# data[].attributes.body
Leerlingen gaan de toekomst mee vormgeven en moeten dit bewust oefenen en aanleren. Ze moeten leren een kritische blik tav diverse scenario’s hebben van brede maatschappelijke complexe vraagstukken, waarbij ze oog hebben te kijken vanuit diverse perspectieven. Het onderwijs (ak en ges en ook maatschappijleer) kunnen hier een prima rol spelen. Om deze complexe vraagstukken aan de kaart te stellen moeten we oefenen met tijd en ruimte in de lessen, waarbij we leren vanuit het verleden en heden en zo kunnen nadenken over de toekomst. Dat is complex, maar verdient een aanpak. De methoden bij ak en ges lenen zich daar niet altijd voor. De insteek in deze methodes is vooral gericht op herkennen, weergeven en uitvoeren van kennis. Voorbeeld(en) geven, vergelijken, samenvatten, patronen en samenhangen benoemen en verklaren en denken in oorzaak-en gevolg kunnen helpen deze complexe vraagstukken verder te benaderen en met meer hogere denkvaardigheden aan te vliegen. Onderzoekjes laten uitvoeren, naar bronnen zoeken (en verifiëren op echtheid en betrouwbaarheid) en oplossingen laten bedenken voor de diverse complexe vraagstukken. Begin met vraagstukken vanuit de eigen omgeving om aan te sluiten bij het gebied waarin de leerlingen vertoeven. Bespreek dilemma’s en laat de leerlingen evt oplossingen zoeken. Het kan werken om met opdrachtgevers vanuit de praktijk te werken zodat de rol van de leerlingen tav eigen omgeving zichtbaarder wordt. In vakoverstijgende projecten kan de kritisch blik , door gebruik te maken van de diverse perspectieven, elkaar uitdagen en het wereldbeeld vergroten. Check inderdaad de denkbeelden die de leerlingen hebben (van dichtbij en ver weg). Ga veel in gesprek en laat leerlingen kijken naar het verleden, heden en de toekomst. Zolang de methodes nog aanwezig zijn in de lessen zou ik als leraar proberen aan elk onderdeel in de methode vraagstukken/dilemma’s/voorbeelden in de omgeving te zoeken (dichtbij en ver weg) en die te laten onderzoeken. Hoe dat past binnen de huidige examens is iets om met elkaar over na te denken, want die wijsheid heb ik ook helaas niet paraat. Wel zie ik een taak van de lerarenopleidingen om hierin te blijven communiceren met onze studenten en het werkveld. Soms ontstaan er leuke leerzame samenwerkingsprojecten in de opleidingen en het werkveld die we met elkaar zouden kunnen delen.

# data[].attributes.headline
Reactie via LinkedIn (Maartje van Benten)

# data[].attributes.subject
Reactie via LinkedIn (Maartje van Benten)

# data[].attributes.body
Ik zou ook kijken naar de combinatie met Mastschappijleer. De vraagstukken die nu spelen en in de toekomst maken dat we niet meer een maakbare wereld om ons heen kunnen creëren, zoals we de afgelopen 70 jaar gedaan hebben. Maar dat wij ons zullen moeten aanpassen aan de veranderende wereld. En daar heb je meer disciplines voor nodig.

# data[].attributes.body
Beste Tessa, eens over de doelen (gelden m.i. voor alle schoolvakken, niet alleen AK en GS). De drie oproepen tot erkenning zijn ook zinnig, maar ik denk niet dat hier de grootste uitdaging ligt. Veel onderwijs is voor leerlingen niet goed bruikbaar om aan te sluiten bij de wereld van nu omdat het te weinig bestaansverhelderend aangepakt wordt. Daartoe zou ik willen oproepen. Veel onderwijs is betekenisloos, schools en saai. Mijn onderwijs is daar geen uitzondering op, hoor. Maar ik heb weleens wat pogingen gedaan om het beter te laten aansluiten, voor wie er wat mee wil, zie op mijn Linkedinpagina bijv:

Van profielwerkstuk naar profieldidactiekVan profielwerkstuk naar profieldidactiek
in: W. Veugelers, & H. Zijlstra, (eds.), Lesgeven in het studiehuis (pp. 176-185). Leuven/Apeldoorn: Garant. · 1 jan. 1998

