector.

# data[].attributes.attachment_link.title
Deze kinderen merken dat het klimaat echt verandert

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bomen van meer dan een eeuw oud in de Brusselse parken moeten gekapt of gesnoeid worden doordat ze helemaal verzwakt zijn door de droogte. Ze zijn ook veel meer vatbaar voor parasieten en infecties. Bomenspecialisten waarschuwen al langer dat de droogte en de klimaatverandering in het algemeen nefast dreigen te worden voor heel wat boomsoorten, deze week is dat vooral in Vorst duidelijk geworden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oude bomen in Brusselse parken worden gesnoeid of gekapt omdat ze ziek zijn door de droogte

# data[].attributes.attachment_link.description
Bomen van meer dan een eeuw oud in de Brusselse parken moeten gekapt of gesnoeid worden doordat ze helemaal verzwakt zijn door de droogte. Ze zijn ook veel meer vatbaar voor parasieten en infecties. Bomenspecialisten waarschuwen al langer dat de droogte en de klimaatverandering in het algemeen nefast dreigen te worden voor heel wat boomsoorten, deze week is dat vooral in Vorst duidelijk geworden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het dorp van Santosh is verdwenen in zee

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ruim 66 miljoen jaar geleden was de zee in onze streken zes graden warmer dan vandaag. En dat had zo zijn gevolgen voor het zeeleven, ontdekte een team van wetenschappers die de Limburgse kalklagen bestudeerden. Zo zat de zee in de zomer waarschijnlijk vol algen. Een lot dat de snel opwarmende Noordzee wel eens te wachten kan staan, waarschuwen ze.

Door de klimaatverandering wordt het niet alleen warmer op land, maar ook op zee. Maar welk effect heeft die opwarming op het zeeleven? En op het weer? Daar zocht een team van paleoklimatologen (zeg maar onderzoekers van het klimaat van het verleden) een antwoord op... in de Limburgse kalklagen.

Eerst even het bredere plaatje: wat is het probleem precies?

Als de wereld erin slaagt de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden Celsius, zal de oppervlakte van de oceaan tegen 2100 al ongeveer een graad warmer zijn dan vandaag.

Voor onze ondiepe Noordzee gaat het nog sneller: daar voorzien sommige wetenschappers al een opwarming van 5 graden tegen 2100, tegenover 1970. Doordat zeewater veel warmte vasthoudt, zal die temperatuurstijging nog lang doorzetten nadat de koolstofuitstoot gereduceerd wordt.

Dat heeft gevolgen voor de zeespiegel, die de volgende 2000 jaar met 2 tot 6 meter zal stijgen in het scenario van 2 graden Celsius opwarming.

Maar het heeft ook gevolgen voor het leven in de oceanen. En net dat heeft Johan Vellekoop (KU Leuven) en een team van internationale wetenschappers onderzocht. Het resultaat van hun werk werd gisteren gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Climate of the Past.

Om te weten wat ons én het zeeleven in de toekomst te wachten staat, pakweg tegen 2100, keken Vellekoop en zijn collega's naar het verleden.

Middellandse Zee in Limburg

Want in onze geschiedenis heeft zich nog al eens zo'n sterke opwarming van het zeewater voorgedaan. Tijdens het Laat-Krijt, zo'n 66 miljoen jaar geleden, spuwden vulkanen grote hoeveelheden broeikasgassen, waardoor zowel de atmosfeer als de oceanen opwarmden en de zeespiegel steeg. Ook ons land kwam helemaal onder water te liggen in wat de Kalkzee genoemd werd.

En die Kalkzee leek meer op de Middellandse Zee dan op onze Noordzee. Vellekoop en zijn collega's ontdekten aan de hand van een nieuwe meettechniek met zogenaamde clumped isotopes (gebundelde isotopen) in de Limburgse kalklagen dat die gemiddeld 20 graden warm was. Ter vergelijking: de Noordzee haalt in de zomer maximumtemperaturen rond de 22 graden, en in de winter minimumtemperaturen van 5 à 6 graden.

" Op enkele tienduizenden jaren warmde de zee toen met bijna 6 graden op. Dat is véél", vertelt Vellekoop.

"Door de opwarming van het zeewater veranderde de oceaanstroming, waardoor onze regio sterker onder invloed kwam van water uit het zuiden, wat nu het Middellandse Zeegebied is. Daardoor werd het water nog warmer, maar ook veel zouter. De zeestromingen en de klimaatverandering versterkten elkaar. "

Koralen, inktvissen en algen

Samen met het warmere en zoutere water kwamen er ook nieuwkomers onze zee in gezwommen.

"Terwijl er voordien amper koralen waren, verschenen er plots hele riffen warmwaterkoralen. En ook zuidelijke inktvissoorten doken hier op."

Maar de meest opvallende nieuwkomer was een minder gewenste bezoeker. "Eén specifieke groep van algen kende een enorme explosie. In de zomer was de hele zee wellicht bedekt met algen. Dat moet een troep zijn geweest!"

Of het echt schadelijk was voor het zeeleven, is niet zeker. Maar ideaal kan het niet geweest zijn. "Wanneer je zoiets ziet, is dat meestal een slecht teken. Je wil diversiteit, maar hier domineerde één soort het hele ecosysteem."

Canadese winters

Nog verrassender: het opwarmende zeewater zal wellicht ook lokale weerpatronen in de war gestuurd hebben, doordat de oceaanstromingen veranderden.

Hoe dat werkte? "In West-Europa hebben we een zeer gematigd klimaat met winters die niet heel koud zijn en zomers die normaal niet heel warm zijn", illustreert Vellekoop. "Nochtans zitten we op dezelfde breedtegraad als Canada, waar het in de winter -20 graden Celsius wordt. Dat komt omdat we onder invloed staan van de golfstroom. Stel nu dat die golfstroom helemaal zou wegvallen door de klimaatverandering - wat we niet verwachten - dan zou het hier in België een pak kouder worden."

De golfstroom werd de voorbije eeuw 15 procent zwakker. Maar hoe bepaalt die golfstroom precies het weer? "Terzake" maakte er deze reportage over:

Vellekoop vindt het belangrijk om dat te vermelden, omdat het aantoont hoe zogenaamde secundaire effecten van de klimaatopwarming, de gevolgen van de gevolgen dus, een grote invloed kunnen hebben.

Moeten we ons dan maar opmaken voor een Noordzee vol algen en inktvissen, tegen 2100?

Die vergelijking valt niet zo gemakkelijk te maken, zegt Vellekoop. "Wij onderzoeken hoe een wereld die zes graden warmer is, verschilt met de wereld die ervoor kwam. Maar hoe snel dat verloopt, en wat er precies gebeurt tijdens die verandering, is moeilijk te bepalen."

De klimaatverandering die hij bestudeerde, deed zich voor over een periode van tienduizenden jaren. Deze keer zal diezelfde opwarming zich voordoen op een tijdschaal van eeuwen, honderd keer zo snel dus. Maar dat het zeeleven er onherroepelijk anders zal uitzien, dat is wel duidelijk.

# data[].attributes.attachment_link.title
Een zee vol algen en inktvissen: is dit de toekomst van de opwarmende Noordzee?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ruim 66 miljoen jaar geleden was de zee in onze streken zes graden warmer dan vandaag. En dat had zo zijn gevolgen voor het zeeleven, ontdekte een team van wetenschappers die de Limburgse kalklagen bestudeerden. Zo zat de zee in de zomer waarschijnlijk vol algen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het dorp van Randy  verdwijnt langzaam in zee

# data[].attributes.attachment_link.title
Strijd tegen de klimaatopwarming: Belgisch bedrijf gaat CO2 opvangen in de Noordzee

# data[].attributes.attachment_link.description
Strijd tegen de klimaatopwarming: Belgisch bedrijf gaat CO2 opvangen in de Noordzee

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De kans op extreme droogte of extreme regen in de wereld neemt toe door de klimaatopwarming. Als we fossiele brandstoffen gebruiken en CO₂ in de atmosfeer pompen, blijft die daar hangen om een soort van onzichtbaar deken rond onze planeet te vormen. Hoe meer CO₂ er in de atmosfeer hangt, hoe moeilijker de warmte op aarde opnieuw naar de ruimte kan ontsnappen.

Het is moeilijk om over één individuele natuurramp iets te zeggen, maar het is wel een feit dat warme lucht meer vocht kan vasthouden - het gaat om 7 procent meer per graad extra. Hoe meer de planeet opwarmt, hoe zwaarder regens kunnen uitvallen. Ook de zee wordt warmer, dus ook het aanzuigeffect van vocht vergroot over zee. "Als we logisch denken, dan kan je begrijpen dat moessonregens in intensiteit gaan toenemen", zegt Govers. "We kunnen ook modellen maken en dan zien we dat de kans op extreme moessonregens in een opwarmend klimaat meer dan proportioneel toenemen."

