# data[].attributes.headline
ACTIVIDADE COLABORATIVA QUE UNIFICA OS PDI DOS DOUS CENTROS EDUCATIVOS.

# data[].attributes.subject
ACTIVIDADE COLABORATIVA QUE UNIFICA OS PDI DOS DOUS CENTROS EDUCATIVOS.

# data[].attributes.body
Esta actividade é conxunta co CPI Atios de Valdoviño, onde o alumnado de 3º e 4º de Primaria dos dous centros realizará un traballo de investigación sobre a presenza dos animais na tradición oral de cadansúa zona. Logo lanzáranse retos entre os dous centros sobre aspectos relacionados cos animais e a tradición oral de cada localidade a través da plataforma dixital Padlet. Desta

maneira unificaranse os PDI dos dous centros educativos.

OS RETOS QUE SE LANCEN SERÁN DE COR AMARELO E A SÚA RESOLUCIÓN EN COR VERDE

# data[].attributes.headline
 RETO 1: LANZADO POLO CEIP SOUTELO DE MONTES: A DONICELA

# data[].attributes.subject
 RETO 1: LANZADO POLO CEIP SOUTELO DE MONTES: A DONICELA

# data[].attributes.body
A donicela recibe multitude de nomes en galego, entre os que podemos destacar o de denociña, denouciña ou doniña.

Antigamente tiñan moito temor a este animal, mesmo na actualidade aínda existe a crenza de que mata grandes animais e persoas. Ao igual que coa pinchorra pénsase que o seu alento pode chegar a matarte.

En moitas ocasións era culpada de que as vacas deixaran de dar leite xa que dicían que fora trabada por unha donicela. Dise tamén que é agresiva coas persoas que visten de vermello e que persegue principalmente ás mulleres.

En canto a curacións contan que o sangue da donicela podía chegar a curar unha epilepsia e que ten a capacidade para curar outras enfermidades.

Existen moitas manifestacións na tradición oral galega onde aparece este animal.

AÍ VAI O RETO:

Escribide a continuación todos os refráns que atopedes sobre este mamífero e explicade brevemente o seu significado.

# data[].attributes.body
Que animal máis curioso a donicela!!

Aí vos van varios refráns que atopamos sobre este animal:

1- Se te morde a donicela, busca camisa para a terra.

2- Donicelas a trabar, campaniñas a tocar.

3- Se te morde a donicela, busca un viño e busca vela, que mañán che darán terra.

4-Si te roe a delociña, colle a pa e anda axiña.

5-Si te morde a doniña busca sábana e aixadiña

6-Se te roe un alacrán, busca a cera e mais o pan, e se te roe a adelouciña, búscaos aínda máis axiña.

7-Donicela borrallenta, queres pan e non cho dan e rabeas coma un can.

Cremos que os seis primeiros refráns queren dicir máis ou menos o mesmo, que se te traba unha donicela prepárate para morrer (aínda que realmente a súa mordedura non é velenosa)

En canto ao último, cremos que pode significar que se a donicela ten fame e non atopa comida está furiosa e pode atacar a calquera animal para saciar a súa fame.

Tamén atopamos este dito ou frase feita:

“Pásalle coma o rato cando lle baia donicela enriba”

Cremos que este dito é debido a que a donicela é moi boa cazadora de ratos. Mais indo máis alá do significado literal, indica o medo que se lle ten a alguén que cres que te pode prexudicar.

Averiguamos que esta mala fama que ten a doniña de ser tan perigosa, é debido a que se se ve acurralada, mesmo se tira ao posible inimigo para mordelo e segrega unha substancia que cheira a podre e que se cría velenosa.

# data[].attributes.body
Agora enviámosvos o noso reto:

Tedes que buscar que animal falta no oco do seguinte refrán:

CANDO A __________________ VISITA Ó LABRADOR, MAL LLE

VAI AO PESCADOR.

Aí vai algunha pista sobre ese animal:

- Podémolo atopar aquí en Valdoviño, pero en Soutelo non.

- Aquí, na Lagoa da Frouxeira, hai unha variedade ou especie que se chama “Chorona”.

Cando saibas de que animal se trata busca información sobre ese animal e algún refrán máis.

Sorte!!

