# data[].attributes.headline
Neem nu het onthaalmoment. Ook daar is vaak veel ‘wachttijd’ en is de juf vaak aan het woord. Ze stelt weinig open vragen, er is vaak weinig ruimte voor echte interactie. Daardoor wordt dat moment een routine. Als kinderen weten wat er gaat gebeuren, dreigt de taal te verdwijnen. Een kringgesprek moet ook soms een ‘chaotisch’ moment kunnen zijn. En als een klaspop een routine wordt en kinderen al op voorhand weten wat de vraag zal zijn en wat zal komen, gooi je die beter buiten.”

# data[].attributes.subject
Neem nu het onthaalmoment. Ook daar is vaak veel ‘wachttijd’ en is de juf vaak aan het woord. Ze stelt weinig open vragen, er is vaak weinig ruimte voor echte interactie. Daardoor wordt dat moment een routine. Als kinderen weten wat er gaat gebeuren, dreigt de taal te verdwijnen. Een kringgesprek moet ook soms een ‘chaotisch’ moment kunnen zijn. En als een klaspop een routine wordt en kinderen al op voorhand weten wat de vraag zal zijn en wat zal komen, gooi je die beter buiten.”

# data[].attributes.body
Er zijn 2 vormen van Samen-Spel:
Relatie-Spel (=het kind heeft de bal in handen)
Regel-Spel (=de leerkracht heeft de bal in handen)

# data[].attributes.body
Verwoord wat je doet, stel open vragen, laat ruimte voor interactie, laat kleuters per twee praten over hun weekend

# data[].attributes.headline
Wachten in de kleuterklas: maak van routines leerkansen

# data[].attributes.subject
Wachten in de kleuterklas: maak van routines leerkansen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jonge kleuters zijn een kwart van de schooldag aan het wachten. Dat blijkt uit onderzoek van de UGent. "We zien zorg en leren nog te veel als tegengestelde begrippen", zegt specialist Brecht Peleman. "In routines zitten net veel leerkansen."

Brecht Peleman: "Als sociaal pedagoog kom ik regelmatig in kleuterklassen. Met mijn collega's onderzocht ik hoe kinderen de overgang naar de kleuterschool ervaren. Het viel ons daarbij op dat kleuters vaak moeten wachten. Zeker in de instapklas, waar er grote tempoverschillen tussen kinderen zijn. Mijn collega's en ik besloten die wachttijd te meten. Wat bleek: een kleuter zit 20 tot 30 % van de tijd te wachten. Een kwart van de schooldag dus. Het betreft hier een kleinschalig onderzoek: in totaal filmden we 100 uur op 4 scholen. Die 20 tot 30 % wachttijd is dus niet representatief voor heel Vlaanderen. Maar in het onderzoek van collega's komen wel vergelijkbare cijfers naar voren."

Wat versta je precies onder 'wachttijd'?

Brecht Peleman: "Met wachttijd bedoel ik alle momenten waarop een kleuter in stilte niets te doen heeft. Wachttijd start zodra een kind klaar is met een activiteit - het heeft zijn jas aan, het heeft zijn fruit op - en stopt zodra er een nieuwe activiteit start. Als een kind direct na het fruitmoment een boek mag lezen, is er dus geen wachttijd."

De vele wachttijd is zeker niet de schuld van kleuterleraren. Het is een gevolg van hoe we het kleuteronderwijs in Vlaanderen organiseren
Brecht Peleman
specialist

Hoe komt het dat kleuters zoveel moeten wachten?

Brecht Peleman: "De vele wachttijd is zeker niet de schuld van kleuterleraren. Het is een gevolg van hoe we het kleuteronderwijs in Vlaanderen organiseren. Kinderen tot 2,5 jaar gaan naar de kinderopvang, een onthaalouder of blijven thuis. Op die plekken staat zorg centraal. Vanaf 2,5 jaar gaan ze naar de kleuterklas. Daar draait plots alles om het leren. Maar zorg en leren zijn geen tegengestelde begrippen. Ik geloof hard in 'educare', een holistische kijk op onderwijs waarin zorg en leren met elkaar zijn verweven. Elke kleuter ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Niet alle instappers zijn al zindelijk, of kunnen zich lang concentreren. Sommigen hebben nog veel nood aan troost en slaap. Tot 2,5 jaar zijn die zaken geen probleem, daarna plots wel. Terwijl ze heel normaal zijn voor 2- tot 4-jarigen."

"In de kinderopvang staan ze met 1 volwassene per 8 kinderen. In een kleuterklas is dat soms 1 op 24. En kleuters kunnen op 7 momenten in het schooljaar instromen, waardoor de groep continu aangroeit. Bovendien is die groep in de meeste scholen homogeen samengesteld. In de doorsnee instapklas zitten allemaal heel jonge kinderen samen, met allemaal dezelfde 'zorgnoden'. Probeer dat maar eens te managen. Veel tijd gaat naar het aanleren van routines: je jas aan de kapstok hangen, je brooddoos op de juiste plek leggen, in de kring gaan zitten als de leraar een belletje luidt ... Wie al klaar is, zit vaak te wachten op de rest."
Dus vooral snelle kleuters zijn de dupe?
Brecht Peleman: "Ik zie dat niet zo zwart-wit. Uiteraard zijn kleuters die al vertrouwd zijn met de schoolse routines en de Nederlandse taal sneller klaar. Maar hun klasgenootjes moeten veel meer tegelijk doen: een nieuwe taal begrijpen, nieuwe routines aanleren, de Vlaamse schoolcultuur leren kennen. Ook al doen ze hun best, ze gedragen zich niet altijd zoals de leraar verwacht. Waardoor die hen sneller berispt, wat hun leerkansen niet ten goede komt. Een voorbeeld: ik bezocht een klas waar kleuters in stilte hun koek aten. Leerlingen die met elkaar beginnen te spelen, krijgen een uitbrander. Maar als een taalvaardig meisje de juf rustig aanspreekt, ontstaat er een gesprek. De juf stelt haar vragen, geeft feedback op haar taal. Onbedoeld gaat er zo een extra leerkans naar een kind dat al vaardig is in de Nederlandse (school)taal.

Waarom niet die routines benutten als leerkans? Maak gebruik van die tempoverschillen: laat kinderen elkaar helpen
Brecht Peleman
specialist

Hoe kan je als leraar de wachttijd verminderen?

Brecht Peleman: "Kleuterleraren willen routines vaak zo snel mogelijk afhandelen. De kleuters doen hun jas aan, eten hun koek in de gang en gaan dan buiten spelen. Dat is niet alleen onaangenaam, je blijft ook met die tempoverschillen zitten. Waarom niet die routines benutten als leerkans? Maak gebruik van die tempoverschillen: laat kinderen elkaar helpen. Een kind dat zelf zijn jas kan aandoen, kan een klasgenoot helpen. Ondertussen ontstaat er een gesprekje. In graadsklassen met eerste, tweede en derde kleuters zijn nog veel meer mogelijkheden voor peer learning. En waarom binnen de 4 muren van je klas blijven?"