Wetenschappers hebben het al vaak gezegd: bij elk tiende van een graad dat onze planeet opwarmt, gaan de extremen verder toenemen. Dat is zo voor Pakistan, maar evengoed voor andere landen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zijn overstromingen in Pakistan de schuld van het Westen? "Grotendeels wel"

# data[].attributes.attachment_link.description
De kans op extreme droogte of extreme regen in de wereld neemt toe door de klimaatopwarming. Als we fossiele brandstoffen gebruiken en CO₂ in de atmosfeer pompen, blijft die daar hangen om een soort van onzichtbaar deken rond onze planeet te vormen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er werden ongeveer 52 miljoen tickets verkocht, terwijl ook 10 miljoen mensen deelnamen die al een abonnement hadden. Op het platteland was het succes minder, omdat er minder aanbod was, maar uit een studie blijkt dat er heel wat nieuwe reizigers het openbaar vervoer namen.

Ongeveer 20 procent gaf aan vroeger "zelden of nooit" het streekvervoer te gebruiken; 27 procent van de klanten gaf aan vroeger hoogstens één keer per maand de bus of de tram te nemen.

10 procent van de gebruikers zei dat ze minstens één keer per week een verplaatsing die ze normaal gezien met de auto hadden gemaakt, nu met het openbaar vervoer maakten, zo blijkt nog uit een bevraging bij 6.000 respondenten die week na week hun transportgedrag bijhielden. Vooral alledaagse verplaatsingen naar de dokter of de supermarkt waren populair, 52 procent van de reizigers gebruikte daarvoor het 9 euro-ticket. Een derde van de passagiers zou het ook gebruikt hebben om naar het werk te gaan.

Maar veel nieuwe treingebruikers betekent niet per se (evenredig veel) minder autoritten: sommige mensen gingen gewoon meer de trein nemen, bovenop hun verplaatsingen met de wagen. Uiteindelijk zou ongeveer 10 procent van de verplaatsingen met het openbaar vervoer in augustus een autorit hebben vervangen, wat meer is dan eerst gedacht. "We hebben tijdens die drie maanden evenveel CO₂ uitgespaard als we zouden uitsparen door een heel jaar lang een algemene snelheidsbeperking op te leggen", zegt VDV-topman Oliver Wolff.

# data[].attributes.attachment_link.title
Goedkoop Duits 9 euro-ticket voor openbaar vervoer heeft 1,8 miljoen ton CO2 uitgespaard

# data[].attributes.attachment_link.description
Er werden ongeveer 52 miljoen tickets verkocht, terwijl ook 10 miljoen mensen deelnamen die al een abonnement hadden. Op het platteland was het succes minder, omdat er minder aanbod was, maar uit een studie blijkt dat er heel wat nieuwe reizigers het openbaar vervoer namen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Outdoormerk Patagonia investeert winst in milieu- en klimaatprojecten: stap richting duurzame mode of slimme marketing?

# data[].attributes.attachment_link.description
Outdoormerk Patagonia investeert winst in milieu- en klimaatprojecten: stap richting duurzame mode of slimme marketing?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gisteren kwam CD&V dan op de proppen met een tegenvoorstel: gratis zonnepanelen te installeren in ruil voor het sociaal tarief. Zijn zonnepanelen op sociale woningen dan dé manier om de energierekeningen toch enigszins betaalbaar te houden?

De meningen zijn verdeeld, maar bij sociale woningmaatschappij Zonnige Kempen worden alleszins sinds deze maand al zonnepanelen gelegd. "Tegen de winter moeten zo'n 1.000 zonnepanelen geïnstalleerd zijn", zegt directeur Anneleen Eelen. "Over drie jaar moeten dat er 50.000 zijn. Over vijftien jaar willen we klaar zijn met het project."

# data[].attributes.attachment_link.title
Zonnepanelen op sociale woningen: woningmaatschappij Zonnige Kempen is eraan begonnen en wil er 155.000 plaatsen

# data[].attributes.attachment_link.description
Gisteren kwam CD&V dan op de proppen met een tegenvoorstel: gratis zonnepanelen te installeren in ruil voor het sociaal tarief. Zijn zonnepanelen op sociale woningen dan dé manier om de energierekeningen toch enigszins betaalbaar te houden? De meningen zijn verdeeld, maar bij sociale woningmaatschappij Zonnige Kempen worden alleszins sinds deze maand al zonnepanelen gelegd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De voedselbossen in onze provincie zullen de droogte goed doorstaan. Dat is toch de verwachting van onderzoekers van de Universiteit Gent. In Oost-Vlaanderen bestaat een 20-tal voedselbossen. In die bossen groeien onder meer noten en bessen. "In voedselbossen heb je meer schaduw en hebben de bomen en struiken diepere wortels, waardoor ze makkelijker op zoek kunnen gaan naar grondwater", zegt professor Kris Verheyen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Voedselbos goed bestand tegen droogte zegt UGent: "Creëren meer schaduw en kunnen makkelijker aan grondwater"

# data[].attributes.attachment_link.description
De voedselbossen in onze provincie zullen de droogte goed doorstaan. Dat is toch de verwachting van onderzoekers van de Universiteit Gent. In Oost-Vlaanderen bestaat een 20-tal voedselbossen. In die bossen groeien onder meer noten en bessen. "In voedselbossen heb je meer schaduw en hebben de bomen en struiken diepere wortels, waardoor ze makkelijker op zoek kunnen gaan naar grondwater", zegt professor Kris Verheyen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De grote meerderheid, zo'n 70 procent, van de oppervlakte die de afgelopen twintig jaar is vernield, behoort tot het boreale woud. Dat zijn de uitgestrekte bossen in Alaska, Rusland, Canada en Scandinavië. Zij vormen een van de grootste koolstofreservoirs van de planeet. Elk jaar gaat er gemiddeld 110.000 hectare meer boreaal bos verloren dan twintig jaar geleden.

Bosbranden maken deel uit van de ecologische cyclus van het boreale woud, maar volgens de onderzoekers warmt het hoge noorden ook sneller op dan de rest van de planeet.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bosbranden vernielen elk jaar 3 miljoen hectare méér bos (ofwel de oppervlakte van België) dan 20 jaar geleden

# data[].attributes.attachment_link.description
De grote meerderheid, zo'n 70 procent, van de oppervlakte die de afgelopen twintig jaar is vernield, behoort tot het boreale woud. Dat zijn de uitgestrekte bossen in Alaska, Rusland, Canada en Scandinavië. Zij vormen een van de grootste koolstofreservoirs van de planeet. Elk jaar gaat er gemiddeld 110.000 hectare meer boreaal bos verloren dan twintig jaar geleden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Perenpluk nu al bezig bij enkele Limburgse fruitboeren: “Dit heb ik nog nooit meegemaakt”

# data[].attributes.attachment_link.description
Enkele Limburgse fruitboeren zijn al bezig met het plukken van hun peren. Verschillende boeren laten weten dat dat veel vroeger is dan andere jaren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het gaat over de bergpas tussen de Tsanfleuron-gletsjer en de Scex Rouge-gletsjer, op zo'n 2.800 meter hoogte in de Zwitserse Alpen. Volgens de uitbater van het skigebied in de regio, Glacier 3000, zal er tegen het einde van de zomer geen ijs meer zijn tussen beide gletsjers.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bergpas in Zwitserland komt voor het eerst in eeuwen bloot te liggen door smeltende gletsjers

# data[].attributes.attachment_link.description
Het gaat over de bergpas tussen de Tsanfleuron-gletsjer en de Scex Rouge-gletsjer, op zo'n 2.800 meter hoogte in de Zwitserse Alpen. Volgens de uitbater van het skigebied in de regio, Glacier 3000, zal er tegen het einde van de zomer geen ijs meer zijn tussen beide gletsjers.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vorige zomer te nat, nu te droog: de Belgische landbouwers moeten zich steeds meer aanpassen aan extreme weersomstandigheden. En dat doen ze met verve, het zijn gouden tijden voor de weinige telers van kikkererwten in ons land, schrijft Het Laatste Nieuws vandaag. En de sector kijkt ook al naar de toekomst. Via het kruisen van bepaalde soorten proberen wetenschappers rassen te ontwikkelen die resistent zijn tegen allerhande weersomstandigheden.

De klimaatsverandering zorgt ervoor dat we ook in Vlaanderen steeds vaker te maken zullen krijgen met landurige droogteperiodes. En dat heeft een enorme impact op de landbouwsector. De oogsten van traditionele gewassen zoals uien, wortelen en bloemkolen komen in het gedrang, maar voor de tarweoogst is de droogte net goed nieuws. Doordat het al vroeg op het jaar warm was kon er vroeger geoogst worden en was de oogst ook groter.

In deze langdurige droogteperiode doen vooral droogteresistente gewassen het goed. En dan denken we aan minder traditionele gewassen zoals kikkererwten, linzen en quinoa.

Deze gewassen zijn van nature beter aangepast aan de droogte en wie er enkele jaren geleden durfde in investeren, plukt daar nu de vruchten van. Het zijn gouden tijden voor de telers van kikkererwten, lezen we in Het Laatste Nieuws.

Teler Thomas Truyen legt in "De Ochtend" uit wat het gewas zo bijzonder maakt: "Kikkererwten groeien normaal in warmere klimaten waardoor ze beter zijn aangepast aan droge omstandigheden. Ze hebben diepe wortels (waardoor ze dieper water kunnen vinden) en kleine haartjes op de bladeren die de dauw kunnen vasthouden."