# data[].attributes.body
A RESPOSTA É: GAIVOTA

As gaivotas son animais vertebrados, aves. Son ovíparas(poñen os ovos en edificios vellos e abandonados). Teñen o corpo cuberto de plumas.

Comen case de todo, son omnívoras.

Embergadura: 1m. aproximadamente. Altura: 65cm Peso aproximado: 1 kg porque os ósos son ocos para pesar menos e voar mellor.

Lonxevidade: ata 20 anos.

Velocidade de voo: 60km/h

Hábitat: na costa (en mares, lagos, lagoas...)

Tipos de gaivotas en Galicia: canas, argenteas, atlantis e gaivóns.

CURIOSIDADES: as gaivotas son moi boas para predecir o tempo atmosférico. Se voan cara á terra quere dicir que o tempo vai empeorar.

ALGÚNS REFRÁNS:

Gaivotas no mar, mariñeiros a navegar.

Gaivotas na terra, mariñeiros na taberna.

Gaivotas na terra, mariñeiro á merda (este é un pouco groseiro, pero pertence á nosa tradición)

Gaivotas na danza, vento na panza.

Estes 4 son refráns que nos falan de que dependendo do lugar cara o que voen as gaviotas, así será o tempo. Se están no mar, bo tempo, se veñen para a terra, choiva e vento.

Outro refrán é:

A gaivota e a muller, canto máis vella, máis tola.

Este fai referencia a que as gaivotas e as mulleres máis maiores, son como máis alocadas, o que quere dicir, posiblemente é que non teñen tanta vergoña.

ESPERAMOS ACERTAR ESTE RETO. AXIÑA VOS LANZAREMOS OUTRO E FELIZ ENTROIDO!!!

# data[].attributes.headline
RETO 3  DO CEIP SOUTELO DE MONTES: UN PEIXE

# data[].attributes.subject
RETO 3  DO CEIP SOUTELO DE MONTES: UN PEIXE

# data[].attributes.body
Hai unha cantiga na tradición oral galega que fala deste

peixe que temos nos 3 ríos que nacen no noso concello de

Forcarei: Umia, Lérez e Verdugo.

Esta cantiga curiosamente tamén ten unha versión mariñeira.

AQUÍ VAI O NOSO RETO:

1. Cal é o peixe da foto?

2. Escribede os retrousos desta cantiga, tanto o da versión de interior, como o da versión mariñeira.

3. De que se alimenta este animal?

4. Cales son as causas de que este animal estea ameazado?

# data[].attributes.body
1-O peixe é a troita. O seu nome científico é Salmo trutta fario. É un peixe da subfamilia Salmoninae, dentro da familia dos salmónidos

2- O retrouso da cantiga do interior é:

Polo río abaixo vai unha troita de pé,
corre que te corre, quen a puidera coller,
quen a puidera coller, quen a puidera pillar.
Polo río abaixo vai unha troita de pé.

E o retrouso da mariñeira é:

Polo mar abaixo vai unha troita de pé
Corre que te corre, quen a poidera coller.
Quen a poidera coller, quen a poidera pillar.
Polo mar abaixo vai unha troita de pé.

3-As troitas son carnívoras, aliméntanse de diferentes tipos de insectos (como moscas, formigas, cascudas) , crustáceos (camaróns, cangrexos ), vermes, larvas de mosquitos. As especies máis grandes de troitas poden alimentarse tamén doutros peixes, incluso ratos.

4- A troita está ameazada debido a varios motivos:

O cambio climático, a contaminación, a extracción de auga para regar os cultivos a sobrepesca, o feito de son o alimento de moitos animais... . Pero o principal motivo son os encoros, que dificultan é, ás veces, impiden o paso ata os lugares de desova. Supoño que saberedes que as troitas, ao igual ca o salmón, van dende o mar ata o inicio do río para poñer os ovos, e moitas veces morren intentando subir por o muro que atopan nos encoros.

# data[].attributes.body
Aquí van as nosas respostas. Un lugar ben interesante que nos gustaría visitar.

1. Chámase Santuario de San Andrés de Teixido.

2. O refrán é: "A Santo Andrés de Teixido vai de morto o que non foi de vivo."

3. Fixemos un resumo da lenda:

Esta ermida foi construída polo apóstolo San Andrés. Un día Deus visitou a San Andrés. El estaba triste porque ninguén peregrinaba alí xa que, era un lugar moi afastado. Todos ían a Santiago de Compostela. Entón Deus prometeulle que ían a acudir todos, se non ían cando estaban vivos írian de mortos reencarnados en 3 animais, senón non entrarían no reino dos ceos.