"Ik ken een school waar kinderen van het vijfde en zesde leerjaar het slaapmoment van de kleuters begeleiden. Kinderen leren daar superveel van. Misschien niet de dingen die we meten in tests, maar het maakt ze wel zorgzaam en zelfredzaam. En terwijl ze met elkaar babbelen, oefenen ze hun taal. Natuurlijk is het minder controleerbaar dan 22 kleuters laten wachten terwijl je de laatste 2 aanspoort op sneller op te ruimen. Maar je moet als leraar geen schrik hebben om af en toe chaos toe te laten."
Zijn er ingrepen op schoolniveau die het wachten beperken?
Brecht Peleman: "Tijdens de schooldag ervaart een kleuter allerlei bruuske overgangen, veroorzaakt door het onderwijssysteem. De voor- en nabewaking en de middagpauzes vallen bijvoorbeeld niet onder de officiële onderwijstijd. Daardoor is de kleuterleraar, het vertrouwde volwassen gezicht, niet altijd bij de kinderen. Ook tijdens de speeltijd werken scholen vaak met een beurtrol. Natuurlijk hebben leraren recht op pauze, maar bekijk het eens door de ogen van een kleuter. Die maakt lange dagen, bij veel verschillende volwassenen. Tijdens die tussenmomenten vertoeven kleuters bovendien in heel grote groepen met weinig begeleiding. Zeker voor de jongste kleuters zijn het eerder spannende dan ontspannende momenten. Ze zijn bepalend voor hoe een kleuter de dag ervaart."

"Moeten pauzes per se collectief? Met meerdere leraren voor een groep ben je flexibeler. Terwijl de ene leraar pauzeert, blijft de andere bij de kinderen. Minder gezellig misschien, maar leuke babbels in de lerarenkamer maken niet per se een sterk schoolteam. De instapklas is de toegangspoort waardoor de maatschappij in al haar diversiteit de school binnenkomt. Daarom moet het schoolteam kleuterleraren meer helpen en waarderen. Wachttijd is een uitdaging die je met z'n allen moet aanpakken."

Minder wachten in de kleuterklas: 6 tips

1. Time het opruimen

"In de klas van mijn dochter gaat een van de leerlingen na het spelen rond met een belletje. De uitdaging: als het belletje stopt, is alles opgeruimd en zit ieder kind in de kring. Wie zijn eigen speelgoed al heeft opgeborgen, helpt een klasgenoot."

2. Glijdende speeltijden

"De speelplaats wordt gedomineerd door de oudste kinderen. De allerjongsten spelen niet, maar drentelen rond de toezichthouder. Ik ken een school die daarom werkt met glijdende speeltijden. De eerste 10 minuten hebben de kleuters de speelplaats voor zichzelf. Dan komen de lagereschoolkinderen erbij en spelen ze 10 minuten samen. Daarna gaan de kleuters naar binnen en kunnen de oudste kinderen naar hartenlust ravotten."

3. Om beurten omkleden

"Ik bezocht ooit een klas die na de speeltijd op uitstap ging. Ze verzamelden in de rij en wachtten tot alle andere klassen binnen waren. Dan gingen ze zelf binnen hun laarzen aandoen. Om vervolgens weer naar buiten te gaan! Waarom riep die leraar de kleuters niet in kleine groepjes bij zich tijdens de laatste minuten van de speeltijd? 10 minuten minder pauze voor de leraar, maar een veel rustiger begin van de uitstap."

4. Eerst een koek, dan een boek

"In veel kleuterklassen verloopt het koek- en fruitmoment in stilte. Het is een welkom rustpunt in een drukke dag. Maar snelle eters zitten soms een kwartier te wachten. Dat kan je opvangen door een stille activiteit te voorzien voor wie al klaar is: een boekje lezen, bijvoorbeeld. Zorg wel voor wat variatie, anders hebben ze op den duur de hele klasbib uit."

5. Middageten in de klas

"In sommige scholen duurt de middagpauze wel 1,5 uur. In de bomvolle refter komen veel kleuters niet tot eten. Ze zijn moe en overprikkeld. Sommigen vallen spontaan in slaap. Dus waarom niet die middagpauze herdenken? Ik ken een school waar de kleuters in hun eigen klas eten. Elke middag schuiven er ook 3 leerlingen van de lagere school aan. Zij babbelen met de kleuters. Ze stimuleren hen om hun brooddoos leeg te eten en halen een doekje als er wordt gemorst. En als de kleuters na het eten een dutje gaan doen, wandelen ze hen naar de slaapzaal."

6. Niet 'klaar' voor de bel gaat

"Veel kleuterleraren eindigen de dag met een afsluitende kring. Daarna wachten de kleuters in stilte op hun ouders. Startklaar met hun jas en boekentas. Waarom mogen ze niet nog wat spelen? Zo stimuleer je ouders de klas binnen te gaan. Je ziet hoe ze met hun kind omgaan, je kan een babbeltje doen ... Ook als je op de speelplaats op de ouders wacht, kan je daar een leermoment van maken. Speel bijvoorbeeld samen een afsluitend spel."

Ook op de website van VBJK vind je interessant materiaal over de overgang naar de kleuterschool.

Kyra Fastenau

# data[].attributes.attachment_link.title
Wachten in de kleuterklas: maak van routines leerkansen

# data[].attributes.attachment_link.description
Jonge kleuters zijn een kwart van de schooldag aan het wachten. Dat blijkt uit onderzoek van de UGent. "We zien zorg en leren nog te veel als tegengestelde begrippen", zegt specialist Brecht Peleman. "In routines zitten net veel leerkansen." Brecht Peleman: "Als sociaal pedagoog kom ik regelmatig in kleuterklassen.

# data[].attributes.body
De juf peilt naar ervaringen met kleuters, ze verhoogt zo de betrokkenheid en biedt hen spreekkansen.

# data[].attributes.headline
Verbindende, positieve en laagdrempelige aanpak

# data[].attributes.subject
Verbindende, positieve en laagdrempelige aanpak

# data[].attributes.body
Een goede band in de kleuterklas heeft positieve effecten op de verdere schoolloopbaan: welbevinden maar ook leerwinst.  Vergeet de grijze muisjes niet!

# data[].attributes.headline
Thuis zijn er ook heel veel routines en andere (leer)momenten waar ouders hun kinderen kunnen stimuleren. Ga hierover in gesprek met ouders. Vertel hoe jij het in de klas aanpakt.

# data[].attributes.subject
Thuis zijn er ook heel veel routines en andere (leer)momenten waar ouders hun kinderen kunnen stimuleren. Ga hierover in gesprek met ouders. Vertel hoe jij het in de klas aanpakt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In basisschool Klavertje Vier organiseren de kleuterleraren niet 'zomaar' een wekelijks openklasmoment. Samen met Centrum voor Basiseducatie Brusselleer werken ze aan taalvaardigheid, de band tussen ouder en kind én het contact tussen ouder en leraar. 3 vliegen in 1 klap dus.

Basisschool Klavertje Vier is het kleurrijke hart van het Brusselse Maximiliaanpark. 's Ochtends tegen half 9 verzamelen er kinderen in alle tinten. En op donderdagen nemen niet alleen zij, maar ook hun ouders de trap naar de klassen van juf Bo, juf Sarah en juf Hilde.

