# data[].attributes.body
Şəbəkələrdə müəyyən məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş başqa avadanlıqlara da rast gəlinir; məsələn, şəbəkəni altşəbəkələrə ayırmaq və ya lokal şəbəkələri birləşdirmək üçün xüsusi qurğudan - körpüdən istifadə olunur. Bəzən körpü rolunu uyğun proqram təminatı ilə təchiz olunmuş kompüter də yerinə yetirə bilir. Ayrı-ayrı rabitə protokolları ilə işləyən müxtəlif tipli şəbəkələr arasında informasiya mübadiləsini gerçəkləşdirmək üçün birləşdirici qurğu kimi şəbəkə keçidi, yaxud şlüz tətbiq edilir; məsələn, PC tipli kompüterlərdən ibarət şəbəkə ilə Macintosh tipli kompüterlərin olduğu şəbəkəni vahid şəbəkədə birləşdirmək üçün şlüzdən istifadə olunur. Eynitipli şəbəkələr arasında mübadilə zamanı informasiyanı çevirən körpüdən fərqli olaraq şlüz təkcə ötürməni gerçəkləşdirmir, həm də verilənlərin formatını təyinat şəbəkəsinin protokoluna uyğunlaşdırır.EGP (Exterior Gateway Protocols)

Bu protokol hazırda protokol kompozisiyası rolunu aparır lakin bir çox il bundan əvvəl bu  sistem özü bir  dinamik protokol kimi istifadə olunurdu. Lakin bu   protokol yenisi ilə əvəz olundu yəni BGP (Border Gateway Protocol) adını almışdır. Həmçinin adı ilə bahəm iş prinsipindədə  köklu dəyişiliklər olmuşdur.
EGP-yə daxil olan protkol BGP adlanır. Onuda qeyd edim ki, OSPF-də bu protokola aid olunur yəni bu protokol həm daxili həmdə xarici  (İGP-EGP)  dinamik protokol rolunda  çıxış etmək imkanına malikdi. Amma  tam olaraq xarici protokol kimi BGP  cixış edir. Əminliklə qeyd etmək olar ki, bu gün internet BGP üzərində işləyir.  Bu haqda daha ətraflı novbəti  məqaləmizdə məlumat verecəyik. Avtonomiyadan kənara çıxmaq üçün EGP böyük rol oynayır. Ümumiyyətlə EGP-nin İGP-dən fərqi onu xarici  topologiyalarda harda ki, internet deyilən ünsür fəaliyyət göstərir. Ama onuda qeyd edim ki daxili şəbəkələrdədə bu istifadə oluna bilər amma isitsna hallarda. İGP isə yalnız daxili topologiyalarda istifadə olunur.İGP avtonomiya daxilində işləyən bir sistem olaraq marşuritizasiya işlərini həyata keçirir. Adi sözlə desək İGP  dinamik protokollar silsiləsidi hansıki, bu protokollar vasitısilə router-lər arasında informasiya mübadiləsi aparılır. Bunlar dinamik marşurutlar haqqında informasiyaları özlərində cəmləşdirir və paketlərin bir yerdən digərinə göndərilməsi üçün həmin marşurutlar əsasında yol təyin olunur. Avtonomiya deyəndə dinamik protokollar vasitəsilə  qeydə alınmış marşurutlar toplusudu.

Şəbəkə konnektoru

# data[].attributes.headline
Big Data və bulud texnologiyasının əlaqəsi

# data[].attributes.subject
Big Data və bulud texnologiyasının əlaqəsi

# data[].attributes.body
Data mobil cihazlarımızda, proqram qeydlərimizdə, kameralarımızda, mikrofonlarımızda, sosial media hesablarımızda işlənir. İnternetdəki bütün hərəkətlərimiz informasiya axınında işlənir. Demək olar ki, bütün hərəkətlər qısa müddət ərzində data axını olaraq serverlərə yönəldilir. Bulud hesablama imkanları saxlama və hesablama güc məhdudiyyətlərini aradan qaldırması, Big Datanın önünün açılmasına kömək etdi. Son illərdə, data  ölçü, müxtəliflik və mürəkkəblilik baxımından böyüyür və böyüməyə davam edir. Bu isə Big Data üçün bir problemdir. Bulud texnologiyası  bu problemin həllin tapmağa imkan yaratdı.

# data[].attributes.headline
SSL VPN və IPSec VPN nədir? Fərqlər nələrdir?

# data[].attributes.subject
SSL VPN və IPSec VPN nədir? Fərqlər nələrdir?

# data[].attributes.body
VPN-də istifadə olunan protokol IPsec (Internet Protocol Security) İnternet Protokol Təhlükəsizliyi və ya SSL (Secure Sockets Layer) protokolları ola bilər. İstifadə olunan məqsədə və istənilən təhlükəsizlik səviyyəsinə görə VPN tipləridir. SSL VPN (Secure Sockets Layer Virtual Private Network) "Secure Sockets Layer based Virtual Private Network" olaraq təyin olunur. Uzaqdan korporativ şəbəkələrə daxil olmaq və məlumat mübadiləsini asanlaşdırmaqla yanaşı, mənbələrdən istifadə baxımından xərcləri azaldaraq səmərəliliyi artırmaq məqsədi daşıyır. IPSec VPN (İnternet Protokol Təhlükəsizliyi Virtual Şəxsi Şəbəkəsi) "İnternet Protokol Təhlükəsizliyinə əsaslanan Virtual Xüsusi Şəbəkə", içərisində olan IPsec protokolu ilə əlaqənin etibarlı olmasını təmin edir. Bununla birlikdə, tətbiqindəki çətinliklər və yüksək qiymət bu texnologiyanın istifadəsini çətinləşdirir. Bu səbəbdən IPsec VPN populyarlığını SSL VPN texnologiyasına buraxmışdır, bu idarə edilməsi daha asan və daha sərfəlidir. SSL VPN; SSL, tətbiq qatında istənilən protokolu şifrələmək üçün istifadə edilə bilər. Secure Sockets Layer (SSL) protokolu ilə işləyən və HTTPS protokolu üzərindən veb brauzerlər tərəfindən əldə edilə bilən bir VPN növüdür. HTTPS, SSL ilə şifrələnmiş ən məşhur veb rabitə olaraq bilinsə də, SSL ilə şifrələnmiş POP3 və FTP protokolları kimi çox geniş bir istifadə sahəsinə sahibdir. SSL VPN texnologiyası, istifadəçi tərəfində bir proqram və ya cihaza ehtiyac olmadan əməliyyat sistemləri tərəfindən təqdim olunan İnternet brauzerlərindən istifadə edərək bir şəbəkəyə etibarlı bir əlaqə yaratmağa imkan verir. Xüsusilə çox sayda xarici istifadəçi olan təşkilatlarda hər bir istifadəçi içərisində VPN proqramının sağlam işləməsini təmin etmək qurum üçün böyük bir xidmət yükü deməkdir. Qurulması asan və idarəolunan olmaqla yanaşı, əlaqənin təhlükəsizliyini də təmin edir və digər VPN növlərindən daha çox üstünlük verir.