"Het is een Mediterraans gewas dat houdt van warmte en droogte en de opbrengst lijkt goed mee te vallen op dit moment", zegt kikkererwtenteler Thomas Truyen in "De Ochtend" op Radio 1.:

Hoewel we ook in België de laatste jaren met steeds meer droge periodes werden geconfronteerd staat het telen van kikkererwten hier toch nog in de kinderschoenen. "In Vlaanderen staat ongeveer 3 hectare kikkererwten", aldus Truyen. Het zal volgens hem nog enkele jaren duren voor de teelt van kikkererwten volledig uit te startblokken schiet.

"Zelf ben ik gestart in 2020, enerzijds om te anticiperen op de klimaatverandering, anderzijds omdat steeds meer mensen plantaardige eiwitten eten en daar nog geen lokaal alternatief voor was. Daarvoor teelde ik onder meer suikerbieten, maïs en granen, maar dat doe ik nu ook nog steeds."

Ons wisselvallig klimaat zorgt er op dit moment nog voor dat het moeilijk is om rendabel te zijn door uitsluitend kikkererwten te telen. "Mijn eerste jaar was goed en dit jaar ook, maar vorig jaar hadden we een zeer natte zomer en is de volledige oogst mislukt", verduidelijkt Truyen. "Als de klimaatverandering zou leiden tot elk jaar opnieuw droge zomers dan heeft de teelt zeker een toekomst in België."

Wetenschappelijke aanpak

Een andere manier waarop de landbouw zich probeert te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering, zoals frequentere en langere periodes van droogte, is rassen ontwikkelen die droogtetoleranter zijn dan de huidige rassen. Dat kan via veredeling.

"Veredeling is een proces waarbij binnen bepaalde gewassen (of soorten) aan kruising wordt gedaan om nieuwe rassen te ontwikkelen die beter zijn aangepast aan een bepaalde situatie, bijvoorbeeld aan droogte", verduidelijkt Isabel Roldan, expert plantengenetica bij ILVO, het Instituut voor Landbouw-, Visserij en Voedingsonderzoek.

"Net zoals bepaalde mensen beter of minder goed tegen de warmte kunnen, geldt dat ook voor planten en gewassen", legt ze uit. "Door een bepaalde soort 50 keer te kruisen, krijgen we meer dan 1.000 nakomelingen en daaruit selecteren we dan de meest droogteresistente om op termijn tot een ras te komen dat beter bestand is tegen de hitte."

ILVO ontwikkelt op die manier niet alleen droogtebestendige rassen, maar probeert ervoor te zorgen dat zij een voldoende breed aanbod aan type zaden hebben waaruit landbouwers kunnen kiezen. "We anticiperen nu al op wat landbouwers misschien binnen 10 jaar zullen nodig hebben", aldus Roldan.

"Zo zijn wij bijvoorbeeld twaalf jaar geleden begonnen met het veredelen van soja, terwijl daar op dat moment geen vraag naar was, maar ondertussen heeft een commercieel bedrijf dat experiment zelfs overgenomen."

Genetisch onderzoek werpt vruchten af

Doctorandus Aamir Saleem heeft onlangs in zijn doctoraatsonderzoek voor ILVO en de UGent twee reeksen van genen ontdekt in sojaplanten die droogteresistentie zouden kunnen verbeteren.

Twaalf genen kunnen de sojaplant waarschijnlijk wapenen tegen korte droogteperiodes (3 à 4 weken). Zestien andere genen blijken de plant robuuster te houden bij langere droogte (6 à 7 weken). Sommige van de ontdekte genen zijn nooit eerder aangeduid als potentieel werkzaam in de mechanismen van droogteresistentie van de plant.

De nieuwe lijst genen die mogelijk invloed hebben op de droogtetolerantie is zeer belangrijk voor veredelaars. Het laat hen toe om meteen na elke reeks kruisingen alle jonge plantjes te onderwerpen aan gericht moleculair onderzoek: Hebben zij in de geïdentificeerde DNA-zones wel of niet een gen met de gewenste vorm, en is het signaal voor de droogteresistentere reactie dus aanwezig of niet?

"Dit zijn veelbelovende en in deze tijd erg relevante resultaten, die onze voedselvoorziening kunnen helpen vrijwaren. De kennis rond de droogtetolerantie genen is, na verdere ontwikkeling, meteen bruikbaar om klimaat-aangepaste sojarassen sneller klaar te stomen, die een stabiele oogst blijven leveren onder minder stabiele weersomstandigheden", aldus promotor Isabel Roldan (ILVO).

# data[].attributes.attachment_link.title
Van kikkererwten tot genetisch onderzoek op sojabonen: zo maakt onze landbouw zich klaar voor droge zomers

# data[].attributes.attachment_link.description
Vorige zomer te nat, nu te droog: de Belgische landbouwers moeten zich steeds meer aanpassen aan extreme weersomstandigheden. En dat doen ze met verve, het zijn gouden tijden voor de weinige telers van kikkererwten in ons land, schrijft Het Laatste Nieuws vandaag. En de sector kijkt ook al naar de toekomst.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Nieuw-Zeeland heeft de minister van Klimaatverandering James Shaw het eerste nationale klimaatplan voorgesteld. Daarmee wil Nieuw-Zeeland zich beter voorbereiden op overstromingen, branden en het stijgende zeewater. Met het plan wil de regering de inwoners vooral informeren, maar het rapport benadrukt dat ook verhuizen uit lager gelegen gebieden mogelijk is.

# data[].attributes.attachment_link.title
Moeten 70.000 Nieuw-Zeelanders op termijn hun woning verlaten om in hoger gelegen gebied te wonen? Eerste klimaatplan voorgesteld

# data[].attributes.attachment_link.description
In Nieuw-Zeeland heeft de minister van Klimaatverandering James Shaw het eerste nationale klimaatplan voorgesteld. Daarmee wil Nieuw-Zeeland zich beter voorbereiden op overstromingen, branden en het stijgende zeewater. Met het plan wil de regering de inwoners vooral informeren, maar het rapport benadrukt dat ook verhuizen uit lager gelegen gebieden mogelijk is.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoezo, meer vrouwtjes? Wanneer een vrouwtje een nest graaft in het zandstrand en haar eieren legt, is het uiteindelijk de temperatuur die bepaalt welk geslacht het zal worden. Het is dus niet zoals bij de mens, waarbij het geslacht vastligt na de bevruchting. Het geslacht van babyschildpadden wordt - net zoals bij alligators - bepaald door de temperatuur waarin het ei zich later ontwikkelt.

Als de vrucht zich onder 27,7 graden Celsius kan ontwikkelen, wordt het in principe een mannetje, terwijl het bij een temperatuur boven 31 graden vrijwel zeker een vrouwtje wordt, schrijft de gespecialiseerde website van de NOAA, de dienst voor oceanografische en atmosferische data. Bij een temperatuur daar tussenin kan het beide zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
99 procent van alle nieuwe zeeschildpadden in Florida zijn vrouwtjes omdat stranden opwarmen

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoezo, meer vrouwtjes? Wanneer een vrouwtje een nest graaft in het zandstrand en haar eieren legt, is het uiteindelijk de temperatuur die bepaalt welk geslacht het zal worden. Het is dus niet zoals bij de mens, waarbij het geslacht vastligt na de bevruchting.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In India, in de deelstaat Uttar Pradesh, zijn er deze week al 49 mensen gedood door de bliksem, dat heeft de politie gemeld. Afgelopen jaar kwamen er sinds april zo al 750 mensen om het leven. Het hoge dodental heeft de regering aangezet om nieuwe veiligheidsrichtlijnen bij onweersbuien uit te schrijven. Volgens wetenschappers komen blikseminslagen in India steeds vaker voor door klimaatverandering en luchtvervuiling.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bliksem doodt deze week bijna 50 mensen in India: "Door klimaatverandering steeds meer blikseminslagen"

# data[].attributes.attachment_link.description
In India, in de deelstaat Uttar Pradesh, zijn er deze week al 49 mensen gedood door de bliksem, dat heeft de politie gemeld. Afgelopen jaar kwamen er sinds april zo al 750 mensen om het leven. Het hoge dodental heeft de regering aangezet om nieuwe veiligheidsrichtlijnen bij onweersbuien uit te schrijven.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Rundvlees kweken en duurzaamheid lijken misschien niet samen te gaan, maar onze leden doen heel wat inspanningen", zegt Tom De Winter, coördinator van Belbeef.

Daarom besliste Belbeef, de interprofessionele organisatie voor de Belgische rundvleessector, drie jaar geleden om zelf een duurzaamheidsmonitor op te starten. Een bevraging bij 3459 Belgische rundveehouders moest op basis van 45 concrete initiatieven in kaart brengen op welke manier rundveehouders rekening houden met duurzaamheid in hun bedrijf.