4. Os animais non se poden pisar porque realmente, segundo a lenda, son persoas mortas reencarnadas.

Estes animais son pequenos como:

reptís(lagartos, lagartixas) anfibios ( ras, sapos, salamántigas) vermes, caracois, ratos, toupas, insectos, arácnidos...

ESPERAMOS HABER ACERTADO!

AXIÑA VOS ENVIAREMOS OUTRO RETO!

ESTADE ATENTOS!!

# data[].attributes.headline
RETO 4 LANZADO POLO CPI ATIOS: UNHA LENDA

# data[].attributes.subject
RETO 4 LANZADO POLO CPI ATIOS: UNHA LENDA

# data[].attributes.body
Esta imaxe corresponde á ermida dun santuario, que é o segundo en importancia de Galicia, despois do Camiño de Santiago.

Este camiño de peregrinación está no municipio de Cedeira e pasa polo municipio de Valdoviño.

Para completar este reto deberedes responder a estas cuestións:

1- Como se chama este santuario?

2- Completa o refrán que fala dunha das súas lendas:

A Santo __________________ de ________________ vai de ______ _______ o que non foi de _____________________

3-Explica que di a lenda a que se refire o refrán anterior.

4- Segundo esa lenda, os peregrinos deben de ter moito coidado de non pisar ou molestar aos animais que atopen nos arredores do santuario. Explica porqué, e di que tipo de animais poden ser.

# data[].attributes.body
Neste vídeo hai unhas rimas moi características da tradición oral galega.

Aí van as nosas preguntas deste reto:

1. Que queiman no vídeo?

2. Cal era o motivo polo que se realizaba este conxuro?

3. Cal é o fallo de pronunciación que ten o conxuro, e que ten que ver cunha parte do noso corpo?

4. Tedes que buscar todos os nomes de animais que aparecen no vídeo. Poñédeos en castelán e clasificádeos.

5. Hai unha lenda que relaciona o conxuro da Queimada coas Illas Cíes, podedes contárnola nun audio ou nun vídeo?

# data[].attributes.headline
RETO Nº 6 LANZADO POLO CPI ATIOS: O POLBO.

# data[].attributes.subject
RETO Nº 6 LANZADO POLO CPI ATIOS: O POLBO.

# data[].attributes.body
Ola de novo!

Aí vai outro reto sobre refráns de animais.

1 -Compretade os ocos do seguinte refrán con nomes de animais. Logo buscade se son vertebrados ou invertebrados e a que grupo ou clase pertence cada un.

Mentres cante o --------- non comas -----------nen pulpo

2- Explicade que quere dicir o refrán.

3- A palabra "pulpo" está en castelán; Escribide o refrán poñendo esa palabra en galego. Credes que queda mellor ou peor ca antes?

4- E agora decide como se cocíña o polbo á feira.

5- Buscade o himno das pulpeiras e escribide o seu retrouso .

6- Na vila de Galicia onde se orixinou esa canción celébrase a festa do polbo. Que vila é ?

7- Pola nosa zona hai outra receita para cociñar o polbo que se chama "polbo á mugardesa". Investiga onde é tradicional este prato e por que se chama así.

Esperamos que non vos cansedes moito e ata outra, amiguiños!!

# data[].attributes.body
Algúns de nós xa escoitaramos falar deste conxuro, pero non sabiamos case nada sobre el. Grazas a vós aprendemos moito. As respostas aos vosos retos son estas:

1- Para facer a queimada quéimase augardente, que é un licor tradicional en Galicia, e que se fai co bagazo de uva.

2- Este conxuro realízase para espantar aos demos, bruxas, o mal de ollo... é dicir, afastar as malas enerxías e atraer a sorte, protección e as boas enerxías.

3- Pensamos que o erro de pronunciación que aparece no vídeo consiste en que pronuncia "gordas" en vez de "gorxas"

4- Os animais que se nomean no conxuro son: corvos (cuervos), mouchos ( búhos), sapos (sapos), curuxas (lechuzas), píntegas (salamandras) e vermes (gusanos). Tamén se fala de alimañas, que poderían ser lobos , raposos, incluso as "famosas" donicelas.