# data[].attributes.headline
Bulud texnologiyası ilə xidmət verən platformalar

# data[].attributes.subject
Bulud texnologiyası ilə xidmət verən platformalar

# data[].attributes.body
• Dropbox

• Google Drive

• OneDrive

• SkyDrive

• Cloud

• Yandex.Disk

• TTNET Bulut

• Ubuntu One

• Box

• Və başqaları.

# data[].attributes.body
m (ing. modem (modulator/demodulator), ru. модем) — informasiyanı kompüterdən adi telefon xətti ilə ötürməyə imkan verən rabitə qurğusu. Kompüter diskret elektrik siqnalları (yəni ikilik 1 və 0) ilə işlədiyindən, telefon xətləri ilə isə analoq informasiya (gərginlik səviyyələrinin geniş diapazonuna malik olan siqnal) ötürüldüyündən, modemlər, mahiyətcə, rəqəm-analoq və əksinə çevirmələri yerinə yetirir. Verilişdə modemlər kompüterin rəqəmsal siqnallarını telefon xəttinin kəsilməz daşıyıcı tezliyinə toplayır (modulyasiya edir), qəbuletmədə isə informasiyanı daşıyıcıdan "çıxardır" (demodulyasiya edir) və onu rəqəmsal formada kompüterə ötürür. Modemlər verilənləri adi telefon kanalları ilə 300 bod’dan 56000 bod’adək sürətlə, ayrılmış kanallarda isə 19200 bod sürətilə ötürür. Daha yüksək sürətli verilişlər də mümkündür, ancaq bu telefon xətlərinin xarakteristikası ilə məhdudlaşır. Mürəkkəb modemlərin veriliş və qəbuletmədən əlavə funksiyaları da olur, məsələn, avtomatik nömrə yığımı, cavab və təkrar yığım; lakin uyğun kommunikasiya proqram təminatı olmadan modemlər hər hansı faydalı iş görə bilmir. Modem (Modulator Demodulator sözlərindən əmələ gəlib) yaxud çevirgə, kabel və ya telefon xətti vasitəsi ilə iki kompüteri birləşdirmək üçün qurğudur. Modemlər həm kompüterin daxili həm də xarici qurğuları sırasına daxil edilə bilər. Modemlərin aşağıdakı növləri vardır:Daxili modemKompüterin ana platasına İSA və ya PCİ slotu vasitəsi ilə qoşulur. Xüsusi drayver tələb edir. Deyərdim ki, proqramı təminat olmadan yararsız bir hissədir.Xarici modemKompüterə COM port və ya USB port vasitəsi ilə qoşulur. Ayrıca cərəyan mənbəyinə də qoşmaq tələb olunur.Apparat modemBütün əməliyyatlar apparatın özündə Digital Signal Processor vasitəsi ilə həyata keçirilir.Proqram modemBütün əməliyyatlar proqram təminatı vasitəsi ilə həyata keçirilir. Telefon xəttinin qoşulması üçün oyuq və cərəyanı şiddətini tənzimləmək üçün kiçik qurğusu olur.

# data[].attributes.body
SaaS (Software as a Service)  proqramı bir xidmət olaraq təqdim etmək

PaaS (Platform as a Service)  platforma xidməti

IaaS  (Infrastructure as a Service) server infrastrukturu xidməti

Bulud texnologiyası şirkətlər, universitetlər və  eləcə də böyük təşkilatlar tərəfindən qurulur və paylaşılır.  Bu texnologiyadan istifadə fərdi kompüterlərin yükünü azaldır. Müxtəlif proqramlar bulud serveri tərəfindən təmin edilir. Adətən, istifadəçilər kompüterlərinə proqramları yükləmək və quraşdırmaq istəmirlər.  Bütün emal və saxlama bulud sistemi tərəfindən təmin edilir. İnternetdə saxladığımız bütün tətbiqlər, proqramlar və məlumatlar virtual bir maşında olur. Yəni ən çox istifadə edilən buludda saxlanılır.
Bulud texnologiyasının inkişaf modelləri

4 fərqli növə rast gələn bu texnologiya müxtəlif sahələrdə və fərqli yollarla istifadəyə imkan verir.

1. İctimai Bulud:

İnternet serverləri ilə quraşdırılmış bir bulud texnologiyasıdır. Kiçik və orta şirkətlərdə istifadə etdiyiniz qədər ödənilən bu modelin bir nümunəsi elektron poçtdur.

2. Şəxsi Bulud:

Məlumatları vacib olan böyük şirkətlər tərəfindən seçilən bir bulud texnologiyasıdır. Bütün data qurucunun əlindədir. Giriş təhlükəsizliyi və məxfiliyi yüksəkdir. Microsoft bunu Hyper-V və System Center Product Family köməyi ilə təmin edir.

