# data[].attributes.body
Welkom op ons jaarboek. We nemen je graag mee door 2020, een vreemd jaar waar verbinding centraal stond.

# data[].attributes.attachment_link.title
2701 Morele stress (eventueel eerste kaartje)

# data[].attributes.headline
Happy New Year! 2020 gingen we samen al feestend in. 

# data[].attributes.subject
Happy New Year! 2020 gingen we samen al feestend in. 

# data[].attributes.body
'Hoe kunnen we de zorg voor onze patiënten verbeteren?'

Deze vraag stelde Bethanië zichzelf en haar medewerkers. In de podcastreeks ‘Opgenomen’ krijg je een inkijk in die zoektocht.

# data[].attributes.body
Psychiatrisch verzorgingstehuis De Landhuizen kreeg toestemming om een nieuwbouw te planten in de Achterstraat met 40 individuele studio’s. Zo kan pvt inzetten op een zo groot mogelijke integratie en activatie binnen de maatschappij.

# data[].attributes.body
Onze plukweide stond weer prachtig in bloei. Iedereen kon zijn favoriete collega, hulpverlener, familielid of vriend(in) in de bloemetjes zetten.

# data[].attributes.body
Goed samenwerken verdient af en toe een geslaagd feestje!

# data[].attributes.body
Afdeling Moeder en Baby bracht op het einde van het jaar een prachtige webinar 'Over-macht/On-macht'.

# data[].attributes.body
En of iedereen van pvt braaf is geweest! Héél braaf zelfs, daarom vond de Sint dat ze een extraatje verdienden.

# data[].attributes.body
In de herfst verliest een boom zijn bladeren en wijst de natuur ons op de vergankelijkheid van het leven. Iemand dierbaar verliezen, doet pijn en maakt ons verdrietig. Er is een lege plaats in ons midden.

Op zulke momenten is het goed om niet alleen te staan met je verdriet. Daarom stonden wij op 25 november stil bij onze dierbare overledenen en in het bijzonder bij diegenen die het afgelopen jaar gestorven zijn en hun familie.

Dienst Zinzorg en Pastoraal vond een coronaproof alternatief: een pop-upkaarsenkapel waar iedereen die op ons domein verblijft of werkt een kaarsje kon komen branden voor wie hij of zij wou gedenken.

# data[].attributes.body
Begin maart kregen we helaas ook te maken met het coronavirus. Het was hartverwarmend om te zien hoeveel steun we kregen, intern en extern, om deze periode zo goed mogelijk te overbruggen.

# data[].attributes.body
Tijdens de 10-daagse van de geestelijke gezondheidszorg brachten we het jaarboek van 2019 uit. We kozen ervoor om verhaal en tekening te verenigen en zo de stem van de patiënt naar buiten te brengen.

# data[].attributes.body
'Ik doe vrijwilligerswerk in Bethanië, zoals het ophalen van vuilnis in het dorp. Ik doe dit met plezier, maar tegelijk doet het me hartzeer om te zien dat er zoveel afval langs de kant van de weg ligt. We zijn hier allemaal verantwoordelijk voor en klagen er ook allemaal over, maar toch blijven we dit doen. Ook ik gooi soms mijn sigarettenpeuken op de grond, maar compenseer dit door hier in de buurt het vuil op te rapen. Een prachtige samenwerking tussen patiënt, Tracé 7 en de buurt!'

# data[].attributes.body
Gelukkig hebben wafels heel wat kleine hoekjes.

Daarom trakteerden we patiënten en medewerkers op een Luikse waarderingswafel van De Wafelwagen.

# data[].attributes.body
Bewoners en medewerkers van afdeling Wende zetten hun creatieve geest aan het werk om in contact te blijven met familie, vrienden en collega's.

Eén van de bewoners schudde deze leuke tekening uit zijn potlood. 🖍️ De lange afstand knuffel werd meermaals gekopieerd en opgestuurd. Krijgt ongetwijfeld nog een staartje....

# data[].attributes.body
Zondag 6 september hielden Anneke Krols, samen met o. m. Rick de Leeuw, Jan Hautekiet en Dimitri Leue, halt op ons domein om te trappen tegen de stigmatiserende, sociale en financiële grenzen in de geestelijke gezondheidszorg. Enkele van onze ervaringsdeskundigen ontvingen hen met open armen.