Geschiedenis voor op het marktplein: Hoe de school leerlingen kan voorbereiden op het echte leven Geschiedenis voor op het marktplein: Hoe de school leerlingen kan voorbereiden op het echte leven
Kleio 57 (2016) 26-29 · 1 sep. 2016

Youtube over bestaansverhelderend geschiedenisonderwijs: https://youtu.be/zhz_DqRp7Fo?si=4OO_iTUZ8DliXcCn

# data[].attributes.body
Als relatieve buitenstaander wil ik toch even reageren.

Mooi initiatief om aan de gang te gaan met deze vakken. Zal hopelijk ook zijn uitwerking krijgen op andere vakken.

Het lijkt alsof het pakket aan vakken sinds de jaren 50 van de vorige eeuw nauwelijks zijn veranderd. Oh, op inhoud en methodiek zijn er zeker aanpassingen gedaan.

Maar de grote vraag die ik heb is, of er in deze tijd ook een grotere verschuiving van vakken nodig is.

Ik vond in mijn eigen middelbare school tijd al veel stof niet zo belangrijk. En natuurlijk hoort het bij goed middelbaar onderwijs om een breede basis aan te bieden. Maar belangrijk is ook om te bezien welke toekomstige uitdagingen de jeugd van nu tegemoet zien en hoe ze daar op voor te bereiden. En welke vorming (houding en gedrag) hoort daar bij.

En waarom.

Ik denk dat uw vakken "aardrijkskunde" en "geschiedenis" enorm belangrijk kunnen zijn hierin. Maar wel toegespists op de huidige tijd.

Wat voor ieder mens van wezenlijk belang is te weten waar kom ik vandaan en wat heeft mijn afkomst voor invloed op mijn persoonlijke ontwikkeling.

Wat is de geschiedkundige oorsprong van de cultuur waarin mijn ouders en grootouders leefden en wat betekent dit voor mij?

Hoe ontwikkeld deze wereld zich momenteel en waar liggen kansen?

Wat bekekent bijvoorbeeld de demografische ontwikkeling in Europa (o.a. vergrijzing) voor de toekomst?

Kortom, denk meer dan ooit na over wat de huidige jeugd nodig heeft.

Neem daarin zeker ook de geschiedenis van die landen mee waarvandaan vele kinderen naar hier zijn gekomen. Erkenning en herkenning van hun achtergrond en hun vaak traumatische ervaringen door armoede, geweld en oorlogen. Allemaal thema's die passen bij jullie vakken.

Durf nog meer buiten kaders te stappen!

En mbt het voorbereiden op het eindexamen. Blijf niet hangen in dit soort overtuigingen, maar durf een grote stap te zetten.

Het gaat al veel te lang veel te goed. Tijd voor vernieuwing.

Succes!

Hendri.

hendri.bargeman.mw@gmail.com

# data[].attributes.body
Dit is een beetje in dezelfde lijn als mijn andere commentaartje. Ik beperk me even tot aardrijkskunde. Om eerlijk te zijn denk dat 'we' het niet zo gek doen wat betreft 'de wereld verandert'. Als je een ak-methodeboek openslaat gaat het om de haverklap om verandering, van het aardoppervlak, het klimaat, de steden, de geopolitieke verhoudingen, noem maar op. Het lijkt me ook niet dat leraren dat zouden negeren. Wat ik wel denk is dat het besef 'het is ingewikkeld en we weten nooit alles' niet zo'n handig uitgangspunt is om er toch iets over te gaan leren. Je kunt ook denken: er valt erg veel te weten, het meeste zul je nooit weten maar je moet ergens beginnen.

In mijn ervaring is het wel zo dat leerlingen heel graag willen dat jij als leraar weet waar je het over hebt. Daar zit wel een lastigheid. Wat als je daar zelf niet zo zeker van bent? Volgens mij iets waar alle beginnende leraren wel mee te maken hebben. En sommige gevorderde ook, op specifieke onderwerpen. Soms kun je ook gewoon weinig met de stof die je moet onderwijzen. Ik zeg bij het hoofdstuk over stedelijke gebieden al aan het begin dat ik vrij veel van wat er in staat onzin vind en leg ook uit waarom. Misschien zou je dat lef kunnen noemen, zo heb ik het nooit ervaren, ik vind het gewoon wel handig en bovendien letten ze dan des te meer op als ik ergens van zeg dat het wél belangrijk is.