3. Hibrid Bulud:

Bu ictimai və özəl buludun birləşməsindən yaranan bulud texnologiyasıdır.

4. İcma Bulutu:

Bir neçə şirkətlə paylaşılan xidmətlərə ev sahibliyi edən bulud texnologiyası. İcma üzvlərinin ərizə və məlumatlara çıxışı var.

Bulud texnologiyasının üstünlükləri

► Daha çox saxlama seçimləri, sürətli data ötürülməsi və maliyyət qənaəti kimi bir sıra imkanları təmin edir.

► Gündən-günə artan datanın arxivləşdirilməsi, avtorizasiya və istifadəçilərin monitorinqi kimi məsələlərin yaratdığı infrastruktur qarışıqlığı yox olur.

►Cloud texnologiyası proqramı, veb brauzerlər vasitəsilə işlədiyi üçün kompüter, planşet, ağıllı telefon və Smart TV istifadə edərək platforma asılılığından qoruyur.

► Buludlu proqram xidmətləri göstərən serverlər əsas kompüterdən daha təhlükəsizdir, çünki datanın saxlanıldığı serverlərdə 24/7 təhlükəsizlik tədbirləri görürlər.

Qısaca olaraq bulud hesablama çox ucuz bir şəkildə heç bir quraşdırılmaya ehtiyac olmadan hər yerdə işləməyi dəstəkləyən xidmətdir.

Bulud texnologiyasının çatışmazlıqları

► Bulud texnologiyası xidmətindən istifadə etməklə datanın saxlanması, istifadəçini riskə atmaq informasiya təhlükəsizliyi və istifadəçi məxfiliyini təmin edə bilməz. Zəifliklər olduqca yüksəkdir.

► Ölkələrin iqtisadi vəziyyətinə görə rəqəmsal bölünməni artıracaq bu da beynəlxalq siyasi və iqtisadi problemlər yaradacaq

► Ən vacib problem, saxlanılan dataya  daxil olmaq üçün bir internet bağlantısının tələb olunmasıdır. Başqa sözlə, internet olmadığı hallarda məlumatlarımıza daxil olmaq mümkün deyil.  İnternetdən asılı olaraq, aşağı sürətli internetiniz varsa, data mübadiləsi sürətiniz daha yavaş olacaq.

► Son çatışmazlıqlardan biri də xidmətlərin inkişafı ilə aparat və proqram təminatı və təmir xərcləri azalacaqdır. Nəticədə bu işi həyata keçirən İnformasiya Texnologiyaları (İT) mütəxəssislərinin iş sahələrinin daralmasına səbəb olacaqdır.

# data[].attributes.body
Hər bir VPN tətbiqinin təhlükəsiz olduğunu söyləmək doğru olmaz. VPN növləri və xüsusiyyətləri arasında bir çox təhlükəsizlik fərqliliyi və ya gizlilik sualları olduğunu deyə bilərik. VPN-in ortaya çıxmasında məqsəd təhlükəsizlik və məxfiliyi təmin etmək olsa da, təəssüf ki, bugünkü texnologiya çağında bir çox VPN həlli üçün təhlükəsizlik və gizlilik sualları ön plana çıxdı. Bu sualların əsas səbəbi VPN xidmətləri göstərən şirkətlərdən irəli gəlir. VPN xidmətində fərqlənən bir çox şirkət var. Son istifadəçilər və ya təşkilatlar üçün xidmətlər göstərən şirkətlər, son istifadəçilərə pulsuz və ya pulsuz olaraq VPN xidmətləri təqdim edirlər. Kompüterinizə və ya mobil cihazlarınıza yüklədiyiniz və dərhal aktivləşdirilə biləcəyiniz kiçik bir proqramla sadə bir şəkildə qurula bilərlər. Bununla birlikdə, VPN xidməti göstərən şirkətlərin demək olar ki, hamısı trafik məlumatlarını heç bir şəkildə saxlamadıqlarını və müştərilərinə məxfilik və təhlükəsizlik vəd etdiklərini iddia edirlər. Bununla birlikdə, son istifadəçinin məxfilik müqavilələrini oxuduğunuzda, əlaqəli olduqları dövlətlərin qanunlarına və qanunlarına görə cinayət təşkil edən hallarda məlumat paylaşdıqları açıq şəkildə bildirilir. Bu məqamda təəssüf ki, bu şirkətlərin qeyd aparmadığını söyləmək doğru olmaz. Pulsuz VPN xidməti göstərən şirkətlərin bu xidmətdən istifadə etməyə başladığınız andan etibarən bütün trafikinizi qeyd etdiyini söyləmək daha doğru olar. Təbii ki, təhlükəsizlik və məxfilik anlayışları itdi. VPN şirkətinin iri şirkətlərə kiber hücumlar edən haker qruplarının tutulması hekayəsindəki roluna bir nümunə verə bilərik. Hakerlər kiber hücum zamanı istifadə etdikləri VPN şirkətlərinə görə deşifrə edilə bilər. Digər bir təhlükəsizlik riski VPN şifrələmə mexanizmləridir. Güclü bir şifrələmə VPN xidmətindən istifadə edirsinizsə, təhlükəsiz ola bilərsiniz. Bununla birlikdə, zəif şifrələmədən istifadə edən pulsuz xidmətlərdən istifadə edirsinizsə, təhlükəsizlik və gizlilik qazandığınızı iki dəfə düşünməyinizi məsləhət görürük. Nəticədə VPN; İnternet texnologiyasının inkişafı və artan təhlükəsizlik ehtiyacı ilə hər gün daha vacib bir tələb halına gəldi, bunun yanında hakerlər, hökumətlər və ya kəşfiyyat agentlikləri tərəfindən izlənilən bir tətbiq oldu. Bu nöqtədə şirkətlər üçün Berqnet'in VPN həlləri kimi etibarlı həllərdən istifadə etmək və fərdlər üçün OpenVPN kimi öz VPN serverinizlə internet bağlantısı təmin etmək ən yaxşı metod olacaqdır.