Om met de woorden van Rick de Leeuw te besluiten: 'Fysieke inspanning staat garant voor mentale ontspanning'.

# data[].attributes.body
De Antoniusschool bracht voor afdeling Moeder en Baby boekjes en speelgoed, die ze in het kader van De Warmste Week hadden opgehaald. Voor de mama's brachten ze kerststukjes mee.

# data[].attributes.body
Al die muziek maakte de dansbeentjes los op Wende!

# data[].attributes.body
Tijdens de zomermaanden werd er ingezet op rondreizende muzikanten zodat iedereen 'in zijn kot' kon genieten van prachtige muziek.

# data[].attributes.body
De vakgroep muziektherapie zorgde voor een muzikaal hart onder de riem. Het resultaat is deze prachtige video die mooi omvat wat er het afgelopen jaar geleefd heeft en nog steeds leeft.

# data[].attributes.body
Daarom trakteerden we op 31 juli met ijsjes voor iedereen!

# data[].attributes.headline
'Ik was 19 en voelde me al een tijd helemaal niet goed.'

# data[].attributes.subject
'Ik was 19 en voelde me al een tijd helemaal niet goed.'

# data[].attributes.body
Zo begon in november 2018 het verhaal van Maxime in Bethanië.

Een kleine twee jaar later stond hij hier opnieuw, samen met enkele vrienden en een cheque t.w.v. 2.400,30 euro. Dat geld werd ingezameld tijdens een spaghetti-dag en een jeneverbar en werd gedoneerd aan afdeling Oever, waar Maxime ongeveer een maand verbleef.

# data[].attributes.body
Wende genoot intens van hun coronaproof bubbelfest in de zomermaanden!

# data[].attributes.body
Om de medewerkers te bedanken voor hun geleverde inspanningen tijdens de coronaperiode, trakteerde een patiënte van afdeling Boomgaard met een optreden van de Zingende Ober. De sfeer zat er meteen goed in!

# data[].attributes.body
​Op 2 juni kwam het nieuw samengestelde team kwaliteit voor de eerste keer samen.

Op de werkvloer wordt er mooi werk geleverd en daarop wilt team kwaliteit graag aansluiten. Door te kijken naar wat iedereen goed doet, waar iedereen sterk in is en door stil te staan bij wat er anders kan en dit te delen met elkaar, zetten ze blijvend in op kwaliteitsvolle zorg.

# data[].attributes.headline
Twee nieuwe functies schetsen het belang van familie en context

# data[].attributes.subject
Twee nieuwe functies schetsen het belang van familie en context

# data[].attributes.body
Leen Michiels en Nana De Meyer zijn gestart bij Bethanië als respectievelijke familie-ervaringsdeskundige en familievertrouwenspersoon.

# data[].attributes.body
Ook in 2020 hebben we extra hard ingezet op ons groen domein. En gelukkig maar, want nog nooit is er zoveel gewandeld en van de natuur genoten als toen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Nederland toont het project Vitamine-G al aan dat wie meer groen in de buurt heeft, minder vaak bij de huisarts terechtkomt met klachten gerelateerd aan diabetes, hartproblemen of depressie. In België onderzoekt het project GRESPH al sinds 2015 de relatie tussen groen in de leefomgeving en morbititeit en mortaliteit. RESPIRIT onderzoekt dan weer de relatie tussen luchtweggezondheid en biodiversiteit. Eén ding is zeker: er is steeds meer aandacht voor de invloed van de natuur op welzijn en gezondheid.

Het is voor iedereen belangrijk om regelmatig de natuur in te trekken, maar in het bijzonder voor kwetsbare doelgroepen. Daarom is het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (VIPA / Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden) in 2019 een samenwerking aangegaan met het Agentschap Natuur en Bos om meer welzijnsgroen te realiseren in de omgeving van zorgvoorzieningen.

