# data[].attributes.headline
Liệu pháp tâm lý - xã hội hỗ trợ điều trị TTPL

# data[].attributes.subject
Liệu pháp tâm lý - xã hội hỗ trợ điều trị TTPL

# data[].attributes.body
1. Liệu pháp tâm lý.
Liệu pháp tâm lý cần cho mọi bệnh nhân. Đối với bệnh nhân tâm thần lại càng cần thiết vì bệnh nhân tâm thần có nhiều biến đổi về tâm lý hết sức phức tạp.
- Liệu pháp tâm lý gián tiếp: nhằm mục đích làm cho bệnh nhân sinh hoạt thoải mái, yên tâm chữa bệnh, tin tưởng vào chuyên môn.

- Liệu pháp tâm lý trực tiếp: Giải thích hợp lí, ám thị khi thức, ám thị trong giấc ngủ thôi miên, tự ám thị.

-  Liệu pháp tâm lý gia đình trong điều trị bệnh TTPL: Mục tiêu của liệu pháp tâm lý gia đình là giảm tái phát, cải thiện các mặt chức năng tâm lý xã hội của BN và giảm gánh nặng gia đình.
2. Liệu pháp lao động:
Đây là liệu pháp rất quan trọng trong tâm thần học, không thể thiếu được ở bất cứ cơ sở nào, nội trú cũng như ngoại trú.

a/. Nguyên tắc tổ chức: Lao động của bệnh nhân tâm thần nhằm mục đích chữa bệnh, khôi phục hoạt động tâm thần và khả năng lao động, nên có những yêu cầu nhất định:

- Phải là lao động tập thể và lao động sản xuất.

- Phải có nhiều hình thức lao động thích ứng cho nhiều loại trạng thái tâm thần, với khả năng nghề nghiệp bản thân bệnh nhân.

- Phải có cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, có động viên, thi đua, khen thưởng.

- Lao động phải tiến hành từng bước từ dễ đến khó, từ ít đến nhiều, từ giản đơn đến phức tạp, nhất là đối với bệnh nhân thoát ly lao động đã lâu hay không chịu lao động.

b/. Tác động của liệu pháp điều trị:

- Lao động làm cho bệnh nhân ăn ngon hơn, ngủ yên hơn.

- Lao động khôi phục và duy trì thói quen và hoạt động sản xuất đơn giản để khi ra viện bệnh nhân có thể tiếp tục công tác sản xuất ngay được.

- Kết quả lao động có thể giúp bệnh nhân tự túc về kinh tế, đỡ gánh nặng cho gia đình, xã hội.
3. Liệu pháp tái thích ứng xã hội:

Gồm tất cả những biện pháp nhằm làm cho bệnh nhân tâm thần không tách rời qúa xa các phương thức sinh hoạt xã hội trước khi bị bệnh và làm cho bệnh nhân khi ra viện có thể thích ứng ngay với cuộc sống.

a/Lý do tổ chức liệu pháp thích ứng xã hội:

+ Bệnh nhân tâm thần mạn tính, nhất là bệnh nhân phân liệt, có khuynh hướng thoát ly thực tế xã hội, tránh tiếp xúc với người khác, không muốn hoạt động.

+ Bệnh nhân tâm thần nằm viện lâu ngày có thể mất những thói quen sinh hoạt trước kia khi bệnh nhân ra viện khó khôi phục được nhân cách bình thường trước khi bị bệnh, chưa thích ứng được với môi trường sinh sống cũ.

b/ Các hình thức tổ chức của liệu pháp thích ứng xã hội:

* Liệu pháp lao động: Đó là hình thức cơ bản nhất.

* Kiến trúc và tổ chức bệnh viện như một xã hội nhỏ.

* Chế độ sinh hoạt của bệnh nhân phải linh hoạt và bao gồm nhiều mặt: Ngoài thời gian điều trị, lao động, phải bố trí để bệnh nhân tham gia thể thao thể dục, văn nghệ, tiếp người thân…

* Tổ chức cho bệnh nhân thường xuyên liên hệ với sinh hoạt xã hội bên ngoài:

* Tạo điều kiện cho bệnh nhân được tiếp tục sinh hoạt học tập theo khuynh hướng, năng khiếu, sở thích của mình.