# data[].attributes.headline
VPN istifadə məqsədləri.                      VPN ilk olaraq təşkilatlar arasında ünsiyyəti təmin etmək üçün istifadə edilmişdir. İnternetdə izləmə, gizlilik pozuntuları və bənzər nəticələrin ortaya çıxması ilə son istifadəçilər tərəfindən üstünlük verilən populyar bir tətbiq halına gəldi. İnternetin ilk günlərində VPN müxtəlif yerlərdə təşkilatlar arasında ünsiyyəti təmin etməyi hədəfləyirdi.

# data[].attributes.subject
VPN istifadə məqsədləri.                      VPN ilk olaraq təşkilatlar arasında ünsiyyəti təmin etmək üçün istifadə edilmişdir. İnternetdə izləmə, gizlilik pozuntuları və bənzər nəticələrin ortaya çıxması ilə son istifadəçilər tərəfindən üstünlük verilən populyar bir tətbiq halına gəldi. İnternetin ilk günlərində VPN müxtəlif yerlərdə təşkilatlar arasında ünsiyyəti təmin etməyi hədəfləyirdi.

# data[].attributes.body
İnternetdə təhlükəsizlik və məxfilik; VPN-lər internetdəki məlumat axınının təhlükəsizliyini və məxfiliyini təmin edir. Ünsiyyətinizi kəsmədən həssas məlumatlarınızı qarşı tərəfə təhlükəsiz şəkildə ötürə bilərsiniz.

Daxili rabitə; Qurumlar VPN protokolundan istifadə edərək digər qurum və ya şirkətlərlə digər filial və mərkəzlərlə əlaqə qurur. Bu şəkildə, şirkət məlumatlarının təhlükəsizliyi təmin edilir.

# data[].attributes.body
Bilindiyi kimi artıq böyük fayl ölçüləriylə əməliyyatlar edirik, gərək iş ortamımızda gərəksə normal həyatımızda bir çox video, şəkil və s kimi bir çox məlumatları noutbukumuzda, telefonumuzda,  kompüterimizdə depolayırıq. Ancaq yeri gəlir istifadə cihazların tutumları artıq çatmır. Buradakı vəziyyətdə imdadımıza Cloud yəni Bulud texnologiyası yetişir.
Bulud texnologiyasının əsası

Bulud texnologiyası üzrə hesablama fikrinin əsasları 1950-ci illərdə qoyulmuşdur.  İnternet nəhənglərindən biri olan Amazon, data mərkəzlərini modernləşdirdi. İlk real bulud hesablama xidməti olan Amazon bulud hesablamasının inkişafında əsas rol oynadı. Bu isə S3-ün 2006-cı ildə xidmətə girməsinə imkan yaratdı. 2008-ci ilin ortalarında Gartner (Konsaltinq və Tədqiqat Şirkəti) bulud hesablama sənayesində istifadəçilər və təchizatçılar arasındakı münasibətləri dəyişdirmək potensialına malik olduğunu dedi. 2008-ci ildən indiki dövrə qədər dünyada  geniş bir şəkildə istifadə olunmağa başladı. Son illər ölkəmizdə geniş yayılan bu texnologiya sürətlə inkişaf etməyə davam edir.

# data[].attributes.body
- müxtəlif topologiyalı müxtəlif protokollu şəbəkələri əlaqələndirə bilən aparat- proqram təminatlı qurğudur.  Şəbəkədə göndərilən verilənlər kiçik hissələrə - paketlərə bölünür. Xüsusi proqram təminatının  köməyi ilə paketləri bir şəbəkədən digərinə göndərməklə fiziki olaraq  iki və daha çox kompüter şəbəkəsini əlaqələndirir. Mürəkkəb strukturlu şəbəkələrdə bu qurğu göndərilmiş paketləri qəbul edir və onları mövcud marşrutlardan ən səmərəli olanı ( ən qısası) üzrə göndərir. Şəbəkənin hər hansı bir hissəsində nasazliq olarsa, '' yol polisi '' kimi, routerdə paketləri alternativ yollara istiqamətləndirə bilər.

# data[].attributes.body
VPN-ləri quruluşlarına görə ayırdığımızda onları aparat əsaslı və proqram əsaslı həllərə bölə bilərik. VPN həlləri kompüterinizdə və ya mobil cihazınızda ixtisaslaşdırılmış bir şəbəkə sürücüsü kimi quraşdırılır. Ümumiyyətlə müxtəlif VPN protokolları da əməliyyat sistemlərinə yerləşdirilir. Etməli olduğunuz tək şey VPN təminatçınızın parametrlərini daxil edib VPN-ə qoşulmaqdır.

VPN dəstəyi Berqnet və ya oxşar tipli firewall cihazlarında da təmin edilir. Bu nöqtədə bir virtual şəbəkə adapteri yaradılır və bütün trafikiniz VPN üzərindən köçürülür. İnterneti gəzib qoşulduğunuz VPN serverindən istifadə edə bilərsiniz. Təbiətinə görə, VPN ilə əlaqə qurduğunuzda, mövcud IP adresiniz gizlidir və VPN serverinin IP ünvanı vasitəsilə internetə daxil olursunuz. VPN bağlantısı əsasən digər kompüterə aid məlumatlarınızın şifrələnməsini və VPN server kimi fəaliyyət göstərən kompüterdən çıxdığınızı təmin etmək üçün hazırlanmışdır.