Het AZ Sint-Lucas in Brugge gaf het afgelopen jaar al het goede voorbeeld met de ontwikkeling van een eerste wachtkamer in de natuur. Die grenst aan de Steenbrugse Bosjes en de Assebroekse Meersen, twee prachtige natuurgebieden. Aan de wachtkamer starten drie bewegwijzerde wandellussen van 20 minuten tot één uur. De korte wandeling is toegankelijk voor rolstoelen en er staan banken om even uit te rusten. Er werden ook gebeeldhouwde banken opgesteld in een cirkel en stiltehoekjes, als een echte 'wachtkamer in de natuur'. Patiënten of bezoekers kunnen dus in het groen wachten in plaats van binnen in het ziekenhuis, een wandeling maken met kinderen die niet lang kunnen stilzitten, medewerkers kunnen er hun middagpauze houden of met hun leidinggevende een gesprek in openlucht voeren. Zelfs gesprekstherapie al wandelend is er mogelijk.

Hans De Schryver van het Agentschap Natuur en Bos van de entiteit gebiedsgerichte werking. "Vorig jaar deden we een projectoproep met als thema 'natuur en gezondheid' waarbij we zorgvoorzieningen opriepen om de stukjes groen die rond de gebouwen liggen meer 'beleefbaar' te maken. Wie daarbij ook een lokale samenwerking aangaat met de buurt, oog heeft voor biodiversiteit of zorgt voor meer natuur waar er nog maar weinig groen is, maakt meer kans op subsidie. Heel wat zorgvoorzieningen liggen op oudere, parkachtige sites, maar maken daar niet altijd gebruik van. We proberen hen aan te moedigen om ingrepen te doen die mensen weer dichter bij de natuur brengen: aangepaste beplanting, schaduwhoekjes voorzien met zitbanken onder bomen, een poel aanleggen waar waterplanten kunnen groeien en kikkers kunnen wonen, eens stukje groen laten verwilderen tot een kleine wildernis met bloemen, of een insectenhotel plaatsen."

Op zoek naar groen in eigen omgeving

Myriam De Bie is een collega van Hans en zit in het team Natuuroplossingen. Zij ziet het belang van groen en biodiversiteit nu volop bevestigd. "Nu iedereen 'in zijn kot' moet blijven, gaan we met z'n allen op zoek naar groen in onze eigen buurt." Het team heeft een ideaalbeeld voor ogen bij de ingrepen die ze zelf doen of subsidiëren. "Idealiter zien mensen groen wanneer ze 's morgens de gordijnen openen, fietsen of wandelen ze even later langs een groen lint naar hun werk, en in het weekend kunnen ze wat verder van huis naar de grotere natuurgebieden om zowel fysiek als mentaal tot rust te komen. Door groene linten verbinden we verschillende groene plekjes die zorgen voor koelte en schaduw op warme dagen, wadi's houden water vast, en zo dragen we ook bij tot de klimaatdoelstellingen."

Er is in de zorg nog heel veel ruimte voor groen rond de voorzieningen, weet Myriam. "Door die ruimte in te richten met meer groen, zorgen we voor een meer natuurlijke leefomgeving die mensen gezonder maakt. Sommigen zijn al op de kar gesprongen, maar er is nog veel ruimte die meer mogelijkheden biedt dan er vandaag benut worden. De Vlaming houdt van tuinieren, maar vanuit het Agentschap Natuur en Bos streven we niet naar klassieke perkjes. In het kader van een betere biodiversiteit zien we liever kleine stukjes wildernis of wilde bloemenweides. In bloemrijk grasland kan je perfect paadjes maaien, dat is heel aangenaam om in te wandelen. In Schoten heb je het park Vordenstein. Dat was een klassiek park. Dankzij de inzet van een grote groep vrijwilligers - waaronder mensen die revalideren - is onder leiding van een groenarbeider de tuin omgevormd tot een ecologisch waardevol pareltje. Naast de tuin is een woonzorgcentrum dat een pad voor mensen met dementie heeft ontworpen langs de dahliacollectie van de tuin. Die bloemen uit vervlogen tijden roepen bij sommige mensen met dementie herinneringen aan hun jeugd op."

Van klassieke perkjes naar bloemenweides vol vlinders

Sven Kemland staat in voor de infrastructuur in onder andere psychiatrisch ziekenhuis Bethanië in Zoersel. "De afgelopen jaren hebben we heel wat ingrepen gedaan op ons terrein. We braken al drie oudere gebouwen af, en binnenkort volgen er nog vijf. De vrijgekomen ruimte wordt ingepalmd door groen, en zal een groene gordel vormen tussen de overgebleven gebouwen die verderop aansluiting vindt met de gemeenschap langs het gemeentehuis."

