# data[].attributes.body
Duela 1000 urte inguru, Europa eremu landatarra zen. Hala ere, 1000.urtetik aurrera arriskuak apurka-apurka desagertzen joan ziren(bikingoen inbasioak...)merkataritza igo zen eta hiriak handitu ziren.

Nekazaritza-ekoizpenaren gorakadak...

Europako klimak hobetu zuen, pixka bat beroagoa zen, horri esker nekazaritza hedatu zuen. Klima-baldintza hobetzearen ondorioz, berrikuntza tekniko batzuk sartu zituzten.

·Nekazaritza-tresnak hobetzea. Golde belarriduna eta arnes berriak erabiltzeari esker, lurraren emankortasuna areagotu zen.

·Laborantza-metodo berriak. Hiru urteko txandaketa sartu zuten, horri esker, lur-eremu txikiagoa zen lugorria. Gainera, neguko eta udaberriko zerealak lursail berean txandakatzen hasi ziren

·Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzea. Antzinarotik ezagutzen ziren errota horiek. Hori guztiari esker, produktibitatea hobetu zen beraz, elikagaien ekoizpena handitu zen.

Biztanleria-hazkundea sustatu zuen...

Biztanleria hobetu elikatuta egoteak, gaixotasunen aurkako erresistentzia hobetu zuen, heriotza-tasak behera egin zuen. Horrek Europako biztanleria asko handitzea eragin zuen, 45 milioi biztanletik, 75 milioi biztanle ingurura.

Jende askok lehen abandonatutako lurrak berriz lantzea eskatu zuen

# data[].attributes.body
Garraioetan--> Lepokoak eta ferrak zaldi eta mandoen trakzioa areagotzen zuten, eta horri esker, gurdi bidezko lehorreko garraioa hobetu zuen.

Merkataritza-->

Diru-trukatzaileak: Txanpon desberdinak trukatzen zituztenak ziren.

Kanbio-letrak: Diru gehiago zegoen zirkulazioan eta zenbait merkataritza-teknika hobetu ziren.

Maileguak: Interes-tasa baten truke emandako mailegua (prestamoa).

Merkataritza motak-->

Gertukoa: Landa-herrixken artean.

Ertaina: Herrixken eta hirien artean.

Urrunekoa: Itsaso bidez egiten zen eta Ekialde Urrunera eta Afrikara ere joaten ziren.

Bide nagusiak-->

Lehorrekoa: Monarkek, merkatariei eta artisauei kobratutako zergak baliatuz, beren autoritatea inposatu zieten nobleei. Europan, lehorreko ibilbide nagusiek Mediterraneoko portuak iparraldeko portuekin lotzen zituzten.

Atlantiko eta Baltiko itsasbidea: Lisboatik eta Kantauriko portu gazteluetatik Hansako hirietaraino (Itsaso Baltikoa). Zenbait hiri (Brujas, Gante...) banaketa-guneak eta artisautza-ekoizpeneko eremuak ziren.

Mediterraneokoa: Gurutzadak tarteko (Lur Santua konkistatzeko kanpaina militarrak, XXI. eta XXIII. mendeetan).

# data[].attributes.body
Hirien atalak

Kokapena:

-Komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren.

-Beharrak osatzea--> ura, lur onak, gatza, meategiak...

Eraikinak: Plaza, katedrala, udaletxea, lonja, azoka, errebala...

-Harresia--> Babesteko erabiltzen zen.

-Kaleak--> Bihurriak, estuak...

--> Zikinak, estoldegi gabe...

Hiriko patrizioak:

-Biztanleek beren zinegotziak hautzatzen zituzten, magistruen burua burgumaisua edo alkatea zen. Hiriko jende garrantzitsua eta dirutsua.

# data[].attributes.body
Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren

Hirietan produktu gehienak ekoizten ziren eta merkataritza-truke gehienak egiten ziren.

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren, gremioek beren arauak zituzten.Gremioak kaletan biltzen ziren, jardueraren arabera: aiztogileak, zilargileak, ehuleak, etab.

Gizarte talde berriak sortu ziren

Gizarte-talde berri bat sortu zen, burgesia, talde hori ez zen lurra lantzeagatik aberatsu, baizik eta beren produktuak saltzeagatik edo beren negozioetan irabaziak lortzeagatik. Bi talde zeuden: Goi-burgesia (merkatari handiak edo bankariak) eta Behe-burgesia (artisauak eta merkatari txikiak).

Burgesiaz gain, nobleak, klerikoak eta herri xeheko jende asko bizi zen, mirabeak eta eskaleak adibidez.