# data[].attributes.headline
  4G, mobil operatorlar tərəfindən qurulmuş dördüncü nəsil kabelsiz rabitə şəbəkələri üçün təqdim olunan bütün protokolların və texnologiyaların ümumi adıdır. Daha böyük bant genişliyi və mobil cihazların internetə girişi üçün daha yüksək sürət təklif edən 4G ilə mesajlaşma, video zəng, mobil TV kimi xidmətlər daha sürətli və daha yüksək performansla həyata keçirilir. 4G əsasən daha sürətli, rahat və sabit texnologiyadır. 

# data[].attributes.subject
  4G, mobil operatorlar tərəfindən qurulmuş dördüncü nəsil kabelsiz rabitə şəbəkələri üçün təqdim olunan bütün protokolların və texnologiyaların ümumi adıdır. Daha böyük bant genişliyi və mobil cihazların internetə girişi üçün daha yüksək sürət təklif edən 4G ilə mesajlaşma, video zəng, mobil TV kimi xidmətlər daha sürətli və daha yüksək performansla həyata keçirilir. 4G əsasən daha sürətli, rahat və sabit texnologiyadır. 

# data[].attributes.body
5G mobil telefonların istifadə etdiyi mobil şəbəkələrdə olan texnoloji strukturun yeni qaydalar ilə yenidən konfiqurasiya edilməsidir. Bu çərçivə daxilində radio dalğalar, prosessorlar və antenaları istifadə etmə qaydalarında edilən dəyişikliklər və əhatə yüksəldici yeni əlavələrdən söhbət gedir.

# data[].attributes.headline
Wifi kompüter və mobil cihazlsrın şəbəkəyə birləşdirilməsi və yaxud internetə qoşulması üçün müasir simsiz şəbəkə texnologiyasıdır

# data[].attributes.subject
Wifi kompüter və mobil cihazlsrın şəbəkəyə birləşdirilməsi və yaxud internetə qoşulması üçün müasir simsiz şəbəkə texnologiyasıdır

# data[].attributes.body
Blutooth ,mobil telefon ,kompüter və ətrafmühit kimi cihazlara qısa məsafədə məlumat və ya səsləri kabelsiz ötürməyə imkan verənqısa məsafəli simsiz kommunikasiya texnologiyasıdır.

A.ŞƏBNƏM

# data[].attributes.body
VPN Virtual özəl şəbəkələr olaraq təyin olunur. Virtual Şəxsi Şəbəkənin qısaltması kimi istifadə olunur. Ümumiyyətlə şirkətlər arasındakı rabitəni şifrələyərək etibarlı rabitə təmin etməyi hədəfləyir.

VPN birlikdə bir çox fərqli protokol və texnologiyadan istifadə edir. Təhlükəsiz bir tunel bir kompüterlə digər kompüter arasındakı rabitəni şifrələyərək qurulur.

Bu tuneldən keçən məlumatlar şifrələndiyindən, müdaxilə edən və ya daxil olmağa çalışan insanlar yalnız şifrələnmiş məlumatları görə bildikləri üçün təhlükəsizliyiniz təmin edilir. Bu şifrələmə səviyyəsi nə qədər yaxşıdırsa, məxfiliyiniz bir o qədər etibarlı olacaqdır. Eyni zamanda, bütün məlumat axınını (DNS istəkləriniz daxil olmaqla) bu tunelə götürsəniz, tam qorumanız olacaq. Virtual Private Network termini Azərbaycan dilinə "Virtual Şəxsi Şəbəkə" olaraq tərcümə edilə bilər. Ən təməl mənada, gerçək IP adresinizi gizlədərək fərqli bir IP ünvanı vasitəsilə internetə qoşulma imkanı verən bir xidmətdir. VPN əlaqənizi təmin edir və hər hansı bir şəbəkəyə qoşularkən əlaqənizi şifrələyir və onu müəyyənləşdirmir. Aralarındakı rabitə şifrələndiyindən və sörf edərkən hara getdiyinizə görə, ölkənizdəki qadağan olunmuş, məhdud saytlara və ya IP-lərə VPN tunelləri vasitəsilə daxil ola bilərsiniz. VPN tuneli göndərdiyiniz və aldığınız bütün məlumatları şifrələdiyi üçün üçüncü şəxslərin nə etdiyinizi görməsinə imkan verməyən bir təhlükəsizlik sistemi kimi də istifadə edilə bilər.
VPN növləri hansılardır?

# data[].attributes.body
LAN Yerli Şəbəkə üçün nəzərdə tutulub. Bir otaq, ofis, bina, kampus və s. Kimi kiçik saahələri əhatə edən nisbətən kiçik bir şəbəkədir.
Çox LAN bu gün Ethernet altında fəaliyyət göstərir.Bu şəbəkə üzərində bir maşın arasında məlumatların ötürülməsinə nəzarət edən bir protokoldur.Bununla birlikdə simsiz şəbəkənin inkişafıilə daha çox LAN daha simsiz olur və WLAN , simsiz lokal şəbəkə kimi tanınır.WLAN-lar arasında əlaqə və ötürülməni tənzimləyən əsas protokol məşhur Wi-Fi protokoludur.Simsiz LAN-lar həmçinin Bluetooth texnologiyası ilə işləyə bilər, lakin olduqca məhduddur.
məlumat üçün 2 kompyuteri birləşdirirsinizsə bir LAN var.Bir LAN-da bağlı olan kompyuterlərin sayı bir neçə yüzə qədər ola bilər.