De natuur rond Bethanië kent ook een evolutie van het klassieke gazon naar een andere groene invulling. "Gazon vraagt veel maaiwerk en is best arbeidsintensief om te onderhouden", legt Sven uit. "Daarnaast merken we ook dat ons klimaat verandert. Gazon en een aantal haagsoorten hebben het de laatste jaren moeilijk om te overleven en vragen véél extra aandacht om te overleven. Daarom schakelen we stilaan over op één- en meerjarige bloemenweides. Deze trekken bijen en vlinders aan, maar ook bewoners en bezoekers van onze campus weten de bloemen te appreciëren. Bepaalde kolonies van vlinders op de Kalmthoutse heide en het militair domein in Malle kunnen elkaar niet ontmoeten vanwege de vliegafstand. Onze campus kan vanaf nu dienen als ontmoetingsplaats."

Verwondering tegen vervreemding

Hildegard Van Looveren werkt in het natuuratelier van Bethanië. "We werken herstelgericht en benaderen mensen in functie van persoonlijke en sociale groei. We denken daarbij niet in termen van 'hoeveel kost de zorg' en 'hoeveel kost investeren in natuur'? Inzetten op natuur helpt vervreemding tegen te gaan", vertelt Hildegard. "De laagdrempeligheid van het natuuratelier, zoals zorgen voor een plantje, het zien groeien, vogels voederen en observeren in de winter, kan zelfs bij de meest kwetsbaren verwondering wekken. Het werk in het groen brengt mensen in een flow en doet hen hun zorgen even vergeten. Het maakt hen 'gezond moe' en geeft hen het gevoel iets van betekenis te kunnen doen."

"Het werken met natuur en dieren zorgt ook voor verbinding met de buitenwereld", vult Dries, collega van Hildegard, aan. "De ezelwandelingen in het bos worden vaak onderbroken om een babbeltje te slaan met andere bezoekers van het bos of hen toe te laten de dieren te strelen. De knuffelstal krijgt bezoekers van zowel binnen als buiten het domein. Op woensdagnamiddag zijn het vaak ook kinderen en hun gezinnen die op een spontane manier zich mengen tussen mensen met een psychische kwetsbaarheid. Het gaat allemaal als vanzelf en wordt normaal gevonden, wat erg destigmatiserend werkt voor onze patiënten."

Verbinding met de samenleving

Recent bouwden patiënten in het speeltuintje een 'wiglo', een hut van wilgentakken. "Een fijne plek voor KOPP-kinderen ( kinderen van ouders met een psychiatrische problematiek) wanneer ze op bezoek komen", vindt Hildegard. "Daarnaast zijn er nog een boel initiatieven die zorgen voor meer verbinding met de samenleving. Er werd een wandeling uitgestippeld waarbij een verkiezing van de mooiste boom gehouden werd. Deze wandeling werd ook toegevoegd aan het wandelknooppuntennetwerk waardoor er nog steeds mensen van buiten de voorzieningen in onze buurt komen wandelen. In het bos maakten we ook een stille ruimte met therapiekuil die gebruikt wordt als relaxatie- en meditatieplek, zowel door onze patiënten als door toevallige passanten. Therapie gebeurt ook steeds meer buiten al wandelend, dan zittend aan een bureau binnen."

Patiënten van PZ Bethanië werken niet alleen op het terrein van de voorziening zelf in het groen. Wekelijks werken ze ook mee op het bedrijf van zorgboeren, een initiatief gecoördineerd door Groene Zorg. Patiënten kunnen al dan niet onder een AMA-statuut (arbeidsmatige activiteiten) werken in tuinen en parken van voorzieningen en organisaties in de buurt. "Daarnaast helpen mensen met een psychische kwetsbaarheid in Zorgbossen, een initiatief van de Bosgroepen. Ze helpen zo bossen van privé-eigenaars beheren en onderhouden", legt Jef uit, die ook in het natuuratelier werkt. "We dromen er verder nog van om te kunnen werken met alpaca's. Dat zijn heel aaibare dieren, en wanneer mensen zich overgeven aan hun traagheid worden ze vanzelf rustiger. Door dit alles krijgen mensen weer verbinding met de natuur, leren ze nieuwe vaardigheden, doen ze sociale contacten op, bewegen ze, komen ze tot rust, vinden ze verwondering, hoop, troost, en doen ze iets wat betekenis geeft."