"Kom, papa!" Kelyjah neemt haar vader bij de hand. Die neemt wat onwennig plaats op een kleuterkrukje. Zijn knieën steken boven de tafel uit." C'est ma première visite. " Geen probleem, Kelyjah en haar vriendin Gaëlle leggen wel uit hoe het hier werkt.

De ouders zijn niet zomaar op klasbezoek. ' Welkom in de klas' is een project van Brusselleer, een Centrum voor Basiseducatie. Het is gebaseerd op de methodiek 'Thuis in taal' van Martine van der Pluijm (Hogeschool Rotterdam). Ouders doen wekelijks een korte taalstimulerende activiteit met hun kind. Een zoekprent, een kleurplaat, samen een popje wassen ...

De activiteit sluit aan bij het klasthema en is toegankelijk voor álle ouders, geletterde en laaggeletterde. Ouders mogen wel thuistaal gebruiken. Het doel is niet Nederlands oefenen, maar een rijk taalaanbod creëren. De leraren staan daarbij model: ze gaan de klas rond en tonen ouders wat de bedoeling is.

Boerderijdieren dobbelen

"Welkom, papa's en mama's, bienvenue", groet Rein, die vanuit Brusselleer de openklasmomenten mee begeleidt. "Vandaag hebben we een spel over -" "De boerderij!" roept Achraf enthousiast. "Inderdaad", glimlacht Rein naar de kleuter. "En wat heb ik hier? C'est quoi? " "Een dobbelsteen!"

Stap voor stap, in een mix van Nederlands, Frans en gebaren, overloopt Rein de opdracht. Elk groepje heeft een dobbelsteen en een blad met boerderijdieren. Die dieren moeten ze bedekken met 6 kleine papiertjes in verschillende kleuren. Op die papiertjes staan stippen: 1, 2, 3 ... zoals de ogen van een dobbelsteen. Ouder en kind dobbelen om beurten. Welk dier zit er onder het bijbehorende papiertje verstopt?

Achraf rolt met de dobbensteen. "Vier!" " Quelle couleur?" vraagt zijn vader, Mostapha. "Groen!" " Et quel animal?" "Een konijn, un lapin. Nu jij, papa."

Memory, wat is dat?

Mostapha ging zelf naar school in Spanje. Hij kent meer Frans dan Nederlands. "De onderwijsmethoden die de juffen hier gebruiken, zijn nieuw voor mij. Memory kende ik bijvoorbeeld nog niet. Het is niet moeilijk, als je ziet hoe het moet. Maar zou Achraf dit pakket zonder veel uitleg mee naar huis krijgen, dan wist ik niet wat ik ermee moest. Waarschijnlijk liet ik hem dan alleen de dieren benoemen, omdat ik de rest niet begreep."

"We gaan er vaak van uit dat elke ouder weet wat memory of een legpuzzel is", knikt Rein. Niet dus. Ook knutselopdrachten zijn lastig voor laaggeletterde ouders. "We hadden ooit zo'n dobbelsteen die je zelf in elkaar moet zetten, met knip- en vouwlijnen. Sommige ouders begonnen te knippen op de stippellijn."

Knippen is sowieso een uitdaging. Wie nooit leerde schrijven en daardoor onvoldoende fijne motoriek heeft ontwikkeld, doet soms wel 10 minuten over een figuurtje. "Een serieuze tijdsinvestering om al dat knipwerk voor te bereiden", vindt juf Bo. "Gelukkig neemt Rein die last van onze schouders."

Meer dan een taalbad

'Welkom in de klas' stimuleert niet alleen taalvaardigheid. Ook het contact tussen ouders en leraren is beter. "Vroeger zag ik juf Bo alleen op het oudercontact", vertelt Mostapha. "Wilde ik iets vragen, dan moest dat via de computer. Moeilijk. Nu stap ik gewoon op haar af."

Ook de extra quality time met hun kind vinden ouders fijn. "Fijn, even tijd voor mijn zoon", zegt Malia die daarnet bellend de klas binnenkwam. Inmiddels is haar smartphone in haar handtas verdwenen. "Door het werk komt het daar thuis niet altijd van."

Zara herkent dat. "Normaal ben ik nu al aan het werk, maar ik kan op donderdagen iets later beginnen." Omdat niet alle werkgevers zo flexibel zijn, zijn ook grootouders, ooms, tantes en buren welkom in de klas. En kinderen zonder begeleider? Die sluiten spontaan aan bij een ander groepje.

"Omdat 'Welkom in de klas' een heel schooljaar duurt, zien we elke ouder wel een keer", weet Rein. "De gemiddelde opkomst is 80%. Herhaling werkt: elke week dezelfde tijd en plaats."

"Wat ook helpt, is dat juf Hilde alle ouders op de speelplaats verzamelt ", vult Bo aan. "Dat is een extra geheugensteuntje en zo kunnen wij in alle rust het lokaal klaarzetten. In het begin kwam ik net van de trein gespurt en druppelden de eerste ouders al binnen."

Opstapje naar een certificaat

De samenwerking tussen Klavertje Vier en Brusselleer stopt niet bij de openklasmomenten. Zoals veel grootstedelijke basisscholen biedt de school ook een intensievere cursus aan voor laaggeletterde ouders. Daar staan Nederlands oefenen en integreren in het schoolleven centraal: hoe verloopt een oudercontact, hoe begeleid ik huiswerk ...

Ouders die dat willen, kunnen daarvoor 2 keer 2 uur per week terecht bij Rein. "Een van die momenten sluit direct aan op 'Welkom in de klas'. Zo kan ik ouders aan hun mouw trekken: heb je tijd? Blijf je dan nog even?"

Tijdens die langere bijeenkomsten groeit de vertrouwensband en vinden ouders gemakkelijker de weg naar een Centrum voor Basiseducatie, voor een cursus Nederlands met certificaat.
Meer info over geletterdheid vind je op de website van Onderwijs en Vorming. Wil jij als school met dit thema aan de slag? Het spel 'Tijd voor geletterdheid', ontwikkeld voor de Week van de Geletterdheid, helpt je op weg. Je vindt het op KlasCement, samen met andere inspirerende tools rond geletterdheid.
Kyra Fastenau

# data[].attributes.attachment_link.title
Taalstimulerende activiteiten voor kleuters én ouders

# data[].attributes.attachment_link.description
In basisschool Klavertje Vier organiseren de kleuterleraren niet 'zomaar' een wekelijks openklasmoment. Samen met Centrum voor Basiseducatie Brusselleer werken ze aan taalvaardigheid, de band tussen ouder en kind én het contact tussen ouder en leraar. 3 vliegen in 1 klap dus. Basisschool Klavertje Vier is het kleurrijke hart van het Brusselse Maximiliaanpark.