# data[].attributes.body
Wi-fi --adapteri simsiz şəbəkəyə qoşulmağı təmin edən qurğudur.Müasir komputerlər belə adapterlərlə təchiz olunur.wi- fi adapterinin üstünlüyü istifadəçinin digər komputerə və ya bir neçə komputer şəbəkəsinə naqildən istifadə etmədən radiokanal vasitəsilə qoşulma imkanın əldə edilməsi ilə bağlıdır.Əgər komputerdə belə bir adapter yoxdursa USB portuna taxılan wi-fi adapterindən istifadə olunur.bu standartın aşağıdakı növləri var 802.1la,802.1lb və s

Bluetooth-bu texnologiya ayri ayri qurğulara avtomotik olaraq ad hoc rejimində lokal şəbəkələr yaratmağa imkan verir.bluetooth un tezliyi 2.4 Ghs olan radiosiqnallardan istifadə olunur.iki bluetooth cihazı cütləşmə adlanan bir proses ilə bir birinə bağlanır.Bluetooth ilə ötürülən radio siqnalları ən qısa məsafələri əhatə edir.

wimax-Geniş qurğu spektoru üçün uzun məsafələrdə universal simsiz rabitəni təmin etmək məqsədi ilə hazırlanmış telekommunikasiya texnologiyasıdır.bu şəbəkə ənənəvi simli texnologiyaların istifadəsi ilə qoşulmaq imkanı olmayan abunəçilərə geniş zolaqlı xidmətlərin göstərilməsinə imkan yaradır.

# data[].attributes.headline
Şəbəkə elementlərinin bir-birinə qoşulma forması TOPOLOGİYA adlanır.Topologiyalar şəbəkələrin işinin keyfiyyətini işləmə sürətini təhlükəsizliyini və s.təyin edir.Lokal kompüterlər şəbəkəsi yaxın məsafəli (adətən 1-2 km ) kompüterləri birləşdirmək üçündür .Bu şəbəkələr aşağıda göstərilən müxtəlif topologiyalar (strukturlar ) üzrə qurulur:

# data[].attributes.subject
Şəbəkə elementlərinin bir-birinə qoşulma forması TOPOLOGİYA adlanır.Topologiyalar şəbəkələrin işinin keyfiyyətini işləmə sürətini təhlükəsizliyini və s.təyin edir.Lokal kompüterlər şəbəkəsi yaxın məsafəli (adətən 1-2 km ) kompüterləri birləşdirmək üçündür .Bu şəbəkələr aşağıda göstərilən müxtəlif topologiyalar (strukturlar ) üzrə qurulur:

# data[].attributes.body
Əşyaların interneti (İoT) — fiziki cihazların, maşınların, məişət cizahlarının və başqa digər əşyaların üzərinə quraşdırılmış elektronikalar, proqram təminatları, senorlar və qəbul edicələrlə bu əşyaların biri — birinə bağlanması və verilənləri ötürməsidir.Əşyaların birbaşa kompüter sistemlərinə çıxışı effektivliyin artmasına, yeni iqtisadi üstünlüklərin yaranmasına və insan əməyinə qənaətə gətirib çıxarır.
Əşyaların İnterneti cihazlarının sayı 2017-ci ildə 31% artaraq 8.4 milyarda çatmışvə 2020-ci ildə bu sayın 30 milyarda çatacağı gözlənilir. Əşyaların İnternetinin bazar dəyəri 2020-ci ildə 7.1 trilyon dollara çatacağı proqrnozlaşdırılır.
Əşyaların İnterneti standart internetə çıxışı olan cihazlardan, belə ki, kompüter, noutbuk, smart telefonlar və tabletlərdən əlavə digər ənənəvi "ağıllı olmayan" əşyaların və ya gündəlik əşyaların internetə çıxışını əhatə edir. Bu əşyaların içərisinə yerləşdirilmiş yeni texnologiyalar nəticəsində artıq onlar da internet üzərindən bir-birinə qarşılıqlı təsir edə bilər, o cümlədən bu əşyalar uzaqdan idarə edilə və ya monitor edilə bilər.
Əşyaların İnterneti ilk dəfə Kevin Aşton tərəfindən 1991-ci ildə hazırlanan bir təqdimatda istifadə olunmüş bir anlayışdır. Əşyaların İnterneti qol saatından tutmuş, bir çox elektrik cihazlarının birbiri ilə əlaqə saxlaması deməkdir.

Əşyaların İnternetinin Faydaları:

Əşyaların interneti, müəssisələrə aşağıdakıları etmələrinə şərait yaradan üstünlüklər verər:

• Ümumi iş proseslərini izləmək.

• Müştəri təcrübəsini inkişaf etdirmək.

• Vaxta və pula qənaət etmək.

• İşçilərin məhsuldarlığını artırmaq.

• Biznes modellərinin inteqrasiyası və uyğunlaşdırılması.

• Daha yaxşı biznes qərarları vermək.

• Daha çox gəlir əldə etmək.

IOT şirkətləri öz müəssisələrinə, sənaye sahələrinə və bazarlara münasibətlərini yenidən düşünməyə təşviq edir və onları biznes strategiyalarını inkişaf etdirmək üçün vasitələrlə təmin edir. Ən çox istifadə olunmuş üstünlüklərdən biri, müəssisələrin təqdim etdiyi sənaye internet şəbəkələrinin proqnozlaşdırılmasıdır. Məsələn, şirkətlərə bu problemləri baş verməzdən əvvəl, bir hissəsinin xarab olmadan və ya bir maşın sıradan çıxmadan əvvəl həll etmək üçün tədbirlər görməyə imkan verir.

Aktiv izləmə başqa bir IOT faydasıdır. Təchizatçılar, istehsalçılar və müştərilər, təchizat zənciri boyu məhsulların yerini və vəziyyətini izləmək üçün aktiv idarəetmə sistemlərindən istifadə edə bilərlər. Sistem , məhsul zədələnibsə və ya ziyan görmə riski varsa, vəziyyəti düzəltmək üçün təcili və ya profilaktik tədbirlər görmək imkanı verərək, maraqlı tərəflərə dərhal xəbərdarlıqlar göndərir.

IOT daha çox müştəri məmnuniyyətini təmin edir. Məhsullar İnternetə qoşulduqda, istehsalçı müştərilərin məhsullarından necə istifadə etmələri barədə məlumat toplaya və təhlil edə bilər. İstehsalçıların və məhsul dizaynerlərinə gələcək IOT cihazlarını uyğunlaşdırmağa və daha çox istifadəsi asan məhsul yaratmağa imkan verir.