# data[].attributes.attachment_link.title
Van hergebruik water tot eigen energiebronnen: rundvleessector lanceert duurzaamheidsmonitor

# data[].attributes.attachment_link.description
"Rundvlees kweken en duurzaamheid lijken misschien niet samen te gaan, maar onze leden doen heel wat inspanningen", zegt Tom De Winter, coördinator van Belbeef. Daarom besliste Belbeef, de interprofessionele organisatie voor de Belgische rundvleessector, drie jaar geleden om zelf een duurzaamheidsmonitor op te starten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De activisten hadden het in hun tweet ook over tomatensoep. Vorige week vrijdag ondernamen milieuactivisten een gelijkaardige actie in het Verenigd Koninkrijk. Toen smeten twee activisten tomatensoep op een schilderij uit de "Zonnebloemen"-reeks van Vincent van Gogh in The National Gallery, in Londen. Daarna lijmden ze zichzelf vast aan de muur. Er was geen schade aan het werk liet The National Gallery achteraf weten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klimaatactivisten gooien aardappelpuree op schilderij van Monet in Duitsland

# data[].attributes.attachment_link.description
De activisten hadden het in hun tweet ook over tomatensoep. Vorige week vrijdag ondernamen milieuactivisten een gelijkaardige actie in het Verenigd Koninkrijk. Toen smeten twee activisten tomatensoep op een schilderij uit de "Zonnebloemen"-reeks van Vincent van Gogh in The National Gallery, in Londen. Daarna lijmden ze zichzelf vast aan de muur.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De mars was een initiatief van de overkoepelende Klimaatcoalitie, die onder meer milieuorganisaties, vakbonden, jeugdverenigingen en burgerbewegingen omvat. De concrete aanleiding was de internationale Klimaatconferentie die van 6 tot 18 november plaatsvindt in het Egyptische Sharm-el-Sheikh. De organisatoren richtten zich echter ook tot de nationale en regionale overheden in ons land.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klimaatmars trekt met 25.000 deelnemers door Brussel

# data[].attributes.attachment_link.description
De mars was een initiatief van de overkoepelende Klimaatcoalitie, die onder meer milieuorganisaties, vakbonden, jeugdverenigingen en burgerbewegingen omvat. De concrete aanleiding was de internationale Klimaatconferentie die van 6 tot 18 november plaatsvindt in het Egyptische Sharm-el-Sheikh. De organisatoren richtten zich echter ook tot de nationale en regionale overheden in ons land.

# data[].attributes.headline
Dikketruiendag wordt #iktrekhetmijaan: "Wat we kunnen doen voor het klimaat, gaat zoveel verder dan een dikke trui"

# data[].attributes.subject
Dikketruiendag wordt #iktrekhetmijaan: "Wat we kunnen doen voor het klimaat, gaat zoveel verder dan een dikke trui"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"De nieuwe naam is er gekomen omdat het belangrijk is dat mensen zich iets aantrekken van de klimaatveranderingen", zegt het Vlaams Departement Omgeving, die de nieuwe naam vorige maand lanceerde. "We hebben allemaal een rol in deze maatschappelijke transitie. #iktrekhetmijaan plaatst op een veel bredere manier structurele klimaatacties in de kijker.

"Wat we kunnen doen voor het klimaat, gaat zoveel verder dan een dikke trui aantrekken of de verwarming lager zetten."

# data[].attributes.attachment_link.title
Dikketruiendag wordt #iktrekhetmijaan: "Wat we kunnen doen voor het klimaat, gaat zoveel verder dan een dikke trui"

# data[].attributes.attachment_link.description
"De nieuwe naam is er gekomen omdat het belangrijk is dat mensen zich iets aantrekken van de klimaatveranderingen", zegt het Vlaams Departement Omgeving, die de nieuwe naam vorige maand lanceerde. "We hebben allemaal een rol in deze maatschappelijke transitie. #iktrekhetmijaan plaatst op een veel bredere manier structurele klimaatacties in de kijker.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De politie had de handen vol met het verwijderen van de demonstranten. Ze gebruikte speciaal gereedschap en onder meer ook cola om de aan elkaar gelijmde activisten te scheiden. Opgepakte demonstranten werden in busjes weggebracht. Na ruim vier uur was de A12 zo goed als volledig weer vrijgemaakt.

Uiteindelijk werden volgens de politie minstens 200 actievoerders gearresteerd. Volgens Extinction Rebellion zou het gaan om 500 arrestaties. Enkele bekende Nederlanders kwamen de actie steunen in Den Haag, zoals zangeres MEROL.

De actie lokte een debat uit tussen voor- en tegenstanders. Actievoerders voor het klimaat blokkeerden eerder al een deel van het vliegveld Schiphol en er waren ook de acties die bewust kunstwerken viseerden. Ook de Utrechtsebaan werd al eens bezet. De actievoerders ondernemen naar eigen zeggen actie omdat de overheden in gebreke blijven.

# data[].attributes.attachment_link.title
Honderden klimaatactivisten blokkeren weg in Den Haag, politie grijpt in: zeker 200 arrestaties

# data[].attributes.attachment_link.description
De demonstranten gingen tot actie over om te protesteren tegen overheidssubsidies voor fossiele brandstoffen.

# data[].attributes.attachment_link.title
UGent vervangt vliegreizen door treinreizen om CO2-uitstoot te verminderen

# data[].attributes.attachment_link.description
De Universiteit Gent wil de CO2-uitstoot van werk- en studiereizen tegen 2030 een derde lager dan hoe het in 2019 was.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vandaag wordt de eerste fase afgerond van het proefproject Water-Land-Schap. Dat is een van de belangrijkste projecten binnen de Vlaamse Blue Deal, die Vlaanderen moet beschermen tegen wateroverlast en droogte. Water-Land-Schap is bijzonder omdat het boeren, natuurverenigingen en steden en gemeenten rond de tafel brengt. Op het terrein botsen die partijen vaak. "Maar als je lang praat en men voelt dat er geluisterd wordt, dan is men sneller bereid om mee te stappen."

"Dit zijn echt de beste projecten van alle Blue Deal-initiatieven die we al hebben gehad." Hydroloog Patrick Willems (KU Leuven) laat er geen twijfel over bestaan. Het proefproject Water-Land-Schap (WLS) moet de krijtlijnen schetsen van hoe Vlaanderen in de toekomst zijn waterproblemen zal opvangen. Vandaag wordt tijdens een feestelijk symposium in Brussel de eerste fase van dat project afgerond.

Vijf jaar lang bracht WLS natuurverenigingen, landbouwers, steden en gemeenten samen rond de tafel. Op 14 locaties bedachten die partijen oplossingen voor de droogte en de wateroverlast die Vlaanderen steeds vaker zullen treffen. Allemaal hebben ze er baat bij dat het water in Vlaanderen minder snel naar zee afgeleid wordt. Maar toch botsen ze op het terrein vaak over de manier waarop dat moet gebeuren.

Neem nu de landbouwsector. Die stond aanvankelijk nogal argwanend tegenover het project, zegt Willems. Hij stond mee aan de wieg van het WLS. "Maar als je lang praat en men voelt dat er geluisterd wordt, dan creëer je vertrouwen. Dan is men sneller bereid om mee te stappen."

Waarom is dit nu eigenlijk nodig? Er is steeds minder grondwater beschikbaar in Vlaanderen. In de helft van Vlaanderen staat het grondwater in april al laag tot zeer laag. Daardoor is er vaak weinig reserve aan het begin van de zomer, en dat terwijl de zomers steeds droger en heter worden. Tegelijk zullen we door de klimaatverandering ook vaker te kampen hebben met wateroverlast, doordat er intensere regenbuien vallen. Daarom werkte de Vlaamse regering de zogenaamde Blue Deal uit. Dat moet ervoor zorgen dat water meer plaats krijgt om in te sijpelen. Dat helpt tegen wateroverlast én watertekorten.

Meer dan 100 organisaties

Verspreid over heel Vlaanderen kreeg 50 hectare akkerland op die manier een beter afwateringssysteem. Door middel van zogenaamde peilgestuurde drainage kunnen landbouwers gerichter beslissen wanneer ze water willen laten wegvloeien van hun akkers, en wanneer ze het de tijd willen geven om in te sijpelen in de bodem.

Stel je een gracht voor met een schot dat je kan op- of neerlaten, schetst Willems. "De landbouwer kan dan beslissen wanneer hij zijn akker wil draineren, bijvoorbeeld als hij binnenkort met de tractor wil gaan zaaien of ploegen. Dan mag de akker niet te nat zijn." Daarna kan de waterafvoer opnieuw gesloten worden, zodat het water kan insijpelen. Daar wacht de boer best niet te lang mee, zegt Willems. "Als er te veel water gedraineerd wordt, en het regent vanaf april niet meer, dan is al het water van de winter weg en hou je er geen nieuw meer vast."

Het is maar één voorbeeld. Andere projecten zorgden ervoor dat koolstof in de bodem kon vastgelegd worden met houtsnippers - ook goed voor zo'n 40 hectare. Elders werden er 30 kilometer aan bijkomende oever aangelegd (door rivieren opnieuw te laten meanderen), 30 stuwen en vijf plantaardige dammen. Alles samen werkten er meer dan 100 betrokken organisaties aan mee.

Water-land-schap is de start van een Vlaanderen dat water ten volste weet te benutten en meer grip heeft op het klimaat

Zuhal Demir, minister van Omgeving (N-VA)

Minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) is alvast opgetogen met het resultaat. "Het veranderende klimaat is uitdagend, maar door lokale en bovenlokale samenwerking kunnen we zoeken naar gepaste oplossingen. Water-land-schap is de start van een Vlaanderen dat op een duurzame manier water ten volste weet te benutten en meer grip heeft op het klimaat, rekening houdend met zowel de landbouw, de natuur en de bewoners. Ik kijk dan ook uit naar hoe dit verder loopt."