# data[].attributes.attachment_caption
Een boek vol talige tips bij routines in de onthaalklas en eerste kleuterklas.

# data[].attributes.body
Je bevordert met preteaching de voorkennis van je luisteraars en stimuleert verhaalbegrip!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In het kleuteronderwijs gebeurt preteaching vooral bij het voorlezen : meestal leest de leerkracht het verhaal dan al eens interactief voor aan een klein groepje minder taalvaardige kleuters, vóór het klassikale voorleesmoment. Ongetwijfeld doen jullie dat ook vaak op school! En gelijk heb je, want

. Geen overbodige luxe wanneer er met preteaching fris je de voorkennis van de kleuters op en verstevig je die grote verschillen tussen kleuters bestaan in hun voorkennis, en wanneer je weet dat de voorkennis bepaalt hoeveel kleuters leren (Kaefer et al., 2015; Kirschner et al., 2018).

Bovendien is preteaching een topstrategie om het verhaalbegrip te bevorderen (Shanahan et al., 2010). Dat is nodig, want wie een verhaal goed begrijpt, leert daar veel taal uit, en ook wereldkennis of socio-emotionele inzichten of ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Preteaching bij het voorlezen: vijf alternatieve vormen

# data[].attributes.attachment_link.description
In het kleuteronderwijs gebeurt preteaching vooral bij het voorlezen : meestal leest de leerkracht het verhaal dan al eens interactief voor aan een klein groepje minder taalvaardige kleuters, vóór het klassikale voorleesmoment. Ongetwijfeld doen jullie dat ook vaak op school! En gelijk heb je, want .

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe werk je aan rijke taal in de kleuterklas?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontdek de 3 elementen van een krachtig taalklimaat in de kleuterklas. Rijke taal vergroot de kansen van kwetsbare kinderen.

# data[].attributes.headline
Hoe kwaliteitsvol zijn de interacties in jouw klas?

# data[].attributes.subject
Hoe kwaliteitsvol zijn de interacties in jouw klas?

# data[].attributes.attachment_caption
Tips voor meer taal, meer denken en meer onderwijstijd in de tweede en derde kleuterklas.

# data[].attributes.headline
Meespelen vinden we heel rijk: vanuit betrokkenheid met de kleuters praten en interactie uitlokken. 

# data[].attributes.subject
Meespelen vinden we heel rijk: vanuit betrokkenheid met de kleuters praten en interactie uitlokken. 

# data[].attributes.body
We doen dit de hele dag door, het is een rode draad voor ons. De hoeken zijn zo ingericht dat de kleuters zelfstandig kunnen bezig zijn en wij ruimte hebben om mee te spelen. We maken en nemen de tijd als kleuteronderwijzers om gesprekken te voeren met de kleuters, om bijkomende impulsen te geven om hun spel te verrijken…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spelen en spelbegeleiding.

Soms krijg ik wel eens de vraag van collega's uit de hogere groepen; "Waarom veranderen jullie toch iedere keer die hele klas?"
Ik antwoord dan standaard dat dit onze methode is bij het thematisch onderwijs met kleuters.
Zoals er in de bovenbouw allerlei materialen worden gebruikt bij een les voor biologie of aardrijkskunde, zo gebruiken wij onze hoeken voor ieder thema. In deze hoeken wordt namelijk gewerkt. Hier lokken wij taal uit, zijn wij bezig met coöperatief werken, wordt de fijne en de grove motoriek geoefend, wordt het kritisch nadenken uitgedaagd en wordt de sociaal emotionele ontwikkeling bevorderd. Best een hoop voor hoeken waarin vaak "toch alleen maar gespeeld wordt".

Het doel van spel.

Spelstimulering is belangrijk bij de ontwikkeling van het jonge kind. Maar wat we nu precies onder spel verstaan en hoe dit spel het beste geïmplementeerd en gestimuleerd kan worden, dat blijft soms de vraag. Belangrijk is in ieder geval dat de leraar spel mogelijk maakt in een kleutergroep, in welke vorm dan ook. Er moeten speelruimten gecreëerd worden en er moet krachtig spelmateriaal beschikbaar worden gesteld,
Dit gebeurt met het realiseren vangoede hoeken. Maar wat is een goede hoek?

In een filmpje op de site van Leraar 24 hoorde ik de volgende uitspraak:
Een goede hoek verveelt nooit!

In het filmpje worden de kenmerken van een goede hoek opgenoemd.

De kinderen weten precies wat ze er kunnen doen.

De hoek is gevuld met krachtige materialen die tot de verbeelding spreken.

Er is ruimte en uitdaging voor de kinderen om hun fantasie de vrije loop te laten.

De hoek is een deel van de klas, staat niet op zichzelf maar vormt een geheel met het actuele thema.

De betrokkenheid in een spelhoek kan afnemen, op dat moment is het aan de leerkracht om via nieuwe impulsen de betrokkenheid weer te verhogen.
De rol van een juf of meester gaat daarom verder dan alleen de inrichting van de hoeken verzorgen.
Spelen gaat namelijk niet altijd vanzelf; kinderen moeten (soms) geholpen worden om hun spel op gang te brengen, om verschillende spelactiviteiten te ondernemen en om het spel op niveau te brengen en te houden.

Wanneer kinderen de ruimte krijgen om te spelen, zullen ze zich ontwikkelen.

Het spelen in hoeken stimuleert en ontwikkelt de volgende gebieden:

De sociale vaardigheden,

De motorische ontwikkeling.

Maakt ervaringen met de echte wereld mogelijk.

Vergemakkelijkt het omgaan met emoties.

Verbetert de taalontwikkeling.

Ontwikkelt het probleemoplossend denken.

Het grip krijgen op de wereld om hen heen.

Het spel wordt in de literatuur onderverdeeld in verschillende niveau's.

Kleuters hebben op verschillende momenten in hun ontwikkeling behoefte aan verschillende activiteiten. Twee- en driejarigen zijn vooral graag handelend ( manipulatief) bezig. In dit spel oefenen ze hun motoriek, leggen contact met anderen en leren ze taal gebruiken. Langzaamaan verandert het van manipulerend spel in rollenspel, waarin kinderen symbolische middelen kiezen voor de werkelijkheid. Ze worden dokter, moeder of groenteboer. In dit rollenspel neemt het onderlinge contact toe, breidt de taal zich uit en worden er relaties gelegd tussen voorwerpen en rollen ("zal ik deze appels in een zakje voor je doen?").

Rol van de leraar

Alle kinderen starten met bewegen en spelen in manipulerend spel, ook ondernemen alle kinderen na verloop van tijd rolgebonden handelingen, maar het interactieve rollenspel ontstaat niet automatisch. Veel kinderen blijven dan ook op dit punt steken.
En dit terwijl deze laatste fase juist zo belangrijk is voor de ontwikkeling van het kind; hier wordt namelijk een beroep gedaan op de sociale gevoeligheid en vaardigheid.
Bovendien wordt taal in het interactieve rollenspel gebruikt als communicatiemiddel en denkinstrument. Of kinderen klaar zijn voor deze fase, hangt van veel factoren af. Ze zijn daarin bijvoorbeeld vooral afhankelijk van hun sociale omgeving.

Wordt er thuis dezelfde taal gesproken als op school?

Wordt er gespeeld in de vrije tijd?