Esta é a súa clasificación:

Os corvos, curuxas e mouchos son vertebrados do grupo das aves.

Os sapos e píntegas son vertebrados anfibios.

Os vermes son invertebrados e forman grupo propio.

Os lobos, raposos e donicela son vertebrados mamíferos.

5- Este é o vídeo que resume a lenda da orixe da queimada e que está relacionada coas Illas Cíes.

Fai clic AQUÍ para ver o vídeo.

# data[].attributes.body
1. O refrán é:

Mentres cante o cuco

non comas raia

nen pulpo.

Agora clasificamos os tres animais:

CUCO: animal vertebrado, ave.

RAIA: animal vertebrado, peixe.

POLBO: animal, invertebrado, molusco cefalópodo.

2. O significado deste refrán é o seguinte:

O cuco é un paxaro que aparece en abril e marcha en setembro, é dicir escoitámolo no verán, que é a época en que o polbo e a raia están vedados.

3. Mentres cante o cuco,

non comas raia nen polbo.

Non queda ben, porque lle falta a rima.

4. RECEITA DE POLBO Á FEIRA:

INGREDIENTES: polbo desconxelado ou se é fresco (hai que mazalo), sal, aceite de oliva virxe, pemento doce e picante.

PREPARACIÓN: 1º Poñemos auga a ferver nunha pota.

2º Escaldamos o polbo e metémolo a cocer 45 ou 50 minutos. 3º Sacámolo da pota e cortamos cachiños pequenos. 4º Logo botámoslle sal gordo, pemento doce e picante ao gusto e aceite de oliva virxe. Na feira sírveno en pratos de madeira.

5. Deixámosvos un vídeo da cantiga que é un himno ás pulpeiras. A verdade é que non lle atopamos un retrouso a esta cantiga. Ten 8 estrofas, que son un simbolismo, xa que coinciden cos 8 tentáculos do polbo. Hai 2 estrofas moi parecidas, pero non son exactas, entón non sabemos se se pode considerar ou non retrouso.

6. A vila é: O Carballiño, concello limítrofe co noso, aínda que nós somos da Provincia de Pontevedra e Carballiño é de Ourense. Moitos dos nosos mestres e mestras son de Carballiño.

7. O polbo á mugardesa é unha receita típica da vila de Mugardos, que está na ría de Ferrol. É unha especie de guiso de polbo con patacas, pero está feito coa auga de cocer o polbo en parte, de aí todo os seu sabor.

MENUDO RETO, COMPAÑEIROS-AS!!! Grazas por axudarnos a aprender tantas cousas novas.

# data[].attributes.attachment_link.title
14 reacciones · 26 veces compartido | Pulpeiriña do Arenteiro | Himno da Festa do Pulpo do Carballiño a "Pulpeiriña do Arenteiro" cantado pola Coral Polifonica Casino O Carballiño no programa do LUAR (Páxina oficial)... | By Populares do Carballiño | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
Himno da Festa do Pulpo do Carballiño a "Pulpeiriña do Arenteiro" cantado pola Coral Polifonica Casino O Carballiño no programa do LUAR (Páxina oficial)...

# data[].attributes.attachment_caption
Aquí vos deixamos esta canción de Juan Pardo coa letra de Eduardo Pondal. Estes dous grandes artistas unidos deixan nesta canción unha mensaxe marabillosa e moi importante. ESCOITÁDEA!!!

# data[].attributes.body
Chegamos ao remate desta aventura entre os dous centros educativos.

Só nos queda felicitar aos rapaces e rapazas polo excelente traballo e a boa disposición mostrada.

De seguro que esta proposta serviu para aumentar o coñecemento do noso alumnado en múltiples vertentes: xeografía, tradición oral popular, animais, gastronomía...

pero O MÁIS IMPORTANTE:

Serviu para que FALARADES EN GALEGO?? Aínda que só fose un chisquiño máis??

Eu coido que si, temos refráns, lendas e cantigas tan marabillosos que non podemos deixar que desaparezan. Depende de vós: nenos e nenas, tedes un traballo moi importante para que a nosa lingua non quede no esquecemento.