# data[].attributes.body
Człowiek (od chwili narodzin, a nawet jeszcze w łonie mamy) odbiera świat nie tylko pięcioma podstawowymi zmysłami (dotyk, smak, słuch, węch, wzrok). Ważne są też informacje płynące z innych źródeł – wpływ na nas mają także ruch, siła grawitacji i pozycja ciała. Dlatego właśnie w teorii integracji sensorycznej mówi się o trzech układach:
•dotykowym – pozwala na odczuwanie zimna, ciepła, bólu, właściwości i rodzajów przedmiotów, dzięki niemu np. po ciemku jesteśmy w stanie znaleźć przedmiot, którego szukamy,
•przedsionkowym – koordynuje ruchy oczu, głowy oraz całego ciała, pozwala balansować bez spadania na równoważni, bujać się na huśtawkach, w miarę sprawnie łapać równowagę, kiedy na przykład się potkniemy,
•proprioceptywnym – odbiera informacje z naszych mięśni i stawów, żeby informować mózg o pozycji naszego ciała. Dzięki niemu umiemy np.dobrze posługiwać się ołówkiem lub odbijać piłkę o ziemię.
Te wszystkie systemy zmysłowe powinny nie tylko bardzo dobrze funkcjonować, ale również ściśle ze sobą współdziałać. Niestety to tylko teoria, a rzeczywistość sobie.

Oto opowieść o 6-letnim chłopcu, który ma problemy z integracją sensoryczną, która troszeczkę przybliża, jak funkcjonuje dziecko z problemami SI.

Jest siódma. Pawełek budzi się. Jest mu zimno, bo w nocy zdjął bluzę od piżamy, gdyż uwierała go metka (nadwrażliwość na dotyk). Wstaje i idzie do łazienki. Po drodze zderza się z futryną (problem z oceną odległości). Korzysta z toalety, ale nie chce spuścić wody, bo denerwuje go ten dźwięk (nadwrażliwość słuchowa). Z trudem odkręca kurek (problem ze sprawną rączką), myje się w zimnej wodzie (problem z dotykiem) i zapomina wytrzeć ręce w ręcznik, bo nie czuje wilgoci. Chłopiec idzie na śniadanie. Po drodze potyka się o krzesło (problem z równowagą i wyczuciem własnego ciała). Na śniadanie nie chce jeść płatków, bo nie znosi chrupiącego jedzenia (nadwrażliwość na dotyk i bodźce słuchowe). Przed wyjściem mama daje mu kurtkę, ale on protestuje, mówiąc, że nie jest mu zimno i nie lubi szelestu kurtki (problemy z dotykiem, bodźcami słuchowymi, odczuwaniem zimna).W końcu Pawełek wkłada polar. Trochę się denerwuje, bo w przedszkolu są zajęcia plastyczne: lepienie z plasteliny, rysowanie, malowanie, za którymi nie przepada (trudności z dotykiem i sprawną rączką) i zajęć ruchowych, na których chłopiec słabo sobie radzi (kłopoty z równowagą i wyczuciem ciała).

# data[].attributes.body
Praca z dzieckiem niekoniecznie oznacza granie roli terapeuty. Nie oznacza też, że powinieneś poświęcić wiele godzin każdego dnia na domową terapię. Czasem wystarczy kilkanaście minut dziennie. Pomaganie twojemu dziecku w domu to coś więcej niż styl życia. Będziesz musiał/a zmienić swoje myślenie i swój tryb życia. Jeżeli potrafisz to zrobić, będziesz na dobrej drodze do zorganizowania diety sensorycznej.

Jak zorganizować środowisko w którym przebywa dziecko?

v  Gdy dziecko jest nadwrażliwe wzrokowo.

Raczej nie stosuj tapet o jaskrawych kolorach i z dużą ilością ornamentów czy wzorów. Zastosuj wyłącznik światła z możliwością regulacji natężenia oświetlenia tak by intensywność dostosować do potrzeb dziecka: wyższa gdy bawi się, uczy, jest aktywny; niższą gdy zbliża się pora snu. W pokoju ogranicz nadmiar zabawek. Nawet jeśli dziecko ma dużo zabawek to część schowaj do pojemników i do zabawy wyjmuj określone klocki, samochody, układankę itp. Jeśli dziecko jest w wieku szkolnym i zaczął się okres odrabiania lekcji, nigdy nie stawiaj biurka tuż przy oknie, tak by dziecko patrzyło wprost na okno. Nie jest dobrze gdy biurko stoi naprzeciwko półki, na której stoją zabawki, kolorowe książki, ponieważ dla dziecka nadwrażliwego wzrokowo wszystko to są elementy pobudzające, rozpraszające uwagę. Jeśli trzeba można ustawić na biurku parawan, który odetnie dziecko od nadmiaru bodźców. Część dzieci nadwrażliwych wzrokowo ma kłopoty z jedzeniem pewnych pokarmów. Nie lubią kiedy się ze sobą stykają lub nakładają np. nie znoszą jak polewamy coś sosem, lub jak sałatka styka się lub leży na ziemniakach itp. Akceptując to warto zastosować talerzyki z oddzielnymi przedziałami w których znajdą się poszczególne pokarmy.

v  Gdy dziecko jest nadwrażliwe słuchowo.