Stimuleren ook andere volwassenen het spel?

Als kinderen niet tot deze laatste fase van spel komen, is het belangrijk dat de leraar ingrijpt. Misschien is dit soms al nodig bij eerdere vormen van spel.

Twee manieren van spelstimulering

Eén manier om een kind te helpen is meespelen, waarbij het erg belangrijk is om de leiding van het spel bij het kind te laten liggen. In deze video zie je hoe je door kindvolgend mee te spelen het spontane spel en de taal van kinderen kunt verrijken. Je ziet hoe je kinderen vanuit manipuleren kunt stimuleren tot doen alsof en uiteindelijk tot het spelen van het zo belangrijke rollenspel.
Wanneer kleuters zich voldoende ontwikkelen tijdens hun spel, zal dat bijdragen aan hun verdere ontwikkeling en het leerproces. Kleuters hebben daar wel leerkrachten bij nodig.
In de volgende video wordt gezegd: Het spel waarderen, begeleiden en stimuleren is niet makkelijk. Kinderspel is echt geen kinderspel. Hier wordt het spel bevorderd met het spelstimuleringsprogramma "de Droomvogel".
2. Demonstratiespel
Een andere manier om kinderen te helpen met de spelontwikkeling is een rollenspel voor te spelen. Dit noemen we demonstratiespel.Kinderen hebben voorbeelden nodig Volwassenen zullen kinderen moeten leren spelen door zelf rollenspel voor te doen.Rollenspel is de hoogste en de belangrijkste vorm van spel. Kinderen die rollenspel spelen, doen in overleg met anderen de wereld om hen heen na en zetten die naar hun hand. Kinderen die veel rollenspel spelen, leren om zich in te leven in anderen. Ze leren denken over het handelen en redeneren van anderen. Ze ontwikkelen een theory of mind. Ze maken al spelend de wereld om zich heen eigen. In dit filmpje zie je een mooi voorbeeld van demonstratiespel.

Hoe werken wij op onze school aan spelstimulering?

Het meespelen in onze klas.

Al onze kleutergroepen werken via thematisch aanbod. Door ieder thema loopt een rode draad met een verhaallijn voor het spel in de themahoek.
We proberen de doelen van de verhaallijn per week in het thema iets aan te passen of uit te breiden. Een begeleider (leerkracht, onderwijsassistente of stagiaire) speelt liefst iedere dag mee en stimuleert de kinderen om zelf het spel te leiden. De begeleider kan elementen of handelingen toevoegen en de kinderen stimuleren om dit uit te spelen en daarop voort te borduren. Dit meespelen wordt ingeroosterd tijdens het werkmoment. De leerkracht of de assistente heeft een begeleidende rol als medespeler in de hoek.
Het is wel van belang dat je met je interventies aansluit bij het spel van het kind en dat je heel dicht bij de beleving van het kind blijft.

Het demonstratiespel in onze klas.

Bij elk thema proberen we twee of drie situaties voor te spelen met de volwassenen. We plannen die het liefst in op maandag zodat de kinderen er de hele week nog op door kunnen fantaseren. We gebruiken materialen uit de hoek en gebruiken die bij het demonstratiespel in de kring of we zetten de bijvoorbeeld de complete verteltafel of zandtafel in het midden en spelen hiermee een situatie of verhaal voor (dit kan door 1 persoon gedaan worden). Het taal geven aan een verhaal is voor kinderen met TOS vaak nog erg lastig en een goed voorbeeld is dan ook een belangrijk hulpmiddel voor deze leerlingen.
TIP: Zorg dat je bij het demonstratiespel je verhaallijn van tevoren hebt doorgesproken met je eventuele spelpartner. Maak dit ook duidelijk naar de kinderen. Ook dit is iets wat ze kunnen leren. Het overleggen over wie er wat gaat doen en waarmee is natuurlijk ook een belangrijke factor voor het succes van het spelverloop.

Momenteel zijn wij in de groep bezig met het thema Bang Mannetje en de herfst.

Bij ieder thema proberen wij zoals gezegd meerdere hoeken aan te passen, wat bij dit thema heeft geresulteerd in 4 hoeken:

1. Heksenhuis in de huishoek (met donkere hoek geïntegreerd).

2. Dinosaurusland in de zandtafel.

3. Verteltafel met bosgebied, een berenhol en kabouters.

4. Kabouterwinkeltje in de rekenhoek.

De Algemene doelen voor deze hoeken zijn:

Spelstimulering.

Interactie tussen leerlingen.

Nieuwe taal toevoegen bij de aanwezige woordenschat.

Praatprikkels voor thuis creëren.

Tips voor Interactie tussen leerlingen.

Het is goed om 2 hoeken een interactiemogelijkheid te geven. Maak bijvoorbeeld een rekenhoek met een opdracht waarbij ze materiaal moeten gaan lenen, kopen of bestellen in de

huishoek. De kinderen leren dat er verbanden zijn, leren de juiste vragen stellen en mee te denken met anderen in hun rol. Begeleiding of demonstratiespel is hier nog wel vaak een vereiste voor succes.

Hoe creëer je praatprikkels voor thuis?

Door het gebruik van klasbord maken wij dagelijks een paar foto's van spelmomenten in de groep. Vooral het spelen in de hoeken en de creatieve momenten zijn leuk om te zien voor ouders maar kunnen goed aanleiding vormen voor een gesprek thuis.

Ouders kunnen hierdoor gerichter vragen stellen..

Ouders kunnen ideeën krijgen om hierop door te gaan.

Ouders en kinderen hebben een taalmoment wat waardevol is voor het kind (uitbreiden en consolideren nieuwe taal).

Hoe kun je nieuwe taal toevoegen?

Voorspelen in de grote groep is effectief, alle kinderen worden geïnspireerd. Door spel te demonstreren kunnen er ook nieuwe woorden worden geïntroduceerd.
Je vangt dan twee vliegen in een klap, kinderen gaan beter spelen en gebruiken meer taal.
Bedenk daarom van tevoren goed welke woorden je gaat toevoegen in je demonstratiespel of tijdens het meespelen.

Praktijkvoorbeeld van een uitgewerkte verhaallijn binnen het thema Bang Mannetje en de heksen:week 1:
Ontdekken van de heksenhoek en maken van soepjes/dranken en meer. Wat doe je erin?
Nieuwe taal: goochelaar, tovenaar, toveren, roeren, mixen, toevoegen, ketel, pan, kakkerlakken, spinnenpoot, eikel, kastanje, noot, paddenstoel, enz.
week 2:
Dieren verzorgen uit het bos die ziek zijn. Hoe maak jij ze weer beter?
Nieuwe taal: angstig, dapper, spuit, wond, drankje, medicijn, griep, rillerig, beter, gezond, koken, bakken.
week 3:
een probleem introduceren door een verdwaald dier aan te laten kloppen bij de heksen, hoe komt het diertje weer thuis?
Nieuwe taal: verdwaald, de weg kwijt, richting, omweg, ronddwalen, zoeken, vinden, bang, ongerust, het pad, de kaart, wandeling, volgen, achterna lopen, weglopen, angstig, dapper

De nieuwe woorden komen ook weer terug in de clusters van LOGO3000, onze woordenschatmethode.