# data[].attributes.headline
Cách xử lý khi có người thân có dấu hiệu bất thường liên quan đến loạn thần?

# data[].attributes.subject
Cách xử lý khi có người thân có dấu hiệu bất thường liên quan đến loạn thần?

# data[].attributes.body
Những dấu hiệu nào là bệnh được tiến triển tốt/ xấu đi?

# data[].attributes.body
Một số tác giả nhận thấy ở bệnh rối loạn loạn thần cấp và nhất thời trong tiền sử gia đình có bệnh tâm thần phân liệt hoặc có các rối loạn cảm xúc.

# data[].attributes.body
Những nét nhân cách dễ bị tổn thương như tính dễ nhạy cảm, dễ xúc động, dễ kích thích phản ứng, cảm xúc không ổn định, lo âu, chi li hoặc tính cách khép kín, ít cởi mở, ít quan hệ v.v... được nhận thấy ở những bệnh nhân rối loạn loạn thần cấp và nhất thời.

# data[].attributes.body
Nguyên nhân -> Hormones/giấc ngủ: Thường gặp ở phụ nữ sau sinh.

# data[].attributes.body
Do người bệnh có những sự thay đổi trong não.

# data[].attributes.body
Điều trị loạn thần bằng thuốc: uống hoặc bệnh nhân có thể dùng đường tiêm và chỉ 1 đến 2 lần/tháng, giúp trường hợp bệnh loạn thần ở người già dễ kiểm soát hơn vì không phải uống thuốc hàng ngày.

Biện pháp trị liệu tâm lý: nên có thói quen sống lành mạnh, suy nghĩ tích cực, hạn chế sử dụng các chất kích thích, từ bỏ thói quen uống rượu bia để giúp ngăn ngừa và làm chậm quá trình tiến triển của bệnh. (Loạn thần là căn bệnh không thể phòng ngừa).

# data[].attributes.body
Nguyên tắc điều trị rối loạn loạn thần cấp và nhất thời là tập trung hai vấn đề liệu pháp hóa dược và liệu pháp tâm lý.
- Liệu pháp hóa dược: Nhằm thanh toán các triệu chứng loạn thần đa dạng như hoang tưởng, ảo giác, rối loạn cảm xúc, rối loạn hành vi tác phong. Thuốc chống loạn thần là lựa chọn hàng đầu, có thể phối hợp thuốc chỉnh khí sắc, bình thản.
- Liệu pháp tâm lý: Thiết lập mối quan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân, nhằm nâng đỡ họ vượt qua giai đoạn khủng hoảng về mặt tâm lý.+ Liệu pháp tâm lý cá nhân: Trao đổi, giải thích cho bệnh nhân về bệnh tật.+ Liệu phấp tâm lý gia đình: Giải thích cho các thành viên trong gia đình có những thái độ và cảm xúc đúng đắn với bệnh nhân, giải quyết những mâu thuẫn với bệnh nhân.Nội dung của liệu pháp tâm lý phải liên quan đến sang chấn tâm lý và tạo nên những cơ chế tự vệ mới tốt hơn cho người bệnh.

# data[].attributes.headline
Về cơ bản, liệu pháp tâm lí - xã hội đối với TTPL được chia thành 3 dạng

# data[].attributes.subject
Về cơ bản, liệu pháp tâm lí - xã hội đối với TTPL được chia thành 3 dạng

# data[].attributes.body
Can thiệp gia đình.Luyện tập kĩ năng.Phục hồi nhận thức.Can thiệp gia đình đã được  nghiên  cứu nhiều và được  sử dụng có hiệu quả cả  ở thời kì đầu và thời kì sau. Luyện tập kĩ  năng  xã  hội  cũng  có  nhiều hứa  hẹn. Riêng lợi ích của phục hồi nhận thức thì chưa rõ ràng.Nghiên cứu của May P.A.(1968) cho thấy: thuốc chống tâm  thần  và  thuốc  chống tâm thần kết hợp với liệu pháp tâm lí đạt kết quả cao  hơn so với  ECT, còn ECT cao hơn so với liệu pháp môi trường và liệu pháp tâm lí riêng biệt.Cho đến nay, nhiều tác giả đã khẳng  định:  các  liệu pháp  tâm  lí  xã  hội  giúp kéo dài thời gian ổn định, hạn chế số  lần  tái  phát  cũng như mức  độ cấp  tính và giảm liều thuốc củng cố ngoại trú đối với bệnh nhân TTPL.