'Met de natuur bezig zijn, zorgt ervoor dat ik in het moment leef'

Chris (50) is gevoelig voor psychoses. Zo kwam ze een tijd geleden in PZ Bethanië terecht. Zij ziet een duidelijk verband tussen geestelijke gezondheid en het gebrek aan verbinding: "Verbinding met jezelf, met de ander en bij uitbreiding met alles wat leeft en met de aarde." Daarom was ze erg blij met de activiteiten die in het natuuratelier van Bethaniën aangeboden werden: werken in de moestuin, groenten en fruit verwerken tot soep of confituur, kerst- of paasversiering maken met natuurlijke materialen, zorgen voor de dieren, een takkenwal vlechten rond een meditatieplek, verse muntthee maken met munt uit de tuin en het bijhorende babbeltje... "Hildegard heeft meestal wel iets in gedachten als activiteit, maar vraagt ook elke keer wat wij willen doen of waar we behoefte aan hebben. Ze moedigt aan om zelf voorstellen te doen. Zo zijn we op mijn voorstel begonnen met het verwerken van goudsbloemen uit de tuin tot goudsbloemcrème en maakten we ook al eens een scrub. Ook mocht ik al een paar keer een workshop geven om medepatiënten te tonen hoe je zo'n crème maakt. Dat was voor mij een uitdaging, maar met de steun van Hildegard lukte het. Ze zoekt en vindt waar mijn krachten en interesses liggen, en gaat daarmee aan de slag."

Sowieso is met en in de natuur bezig zijn helend voor Chris. "Het brengt rust in mijn hoofd en het zorgt ervoor dat ik in het moment leef. Je bent bezig met je handen, maakt ze vuil en je voelt letterlijk de verbinding met de aarde. Ook het nauwer betrokken zijn bij de wisseling van de seizoenen vind ik heilzaam. En dan is er nog de verwondering voor de schoonheid, hoe vernuftig alles werkt en de kracht en veerkracht die de natuur uitstraalt."

"Het gezien en gehoord worden, en iets voor anderen kunnen betekenen, zijn dingen die ik in mijn jeugd gemist heb. Dat dat nu kan, draagt ook bij aan mijn herstel", vertelt Chris nog. "Het feit dat ik op een zinvolle manier kan bezig zijn, waarbij ik zelf kan bepalen wat 'zinvol' voor mij inhoudt, is van groot belang voor mijn herstel. De workshops die ik mocht geven, gaven me echt meer zelfvertrouwen."

>> www.vipa.be/welzijnsgroen
>> Tot 30 juni loopt er bij VIPA een oproep voor maatregelen tegen agressie, waar ook (her)aanleg van een groene buitenruimte deel van kan uitmaken. Kijk voor meer info op www.vipa.be

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat natuur een goede invloed heeft op welzijn, hoeft niet te verbazen. En dan gaat het niet enkel over de luchtkwaliteit, maar ook het effect dat groen heeft op onze fysieke en mentale gezondheid: het verlaagt stress, brengt rust, nodigt uit tot beweging, bevordert creativiteit en concentratie.

# data[].attributes.body
De coronacrisis bracht ook in ons ziekenhuis zaken in beweging. De toenemende behoefte aan videovergaderen zorgde ervoor dat er in vergaderzaal Agora een vaste opstelling kwam die het beeldbellen moet vergemakkelijken.

# data[].attributes.headline
Een streepje zon dankzij afdeling Kadans

# data[].attributes.subject
Een streepje zon dankzij afdeling Kadans

# data[].attributes.body
Luister en geniet mee!

# data[].attributes.headline
Hoe gaan we in Bethanië om met corona en alle regels?

# data[].attributes.subject
Hoe gaan we in Bethanië om met corona en alle regels?

# data[].attributes.body
Om die vraag te beantwoorden, maakten we enkele vlogs. Verschillende initiatieven, perspectieven en activiteiten kwamen hierin aan bod.

# data[].attributes.body
Terwijl woonzorgcentra veelvuldig aan bod kwamen in heel de coronaberichtgeving, leken de mensen met een psychische kwetsbaarheid een vergeten groep. Rif deed er iets aan en schreef een artikel voor de Gazet van Antwerpen.