Nadwrażliwość słuchowa ma różne oblicza i myśląc o dostosowaniu domu do potrzeb dziecka nadwrażliwego należy uwzględnić specyfikę potrzeb charakterystycznych dla konkretnego dziecka. Generalnie w pomieszczeniu gdzie przebywa dziecko nie powinno być nadmiaru dźwięków. Niedopuszczalne jest by stale był włączony telewizor, czy radio. Czasem w pokoju dziecka umieszczamy akwarium – to również może być źródło stałego uciążliwego dźwięku / filtr, czy urządzenie do natleniania/. Hałas z ulicy, szczególnie latem gdy otwieramy okna też może być dezorganizujący. Pracujący wentylator, czy klimatyzator to również potencjalne źródła dźwięków przez nas nie dostrzegalnych, a dla dziecka nadwrażliwego uciążliwych. Jeśli nie można znaleźć lub wyeliminować dźwięków dezorganizujących zachowanie dziecka nadwrażliwego może warto zastosować dobre słuchawki. Dziecko może je zakładać gdy odrabia lekcję lub od czasu do czasu w ciągu dnia by choć na krótko odciąć go od nadmiaru dźwięków. Dzieci mogą nosić słuchawki, mogą też słuchać dźwięków lub muzyki zalecanej przez terapeutę lub takiej, która wycisza, organizuje zachowanie dziecka. Nadmiar dźwięków w łazience podczas kąpieli to wystarczający powód kłopotów z zasypianiem. Łazienka wyłożona ceramicznymi kafelkami sprzyja odbijaniu się dźwięków, nakładania się, czy powstawania echa zwykle przez większość z nas nierejestrowanego, a uciążliwego i pobudzającego dziecko nadwrażliwe. Więc dodatkowo jeszcze nie hałasujmy podczas kąpieli, może zaaranżujmy tak wystrój łazienki by wygłuszyć część dźwięków.

v  Gdy dziecko jest nadwrażliwe węchowo.

Zapachy mogą być organizujące, wyciszające lub pobudzające. Dla dziecka nadwrażliwego najgorszy jest chaos, mieszanki zapachów lub długotrwałe wystawienie na silne zapachy /np. pałeczki zapachowe, kominki zapachowe czy stale ulatniające się zapachy z elektrycznych aromatyzerów/. Jednak nawet zapachy jakie towarzyszą gotowaniu, przygotowaniu, smażeniu posiłku wystarczająco dezorganizują, utrudniające koncentrację, pobudzają. Również część posiłków może być nieprzyjemna dla wrażliwych węchowo dzieci. Nawet zbyt silne kosmetyki stosowane przez tatę lub mamę mogą nie tylko mieć wpływ na pobudzenie dziecka ale i na kontakty z rodzicami. Jeśli podczas kąpieli zastosujemy mydła, płyny o bardzo intensywnym aromacie to dziecko nadwrażliwe może mieć kłopoty z zasypianiem i spokojnym snem.

v  Gdy dziecko jest nadwrażliwe dotykowo.

Najbardziej dezorganizujące mogą być noszone ubrania, więc szanujmy uwagi dziecka w tym zakresie. Wycinajmy metki, unikajmy ubrań z wyraźnymi szwami od wewnątrz szczególnie jeśli zakładamy je bezpośrednio na ciało. Zwróćmy uwagę na skarpety, szwy w palcach mają zwykle kawałki nitek , które będą drażniły, piękny wyszyty wzór na skarpetce od wnętrza może być plątaniną nitek drażniących dotykowo. Czasem gumki wokół nadgarstków lub bioder mogą być nieprzyjemne. Dzieci nadwrażliwe nie lubią też golfów, nie znoszą swetrów wełnianych /mają dużo włosków/ czy zbyt obcisłych koszulek, majteczek.
Czesanie, a tym bardziej obcinanie włosów to bardzo nieprzyjemna i stresująca czynność dla dzieci nadwrażliwych dotykowo. Więc może przed obcinaniem włosów warto zmiękczyć je odżywką czy po prostu zmoczyć. Dobrze osłonić szyję dziecka by włosy nie dostały się za koszulkę, a natychmiast po obcięciu wykąpać dziecko i zmienić ubranie.
Nadwrażliwość dotykowa to jeden z poważnych czynników wpływających na to co jemy. Szanujmy wskazówki dziecka co lubi, a czego nie lubi, nigdy nie wymuszajmy jedzenia czegoś co nam wydaje się smaczne i ważne dla diety lub nie stosujmy przekupstwa /jak zjesz to dostaniesz... , jak nie zjesz to nie będziesz.../ . Wszystkie te działania nawet jeśli spowodują, że dziecko zje to co chcemy by zjadło i tak w konsekwencji będą skutkowały pobudzeniem czy dezorganizacją zachowania.