Əşyaların İnterneti nümunələri nələrdir?

Nest: Google tərəfindən 2014-cü ilin yanvar ayında 3,2 milyard dollara satın alınan Nest ilə evinizin / ofisinizin istiliyini xaricdən idarə edə bilərsiniz. Bundan başqa Nest-də tüstü detektoru da var və hər hansı fövqəladə vəziyyətdə tətbiq sizi xəbərdar edir.

Hapifork: Ağıllı bir çəngəl olan Hapifork, sürətli yediyinizdə və ya gün ərzində daha çox yemək yediyinizdə sizi xəbərdar edir və düzgün qidalanmanızı dəstəkləyir.

Micoach Smart Ball: Adidas markası altında istehsal olunan bu ağıllı top ilə; Neçə cərimə zərbəsi vurmusunuz, neçə kilometr sürətlə vurduğunuz və hansı ayaqla neçə qol vurduğunuz kimi məlumatları tətbiq vasitəsi ilə izləyə bilərsiniz. Dostlarınızla da müqayisə edə bilərsiniz.

Smart Things: Smart Things hazırda ağıllı evlər üçün ən çox seçilən məhsullardan biridir. Məhsulu smartfonunuzdakı dəstəklənən cihazlarla birləşdirərək, səhər oyandığınız zaman qəhvənizi hazırlanmağa başlaya bilər və ya evə gəldiyiniz zaman işıqlar və ya musiqi sistemi avtomatik olaraq yandırıla bilər.

Babolat: Babolat, ağıllı bir raket; Bu tennisçilərin vuruş sürətini, vuruş bucaqlarını və topu hansı əl / stil ilə vurduğunu izləyir. Sonra tətbiqetmə vasitəsi ilə dərhal istifadəçiyə statistika göstərə bilər.

Edyn: Edyn, bağlar üçün hazırlanmış ağıllı bir məhsul. Torpaqda nəyin əkilməsi, necə əkilməsi və torpağı nə qədər fasilələrlə suvarılması barədə təkliflər verir.

Dropcam: Nest tərəfindən 555 milyon dollara satın alınan Dropcam, evinizə quraşdırılmış kameralarla birlikdə smartfonda və ya PC-də izləmək imkanı təqdim edir. Kameralar da böyütmə qabiliyyətinə malikdir və çəkilən şəkillər bulud texnologiyasında saxlanılır

Ring: Ağıllı zəng istehsalçısı Ring, Amazon tərəfindən 1 milyard dollardan çox qiymətə satın alındı. Evdən kənarda olarkən bu zənglə evinizə kimin gəldiyini də görə bilərsiniz.

# data[].attributes.attachment_caption
KOMPÜTERİ KABEL ŞƏBƏKƏYƏ QOŞMAQ ÜÇÜN ONUN ŞƏBƏKƏ İNTERFEYS KARTI OLMALIDIR. ŞƏBƏKƏ KARTI VİDEO VƏ YA AUDİO KARTLARDAN DAHA ÇOX KOMPÜTERİN ƏN VACİB APARAT KOMPON

# data[].attributes.body
Şəbəkə kartı,Bridge

# data[].attributes.attachment_link.description
bridge nedir ve bridge ne demek sorularına hızlı cevap veren sözlük sayfası. (bridge anlamı, bridge Türkçesi, bridge nnd)

# data[].attributes.body
Şəbəkədə faylların transferi və ya fayılların ötürülmə pratakolları vasitəsilə bir faylı bir komputerdən digər komputerə ötürülməsini təmin edir.
Uzaq məsafədə yerləşən komputerlə əlaqə yaradan istifadəçi istədiyi faylı öz komputerindən ona və əksinə göndərə bilər.Bir sözlə FTP şəbəkədəki istənilən komputerlə istifadəçi arasında ikili və mətni fayllar mübadiləsi aparmağa imkan verir. Bununla download və upload əməlliyyatları yerinə yetirilir.
FTP-nin təhlükəsizliyi üçün SSL/TLS(FTPS) və SSH File Transfer Protocol(SFTP) istifadə olunur.SFTP yeni texnologiya olduğu üçün ondan çox istifadə olunur.
*SSL(secure sockets layer) və ya TLS(nəqliyat layer təhlükəsizliyi)-internet və ya yerli şəbəkə vasitəsi üzərindən məlumat kommunikasiyası ilə əlaqədar həssas məlumatların şifrələnməsini təmin edir.
*SFTP - təhlükəsiz kanalın üstündə işləyən proqram səviyyəli fayl ötürmə pratokoludur.Etibarlı və təhlükəsiz əlaqə üzərindən faylları kopyalamaq və digər əməliyyatları yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu protokol onun SSH kimi təhlükəsiz bir kanal üzərində işlədiyini , serverin artıq müştərini təsdiq etdiyini və istifadəçi məlumatının protokol üçün əlçatan olduğunu güman edir.
bu protokolların hər biri İETFS tərəfindən hazırlanmışdır.
*İETFS-internet standartlarını inkişaf etdirən və təşviq edən məlumat protokolları üçün standartlaşdırma orqanıdır.
Böyük ölçülü faylların paylaşılması üçün WETransfer ,WESendit,pCloud,terosorit send,Send Transfer, transfernow proqramlarından istifadə olunur.
*WETransfer-şirkətin təqdim etdiyi fayl göndərmə xidmətinin limiti 2 GB-lıq 10 fayl,istəsəniz isə 1 fayl göndərə bilərsiz.

Röya Məmmədova

# data[].attributes.body
Fiber optik kabelin quruluşu 3 hissədən ibarətdir. Bunlar; əsas, şüşə və plastik qoruyucu qabıq. İşığın keçdiyi hissə olan nüvə çox incə bir quruluşa malikdir. İnsan saçı qədər incədir, hətta daha incədir. Şüşə qutu işığın çıxmasını maneə törədir. Kabeli bəzi xarici faktorlardan qoruyan hissəsi plastik qoruyucu hissəsidir.