Conclusie:

Spelen is leren en leren is spelen!!

# data[].attributes.attachment_link.title
Spelhoeken en begeleiding! | DigiTAALSpeciaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Soms krijg ik wel eens de vraag van collega's uit de hogere groepen; "Waarom veranderen jullie toch iedere keer die hele klas?" Ik antwoord dan standaard dat dit onze methode is bij het thematisch onderwijs met kleuters. Zoals er in de bovenbouw allerlei materialen worden gebruikt bij een les voor biologie of aardrijkskunde, zo gebruiken wij onze hoeken voor ieder thema.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kleuters leren door te spelen, zo maken ze zich de wereld om hen heen eigen. Spelen is ook van invloed op de taalontwikkeling. Speelexpert Margot Wouterse vertelt in dit artikel welke fases er zijn in spelontwikkeling en hoe je als leraar het spel kunt verrijken.

"De spelontwikkeling verloopt in opeenvolgende fases: van manipulatief spel (met de handen), naar doen alsof en uiteindelijk rollenspel", zegt Wouterse, ontwikkelaar van de VVE-methodiek 'Speelplezier'. In de video zie je welke vormen en fases je in het spel van kinderen kunt onderscheiden. Rollenspel is de belangrijkste en meest complexe vorm van spel. Dit is ook belangrijk voor de taalontwikkeling. Kinderen die veel rollenspellen spelen, leren zich in te leven in een ander en gebruiken complexere zinnen.

Meespelen verrijkt het spel

Als leraar kun je het spel van leerlingen verrijken door zelf mee te spelen. In de onderstaande video laat Wouterse zien hoe je het spelen met de handen naar een niveau hoger tilt door mee te spelen. Denk daarbij aan deze stappen:

Respecteer het spel van het kind en sluit erop aan.

Spiegel het spel waardoor de leerling zich competent voelt en openstaat voor jouw interventie.

Verrijk het spel door bijvoorbeeld iets nieuws te introduceren of nieuwe taalbegrippen te gebruiken.

Demonstratiespel: voordoen stimuleert

Je stimuleert kinderen in hun spel door zelf voor te spelen. In de video hieronder doet de leraar klassikaal iets voor en enthousiasmeert de kinderen om zelf elementen uit dit spel na te spelen. Tijdens het demonstratiespel beeld je ook nieuwe woorden uit waarmee je de woordenschat uitbreidt. Je vangt dan twee vliegen in één klap: kinderen gaan niet alleen beter spelen, maar ook beter praten, is de ervaring van leraar Marij Goessens.

Pantomime helpt bij taalontwikkeling

Het uitbeelden van oude en nieuwe versjes helpt bij de taalontwikkeling. Kinderen raken vertrouwd met taalritme, melodie, klankkleur en rijm. Als je liedjes of versjes met de handen (pantomime) uitbeeldt, ervaren kinderen het lijfelijk en ontwikkelen ze hun motoriek. Ze kunnen woorden beter begrijpen, onthouden en toepassen. Daarnaast vinden ze het vaak leuk en dat vergroot de betrokkenheid, is de ervaring van leraar Ramona Wetzelaer.

Wil je ook aan de slag met handpantomime? Kristien Dieltiens verzamelde op YouTube enkele handversjes voor kinderen van 2 tot 7 jaar.

Verrijkend spel in het speciaal onderwijs

Niet alleen op een reguliere school is spelend leren belangrijk. Op de Catharinaschool, een so-school in Heerlen, gebruiken leraren veel creatieve spelvormen om leerlingen met een verstandelijke beperking betekenisvol onderwijs te bieden. Taal en spel lopen als een rode draad door het dagprogramma. Hierbij zoeken de leraren naar verbindingen met andere vakgebieden (rekenen, sociaal-emotionele ontwikkeling, leren leren). Bekijk hoe zij dat doen in de video.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Spelstimulering: van manipulerend spel naar rollenspel - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Als leraar kun je door mee te spelen, demonstratiespel of handpantomime het spel van kleuters verrijken wat positief is voor hun taalontwikkeling.

# data[].attributes.attachment_caption
Concrete praktijkvoorbeelden, getuigenissen en allerlei tips & tricks rond interactievaardigheden, taalroutines, differentiatie ...

# data[].attributes.headline
KLAP KLAP: Een innovatieve taalmethode voor kleuters die inzet op krachtige interactie. Zo gaan je team én je kleuters de taalscreening vol vertrouwen tegemoet.

# data[].attributes.subject
KLAP KLAP: Een innovatieve taalmethode voor kleuters die inzet op krachtige interactie. Zo gaan je team én je kleuters de taalscreening vol vertrouwen tegemoet.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In samenwerking met het Centrum voor Taal en Onderwijs, KU Leuven, lanceert Uitgeverij Averbode Klap Klap: een innovatieve taalmethode voor kleuters die inzet op krachtige interactie. Zo gaan je team én je kleuters de taalscreening vol vertrouwen tegemoet.

Wij inspireren je met concrete praktijkvoorbeelden, getuigenissen en allerlei tips & tricks rond interactievaardigheden, taalroutines, differentiatie ... We vertellen je uiteraard ook hoe Klap Klap je bij dat alles kan helpen en bieden een maximale garantie op het behalen van de talige doelen. Dankzij de brede waaier aan ondersteuning en differentiatie speel je gemakkelijk in op de behoeften van iedere kleuter.
1 Interactievaardigheden als belangrijkste opstap naar meer taalverwerving
Jij hebt als leraar een belangrijke rol in het taalverwervingsproces van de kleuters. Je reikt niet alleen een krachtig en functioneel taalaanbod aan, maar ondersteunt kleuters ook in het gebruiken van en reflecteren op taal. Om elke kleuter optimaal in zijn eigen taalverwervingsproces te ondersteunen, zet jij bewust of onbewust heel wat interactievaardigheden in.

Klap Klap ondersteunt jou in elk thema bij de ontwikkeling van die interactievaardigheden. In elke activiteit krijg je de kans om een specifieke interactievaardigheid te oefenen en te verbeteren.
2 Interactie en actie: hand in hand
Natuurlijk zijn interactievaardigheden alleen niet genoeg. De activiteiten in Klap Klap geven kleuters heel wat kansen om interactief én actief taal te verwerven. En ze dagen jou uit om de hele dag door in te zetten op taalverwerving en op het stimuleren van denkvaardigheden van de kleuters.

Hoe Klap Klap dat precies doet, leggen we hieronder uit a.d.h.v. tien belangrijke principes voor taalverwerving. In de activiteiten van Klap Klap komen deze principes in de verschillende thema's aan bod.

1. Kwalitatief met kleuters in interactie gaan.

2. Kleuters verwerven taal door taal te gebruiken. Dat doen ze door te luisteren naar en te praten met de leraar én met andere kleuters.

3. In Klap Klap zitten heel wat interactieve activiteiten en coöperatieve werkvormen die jou de kans geven om heel veel met de kleuters in interactie te gaan en kleuters met elkaar te laten praten.