"Minder vrijblijvend, meer opgeschaald"

Wel ja: hoe gaat het nu verder? Fase één van het WLS is afgesloten, maar fase twee is al opgestart, het zogenaamde WLS 2.0. Daarbij zullen voor het eerst ook landschapsdeskundigen betrokken worden. En er zal ook rekening worden gehouden met bodemerosie en waterkwaliteit, twee aspecten die in de eerste fase nog niet aan bod kwamen. Er moet ook meer ruimte komen voor recreatie.

Het WLS is relatief grootschalig, als je het vergelijkt met andere projecten in het kader van de Blue Deal. Maar toch blijft er nog werk aan de winkel. Om een idee te geven: Vlaanderen telt elf grote waterbekkens, die onderverdeeld zijn in meer dan honderd deelstroomgebieden. Daarvan zijn er veertien aangepakt in de eerste fase van het WLS, en dat ook nog niet helemaal. Fase 2 zal nog eens 18 gebieden behelzen. Maar ook dat blijven proefprojecten.

Als het aan Willems ligt, is de tijd van proefprojecten stilaan voorbij. Hij pleit voor "een Blue Deal 2.0 die minder vrijblijvend is en waarin meer opgeschaald wordt. Daarom zeggen we nu heel luid: hier moet je als overheid werk van maken." Maar of die ambitie ook waargemaakt wordt, daar zal de politiek over beslissen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe beschermen we Vlaanderen tegen droogte en overstromingen? Boeren, natuurverenigingen en steden werken voor het eerst samen

# data[].attributes.attachment_link.description
Vandaag wordt de eerste fase afgerond van het proefproject Water-Land-Schap. Dat is een van de belangrijkste projecten binnen de Vlaamse Blue Deal, die Vlaanderen moet beschermen tegen wateroverlast en droogte. Water-Land-Schap is bijzonder omdat het boeren, natuurverenigingen en steden en gemeenten rond de tafel brengt. Op het terrein botsen die partijen vaak.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ook hier beleefden we heel wat lange, droge periodes tijdens de afgelopen jaren. In de zomer van 2022 was het neerslagtekort historisch groot in Vlaanderen, maar ook in 2017, 2018, 2019 en 2020 beleefden we een erg droge zomer. Dat maakt vijf droge zomers tijdens de voorbije zes jaar.

We zien ook vaker droogteperiodes die al vroeg in de lente vallen, zoals vorig jaar toen maart heel droog verliep. Vorig jaar viel er in maart amper 2,2 millimeter neerslag in Ukkel, terwijl dat normaal bijna 60 millimeter is (of 60 liter water per vierkante water).

Intussen hebben we wel een tendens naar nattere winters. Maar het effect daarvan kan snel uitgewerkt zijn door een droge periode. Alles wordt minder voorspelbaar, en er treden meer extremen op.

Door de klimaatverandering verhoogt wel degelijk het risico op natuurbranden, zegt ook het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO): "In Vlaanderen houden we rekening met meer branden." Jurgen Rombaut van Natuur en Bos voegt eraan toe: "Er zal vooral een toename zijn in duur en de mate waarin de natuur en de vegetatie brandgevoelig zijn bij het optreden van weersextremen."

# data[].attributes.attachment_link.title
Natuurbranden in Nederland zullen vaker onbeheersbaar worden, zegt rapport: geldt dit ook voor Vlaanderen?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ook hier beleefden we heel wat lange, droge periodes tijdens de afgelopen jaren. In de zomer van 2022 was het neerslagtekort historisch groot in Vlaanderen, maar ook in 2017, 2018, 2019 en 2020 beleefden we een erg droge zomer. Dat maakt vijf droge zomers tijdens de voorbije zes jaar.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De kwetsbare ecosystemen van het Tanganyikameer, een van Afrika's grootste meren, kunnen helemaal uit balans raken door de klimaatverandering, met grote gevolgen voor lokale habitats. Daarvoor waarschuwen onderzoekers van de UC Louvain (UCL) en de Vrije Universiteit Brussel (VUB) in een nieuwe studie. "De voedselketen raakt verstoord, waardoor soorten rechtstreeks worden bedreigd in hun voortbestaan", zegt klimatoloog Wim Thiery, professor aan de VUB en promotor van de studie.

Lake Tanganyika is een gigantisch meer dat zich 673 kilometer uitstrekt van noord naar zuid, met een gemiddelde breedte van 50 kilometer. Het meer heeft een oppervlakte van 32.900 vierkante kilometer, ongeveer de grootte van België, en is een van de grootste zoetwaterreservoirs in de wereld. Het meer zou ongeveer 1.500 planten- en diersoorten herbergen, en is daarmee een van de hotspots voor biodiversiteit in de wereld.

Wetenschappers van de UCL en de VUB onderzochten welke impact de klimaatopwarming kan hebben op het meer. Voor het onderzoek combineerden ze een 3D hydrodynamisch model van het meer met SLIM-3D, een expertise van de onderzoeksgroep van professor Eric Deleersnijder (UCL) waarmee zelfs complexe stromingen relatief accuraat kunnen worden gesimuleerd.

"Volgens onze modellen zal - onder een pessimistisch uitstootscenario - het Tanganyikameer met drie graden Celsius opgewarmd zijn tegen het einde van de eeuw. Dat is een zeer verontrustende vaststelling", zegt hoofdauteur van de studie Kevin Sterckx.

Wim Thiery schetst hoe sterk het meer uit balans kan raken: "Neem als vergelijking de koudste en warmste dag bij ons. Stel je voor dat in de toekomst de koudste dag warmer zal zijn dan de warmste dag nu", schetst hij. "Hierdoor gaat het systeem volledig uit balans. Je gaat eigenlijk naar een volledig nieuwe toestand."

Het meer zal tot 3 graden zijn opgewarmd tegen het einde van de eeuw, een zeer verontrustende vaststelling

Kevin Sterckx, hoofdauteur van de studie

Wat gebeurt er?

Door die opwarming zal het mengregime van de waterkolom drastisch wijzigen, is de verwachting. Het gaat dan om de natuurlijke verticale stromingen in de grote watermassa die kouder water van dieper gelegen waterlagen naar de oppervlakte voeren. Daar is een eenvoudige verklaring voor, zegt VUB-professor Wim Thiery: "Als het water aan het oppervlak te warm wordt, dan blijft het boven. Dat heeft grote gevolgen voor de nutriënten in het water en uiteindelijk voor de hele voedselketen in een meer van die omvang."

Door een gebrek aan voedingsstoffen komt de groei van fytoplankton in gevaar, en daardoor ook die van zoöplankton en van grotere organismen die ervan leven, zoals vissen. "Het plankton voedt zich met voedingsstoffen die het best gedijen in waterlagen die zich vermengen. Als de verticale waterdynamiek verstoord wordt, dan wordt ook de rest van het ecosysteem verstoord", legt Thiery uit. En dat is nog niet alles: door de stijgende temperatuur wordt de zogenoemde "thermische habitat" overschreden, waardoor sommige soorten rechtstreeks worden bedreigd in hun voortbestaan.

Welke meren zijn hierdoor bedreigd?

Het effect speelt vooral in zeer grote tropische meren zoals het Tanganyikameer. "Grote meren in tropische gebieden zijn niet opgewassen tegen een dergelijk opwarmingsscenario", waarschuwt Sterckx. "Bij grote meren in gematigde gebieden ligt dat anders, omdat het er 's winters kan vriezen en er soms een dikke laag ijs op het water ligt."

Ecosystemen in tropisch gebied zijn minder schommelingen gewend, en worden dus makkelijker uit hun comfortzone geduwd

Wim Thiery, klimaatwetenschapper

"Ook meren in meer gematigde gebieden zullen uiteraard opwarmen, maar daar zijn planten- en diersoorten beter gewend aan temperatuurschommelingen", legt Thiery uit. "In tropisch gebied zijn ecosystemen die schommelingen niet gewend, waardoor ze makkelijker uit hun comfortzone worden geduwd."

De conclusies gelden uiteraard niet alleen voor het Tanganyikameer, maar voor wel meer meren in tropisch gebied, zoals bijvoorbeeld ook het Victoriameer in Afrika. "Die meren staat hetzelfde te wachten."

Hoeveel leven staat er op het spel?

De gevolgen kunnen bijzonder groot worden: niet alleen in het meer zelf, maar ook op de oevers kan het ecosysteem instorten en kan er leven verdwijnen. Veel dieren en mensen die aan de oevers wonen, leven van wat er in het meer zit. Heel veel lokale inwoners hangen af van de visvangst, direct of indirect.

De onderzoekers hebben geen simulatie gemaakt van hoeveel vissen er zouden kunnen sterven, maar de verwachting is dat de impact wel eens groot kan zijn. "Hoe fel zal het effect zijn? Dat is niet exact berekend in deze studie, maar je hoeft geen professor Biologie te zijn om te weten dat het fel zal zijn," zegt Thiery.