# data[].attributes.body
Trước 1960, do tác dụng hạn chế của các liệu pháp tâm lí cá nhân nên việc sử dụng liệu pháp tâm lí - xã hội đối với TTPL  không được  chú ý nhiều. Vào  những  năm 1980, cùng với hiệu quả của  việc  sử  dụng thuốc  chống tâm thần,  nhiều nhà lâm sàng xem liệu pháp tâm lí - xã hội như là phương tiện hỗ trợ dễ chịu.

# data[].attributes.body
Ngày nay, các chỉ định của liệu pháp sốc điện đã thu hẹp một cách đáng  kể,  song đối với bệnh TTPL còn được chỉ định trong những trường hợp sau:TTPL thể căng trương lực.Trạng thái kích động mạnh của TTPL.Các bệnh nhân có hành vi tự sát.Các trường hợp kháng điều trị nói chung.

# data[].attributes.body
Các nghiên cứu sinh học và hoá sinh về cơ chế bệnh  sinh của TTPL  đã có nhiều kết quả triển vọng. Nhờ sự tiến bộ của  khoa  học  kĩ  thuật,  người  ta đã sử dụng phương pháp CT-Scan để nghiên cứu hình thái bệnh học  hệ  TKTW  trong  TTPL. Theo Th.Z. Craig, Z.  Bregman  (1988),  40,6%  bệnh  nhân  TTPL  khởi  phát có liên quan đến tổn thương thực thể não, đa số bệnh nhân có  teo vỏ  não  và giãn rộng các não thất. Năm 1980, T.J. Crow nghiên  cứu lâm sàng và  giải  phẫu bệnh lí não của bệnh nhân TTPL đã chia thành 2 type:

Type 1: khởi phát cấp tính, biểu hiện chủ yếu là các triệu chứng dương tính,  cấ trúc não hoàn toàn bình thường, dung nạp điều trị tốt.
Type 2: khởi phát từ từ, biểu hiện các triệu chứng âm tính là chủ yếu và có nhiều bất thường trong cấu trúc não, hiệu quả điều trị kém

# data[].attributes.headline
Giả thuyết về tâm lí - xã hội và văn hoá:

# data[].attributes.subject
Giả thuyết về tâm lí - xã hội và văn hoá:

# data[].attributes.body
Test tâm lí cho thấy có  sự bất  thường rõ  rệt  ở  người  bệnh TTPL và cả ở một số người họ hàng chưa có  biểu hiện lâm  sàng  của TTPL.  Giả thuyết  tác động qua lại trong gia đình là yếu tố bệnh sinh quan trọng của bệnh TTPL, nhưng việc tăng nhanh các dữ liệu sinh học của TTPL đã phủ nhận giả thuyết này.

Việc giáo dục trong gia đình có khả năng làm thay đổi  cảm  xúc  và  tạo  một  cuộc sống ít stress hơn có tác dụng phòng bệnh TTPL.  Văn  hoá giữa các khu vực công nghiệp và nông nghiệp liên quan  đến  bệnh  TTPL  đã  được  nghiên  cứu  và giải thích rất khác nhau, nhưng yếu tố kinh tế đã làm ảnh hưởng đến yếu tố dinh dưỡng, vệ sinh và chăm  sóc  sức  khoẻ  tâm  thần  cho  nhân  dân  chứ không phải  là sự khác biệt về văn hoá.

# data[].attributes.body
Các nghiên cứu trong nửa cuối thế kỉ XX đã xác  nhận,  yếu tố  phát  triển tâm thần có liên quan tới  cơ chế  bệnh sinh của TTPL.  Các  yếu tố  nguy  cơ trong thời  kì mang thai, mùa sinh, dinh dưỡng và các biến chứng sản khoa đóng một vai  trò  quan trọng trong việc phát sinh bệnh TTPL.