# data[].attributes.body
Het is wel zo dat de wereld rommelig is maar om daar grip op te krijgen is het wel handig om met vereenvoudigde modellen te werken. Bijvoorbeeld met een demografisch transitiemodel dat voor geen enkel land helemaal klopt, maar wel overzichtelijk is en een uitgangspunt is voor een vergelijking met echte gegevens. Zo gaat het vaak in de methodeboeken en trouwens ook op het CSE AK. Een casus uit de echte wereld, en daar dan iets zinnigs over zeggen op basis van de theorie die je hopelijk kent. Dat gaat dan misschien meestal niet erg ver maar goed, het zijn ook geen experts die de antwoorden geven en je moet het ook nog na kunnen kijken. Dus dat het verstopt zou worden zie ik niet zo. Volgens mij is het meer het geval dat leraren er met een klas maar zover in komen in de tijd die er is. Vergeet niet dat leerlingen zo tien vakken parallel volgen die ze allemaal lastig vinden en door een rooster geleefd worden. Ik vind multidisciplinair denken over alternatieve toekomsten natuurlijk erg belangrijk maar ik vind dat zelf ook moeilijk als ik eerst een hele ochtend vier andere dingen heb gedaan in rumoerige ruimtes, en ik heb 30 jaar langer kunnen oefenen dan de leerlingen in 3H. Wat ik maar wil zeggen is, je moet wel de doelgroep in het oog houden. Hoge verwachtingen uitspreken, uiteraard, maar je eigen verwachtingen moet je wel realistisch houden. Veel leerlingen kennen ook op het CSE nog steeds grote delen van het 'vakjargon' niet. Dan kennen ze dus sowieso de materie niet goed, en dan kun je alsnog niet echt nadenken binnen het kennisdomein.

# data[].attributes.body
Je zou eigenlijk een onderscheid moeten maken tussen deze vakken in de onderbouw en bovenbouw. Maar de helft doet GS en een kwart doet AK. In de onderbouw doet iedereen het. Komt bij dat de helft van het cijfer in de bovenbouw door het CSE bepaalt wordt, en 'werkvormen die langer stilstaan bij goede vragen en dilemma’s' bieden daar niet zo'n goede voorbereiding op. Het aanleren van vakjargon (wat ik trouwens heel nuttig vind) des te meer. Dus dit zal vooral gaan om de onderbouw. Wat moet iedereen weten en kunnen.

Dat gezegd hebbende. Ik schaar me helemaal achter punt 1 en 2. Maar ik heb wel wat bedenkingen. Die zet ik op andere postits, anders wordt het zo lang.

# data[].attributes.body
Mooi om samen te praten over het belang van de vorming van leerlingen in zowel ruimte als tijd want samen krijgen ze meer besef van hun huidige wereld en waar ze naar toe kunnen in hun toekomst!

# data[].attributes.headline
Reactie via LinkedIn (Mirjam Venneker van Lierop)

# data[].attributes.subject
Reactie via LinkedIn (Mirjam Venneker van Lierop)

# data[].attributes.body
Hier een andere geïnteresseerde uit de science hoek. De complexevraagstukken vragen om multidisciplinair samenwerken. Als leraren kunnen we daarin een rolmodel zijn voor onze leerlingen. Juist door vanuit vakinhoudelijke expertise vakoverstijgend samenwerken van leraren aardrijkskunde, geschiedenis, biologie, natuurkunde scheikunde èn andere vakken. Daar kunnen we zoveel van en met elkaar leren en de basisvaardigheden versterken. Een mooi stuk, waar wat mij betreft de samenwerking nog breder mag worden aangepakt met de diepte van de verschillende vakexperts.

# data[].attributes.headline
Er zijn dagelijks visie stukken algemeen over onderwijs en leerlingen maar weinig over vak en vakdidactische aanpak. Dat stuk is dat wel.. mooi dus. Stof tot nadenken over je didactisch handelen 

# data[].attributes.subject
Er zijn dagelijks visie stukken algemeen over onderwijs en leerlingen maar weinig over vak en vakdidactische aanpak. Dat stuk is dat wel.. mooi dus. Stof tot nadenken over je didactisch handelen 