De studie gaat uit van een pessimistisch uitstootscenario voor broeikasgassen door de mens. "Als we erin slagen de trend snel te keren, kunnen de gevolgen minder groot zijn", schetst Thiery waarom het nog altijd belangrijk blijft de klimaatopwarming af te remmen.
De internationale studie heet "The impact of seasonal variability and climate change on lake Tanganyika's hydrodynamics". Ze werd gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Environmental Fluid Mechanics. Er werkten wetenschappers aan mee uit België, Nederland, en Nieuw-Zeeland.​

Het Tanganyikameer grenst aan Burundi, Tanzania en Congo. Die laatste twee landen hebben respectievelijk 41 en 45 procent van het meeroppervlak op hun grondgebied. Het meer is op zijn diepste punt bijna anderhalve kilometer diep, en is daarmee het diepste meer in Afrika. Het Tanganyikameer is gemiddelde 570 meter diep en is een enorm waterreservoir: het telt 19.000 kubieke kilometer water en is daarmee het grootste zoetwaterreservoir ter wereld na het Baikalmeer in Siberië. Het instroomgebied van het Tanganyikameer is 231.000 vierkante kilometer groot, ongeveer de oppervlakte van het hele Verenigd Koninkrijk. Het oudste, centrale bassin werd 9 tot 12 miljoen jaar geleden gevormd, waarmee het ook weer een van de oudste ter wereld is.

Naast de opwarming zelf vormen ook intense(re) tropische buien een bedreiging voor het evenwicht. Er is meer kans op overstromingen, wat de lokale bevolking parten kan spelen, en er is ook heel wat afval dat wordt meegebracht bij elke overstroming.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ecosysteem in en rond Tanganyikameer dreigt in te storten door klimaatverstoring, ook andere tropische meren lopen gevaar

# data[].attributes.attachment_link.description
Een opwarming van enkele graden kan het hele ecosysteem in het meer uit evenwicht brengen, waarschuwen onderzoekers.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Thunberg was vandaag aanwezig bij een protest aan de bovengrondse mijn Garzweiler 2, op ongeveer 9 kilometer van Lützerath. Met een groep activisten zat ze aan de rand van de mijn. Ze werd weggevoerd door drie agenten.

"Greta Thunberg maakte deel uit van een groep activisten die naar de rand liepen. Ze is dan tegengehouden en door ons met de groep weggevoerd uit het onmiddellijke gevarengebied om hun identiteit vast te stellen", aldus een woordvoerder van de politie van Aken aan Reuters. Een activist is in de mijn gesprongen, aldus nog de woordvoerder.

De klimaatactiviste voegde zich afgelopen week bij de manifestanten op de site, die protesteren tegen de uitbreiding van de mijn. Een ooggetuige zei aan Reuters dat ze alleen in een grote politiebus zat nadat ze was opgepakt. Na enkele uren is ze weer vrijgelaten, zo meldt een woordvoerder van de politie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Greta Thunberg samen met andere klimaatactivisten opgepakt bij protest tegen bruinkoolmijn in Duitsland

# data[].attributes.attachment_link.description
Thunberg was vandaag aanwezig bij een protest aan de bovengrondse mijn Garzweiler 2, op ongeveer 9 kilometer van Lützerath. Met een groep activisten zat ze aan de rand van de mijn. Ze werd weggevoerd door drie agenten. "Greta Thunberg maakte deel uit van een groep activisten die naar de rand liepen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zeker 15.000 mensen hebben betoogd tegen de ontruiming van het Duitse kolendorp Lützerath, niet ver van de Belgische grens. De manifestatie verliep grotendeels rustig, toch heeft de politie ook een aantal charges uitgevoerd tegen een groep gemaskerde actievoerders. Het dorp wordt al ruim twee jaar door klimaatactivisten bezet, die niet willen dat er naar het zwaar vervuilende bruinkool wordt gegraven. Begin deze week oordeelde een rechter dat de actievoerders het dorpje moeten verlaten; honderden agenten begonnen daarop aan de ontruiming.

# data[].attributes.attachment_link.title
15.000 klimaatbetogers protesteren tegen ontruiming Duits "kolendorp" Lützerath, opstootjes tussen politie en gemaskerde actievoerders

# data[].attributes.attachment_link.description
Zeker 15.000 mensen hebben betoogd tegen de ontruiming van het Duitse kolendorp Lützerath, niet ver van de Belgische grens. De manifestatie verliep grotendeels rustig, toch heeft de politie ook een aantal charges uitgevoerd tegen een groep gemaskerde actievoerders. Het dorp wordt al ruim twee jaar door klimaatactivisten bezet, die niet willen dat er naar het zwaar vervuilende bruinkool wordt gegraven.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vorig jaar was het op vier na warmste jaar op aarde sinds het begin van de waarnemingen. De top-8 van warmste jaren ooit wordt daarmee helemaal ingepalmd door de voorbije 8 jaar. Dat meldt de Europese dienst voor klimaatverandering Copernicus in zijn jaarrapport voor 2022. Het was opnieuw een jaar vol klimaatextremen, met recordtemperaturen en verder stijgende concentraties van broeikasgassen als CO₂ en methaan. Wat brengt het komende jaar? "Het verkoelende effect van La Niña zou dit jaar stilvallen, maar we mogen vooral nog meer extremen verwachten."

We hadden onlangs al het KMI-jaaroverzicht voor België met data uit Ukkel: hier was 2022 het op een na warmste jaar sinds het begin van de waarnemingen, met ook een rist extremen. Het nieuwste rapport dat vandaag uitkomt, kijkt naar de wereldwijde data en geeft daarom een nog beter beeld over hoe het staat met de algemene klimaatopwarming.

Het rapport is uiteen te trekken in drie grote hoofdstukken: de opwarming zelf, de broeikasgassen en de klimaatextremen. Uit elk van die drie parameters blijkt hoe slecht het precies is gesteld. Toch heeft het nog altijd zin om alles in het werk te stellen om de klimaatverandering tegen te gaan, al was het maar om de ergste gevolgen te vermijden. En wat brengt 2023 voor het klimaat: stevenen we af op nieuwe records?

De opwarming zelf: dichter bij de anderhalve graad

De gemiddelde temperatuur voor de hele planeet lag vorig jaar 1,2 graden hoger dan de referentieperiode die het VN-klimaatpanel IPCC gebruikt, meer bepaald het pre-industriële niveau van 1850 tot 1900.

We sluipen dus dichter bij die anderhalve graad opwarming waar we op de lange termijn, tegen het einde van de eeuw, onder zouden moeten blijven, hoe moeilijk dat ook wordt.

Volgens het klimaatakkoord van Parijs zouden we de opwarming van de aarde moeten beperken tot "ruim onder de 2 graden en liefst tot anderhalve graad" tegenover de referentieperiode 1850-1900. Vanaf anderhalve graad opwarming, worden de gevolgen van de klimaatverandering nog moeilijker te controleren.

Hoe snel het gaat met de klimaatopwarming, valt ook uit deze statistiek af te leiden: 2022 was 0,3 graden warmer dan het langjarig gemiddelde voor 1991 tot 2020.

De voorbije 8 jaar waren meteen ook de warmste 8 jaren ooit gemeten door de mens

Toch was het voorbije jaar niet het warmste in de hele reeks: het werd het op vier na warmste jaar (maar de marges zijn heel klein, waardoor andere datasets misschien op een andere plek uitkomen, red.). 2016 blijft voorlopig het warmste jaar ooit gemeten wereldwijd, gevolgd door 2020, 2019 en 2017. De top-8 van warmste jaren ooit gemeten op aarde is volledig samengesteld uit de voorbije 8 jaar. We schuiven dus langzaam maar zeker dichter bij de anderhalve graad opwarming, die mogelijk al in de jaren 30 bereikt zou kunnen worden.
Onderstaande balkjes tonen hoe de gemiddelde jaartemperatuur op aarde in de voorbije 60 jaar afweek van het gemiddelde tussen 1850 en 1900 - de graad van opwarming valt op de verticale as aan de linkerkant af te lezen. Daar waar we rond het jaar 2000 nog aan een opwarming zaten van 0,6 tot 0,8 graden, was dat vorig jaar dus ongeveer 1,2 graden. (data Copernicus)

Noot: als we het hebben over de klimaatopwarming, kijken we naar een periode van 20 tot 30 jaar, omdat klimaat nu eenmaal een foto is van de langere termijn. Daarom spreken we van een klimaatopwarming van 1,1 graden Celsius momenteel, hoewel de realiteit van de voorbije vijf jaar toont dat we (voor die vijf jaar gemiddeld) al aan ongeveer 1,2 graden extra zitten.

De broeikasgassen: hoogste waarde in 800.000 / 2 miljoen jaar

Ook de concentratie van broeikasgassen in de wereldwijde atmosfeer bleef stijgen. Het gehalte aan CO₂ (koolstofdioxide) steeg verder door met 2,1 ppm (parts per million of deeltjes per miljoen). Het jaargemiddelde voor CO₂ (los van de seizoensvariaties) in de atmosfeer bedraagt nu 417 ppm. Dat is het hoogste niveau ooit gemeten door de mens en het is volgens Copernicus het hoogste in ruim 2 miljoen jaar tijd. De stijging tijdens het voorbije jaar ligt ongeveer op de gemiddelde koers, terwijl ze eigenlijk zou moeten afnemen als we de klimaatopwarming willen afremmen.

We zitten met de hoogste waarde van methaanconcentraties in onze atmosfeer in ruim 800.000 jaar

Ook het gehalte van het op een na belangrijkste broeikasgas, methaan, steeg verder door. Er kwamen ongeveer 12 ppb (parts per billion of deeltjes per miljard) bij in onze atmosfeer; de teller staat nu op 1.894. Ook hier gaat het om de hoogste waarde ooit gemeten. Het is tegelijk de hoogste waarde in ruim 800.000 jaar. De stijging zelf ligt hoger dan het gemiddelde, maar blijft onder de recordstijgingen van de voorbije twee jaar. Dat is te zien in onderstaande grafiek van Copernicus (links de CO₂-waarden, rechts methaan en hoe die waarden de voorbije 20 jaar zijn geëvolueerd).