Fiber optik kabel elektrik kabelinə bənzəyir və işıq daşımaq üçün istifadə olunan bir və ya daha çox fiber optikdən ibarətdir. Optik lif elementləri ayrı -ayrılıqda plastik təbəqələrlə örtülmüşdür və kabelin yerləşdiriləcəyi mühitə uyğun bir qoruyucu borunun içərisindədir. Daxili və açıq istifadə üçün, həm də yeraltı və dirəklər arasında uyğun gəlir.

Fiber optik kabellər, bir şəbəkəyə və ya cihaza fiziki bir əlaqə təmin etmək üçün rabitə cihazlarına və yamaq panellərinə də bağlana bilər.

Fiber optik kabellər son illərdə dünyada getdikcə daha çox istifadə olunur və hətta heç kimin ağlına gəlməyən sahələrdə də ortaya çıxır. Məlumat ötürülməsini asanlaşdıran fiber optik kabellərə aviasiya, rabitə sistemləri, nüvə enerjisi sistemləri, trafikə nəzarət, qapalı sistemlər kimi bir çox istifadə sahələrində rast gəlinir.

Fiber optik kabelin üstünlüklərini aşağıdakı kimi sıralaya bilərik:

Aşağı Qiymət: Bir neçə kilometr optik kabel, eyni uzunluqdakı mis tellərdən daha ucuz başa gəlir. Bu internet provayderini, infrastruktur şirkətini və beləliklə istifadəçini xilas edir.

Mis teldən daha incə: Texniki baxımdan, optik lif mis teldən daha incədir. Demək olar ki, tük qədər nazikdir.

Yüksək Yük: Fiber optik mis tellərdən daha incə olsa da, eyni diametrdə daha çox məlumat daşıyır.

Daha az siqnal itkisi: fiber optikada siqnal itkisi mis teldən daha aşağıdır.

Daha Davamlı İşıq Siqnalı: Mis tellərdəki elektrik siqnallarından fərqli olaraq, fiber optik içərisində olan işıq siqnalları eyni kabelin digər liflərindən gələn siqnallara müdaxilə etmir. Fiber optik daha aydın telefon danışıqları, daha yaxşı internet təcrübəsi və ya daha aydın bir TV yayımı təmin edir.

Aşağı Güc Əməliyyatı: Fiber optiklər daha az siqnal itkisi səbəbindən aşağı güc ötürücüləri ilə işləyə bilər, mis tel isə yüksək gərginlikli elektrik ötürücülərindən istifadə edir. Buna görə fiber optik həm provayderə, həm də istifadəçiyə enerji qənaət edir.

Yanmaz: Optik lif elektrikdən keçmədiyindən yanğın təhlükəsi yaratmır.

Yüngül: Optik kabel mis telli kabeldən daha yüngüldür. Fiber optik kabellər, mis telli kabellərə nisbətən yerdə daha az yer tutur.

Çevik istifadə sahəsi: Fiber optik çox çevik olduğundan işıq göndərə və qəbul edə bildiyindən bu gün bir çox sahədə istifadə olunur. Sağlamlıq sahəsində fiber optik, qarın divarından keçən və daxili orqanların görmə qabiliyyətini təmin edən endoskopiya, laparoskopiya kimi prosedurlarda, mexaniki sahədə, təyyarələrdə, kosmik servislərdə və avtomobildə mənbələrin aşkarlanması üçün istifadə olunur. mühərriklər və bir çox digər sahələrdə.

Fiber İnternet nədir?

Fiber internet, fiber optik kabellərlə təmin edilən internet sisteminə verilən addır. Məlumat elektrik əvəzinə işıq ötürən şüşə və ya plastik tellərdən hazırlanmış fiber optik kabellər üzərində aparılır. Fiber kabellər sayəsində fiber internet sürəti digər internet bağlantılarından daha yüksəkdir. Dünyanın ən sürətli internet sürəti olaraq qəbul edilən fiber internet, fiber optikada məlumatlar çox sürətlə hərəkət etdiyi üçün "yüngül, sürətli internet" olaraq da adlandırılır.

Fiber optik kabellərlə məlumat ötürülməsində nəzəri bir məhdudiyyət yoxdur. Bunun səbəbi, məlumatların işıq sürətində ötürülməsi. Bununla birlikdə, paketlər ani bant genişliyi limiti ilə təklif olunur. Fiber kabellər çoxlu məlumat daşıyır və ümumiyyətlə orta sürət 1 Gbit/s civarındadır. Bununla birlikdə, ölkəmizdə internet xidməti təminatçıları tərəfindən təklif olunan fiber internet paketlərinin sürəti üçün üst limit 100 Mbit/s -dir.

Fiber İnternetin üstünlükləri nələrdir?

Fiber internetin üstünlüklərini aşağıdakı kimi sıralaya bilərik;

1) Daha sürətli: Fiber internet digər internet bağlantı növlərindən daha sürətlidir.

2) Təhlükəsiz və Fasiləsiz: Fiber internet, fiber kabel infrastrukturu sayəsində digər internet bağlantısı növlərindən daha təhlükəsiz və fasiləsizdir.

3) Telefon xəttinə ehtiyac yoxdur: Fiber internetə sahib olmaq üçün heç bir telefon xəttinə ehtiyac yoxdur. Fiber internet xidməti sabit bir telefon xətti olmadan əldə edilə bilər.

4) Ekoloji cəhətdən səmərəli: Fiber optik kabellər, istilik və soyutma sistemlərinə ehtiyacı olan mis kabellərdən daha ekoloji cəhətdən təmizdir.

5) Gələcəyin Texnologiyası: Bugünkü texnologiyada və yeni rəqəmsal dünya nizamında mis və ya fərqli bir kabel sistemi istifadə olunur.