# data[].attributes.body
Corona bracht het creatieve in mensen naar boven. Dat gebeurde ook in psychiatrisch verzorgingstehuis De Landhuizen, waar ze YMCA omtoverden tot een coronahit!

# data[].attributes.body
De Keerkring en beschut wonen De Sprong ontvingen elk 5.000 euro via de Koning Boudewijnstichting. De Keerkring gebruikte dit geld voor informatica, beschut wonen zette het in voor de aankoop van beschermingsmiddelen, anti- vervelingspakketjes voor bewoners en de aankoop van digitale toestellen om beeldcontact te krijgen met familie en therapeuten.

# data[].attributes.headline
Accordeonist bracht ambiance in Bethanië

# data[].attributes.subject
Accordeonist bracht ambiance in Bethanië

# data[].attributes.body
De patiënten genoten met volle teugen van het balkonconcert, gecoördineerd door de gemeente Zoersel. 'Door ambiance te brengen, probeer ik hen een lichtpuntje in deze moeilijke tijden te bezorgen', vertelde zanger-accordeonist Jonas van Esch in Het Laatste Nieuws.

# data[].attributes.body
Op 3 april 2020 werd dr. Mark Drijkoningen de nieuwe hoofdarts/medisch directeur van Bethanië. Mark werkt sinds 2007 in het psychiatrisch ziekenhuis, actueel op afdelingen Rif en Steiger.

We willen dr. Marc Hermans hartelijk danken voor zijn sterk en deskundig engagement als hoofdarts sinds 1 september 2003.

# data[].attributes.body
Patiënten op Brink droegen vrijwillig hun steentje bij en knipten filters op maat voor de mondmaskers. Dit deden ze onder deskundige muzikale begeleiding van een 'patiënt-DJ'. Ondanks alles toch een leuk moment dat hulpverleners en patiënten dichter bij elkaar bracht.

# data[].attributes.body
Om de moeder erin te houden, maakten verschillende afdelingen prachtige spanddoeken!

# data[].attributes.body
Op 4 maart 2020 bracht het theatergezelschap Plankenkoorts het stuk 'Er was eens…'. De acteurs, die inmiddels al wel wat gewoon waren, stonden er weer. Van plankenkoorts was nog weinig te bespeuren. De aanwezigen waren ontroerd. Want dat is het effect dat je krijgt, wanneer je ziet dat kwetsbare mensen zichzelf overstijgen. De bloemen ontvingen ze als ware professionals.

# data[].attributes.body
Het Crazy Crochet-project overhandigde 50 gehaakte dekentjes aan het OCMW en 70 dekentjes aan De Speelbabbel in Malle.

# data[].attributes.body
'2020 werd een jaar apart, anders dan anders. Maar ook apart in die zin omdat we ons een jaar apart moesten houden van anderen, bij niemand in de buurt mogen komen. Fysiek, maar we voelen dit ook mentaal.'

Afdeling Boomgaard beschreef 2020 in deze tekst.

# data[].attributes.body
In maart genoten we allemaal van een lekkere brunch en vierden we samen het begin van de lente!

# data[].attributes.body
Er was een aangekondigd bezoek van Zorginspectie Vlaanderen over het thema 'vrijheidsbeperkende maatregelen'. Het thema werd op een deskundige en menswaardige manier gebracht en kreeg plaats binnen de zorg voor onze kwetsbare mensen.

# data[].attributes.body
Bar Divers hielp ons om de lange winterperiode op een gezellige manier door te komen.

Jammer genoeg konden we dit op het einde van 2020 geen vervolg geven.

# data[].attributes.body
De reeks theatervoorstellingen kaderden in de viering rond ’15 jaar Te Gek!?’, een organisatie die zich net als ons project 'stigWA' inzette om geestelijke gezondheid bespreekbaar te maken en het stigma rond psychische kwetsbaarheid te doorbreken.