De extremen: van Pakistan tot Europa

Het ligt nog vers in het geheugen: de extremen hebben zich opnieuw opgestapeld in 2022, in zulke mate dat we er wellicht al gewend aan zijn geraakt.

Als we enkel naar Europa kijken, dan beleefden we de warmste zomer ooit gemeten. Vooral in landen als Italië, Frankrijk, Spanje en Groot-Brittannië was het bijzonder warm en sneuvelde het ene na het andere warmterecord. Het was ook een bijzonder droge zomer, zoals we ook in België konden ervaren. In de Po-vlakte in Italië sneuvelden historische droogterecords.

De massale bosbranden in Europa, onder meer in Frankrijk, hebben voor een extra uitstoot van CO₂ gezorgd, de hoogste uitstoot door bosbranden in de EU en het Verenigd Koninkrijk in 15 jaar tijd. "Europa beleefde z'n op een na warmste jaar sinds het begin van de waarnemingen. Het was de warmste zomer ooit in Europa, en dat met een ruime marge. De vorige warmste zomer dateerde nog maar van 2021," zegt Freja Vamborg, klimaatwetenschapper bij Copernicus.

Europa beleefde de warmste zomer ooit, met ruim verschil zelfs. De vorige warmste zomer viel in 2021

Freja Vamborg, klimaatwetenschapper bij Copernicus

Pakistan als "perfect voorbeeld" van extremen

Pakistan en het noorden van India werden in de lente getroffen door een lange intense hittegolf, voor centraal en oostelijk China was dat het geval in de zomer.

Pakistan is wellicht het beste voorbeeld van de weersextremen in 2022: na de lange hittegolf volgden zware overstromingen in augustus. Pakistan is wel wat gewoon door de moessonregens, maar vorig jaar was het hek van de dam. Door het vele smeltwater van de gletsjers en ongeziene, aanhoudende regenval, ontstonden er grote overstromingen. Zowat een derde van het land stond onder water. De menselijke tol was groot, met vele doden en ook mensen die dakloos werden en moesten wegtrekken.

Ook in Australië, de Hoorn van Afrika (waar er massale hongersnood dreigt door de droogte) en op veel andere plekken vielen er weersextremen te noteren.

Om de ergste gevolgen te vermijden, moet de uitstoot snel naar beneden

Samantha Burgess van Copernicus

Samantha Burgess, vicedirecteur van de dienst klimaatverandering van Copernicus, zegt dat "2022 opnieuw een jaar van klimaatextremen was in Europa en wereldwijd. Dit bewijst dat we nu al de verwoestende gevolgen ondervinden van de opwarming van de aarde. Om de ergste gevolgen te vermijden, moet de uitstoot snel naar beneden, en moeten we ons snel aanpassen aan de klimaatverandering."

Wat mogen we in 2023 verwachten?

Meer van hetzelfde, zeggen alle klimaatexperts. Nog meer weersextremen, helaas, en opnieuw hoge temperaturen met zeer waarschijnlijk nieuwe records. Niks wijst erop dat de trend van de jongste jaren gekeerd zal worden, integendeel. We slagen er immers niet in om de uitstoot van broeikasgassen te doen dalen, laat staan drastisch te doen dalen zoals nodig is om de klimaatdoelstelling van anderhalve graad te halen.

De voorbije drie jaar speelde het effect van La Niña, dat een licht afkoelend effect heeft op de wereldwijde temperatuur, maar dat komt tot een einde

De voorbije jaren speelde trouwens het effect van La Niña, een weerfenomeen waarbij het over het tropische deel van de Stille Oceaan frisser blijft dan normaal. Dat komt omdat er veel koeler zeewater naar de oppervlakte wordt gestuwd. "Dat heeft ook een afkoelend effect op de wereldwijde temperatuur", weet professor Adam Scaife, hoofd van de dienst langetermijnvoorspellingen bij het Britse Met Office. "Maar volgend jaar gaat dat effect wellicht aflopen, na drie jaar."

Het is niet zo dat 2023 daarom het warmste jaar ooit wordt. Het warmste jaar tot nu toe, 2016, werd gekenmerkt door het omgekeerde fenomeen El Niño, dat de wereldwijde temperatuur licht doet stijgen. Scaife verwacht voor volgend jaar een temperatuur van 1,2 graden extra tegenover het pre-industriële tijdperk, zoals dit jaar dus.

BEKIJK - Stijn Vercruysse blikt vooruit op het klimaat in 2023: "Verwacht meer weersextremen"

# data[].attributes.attachment_link.title
Voorbije 8 jaren waren de warmste 8 ooit: hoe ver staat het met de klimaatopwarming, en wat brengt 2023?

# data[].attributes.attachment_link.description
Vorig jaar was het op vier na warmste jaar op aarde sinds het begin van de waarnemingen. De top-8 van warmste jaren ooit wordt daarmee helemaal ingepalmd door de voorbije 8 jaar. Dat meldt de Europese dienst voor klimaatverandering Copernicus in zijn jaarrapport voor 2022.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wereldwijd zullen de gletsjers deze eeuw nog sneller afsmelten dan gedacht. Vooral gletsjers in gematigde klimaatzones, zoals de onze, zullen het fel te verduren krijgen. Dat blijkt uit een studie die is gepubliceerd in Science en die voor het eerst alle gletsjers ter wereld onder de loep neemt. De bevindingen betekenen ook dat elke inspanning om de opwarming van de aarde te beperken direct impact heeft op de overlevingskansen van de gletsjers.

Eerst het minder goede nieuws. Zelfs onder de meest optimistische klimaatscenario's zullen de gletsjers wereldwijd sneller afsmelten dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de Universiteit van Fairbanks Alaska die vandaag verschenen is in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

De onderzoekers gebruikten een nieuw en hypergedetailleerd model op basis van satellietbeelden om te voorspellen welke impact de klimaatopwarming heeft op de gletsjers. Ze maakten daarvoor verschillende projecties. In het meest optimistische scenario gingen ze uit van een wereldwijde opwarming met 1,5 graad Celsius in vergelijking met pre-industriële tijden. Dat is de symbolische grens die vastgelegd is in het klimaatakkoord van Parijs. Maar ze raamden ook de gevolgen van een klimaatopwarming met 2,7 graden Celsius (waar we met het huidige beleid op afstevenen), 3 en 4 graden.

Het is een ambitieus onderzoek. Voor het eerst worden alle gletsjers wereldwijd onderzocht. Tot nu toe bestonden zulke projecties slechts voor een driehonderdtal gletsjers.

En wat blijkt: zelfs in het meest optimistische scenario zou tot de helft van alle gletsjers wereldwijd verloren kunnen gaan tegen 2100. In het slechtste scenario gaat het zelfs om 83 procent. Vooral de kleine gletsjers, met een oppervlakte kleiner dan 1 km², zijn kwetsbaar.

In het business as usual-scenario van 2,7 graden Celsius opwarming zou er zelfs geen gletsjer meer overblijven in Europa en andere gematigde klimaatzones. Dat is de zone tussen de keerkringen en de poolcirkels. Denk dan, naast Europa, ook bijvoorbeeld aan het westen van Canada en de VS en Nieuw-Zeeland.

Klimatoloog Niels Souverijns (VITO) maakte zijn doctoraat over de gletsjers op Antarctica. Hij noemt dit onderzoek, met nieuwe en betere modellen, een stap voorwaarts.

"Wat opvalt aan de resultaten is dat we in elk mogelijk scenario best wel een groot deel van de gletsjermassa's zullen verliezen", gaat hij verder. "Dat komt doordat de gletsjers zijn zich nu nog aan het aanpassen zijn aan de warmere temperaturen van de laatste jaren. Gletsjers hebben een trage responstijd van zo'n dertig jaar. Zelfs als we de klimaatopwarming nu zouden stoppen, dan zou er de komende decennia nog best veel massaverlies optreden."

Zeespiegelstijging

Wat zou al dat gesmolten gletsjer-ijs nu voor ons betekenen? Volgens de onderzoekers zou de zeespiegel tegen het jaar 2100, de limiet tot waar deze studie loopt, stijgen met een extra 9 tot 15 centimeter (in respectievelijk het meest optimistische en het meest pessimistische scenario) bovenop wat nu al verwacht werd.

Nu we het over gletsjers hebben...

Over de hele wereld zijn er zo'n 215.000.

Ze voorzien drinkwater voor 1,9 miljard mensen.

Het smelten van de gletsjers is goed voor een vijfde van zeespiegelstijging sinds 2000.

Dat zou dan bovenop de stijging komen van 0,4 tot 0,8 meter waar het VN-klimaatpanel IPCC momenteel vanuit gaat, in het middle-of-the-road- scenario waarbij de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen tot 2050 blijft wat ze momenteel is.

Hoewel het nieuwe model slechts tot 2100 loopt, wil dat niet zeggen dat het smelten van de gletsjers dan stopt. Dat is ook het geval voor de stijging van de zeespiegel, die in de volgende duizenden jaren verschillende meters hoger zal komen te liggen.