Jakie ćwiczenia mogę zastosować by wpłynąć na poprawę integracji sensorycznej, organizację zachowania? Jakie ćwiczenia powinny znaleźć się w      "diecie sensorycznej"?
Oczywiście nie ma uniwersalnych ćwiczeń korzystnych dla każdego dziecka jednak można mówić o ćwiczeniach – zabawach, które można dość bezpiecznie stosować w domu.Zapraszam dalej…

# data[].attributes.body
Przykłady ćwiczeń, stymulacji układu przedsionkowego i proprioceptywnego w domu:

Turlanie się, toczenie się - po podłodze, różnych fakturach, zawijanie dziecka w sprężysty materiał np. karimatę, w różnych kierunkach, po niestabilnej powierzchni (np. nie do końca napompowanym materacu), w pudełku kartonowym

Kołysanie - na piłce, łódeczka- na plecach, na brzuchu, przód-tył, bok

"Wahadło"- pozycja stojąca: kołysanie się na boki, na szeroko rozstawionych nogach przenoszenie ciężaru ciała z nogi na nogę( na boki, przód-tył), w siadzie skrzyżnym wprawianie tułowia w ruch wahadłowy i kolisty, ruchy wahadłowe głowy od barku do barku

Przewroty - w przód, w tył

Kręcenie- na krześle obrotowym

Zeskakiwanie na miękkie podłoże - z pudełka, plastikowej miski

Przeskakiwanie przez przeszkody - rozłożony pasek, skakankę

Podskoki, skoki - obunóż, na jednej nodze, przeskakiwanie z nogi na nogę, skakanie wokół własnej osi, według instrukcji, gdzie ma skoczyć dziecko, naśladując zwierzęta(żabę, słonia, królika itd.), wokół woreczka, krążka, przeskoki nad woreczkiem przodem, tyłem , bokiem, obunóż, na jednej nodze, podskoki z przedmiotem trzymanym miedzy kolanami

Bujanie - dziecka w kocu, w fotelu na biegunach

Ciągnięcie - dziecka na siedząco, na leżąco  w kocu trzymając drążek, kijek

Marsz - połączony z podnoszeniem i opuszczaniem głowy, w miejscu- kolana unosimy wysoko lub połączony z wymachami rąk

"Karuzela" - dziecko trzyma linę, pasek od szlafroka w pozycji leżącej na brzuchu( na kocu) rodzic kręci nią w koło (zmiana pozycji: leżąc na plecach, w siadzie)

Wchodzenie na stopień, podnóżek, step i schodzenie, wchodzenie i schodzenie po schodach

Huśtanie linearne w zwisie na rękach jeżeli mamy w domu drążek :do przodu- do tyłu, na boki, góra-dół

Obroty wzdłuż ściany w pozycji stojącej: z punktu A do B (W danym punkcie może być przypięta sylaba, obrazek, może dziecko przenosić przedmiot)

Spoglądanie daleko przez lewe/prawe ramię: pokazujemy obrazek, przedmiot, obrazek jest przyczepiony na ścianie

Skakanie w gumę, na skakance, gra w klasy -  to tylko niektóre z zabaw rozwijających układ przedsionkowy oraz motorykę dużą. Jeżeli zmysł równowagi funkcjonuje prawidłowo, wykształcają się ruchy lateralnie naprzemienne stymulujące wzrost spoidła wielkiego odpowiadającego za współpracę półkul, a tym samym współpraca między obiema półkulami zapewnia pełne wykorzystanie potencjalnych możliwości mózgu i zapewniają prawidłową integrację międzypółkulową w przyszłości.

# data[].attributes.body
Układ przedsionkowy – zwany zmysłem równowagi jest odpowiedzialny za nasze relacje z grawitacją i silnie związany z wszelkimi układami sensorycznymi w naszym organizmie. Ma również swój udział w koordynacji i odczuciach ruchów całego ciała, właściwej postury ciała. Dojrzewanie i integracja układu przedsionkowego z innymi układami sensorycznymi odbywa się przez długi czas po urodzeniu dziecka, a ważną role w tym procesie odgrywa aktywność ruchowa dziecka. Zapewnia on równowagę statyczną oraz dynamiczną. Jeżeli jest prawidłowo ukształtowany to decyduje on o szybkim rozwoju motoryki dużej. Sprawny układ przedsionkowy będzie odpowiadał również za utrzymywanie gałek ocznych w równowadze, co jest niezbędnym warunkiem do rozpoczęcia czytania. Ma ogromne znaczenie dla rozwoju i uczenia się. Bez aktywacji układu przedsionkowego dzieci są apatyczne. Nudzą się, gdyż nie są zdolne do bardziej złożonej aktywności. Często same dążą do autostymulacji w domu i również w szkole, np. bujają się na krzesłach, kręcą się, upuszczają przedmioty, uwielbiają wesołe miasteczka.

