# data[].attributes.body
Historiaurrean garai ezberdinak aurkitu ditzazkegu, garai horiek Paleolitoa, Mesolitoa, Neolitoa eta Metal Aroa dira. Historiaurrea K.a. 5.000.000. urtean hasten da eta K.a. 1.000 urtean bukatzen da.

Paleolitoa:
Paleolitoa historiaurreko lehenengo garaia da. Paleolitoa K.a. 5.000.000. urtean hasten da eta K.a. 10.000. urtean bukatzen da. Paleolitoa gure existentziaren garai luzeena da.
Paleolitoan gizakiak nomadak ziren, hau esan nahi du pertsonak ez zirela bizitzen leku finko batean, baizik eta leku batetik bestera joaten zire. Beraiek jateko ehiza egiten zuten, arrantza egiten zuten eta basofruituak biltzen zituzten. Beraiek gauzak egiten zituzen egurrarekin, hezurrekin eta harriekin.

Mesolitoa:
Historiaurreko garai hau K.a. 10.000. urtean hasten da eta 7.000. urtean bukatzen da. Mesolitoa Paleolito eta Neolito arteko garaia da. Mesolitoan gizaki batzuk hasi ziren lekuak bilatzen egurldi honak zutenak hor bizi geratzeko. Orduan lehenengo herritxoak sortu ziren.

Neolitoa:
Neolitoa 7.000. urtean hasten da eta 3.500. urtean bukatzen da. Neolitoan aurrerapen asko egin ziren. Hasteko harria lentzen hasi ziren, horrela arma zehatzagoak eta erresistenteagoak egin zezaketen. Neolitoan jendea sedentarioa bihurtu ziren, hau da leku finko batean bizitzen ziren. Hau oso inportantea izan zen, zereal mota ezberdinal hasi zirelako landatzen eta animaliak etxekotatzen eta hazten. Erraz esanez Neolitoan abeltzaintzan eta nekazaritzan aurrerapen asko egin zituzten.

Metal aroa:
Metal aroa K.a. 6.000. urtean hasten da eta K.a. 1.000-500. urtean bukatzen da. Metal aroa hiru garai ditu: kobre aroa, brontze aroa eta burdin aroa.

Kobre aroa:

Kobre aroa K.a. 6.000 urtean hasten da eta K.a. 2.000. urterarte irauntzen du. Garai honetan gizakiek ikasi zuten nola kobrea erabiltzea. Lehenengo kobrea erabiltzen zuten naturan agertzen zen moduan, baino gero ikasi zuten kobrea urtzea eta horrela errasago zen forma bat ematea.

Brontze aroa:

Brontze aroa K.a. 3.000. urtean hasten da eta K.a. 1.500. urtean bukatzen da. Garai honetan gizakiek ikasi zuten nola brontzea erabili. Brontzea aleazio bat da duena %67 kobrezkoa eta %33 estainukoa.

Burdin aroa:

Aro hau K.a. 1.100 urtean hasten da eta K.a. 200 urtean bukatzen da. Burdinaren erabilera garrantsitzuenak nekazaritzako zen. Orduan nekazaritzan produkzio gehiago egon zen eta jende gehiago bizi zezakeen.

INFORMAZIOA

Liburutik eta

https://www.mundoprimaria.com/recursos-historia/prehistoria-ninos

https://www.unprofesor.com/ciencias-sociales/etapas-de-la-edad-de-los-metales-4960.html

# data[].attributes.body
Ez dakigu data zehatz bat non gizakiak erabili zuten lehen aldiz sua. Esaten da gizakiak asmatu zutela nora erabili sua K.a. 1.000.000. urtetik K.a. 400.000. urtera. Suaren aurkikuntza oso gertaera inportantea izan zen. Sua erabili zuten eta erabiltzen dugu gauza askoetarako. Garai hartan sua erabiltzen zuten janaria sukaldatzeko, depredatzailetik defendatzeko eta iluntasunean argia izateko.
Kalahariko bosquimanei egindako ikasketa bat, esanten du suko beroan kontatutako historioak balio izan zutela gizakien pentsamendua eboluzionatzeko.

INFORMAZIOA:

https://www.agenciasinc.es/Noticias/Las-historias-alrededor-del-fuego-influyeron-en-nuestra-evolucion-cultural-y-social

# data[].attributes.body
Ikasketa batzuk esaten dute lehenengo gurpila K.a. 750.000. urtean asmatu zutela. Baino gauzak transportatzeko gurpilak Mesopotamian agertu ziren, gaur egungo Iraken K.a. 3.200. urtean. Hasieran gurpilak lauak eta solidoak ziren, eta ardatz bat erdian zuten. Gurpil bat fabrikatzea lan asko eta gaitasun asko zeraman. Geroago gurpilei abatzak jarri zituzten mugimendua kontrolatzeko.