Alde sozioekonomikokak handiak ziren, baina, hirietako biztanleak pertsona askeak ziren, ez baitzeuden jaun feudal baten menpe. Jopuak urtebetez hirian bizitzea lortzen bazuen, haren jaunak atxilotu gabe, joputzatik aske geratzen zen, horregatik, "hiriaren aireak gizakiak aske egiten du" esaten zen.

# data[].attributes.body
Burgesiaren babesak monarkaren autoritatea sendotu zuen

Feudalismoaren garai batean, XII. mendearen erdialdera arte, erregea "berdinkideen arteko lehena" zen, hau da, erresumako jaun feudal boteretsuena, hori dela eta, bere lurrak zituen (koroaren lurrak), hor erabateko eskumenak zuen. Erresumako beste lurraldeetan, jaun feudalei zegokien autoritatea.

Monarkek burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziari inposatzeko, monarkia nazionalak eratzeko...

Buegesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra, itsasoetan eta hirietan merkataritzan aritzeko. Hirietako gobernuak kontrolatu nahi zituzten, monarken erabaki politikoetan eragin nahi zuten ere.

Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hiri-gutunak sinatu zituzten. Hiriei pribilegioak edo foruak ematen zitzaizkien. Erresumako lege berriek, merkataritza-monopolioak, merkatuak irekitzako baimenak eta erresuma osoan zirkulatzeko bermeak ere ziurtatzen zituzten.

Pribilegio horien truke, burgesek ordaintzen zituzten zergek aukera ematen zieten monarkei soldadu mertzenarioak kontratatzeko eta erresuma hobetu administratzeko funtzionarioak izateko, horrela jaun feudalak mendean har zitzaketen.

Gorteen edo parlamentuen sorrera bultzatu zuen

Gobernatzeko, monarkek Kuriaren laguntza zuten, kontseilu hori nobleziako eta kleroko zenbait jendek osatzen zuten, erregeak egiten zituen deialdiak. XII. mendetik aurrera, monarkek, burgeseri ere gonbidatzen zituzten, hasieran ez-ohiko bileretara eta gero ohikoetara ere.

Hiru estamentuek (noblezia, kleroa eta burgesia) monarkarekin egiten zituzten bilereri gorte edo parlamentu esaten zieten. Monarkek, burgesien kexak entzuteran eta asetzearen truke, zergak edo diru-laguntzak ordaindu behar zituzten.

Burgesiaren boterea ez zen berdina erresuma guztietan, erresuma batzuetan beste batzuetan beino botere gehiago zuten.

# data[].attributes.body
XIV. mendean, Europako biztanleria zenbait zorigaitz (desgrazia) zituen, gosea, gerra izurritea. Horiek guztiak larriak ziren, Behe Erdi Aroko krisia sortu zuten.

Izurrite Beltza Europara iritsi zen

Izurrite Beltza 1348. urtearen inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen, arratoietatik zetorren, arkakusoetatik (pulgetatik), gainera, oso hilkorra zen. Beraiek ez zekiten nondik zetorren gaixotasun hau, eta hiposi batzuk adierazi zituzten: batzuk juduak zirel errdudunak esaten zuten, beste batzuk jainkoaren zigorra zela...

SINTOMA NAGUSIAK:

Sukarra, arnasketa- eta zirkulazio- arazoak eta azalak kolore beltzaxka hartzea.

Zenbait neurri partzial aplikatu ziren, gaixoak isolatzea... pandemia ez zen gelditu eta hondamen handia sortu zuen zeinbat boladatan Europan. Bolada horiek gero eta intsentitate txikiagoak izan ziren.

Ahulduta zegoen biztanleriari eragin zion

Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak eragin zituen Europan:

· Gerra ugari gertatu ziren.

· Lurra txikitu egin zen.

·Tenperatura txarra (Izotz Aro Txikia) hasi zen.

Ondorioak Demografian

Izurrite Beltzak, biztanleriaren %30-40ren heriotza eragin zuen, (73 milioitik 45 milioira).

Ondorioak ekonomian

Pandemia sortzerakoan, testuinguru ekonomikoa depresiokoa zen, biztanleria murriztean, produktu-eskaria ere murriztu egin zen, horren ondorioz, geldialdia gertatu zen artisautzan eta merkataritzan. Laborantza-lurrak abandonatu zituzten, horrek nekazaritza-ekoizpenak behera egitea, prezioak igotzea eta jornalariek soldata-igoerak eskatzea eragin zuen.