Elke inspanning om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken, zal het aantal gletsjers dat we verliezen verminderen

Het verdwijnen van de gletsjers is ook slecht nieuws voor de lokale bevolking, die vaak van die gletsjers afhangt voor zijn drinkwater. Bovendien neemt het gevaar op grondverschuivingen en overstromingen ook toe. "Elke temperatuurtoename heeft significante gevolgen voor de invloed van gletsjers op de stijging van de zeespiegel en veranderingen in de hydrologie, ecologie en natuurrampen", besluiten de onderzoekers.

Elk tiende van een graad telt

Maar er is ook goed nieuws. In een ander artikel in hetzelfde nummer van Science bouwen onderzoekers van de Universiteiten van IJsland en Queens verder op de studie van hun collega's. En zij zien ook kansen in de resultaten.

"De klimaatnoodtoestand is nooit duidelijker geweest", schrijven ze. "Ontgoochelend genoeg is er op COP27 (de laatste VN-klimaatconferentie, red.) geprobeerd om de ambitie te verzwakken om de uitstoot van broeikasgassen snel terug te dringen. De onderhandelingen eindigden zonder een toezegging om fossiele brandstoffen uit te faseren. Het lijkt erop dat we vastzitten."

Om die impasse op te lossen, zien de wetenschappers ook een taak voor zichzelf. Door duidelijker te communiceren bijvoorbeeld, en meer te wijzen op de kansen die er nog zijn om de klimaatverandering af te remmen, eerder dan de gevaren te benadrukken.

"Het is te laat om te voorkomen dat we veel gletsjers zullen verliezen. Maar toch zal elke inspanning om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken, het aantal gletsjers dat we verliezen verminderen", besluiten ze optimistisch.

Klimatoloog Niels Souverijns is het daarmee eens. "De lineaire relatie tussen opwarming en gletsjerverlies is een goeie aansporing voor het beleid om echt voor elke 0,1 graad minder opwarming te strijden, want ook dat kan een verschil maken."

# data[].attributes.attachment_link.title
Gletsjers smelten nog sneller af dan verwacht (maar dat is nog geen reden om te wanhopen)

# data[].attributes.attachment_link.description
De bevindingen betekenen ook dat elke inspanning om de opwarming van de aarde te beperken, direct impact heeft op de overlevingskansen van de gletsjers.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
190 inwoners van Mol hebben het afgelopen jaar een aanvraag ingediend voor een zogenaamde tuinsafari. "Onze inwoners gaan dan samen met een vrijwilliger, een tuinranger, op safari in hun eigen tuin om te kijken wat er nog allemaal kan veranderen", vertelt schepen voor Milieu en Natuur Frederik Loy (CD&V). "Op basis van de wensen van de eigenaar van de tuin geven de tuinrangers dan advies waarmee de tuinen op een ecologische en klimaatbewuste manier aangepast kunnen worden." Het gaat dan bijvoorbeeld over welke bomen, struiken en hagen het meest geschikt zijn, of waar er bloemenweides kunnen komen.

Het doel is dus om de strijd tegen de klimaatverandering ook in de tuinen van de inwoners te voeren. "10 procent van de totale oppervlakte van onze gemeente bestaat uit private tuinen", zegt Loy. "Als we die op een duurzame manier kunnen inrichten, dan kan die kleine inspanning van elk van ons toch impact hebben op een grote schaal."

De tuinrangers zijn vrijwilligers en zijn een initiatief van Inverde, de opleidingspoot van het Agentschap voor Natuur en Bos. "Dat zijn fantastische mensen met een hart voor natuur en tuinen", benadrukt Loy. "Toen zij een oproep deden om in het tuinrangersproject te stappen, zagen wij dat als de ideale gelegenheid om de tuinen van onze inwoners te activeren in het kader van het klimaatbeleid."

Voordien had de gemeente al een zogenaamde "Ecodemotuin", in het Molse gehucht Millegem, waar mensen ook inspiratie konden opdoen om ecologisch te tuinieren. "Maar dat vroeg toch een inspanning, veel mensen weten zelfs niet eens dat we dat hebben. Het is dus interessant om ook in de tuinen van de mensen zelf te gaan kijken."

Loy is dan ook erg tevreden dat al 190 inwoners het afgelopen jaar een tuinsafari hebben aangevraagd. "De rangers kunnen natuurlijk niet overal tegelijk zijn, maar al op 90 plaatsen hebben ze een advies opgesteld waarmee onze inwoners aan de slag kunnen." Het project loopt nog drie jaar, en Loy hoopt om elk jaar een honderdtal inwoners te kunnen adviseren over hun tuin. "Dan is dat denk ik wel meer dan een druppel op een hete plaat." Wie een aanvraag voor zo'n gratis tuinsafari wil indienen, kan dat via deze website.

# data[].attributes.attachment_link.title
190 inwoners Mol vroegen al "tuinsafari" aan: vrijwilligers geven advies om tuin te wapenen tegen klimaatopwarming

# data[].attributes.attachment_link.description
190 inwoners van Mol hebben het afgelopen jaar een aanvraag ingediend voor een zogenaamde tuinsafari. "Onze inwoners gaan dan samen met een vrijwilliger, een tuinranger, op safari in hun eigen tuin om te kijken wat er nog allemaal kan veranderen", vertelt schepen voor Milieu en Natuur Frederik Loy (CD&V).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een opvallend tafereel vanmorgen op Pariser Platz, het plein voor het iconische Berlijnse momument Brandenburger Tor: een platformlift rijdt er richting de 15-meter hoge Nordmann kerstboom en houdt halt aan de top.

Twee klimaatactivistes van "Letzte Generation" ontrollen een spandoek met opschrift "Dit is maar de spits van een kerstboom" en halen een handzaag boven. De spits van de boom gaat eraan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Duitse klimaatactivisten zagen top af van kerstboom in Berlijn: "Dit is het topje van een wereldwijde klimaatcatastrofe"

# data[].attributes.attachment_link.description
Een opvallend tafereel vanmorgen op Pariser Platz, het plein voor het iconische Berlijnse momument Brandenburger Tor: een platformlift rijdt er richting de 15-meter hoge Nordmann kerstboom en houdt halt aan de top. Twee klimaatactivistes van "Letzte Generation" ontrollen een spandoek met opschrift "Dit is maar de spits van een kerstboom" en halen een handzaag boven.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De verkiezing van het Woord van het Jaar verliep dus opvallend gelijklopend in Vlaanderen en Nederland: dezelfde woorden staan op de eerste en de derde plaats.

" Energietoerisme" betekent "het reizen naar een warm land (in de winter) om de hoge energieprijzen in het eigen land te ontvluchten.

"Concentratiecrisis", op de tweede plaats in Vlaanderen, definieert Van Dale als volgt: "afname van of gebrek aan concentratie, doordat iemand voortdurend wordt afgeleid door anderen of door technologische producten als smartphones".

"Zevenvinker", op de tweede plaats in Nederland, komt van schrijver Joris Luijendijk: "iemand die zeven vinkjes kan afkruisen op een denkbeeldige lijst (man, blank, hetero, afgerond vwo, universitaire opleiding, autochtone vader of moeder, rijke of hoogopgeleide ouders) en die op grond daarvan automatisch maatschappelijk bevoorrecht is".

# data[].attributes.attachment_link.title
"Klimaatklever" is het Woord van het Jaar 2022 in Vlaanderen én Nederland

# data[].attributes.attachment_link.description
De verkiezing van het Woord van het Jaar verliep dus opvallend gelijklopend in Vlaanderen en Nederland: dezelfde woorden staan op de eerste en de derde plaats. " Energietoerisme" betekent "het reizen naar een warm land (in de winter) om de hoge energieprijzen in het eigen land te ontvluchten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Groot Barrièrerif is met z'n 2.300 kilometer lengte het grootste koraalrif ter wereld. Het ligt ten noordoosten van het Australische vasteland en bestaat uit zo'n 3.000 individuele riffen en 900 eilanden. Het koraalrif bevat honderden soorten koralen, 5.000 soorten weekdieren en meer dan 1.500 soorten vissen. Het staat al 40 jaar op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Maar het Groot Barrièrerif staat onder druk. Koraalrif is zeer gevoelig aan temperatuurveranderingen en als het water te warm wordt, verbleekt het koraal en sterft het af. Dat proces gaat de laatste jaren steeds sneller.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wetenschappers vriezen koraal in, in de hoop om grootste koraalrif ter wereld te redden van klimaatopwarming

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Groot Barrièrerif is met z'n 2.300 kilometer lengte het grootste koraalrif ter wereld. Het ligt ten noordoosten van het Australische vasteland en bestaat uit zo'n 3.000 individuele riffen en 900 eilanden. Het koraalrif bevat honderden soorten koralen, 5.000 soorten weekdieren en meer dan 1.500 soorten vissen.

# data[].attributes.headline
Karrewiet: 'Het is vandaag Ik trek het mij aan-dag'

# data[].attributes.subject
Karrewiet: 'Het is vandaag Ik trek het mij aan-dag'

# data[].attributes.headline
Karrewiet: Duitse politie haalt klimaatactivisten weg

# data[].attributes.subject
Karrewiet: Duitse politie haalt klimaatactivisten weg