INFORMAZIOA:

https://artsandculture.google.com/story/eAVBm0O4K0wxKA?hl=es-419

# data[].attributes.body
Antzinaroa K.a. 900. urtean hasi zen, lehenengo dokumentu idatzia agertu zirenetik.  Antzinaroa K.o. 476. urtean bukatu zen Erromatar inperioaren gainbeherararekin.

Aintzinaroan lehenengo lege idatziak agertu ziren. Lege hauetan delito batzuk agertzen ziren eta delito hauek egiten zutenei zigorrak zeunden.
Monarkia gobernatzeko modua bezala erabiltzen zuten ia estatu guztietan. Monarkia hauek monarkia absolutoak ziren, hau esan nahi du erregea potere guztia zuela.
Gizartearen hierarkizazioa. Antzinaroan jendea talde ezberdinetan kokatzen hasi ziren eta talde horiek eskubide eta lan ezberdinak zituzten.

INFORMAZIOA:

https://enciclopediadehistoria.com/edad-antigua/

# data[].attributes.body
Kristautasuna, lehenengo erlijio unibersala izan zen, Judean, agertu zuen, erromatar inperioaren zati txiki bat. Kristautasuna K.o. lehenengo mendean agertu zen.
Kristautasuna Nazareteko Jesusen irakaskuntzetan eta bizi moduan inspiratu zen. Jesucristo bere irakaskuntzak Judean predikatu zituen eta berari Jerusalemen gurutzatu zuten. Kristautasuna erromatar inperioari esker zabaldu zen baino hasieran debekatuta zegoen sinesmen hau. Azkenean aztertu zuten kristautasuna erlijio bat bezala K.o. 313. urtean.

INFORMAZIOA:

https://academiaplay.es/acontecimientos-clave-entender-edad-antigua/

# data[].attributes.body
Aristoteles K.a. 384. urtean jaio zen Estagiran, Greziako ipar-mendebaldean. Aristoteles filosofo, polimata eta zientzalari bat izan zen. Platonekin batera konsideratzen zaio mendebaldar filosofiaren aita. Berak Platonen dizipulo bat izan zen.
Bere ideiak eragin asko izan zituzten mendebaldar historia intelektualan bi milurteko zehar. Aristotelesek berrehun idazlan idatzi zituzten, baino bakarrik 31 konserbatu dira. Idazlan horiek gai asko tratatzen zituzten: logika, zientziaren filosofia, etika, estetika, fisika, biologia, astronomia...
Idatzi zituen gai asko transformatu zituen. Berak ezaguna zen logika eta biologiaren aita fundatzailea izateagatik.

INFORMAZIOA:

https://es.wikipedia.org/wiki/Arist%C3%B3teles

# data[].attributes.body
Erdi Aroa K.o. 476. urtean hasi zen erromatar inperioaren gainbeherarekin eta 1453. urtean bukatu zen Konstantinopla turkiarrar Iperioak hartu zutenean
Erdi Aroaren ezaugarri nagusiak hurrengoak dira:
Politikan: Mediterrano itsasoko kostaldeak borrokatu zituzten hiru potere zentro hauek: erreinu romaniko-germanikoak, kalifa-herri musulmanak eta inperio bizantziarra.
Erlijioan: eliza kristautarra oso poteretsua izan zen eta eragin asko izan zuen pertsonen bizitzan, politikan, gizartean eta ekonomian.
Gizartean: mirabetza esklabotasuna ordezkatu zuen. Horrela gizarte estamental bat sortu zen. Gizarte hori eraikita zegoen monarkiaz, nobleziaz, elizaz eta herriaz.

INFORMAZIOA:

https://enciclopediadehistoria.com/edad-media/

# data[].attributes.body
Feudalismoa sistema politiko, sozial eta ekonomiko bat izan zen. Feudalismoa Europan sortzen da IX eta XIII medeen artean.
Nola antolatzen zen gizartea?
4 estamentu zeunden 3 pribilegiatuak ziren eta beste bat ez. Lau estamentuak hurrengoak dira: erregea, noblezia, kleroa eta herri xehea.
Erregea potere absolutoa zuen eta berak esaten zuena egiten zen, adibidez berak legeak egiten zituen.
Noblezia: nobleek gudetan erregeari jarraitzen zioten. Haien betebeharra zerbitzu armatua zen.  Haien laguntza esker erregeak pribilegioak ematen zien, adibidez, salbuspenak eta lurrak.
Kleroa: kleroa bitan banatzen zen, goi kleroan eta behe kleroam. Behe kleroan monjak eta apaizak zeunden. Goi kleroan papa, obispoak eta abadeak zeunden.
Herri xehean ia jende guztia zegoen: nekazaritzak, abeltzainak, merkatariak eta artisauak.

