# data[].attributes.body
Keizer Wilhelm II was een van de hoofdrolspelers in de laatste dagen van de oorlog. Hij stond ooit aan het hoofd van een van de machtigste legers ter wereld, maar tegen november 1918 had hij al deze controle volledig verloren. Sommige soldaten noemden hem zelfs een oorlogsverlenger en er begonnen zelfs opstanden van zijn troepen te vormen. Op 4 november 1918 bracht Wilhelm een bezoek aan Vlaamse steden zoals Lokeren en Aalst, waar hij probeerde de soldaten nog te motiveren. Uiteindelijk vluchtte hij naar Nederland. Hier kreeg hij asiel kreeg en moest hij de rest van zijn leven als balling in ballingschap leven.

# data[].attributes.body
In de ochtend op 11 november 1918 wisten veel soldaten al dat de wapenstilstand nu geen fabel meer was. Maar terwijl de onderhandelaars in een trein in Compiègne de vrede tekenden, werd er toch nog hard gevochten, vooral aan de Maas en ook aan de Schelde. In de laatste uren stierven er nog duizenden mannen, vaak door aanvallen die al lang geen nut meer hadden. Dit deel van het boek liet me wel echt nadenken over hoe erg en misschien zelfs onnuttig de oorlog was. Waarom bleef men nog vechten tegen elkaar als er al vrede beslist was?

# data[].attributes.body
Terwijl er dus nog oorlog was, kwam er nog andere ramp in Europa: de Spaanse griep. Deze pandemie zorgde voor miljoenen slachtoffers, waaronder ook veel soldaten aan het front. De ziekte verspreidde zich heel snel in de loopgraven en de ziekenhuizen. Wat mij vooral liet schrikken, is dat sommige soldaten dus niet eens door kogels of bommen stierven, maar door een virus dat hen in enkele dagen liet sterven. Dit zorgde voor een nog lagere overlevingskans en zorgde voor nog meer angst.

# data[].attributes.body
Een van de sterkste emoties die dit boek bij mij opriep, was verdriet. Vooral het feit dat op 11 november 1918, terwijl de vrede al was getekend, nog duizenden soldaten stierven, vond ik eigenlijk hartverscheurend. Ze vochten door, en dit was niet omdat het nodig was, maar omdat ze de bevelen moesten volgen. Er was dus geen andere keuze en daarom vond ik dit zo erg. Hoe moesten deze soldaten zich voelen toen ze stierven, wetend dat er ook een kans was dat ze levend naar hun familie konden terugkeren.

# data[].attributes.body
Tijdens het lezen voelde ik ook frustratie over hoe de oorlog gevoerd werd. Vooral de leiders die vanuit hun bureaus de beslissingen namen, terwijl gewone soldaten alles moesten geven en stierven, maakte mij boos. Het boek laat zien hoe de bevelhebbers eigenlijk niet super veel gaven om het lijden van hun EIGEN soldaten. Dit liedje is heel toepasselijk bij deze situatie, want het is een protestsong over machthebbers die oorlogen voeren ten koste van gewone en onschuldige mensen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bob Dylan - Masters of War (Official Audio)

# data[].attributes.body
Het gedicht Vrede van Leo Vroman beschrijft het dubbele gevoel van opluchting en emoties echt perfect. Het gaat over de duif die vrede brengt, maar tegelijk ook wel een heftige reactie oproept. Het toont het gevoel dat oorlog iets is dat altijd belangrijk zal blijven en het ook wel littekens achterlaat. Dit gedicht laat ook zien hoe vrede niet enkel vreugde geeft, maar ook verdriet om wat er allemaal verloren is gegaan tijdens de oorlog. Het idee dat de oorlog verdwenen is, voelt niet waar en een beetje onmogelijk, net als in het boek wanneer het 11 uur is en de soldaten twijfelen of het wel echt voorbij is, aangezien er enkele momenten geleden nog ontploffingen waren.

# data[].attributes.body
Het fragment dat mij het meest is bijgebleven, is het moment waarop Marc Baertsoen de Belgische soldaten bij de grens van Mariakerke tegenkomt. In Gent vierden mensen feest, maar de soldaten bleven kalm en emotieloos staan. Dit contrast vond ik heel speciaal. Wat me vooral trof, was de reactie van een soldaat op het compliment van Baertsoen: "Il n’y a plus de valeureux Liégeois, il n’y a plus que les Belges." Dit simpel zinnetje laat zien hoe de oorlog hen had veranderd: De oorlog had de soldaten zo omgevormd dat ze zich niet meer als Luikenaren zagen, maar als 1 volk. Dit fragment toont niet alleen de blijdschap van het volk, maar dus ook hoe de oorlog de soldaten heeft beïnvloed.