# data[].attributes.body
'Morele stress werkt met pieken en dalen en vaak in steeds stijgende lijn. Elke keer wanneer je een ervaring meemaakt die niet overeenkomt met hoe jij vindt dat goede zorg zou moeten zijn, krijg je een piekmoment van morele stress. Nadien, als het wat rustiger wordt, neemt dit langzaam af. Het probleem is dat die stress nooit helemaal verdwijnt.'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Dit klopt niet!'
'Je moet het je allemaal niet zo aantrekken.'
'Laat het los!'
'Pffff, nee, dit wil ik niet meer doen.'
'Och, laat maar zitten ...'
Zorgverleners, patiënten, familie, ze komen allemaal uitspraken zoals hierboven tegen. In feite gaat het hier over 'morele stress': het wrange gevoel dat je krijgt wanneer je zorg geeft of krijgt waar je niet mee akkoord bent. Het is de stress die je raakt wanneer je goede zorg wil verlenen, maar het niet kunt. Er is bijvoorbeeld niet genoeg tijd of er zijn niet genoeg middelen. De zorg botst dus met jouw waarden en normen. Waarden zoals respect, vertrouwen, gelijkwaardigheid blijken holle woorden met weinig betekenis.

Mensen, binnen en buiten Emmaüs, spreken me aan met hun verhaal:

Een jonge zorgkundige werkt in een woon- en zorgcentrum en moet veel te veel mensen op veel te weinig tijd klaarmaken voor het ontbijt. Ze probeert de bewoners niet in de ogen te kijken als ze hen wast, want ze wil niet dat ze praten. Daar is geen tijd voor. Vorige week kwam ze opnieuw bij de man op de eerste kamer van de gang. Hij lijdt aan dementie en staart de ganse dag uit het raam. Deze man heeft een heel droge huid. Te droog, ze probeert het te verzorgen, maar dat lukt niet altijd. Wanneer ze zijn sokken uitdoet, vliegen de huidschilfers in het rond. Toen knakte ze, ze weende en besloot om ander werk te zoeken. Als het zo moet, dan liever niet.

Een begeleider in beschut wonen vertelt me dat ze moeten kiezen in hun team. Een vrouw met ernstige diabetes wil haar medicatie niet nemen. Ofwel moeien ze zich niet en kan de situatie levensgevaarlijk worden, ofwel nemen ze over en geven ze de vrouw desnoods met geweld haar medicatie. De familie is verdeeld: de zoon zegt dat ze haar met rust moeten laten, terwijl de twee dochters eisen dat de medicatie gegeven wordt. 'Ze gaat zienderogen achteruit en wij staan er gewoon op te kijken. Dit is niet juist!'

Onder je vel

Morele stress werkt met pieken en dalen en vaak in steeds stijgende lijn. Elke keer wanneer je een ervaring meemaakt die niet overeenkomt met hoe jij vindt dat goede zorg zou moeten zijn, krijg je een piekmoment van morele stress. Nadien, als het wat rustiger wordt, neemt dit langzaam af. Het probleem is dat die stress nooit helemaal verdwijnt. De stress kruipt onder je vel. De volgende keer dat je weer een slechte ervaring opdoet, komt al die voorbije stress terug. De druk neemt constant toe en uiteindelijk gebeurt
er iets ellendigs: je geeft het op. Je laat het los, je trekt het je niet meer aan, of je zoekt ander werk. Je kan je niet blijven opjagen, je kan niet blijven vechten tegen 'het systeem', dus je sluit jezelf ervoor af.

Goede zorg, ethiek, begint altijd met een moment waarop je geraakt wordt door iemand anders. Je trekt je het lot van de andere persoon aan. Je wil hem of haar helpen, zo goed als je kan. Morele stress zorgt er jammer genoeg voor dat we niet meer geraakt kunnen worden. Ons hart wordt wat meer gesloten, ons hoofd zit al overvol en onze handen zijn 'vereelt'.

Morele stress is niet nieuw. We kennen het allemaal en er is veel aandacht voor gekomen. De commissie ethiek van Zorgnet-Icuro heeft er een adviestekst over geschreven (Ethisch advies 21: Morele Stress in de Zorg). Er is een podcast, interview en reportage
(https://www.zorgneticuro.be/publicaties/ethisch-advies-21-morele-stress-de-zorg) en er zijn ook onderzoeken naar dit fenomeen (http://www.morelestress.be/).