INFORMAZIOA:

https://www.portaleducativo.net/septimo-basico/384/El-feudalismo

# data[].attributes.body
Karlomagno, Karlos I.a Handia bezala, frankoen errege izan zen 768tik, lonbardiarren errege nominala 774tik, eta erromatar enperadorea 800 urtetik hil zen arte. Errege Pipino eta Laon-eko Bertradaren semea izan zen. Karlomagno 742.urtean jaio zen eta 814. urtean hil zen 72 urterekin alemanian. Bere koronazioa erromatar enperadore bezala 800. urtean izan zen. Berak 3 seme-alaba izan zuen. Kristautasuna Europan eratzea Karlomagno lortu zuen.

INFORMAZIOA:

Egindako lanatik

# data[].attributes.body
Aro Modernoa 1453. urtean hasi zen Konstantinopla turkiarrar inperioak hartu zutenean eta 1789. urtean bukatu zen iraultza frantsesarekin.
Erdi Aroan Europa erreinu txikiz beteta zegoen. Baino Aro Modernoan erreinu horiek batu ziren eta herrialde handiak sortu ziren. Herrialde hauetan oraindik feudalismoa zegoen eta errege oso poteretsuak zituzten eta nahi zutena egiten zuten.

INFORMAZIOA:

https://happylearning.tv/la-edad-moderna/

# data[].attributes.body
1492ko urriaren 12an Cristobal Colonek bere taldearekin Amerikara ailegatu ziren Guanahani uartera Ozeano Atlantikoa zeharkatu eta gero. Baino beraiek pentsatzen zuten indietan zeundela baino ez, kontinente berri bat aurkitu zuten. Gainera Cristobal Colon hil zen pentsatzen indietara ailegatu zuela. 1501. urtean Americo Vespucio kartografo bat esan zuen hori ez zirela indial eta beste kontinente  batean zeundela. Amerikatik laborantza asko ekarri zituzten, hala nola, artoa, kakaoa, patata, tomatea, anana, tabakoa...

INFORMAZIOA:

https://www.tuescueladeespanol.es/blogs/descubrimiento-de-america/

# data[].attributes.body
Miguel de Cervantes Saavedra 1547. urtean jaio zen Alcala de Henaresen eta 1616. urtean hil zen Madrilen.
Berari ezagutzen zaio espaniar literaturaren maximo irudia izateagatik. Berak 6 anai-arreba izan zituen. Berak soldadu bat izan zen eta Lepantoko batailan eskerreko eskua sauritu zuen, horregatik ezagutzen zaio Lepantoko besomots bezala. Miguel de Cervantes-en idazlan nagusiena 'El ingenioso idalgo don Quijote de la Mancha' izan zen.

INFORMAZIOA:

https://blocs.xtec.cat/elcarmelectures3reso/miguel-de-cervantes/

# data[].attributes.body
Aro Garaikidea 1789. urtean hasi zen iraultza frantsesarekin eta gaur egun arte irauntzen du.
Aro Garaikidean iraultza industriala gertatu zen. Industrial iraultza esker ekoizpen moduak aldatu ziren, lanak aldatu ziren eta ia jende giztiaren bizitza aldatu egin zen.  Garai honetan iraultza asko egon ziren eta aldaketa asko ere bai, gizartean, politikan, ekonomian teknologian.

INFORMAZIOA:

https://www3.gobiernodecanarias.org/medusa/ecoblog/cnavperp/2016/04/04/698/#:~:text=Se%20denomina%20Edad%20Contempor%C3%A1nea%20al,%2C%20pol%C3%ADticas%2C%20tecnol%C3%B3gicas%20y%20econ%C3%B3micas.

# data[].attributes.body
Albert Einstein fisikari alemaniar judio bat zen. Geroago Suizan, Austrian eta Estatu Batuetan nazionalizatu zen. Berak 1879. urtean jaio zen, Alemanian, eta 1955. urtean hil zen Estatu Batuetan. Berari ezagutzen zaio zientzialari oso importante bat izateagatik. Berak asmatu zuen fisikako ekuazio esagunena ' E = mc2 ' . Berak 1921. urtean fisikako Zari Nobela irabazi zuen.

INFORMAZIOA:

https://es.wikipedia.org/wiki/Albert_Einstein

# data[].attributes.body
Bigarren mundu guerra 1939. urtean hasi zen eta 1945. urterarte iraundu zuen. Alde batetik ardatzko indarrak borrokatu zuten: Alemania, Italia eta Japon. Beste aldetik aliatu indarrak borrokatu zuten: Sobietar Batasuna eta mendebaldar demokraziak. Guda hau hasi zen Alemania ez zuelako nahi Versalles-eko itunan ezarri zituzten fronterak eta beste alde batetik Japon handiagoa egitea nahi zuen Ekialde Urrunan. Bigarren mundu guerra irabasi zutenak aliatu indarrak izan ziren.

INFORMAZIOA:

https://es.scribd.com/doc/113429228/La-segunda-guerra-mundial-para-ninos