4. We scheppen een positief en veilig leerklimaat voor de kleuter.

5. Taalstimulering thuis en op school kunnen niet los gezien worden van elkaar. Daarom zet Klap Klap in op de interactie tussen ouder en kind.

6. Kleuters krijgen veel kansen om de wereld om zich heen te verkennen. Klap Klap zorgt voor uitdagende situaties en prikkelende materialen die de kleuters actief én met al hun zintuigen kunnen verkennen.

7. Om grip te krijgen op die nieuwe wereld hebben de kleuters taal nodig. Die verwerven ze door te doen, dus door te handelen en te bewegen.

8. Kleuters worden beter in taal door mee te denken.

9. Kleuters leren taal de hele dag door. Daarom zet Klap Klap in op talige routines, rijke hoeken en bewegingsactiviteiten.

10. Ook minder alledaagse woordenschat en typische schooltaalwoorden komen aan bod.

3 Extra troeven van Klap Klap

# data[].attributes.attachment_link.description
In samenwerking met het Centrum voor Taal en Onderwijs, KU Leuven, lanceert Uitgeverij Averbode Klap Klap: een innovatieve taalmethode voor kleuters die inzet op krachtige interactie. Zo gaan je team én je kleuters de taalscreening vol vertrouwen tegemoet. Wij inspireren je met concrete praktijkvoorbeelden, getuigenissen en allerlei tips & tricks rond interactievaardigheden, taalroutines, differentiatie ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Marlies Algoet - Met een toolbox vol interactievaardigheden naar meer taalgroei

# data[].attributes.headline
Wachttijden benutten om taal uit te lokken

# data[].attributes.subject
Wachttijden benutten om taal uit te lokken

# data[].attributes.body
Wachttijd start zodra een kind klaar is met een activiteit – het heeft zijn jas aan, het heeft zijn fruit op – en stopt zodra er een nieuwe activiteit start. Als een kind direct na het fruitmoment een boek mag lezen, is er dus geen wachttijd.”

# data[].attributes.headline
Tijdens wachtmomenten doos met klein materiaal, vingerpopjes,...voorzien

# data[].attributes.subject
Tijdens wachtmomenten doos met klein materiaal, vingerpopjes,...voorzien

# data[].attributes.headline
Ook de kinderverzorgster heeft hier veel kansen tot interactie

# data[].attributes.subject
Ook de kinderverzorgster heeft hier veel kansen tot interactie

# data[].attributes.attachment_caption
Stappenplannen zetten meer aan tot spreken.

# data[].attributes.attachment_caption
Zichtbaar maken in de gang. Mogelijkheid tot interactie tussen ouder en kind tijdens het brengen of afhalen van hun kleuter.

# data[].attributes.attachment_caption
Open vragen stellen, denkstimulerende vragen stellen

# data[].attributes.headline
VIER V’S VOOR VOORLEZEN: bij het voorlezen is er aandacht voor ‘voorspellen’, ‘visualiseren’, ‘vragen stellen’en ‘voorkennis activeren’

# data[].attributes.subject
VIER V’S VOOR VOORLEZEN: bij het voorlezen is er aandacht voor ‘voorspellen’, ‘visualiseren’, ‘vragen stellen’en ‘voorkennis activeren’

# data[].attributes.attachment_caption
Met aandacht voor voorbereidend lezen en schrijven

# data[].attributes.body
Gebeurtenissen van het weekend. Kleuters vertellen in groepjes van twee tegen elkaar.

# data[].attributes.attachment_caption
Zo groeit de woordenschat en mondelinge taalvaardigheid, leren kinderen onder woorden te brengen wat ze denken, hun eigen ideeën te uiten, hun mening te formule

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Om je de beste gebruikerservaring te bieden, gebruiken wij technologieën zoals cookies. Door op "Alles accepteren" te klikken, stem je in met het gebruik van alle cookies. Via "Cookie-instellingen" kun je meer specifieke toestemming geven.

De waardering van www.filosovaardig.nl/webshop-kinderfilosofie/ bij WebwinkelKeur Reviews is 9.4/10 gebaseerd op 494 reviews.

# data[].attributes.attachment_link.title
Praatplaatjes: om te filosoferen met kleuters (en andere mensen)

# data[].attributes.attachment_link.description
De 50 praatplaatjes met daarbij 48 onderzoeksvragen zijn een leuke manier om met kinderen in gesprek te gaan en te ontdekken hoe ze denken over het leven. Vanaf 4 jaar.

# data[].attributes.headline
Stimuleer het spel van kleuters met uitdagende speelhoeken

# data[].attributes.subject
Stimuleer het spel van kleuters met uitdagende speelhoeken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spel is de manier voor jonge kinderen om te leren en zich te ontwikkelen. Door in je klas uitdagende speelhoeken in te richten, geef je kleuters de ruimte om te spelen, te experimenteren en te leren. Bekijk waarom spelen in uitdagende hoeken zo belangrijk is voor de ontwikkeling van jonge kinderen en waar een goede hoek aan voldoet.

In een goed ingerichte bouwhoek, huishoek of themahoek ontwikkelen kleuters verschillende vaardigheden en komen meerdere ontwikkelingsgebieden aan bod. Je brengt er de werkelijkheid mee in de klas. In uitdagende speelhoeken brengen kleuters gebeurtenissen en ervaringen onder woorden en krijgen ze grip op de wereld om zich heen. Tegelijkertijd werken ze aan hun sociaal-emotionele ontwikkeling en de ontwikkeling van taal- en rekenactiviteiten.

Rol van de leraar

Als leraar heb je verschillende rollen in de speelhoek:

In de eerste plaats ben je observator

Als bemiddelaar lok je interactie uit tussen kinderen

Je bent speelmaatje vanuit een gelijkwaardige rol: zo kun je spelelementen toevoegen

Je bent als toneelmeester verantwoordelijk voor het inzetten van krachtige en uitnodigende materialen

In een goede hoek vervelen kinderen zich niet

Een uitdagende speelhoek is een krachtige leeromgeving met veel uitnodigende materialen waarmee leerlingen actief spelen en die ook samenspel uitlokken. Een goede hoek maakt deel uit van de klas. Andere tips zijn:

Betrek de kinderen bij de inrichting van de hoeken en laat ze spullen van thuis meenemen

Zorg voor voldoende materialen die bij het thema passen en gebruik materialen uit de echte wereld

Varieer met de materialen en de inrichting of wissel materialen uit met een collega

Voorkom dat een hoek te vol is waardoor kinderen niet goed kunnen spelen en opruimen

Oefen hoe kinderen kunnen spelen in de verschillende hoeken en bied niet te veel hoeken tegelijk aan

Zorg voor open materialen, want deze prikkelen de creativiteit van kinderen; denk aan stenen, takken en knopen

Koppel de huishoek aan een themahoek zoals de winkel, zodat kinderen de echte wereld nog beter kunnen naspelen

Denk na over de plek van de hoek en hoeveel kinderen erin mogen spelen

Meer weten over spelstimulering?