Źle funkcjonujący układ przedsionkowy ujawnia się w postaci trudnych do wyjaśnienia zaburzeń związanych z uczeniem się, emocjami, zachowaniem i sprawnością ruchową dziecka.

Noworodki i małe dzieci bardzo lubią stymulacje przedsionkową w postaci powtarzających się ruchów kołysania, huśtania, kręcenia. Taka stymulacja powinna być nieodłącznym elementem zabawy małego dziecka z rodzicem, jak i starszego.

Ćwiczenia stymulujące układ przedsionkowy powinny trwać 2 minuty, ponieważ zakończenia nerwowe męczą się po tym czasie i nie podlegają stymulacji, później należy wykonać ćwiczenia statyczne.

Zmysł propriocepcji.

To najprościej mówiąc taki zmysł człowieka, dzięki któremu doskonale wiemy jak ułożone są nasze nogi, jak nie patrzymy. Propriocepcja informuje nas o tym, gdzie znajdują się w danym momencie części ciała i dzięki temu umożliwia dostosowanie do tego pozycji. Jest to wewnętrzne poczucie siebie, które pozwala nam wykonać bardziej szczegółowe manewry bez udziału świadomego myślenia i bez informacji pochodzących z innych zmysłów. Układ propriocepcji odbiera bodźce związane z uciskiem, rozciągnięciem, ustawieniem i ruchem ciała wobec siebie Receptory propriocepcji znajdują się w całym naszym ciele – w stawach, mięśniach, ścięgnach. Układ propriocepcji odbiera bodźce związane z uciskiem, rozciągnięciem, ustawieniem i ruchem ciała wobec siebie. Kiedy mięśnie lub skóra naciągają się lub kurczą, a poszczególne części ciała zginają się i prostują ,pochodzące z nich informacje pokazują ośrodkowemu układowi nerwowemu gdzie i kiedy odbywa się ruch.

Rola propriocepcji:

• Informuje nas gdzie w przestrzeni znajduje się całe nasze ciało oraz jego części

• W jakim położeniu względem siebie znajdują się części naszego ciała

• Jak bardzo i jak szybko rozciągają się nasze mięśnie

• Jakie jest nasze wyczucie czasu

• Z jaką siłą pracują nasze mięśnie

• Zwiększa świadomość ciała

• Kieruje naszymi ruchami

• Pomaga w ekspresji ciała

Pomaga nam płynnie chodzić, szybko biegać, nosić walizkę, stać, siedzieć, leżeć i rozciągać się. Wszystkie te informacje są nam potrzebne do tego, aby wykonać prawidłowo jakikolwiek ruch naszym ciałem.

Drodzy dorośli - wszyscy powinniśmy mieć świadomość, że radosna, różnorodna zabawa w dzieciństwie może ukształtować człowieka z wyobraźnią, wykorzystującego w pełni swoje potencjalne możliwości intelektualne, widzącego wyraźnie cel i sens swojego życia.

# data[].attributes.body
Zmieniajcie kierunek pracy nóg i tempo. Jazda pod górkę to większy nacisk na stopy, a z górki to większy luz.

# data[].attributes.body
To ćwiczenia bardzo angażuje pracę brzucha i wspomaga koordynację. Jest dosyć trudne, ale warto próbować. Zmieniajcie kierunek.

# data[].attributes.body
Wszystkim znane ćwiczenie wielostawowe. Wart o je wykonywać nie tylko w miejscu.

# data[].attributes.body
Podkładamy kocyki pod brzuch i ścigamy się. Jak słychać wiele zabawy. Zamiast wyścigów dziecko może samodzielnie przewozić z jednego miejsca w inne np. skarby. Ćwiczenie bardzo wzmacnia górną część pleców, poprawia orientację w przestrzeni itd.

# data[].attributes.body
Tym razem w siadzie. Warto zwrócić uwagę, aby dziecko kolanka miało złączone podczas ćwiczenia.

# data[].attributes.body
Warto ćwiczyć podania i chwyty różnymi przedmiotami. Zwiększać podczas ćwiczeń odległość. Dziecko łapie zawsze w obie rączki, ale możemy rzucać dwoma , jedną, na zmianę prawa, lewa.