Elke zorgverlener heeft morele stress

Geen enkele organisatie in de zorg kan zeggen dat er bij hen geen morele stress voorkomt. Het leeft bij iedereen die werkt in zorgorganisaties. Niemand kiest zomaar om in de zorg te werken. Het is een mooi, maar moeilijk beroep. We hebben allemaal onze redenen, ons verhaal. We beginnen dan ook gemotiveerd aan onze eerste dag. Onderweg merken we dat er veel putten en hellingen in de weg zitten. Er is voor iedereen het gevaar om de gedrevenheid, die visie op goede zorg, ergens onderweg te verliezen. Het zal niet de eerste keer zijn dat zorgverleners met tranen in de ogen naar huis moeten rijden.

Hoe pak je dit dan aan? Wat kunnen we doen om hiermee om te gaan? Daar kan geen gemakkelijk antwoord op gegeven worden. Wat je zeker niet moet doen, is zomaar aan dit probleem beginnen te sleutelen. Je ziet dit vaak gebeuren in organisaties. Als je dit niet op een goede manier aanpakt, krijg je het tegengestelde van wat je wil: iedereen geraakt nog meer gefrustreerd. 'Zie je wel, we zeggen wat het probleem is, maar er gebeurt toch niets mee'. Mensen die eerst goed overeenkwamen, worden kwaad op elkaar. Het beleid wordt vaak afgekeurd en mensen begrijpen elkaar niet meer.

Spreken over het probleem

Werken aan morele stress vraagt een goede methode, de juiste stappen op het juiste moment. Eerst en vooral moeten we kunnen spreken over het probleem. Het is vaak nog een taboe om toe te geven dat je het zwaar hebt. Kwetsbaar zijn naar elkaar is moeilijk en het vraagt ook een tweede stap:
een veilige omgeving creëren waar je echt kan zeggen wat je denkt en voelt. Het mag ook niet enkel bij praten blijven. Er moeten nog stappen gezet worden, en dat moeten we samen doen. Je komt snel in de verleiding om te zeggen: 'de directeur of de minister moet het oplossen'. Zorg is wat wij doen, het is van en door ons. Het kan dus ook enkel veranderen door en met ons.

Ethiek leeft. Ze leeft in ons allemaal.
Simon Godecharle
Coördinator gezondheidsethiek Emmaüs

# data[].attributes.attachment_link.description
'Dit klopt niet!' 'Je moet het je allemaal niet zo aantrekken.' 'Laat het los!' 'Pffff, nee, dit wil ik niet meer doen.' 'Och, laat maar zitten ...' Zorgverleners, patiënten, familie, ze komen allemaal uitspraken zoals hierboven tegen. In feite gaat het hier over 'morele stress': het wrange gevoel dat je krijgt wanneer je zorg geeft of krijgt waar je niet mee akkoord bent.

# data[].attributes.headline
Een nieuwe speeltuin voor (KOPP-)kinderen

# data[].attributes.subject
Een nieuwe speeltuin voor (KOPP-)kinderen

# data[].attributes.body
In Bethanië worden vaak (jonge) ouders opgenomen. Om het bezoek voor hun kinderen aangenamer te maken, verzamelden inwoners van Zoersel op eigen initiatief geld voor een speeltuintje. Dit werd op 14 januari 2020 geopend op ons domein.

Gazet van Antwerpen was bij de opening en schreef een artikel.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Psychiatrisch Ziekenhuis (PZ) Bethanië in Zoersel worden vaak jonge ouders opgenomen. Om het bezoek voor hun kinderen aangenamer te maken, verzamelden inwoners van Zoersel op eigen initiatief geld voor een speeltuintje.

# data[].attributes.attachment_link.title
Speeltuin bij psychiatrisch ziekenhuis Bethanië moet bezoek aan mama of papa makkelijker maken: "Kinderen zijn hier welkom"

# data[].attributes.attachment_link.description
In Psychiatrisch Ziekenhuis (PZ) Bethanië in Zoersel worden vaak jonge ouders opgenomen. Om het bezoek voor hun kinderen aangenamer te maken, verzamelden inwoners van Zoersel op eigen initiatief geld voor een speeltuintje.

# data[].attributes.body
Naar jaarlijkse gewoonte vierden we onze 160 vrijwilligers met een nieuwjaarsfeest om hen te bedanken voor hun inzet. We zetten ze letterlijk en figuurlijk in de bloemetjes.