# data[].attributes.attachment_link.title
Stimuleer het spel van kleuters met uitdagende speelhoeken - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Met uitdagende speelhoeken kunnen jonge kinderen zich spelenderwijs ontwikkelen en leren. Bekijk hoe je een speelhoek in de klas inricht.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jonge leerlingen ontwikkelen zich spelenderwijs. Door spel leren zij de wereld om hen heen beter te begrijpen. Ze leren door te ontdekken, oefenen en imiteren. Maar wat doe je als spel te weinig op gang komt? Op openbare basisschool 't Hout geven leraren leerlingen inspiratie en houvast in hun spel door te werken met spelscripts.

Een spelscript is een verhaallijn die leerlingen kunnen spelen in de huishoek. Dit verhaal wordt in scenes verdeeld en met enkele foto's en tekeningen weergegeven in de speelhoek. Zo krijgen leerlingen inspiratie en hebben ze een geheugensteuntje tijdens het spel. Een spelscript geeft naast spelideeën ook betekenis en inhoud aan een rol, zoals vader, moeder, dokter en winkelier. In de video vertellen Ine Oligschlager van openbare basisschool 't Hout in Helmond en Elke Daalmans van BCO Onderwijsadvies hoe zij spelscripts ontwikkelen en gebruiken.

De leraar kan zelf een spelscript bedenken, maar leerlingen mogen ook met ideeën komen. In de speelhoek hebben leerlingen altijd de vrijheid om te kiezen voor een spelscript of dat ze liever een eigen verhaal willen spelen. Veel leerlingen hebben steun aan de foto's voor en spelen het verhaal in het begin na, maar daarna stappen ze over op hun eigen verhalen en bedenken ze zelf rollen.

Meerwaarde van een spelscript

Het werken met een spelscript heeft verschillende voordelen bij het stimuleren van rollenspel. Leerlingen:

doen nieuwe spelideeën op

oefenen sociale vaardigheden

worden geprikkeld in hun taalontwikkeling

leren een logische verhaalvolgorde vast te houden

komen tot zelfsturing

leren omgaan met tekens en symbolen

komen in aanraking met verschillende leesstrategieën (eerst, toen, daarna)

oefenen spelenderwijs met lezen, schrijven en rekenen

Hoe zet je een spelscript in?

Een spelscript begint meestal in de kring. Je verkent eerst het thema met de leerlingen. Vanuit hier ontstaan vaak al spelideeën. Wat kun je spelen in een politiehoek? Stel met de kinderen een verhaal samen. Waar beginnen we mee en hoe eindigt het spel? Maak enkele foto's of tekeningen van het verhaal en ondersteun deze met een zin. Deze foto's of tekeningen hang je op in de huishoek of themahoek. Ook een prentenboek of versje is een goed aanknopingspunt voor een script. Kinderen hebben voorbeelden nodig dus voorspelen in de groep zorgt voor een enorme stimulans.

Een spelscript kan ook tijdens het spel zelf ontstaan. Ga met een klein groepje naar de huishoek of themahoek. Wat kunnen we hier nu spelen? Bedenk met de kinderen de rollen en de handelingen die nodig zijn voor het spelen van het spel. Denk bijvoorbeeld aan de politieagent en de boef. Verdeel de rollen en laat de leerlingen doen alsof ze een bekeuring geven, patrouilleren, gearresteerd worden, enzovoort. Maak foto's van de verschillende scènes.

Verkennen van een rol

Het is belangrijk om met leerlingen de inhoud en mogelijkheden van een rol te verkennen. Welke taken heeft een politieagent? Welke spullen heeft hij daarvoor nodig? De kennis over een rol vergroot je ook met boeken, excursies en het uitnodigen van gastsprekers. Het gebruik van rollenkaartjes helpt leerlingen bij het verdelen van rollen. Ook helpt het de leerling om in de rol te blijven die hij wil spelen. Laat leerlingen na het spelen reflecteren op hun rol.

Taalstimulering

Rollenspel is een manier om de taalontwikkeling te verrijken. Een spelscript kan daarbij een extra impuls geven en het biedt taalzwakke leerlingen houvast. Een spelscript geeft ook veel mogelijkheden voor het toevoegen van woorden aan spel. Denk bij het politie-thema bijvoorbeeld aan boete, bekeuring en vermist. Regelmatig voorspelen en meespelen zorgt ervoor dat leerlingen de woorden eerder gaan toepassen in hun eigen spel.

Praktische tips

Leerkracht Ine Oligschlager en adviseur Elke Daalmans geven praktische tips voor het maken van een spelscript.

Organisatie:

Houd het verhaal simpel. Het gaat erom dat je op een visuele manier structuur brengt in het spel. Dat kan al met simpele tekeningen.

Door je themakeuze, materialen en inrichting prikkel je kinderen om een verhaal te bedenken. Laat ze actief meedenken over het script, de materialen en inrichting.

Teken mee als leerlingen met ideeën voor een verhaallijn komen. Eenvoudige tekeningen kunnen al een spelscript vormen.

Zorg dat je aansluit bij de belevingswereld van de leerlingen, de tijd van het jaar, of een actueel thema.

Hang enkele platen uit een boek op als spelscript.

Maak foto's met je smartphone of fototoestel, die je gebruikt voor het spelscript.

Concrete spelscripts:

Een winkel is een goede start voor een spelscript. Het principe van klant, verkoper en betalen komt in veel andere thema's terug. Het is handig om deze rollen en handelingen onder de knie te hebben. De winkel krijgt bij andere thema's steeds een andere inhoud zoals een bloemenwinkel of een schoenenwinkel.

Dagelijks huishoudelijke karweitjes, zoals het dekken van de tafel, afwassen en koken zijn een goede start voor een spelscript.

Tijdens het spel:

Niet elke leerling zit in dezelfde spelfase. Dit kan stimulerend, maar soms ook frustrerend werken. Houd daar rekening mee bij de samenstelling van het groepje.

Observeer, begeleid het spel of speel mee, zo weet je welke impulsen er nog nodig zijn. Dat kan bijvoorbeeld door te wijzen op de taken van de politieagent. Of door een spelprobleem toe te voegen.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe je met een spelscript het rollenspel van kleuters stimuleert - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe stimuleer je jonge leerlingen? Wat doe je als spel niet op gang komt? Door te werken met een spelscript geef je de leerling inspiratie en houvast in het spel.

# data[].attributes.headline
Stellen we te eenvoudige vragen bij het voorlezen?

# data[].attributes.subject
Stellen we te eenvoudige vragen bij het voorlezen?

# data[].attributes.headline
Elke voorleesbeurt een andere doelstelling

# data[].attributes.subject
Elke voorleesbeurt een andere doelstelling

# data[].attributes.attachment_link.description
Tips voor kwaliteitsvolle interacties in de kleuterklas.

# data[].attributes.attachment_caption
Boekie junior stimuleert de totale taalvaardigheid van kinderendoor in de opdrachten bewust de verschillende taal- en leesdomeinen te integreren.

# data[].attributes.headline
De verteltafel: verhalen komen tot leven

# data[].attributes.subject
De verteltafel: verhalen komen tot leven