# data[].attributes.body
Bệnh loạn thần là gì?
Loạn thần được xếp vào nhóm bệnh lý rối loạn thần kinh nghiệm trọng, là tình trạng mà người bệnh không thể tự kiểm soát suy nghĩ của mình, không tự phán đoán hay suy nghĩ được việc mà bản thân đã và sẽ làm, người bệnh cũng sẽ không thể tự suy xét và điều khiển cảm xúc của bản thân như những người bình thường được.

Tùy vào từng trường hợp, nguyên nhân và biểu hiện rối loạn thần kinh, bệnh loạn thần phân thành từng loại cụ thể:

Tâm thần phân liệt: Người bệnh sẽ có những thay đổi trong hành vi và thường xuyên ảo tưởng, hoang tưởng, triệu chứng bệnh kéo dài trên 6 tháng và làm ảnh hưởng lớn đến công việc, học tập và các mối quan hệ của người bệnh.

Rối loạn phân liệt cảm xúc: Ở dạng này, người bệnh cũng sẽ có những triệu chứng giống như tâm thần phân liệt và có thêm các biểu hiện rối loạn thần kinh, lưỡng cực, khí sắc trầm trọng.

Rối loạn dạng phân liệt: Cũng giống như triệu chứng tâm thần phân liệt nhưng triệu chứng bệnh sẽ xuất hiện ngắn hơn.

Rối loạn loạn thần ngắn: Người bệnh sẽ có các hành vi loạn thần trong thời gian ngắn, nguyên nhân là do gặp phải stress, áp lực tâm lý, đối với dạng này, thời gian bị bệnh ngắn và hồi phục nhanh.

Rối loạn hoang tưởng: Đây là dạng bệnh nặng, người bệnh bị rối loạn thần kinh và sẽ không thể phân biệt được giữa thực tế và hoang tưởng.

Rối loạn loạn thần chia sẻ: Bị hoang tưởng và tin tưởng vào những điều mà người thân, người bạn bị hoang tưởng chia sẻ.

Rối loạn loạn thần do sử dụng chất kích thích

Rối loạn loạn thần thứ phát sau các bệnh khác: Người bệnh mắc rối loạn thần kinh do một bệnh lý não gây ra như chấn thương đầu hoặc khối u não.

Hoang tưởng paraphrenia: Đây là dạng bệnh loạn thần ở người già.

Nguyên nhân gây bệnh loạn thần:

Yếu tố di truyền.

Do người bệnh có những sự thay đổi trong não.

Hormones/giấc ngủ: Thường gặp ở phụ nữ sau sinh.

Do tuổi tác.

# data[].attributes.body
Vai trò của sang chấn tâm lý được nhận thấy trong rối loạn loạn thần cấp và nhất thời.

# data[].attributes.headline
Khi gia đình có người bị tâm thần phân liệt, cần lưu ý

# data[].attributes.subject
Khi gia đình có người bị tâm thần phân liệt, cần lưu ý

# data[].attributes.body
*Không đưa người bệnh đến thầy cúng, thầy bùa.
* Không tranh luận với người bệnh.
* Không nên xiềng xích, trói hay nhốt người bệnh.
* Cần đưa người bệnh đi khám bác sĩ tâm thần.
* Chỉ có thể xoa dịu tình trạng bệnh bằng thuốc chống loạn thần theo đơn bác sĩ.
* Không tự ý cho người bệnh ngừng uống thuốc hoặc tự ý thay thuốc khi không có ý kiến của bác sỹ.
* Có thái độ dung nạp, kiên nhẫn giúp đỡ, hướng dẫn khuyến khích người bệnh làm các công việc thích hợp nếu họ mất khả năng nghề nghiệp cũ.
* Tạo điều kiện cho họ được tham gia các hoạt động phục hồi chức năng tâm lý xã hội tại bệnh viện và cộng đồng.

# data[].attributes.body
Liệu pháp hoá dược:

Hoá dược là liệu pháp thông dụng và có hiệu quả nhất trong điều trị bệnh  TTPL. Việc lựa chọn từng loại thuốc và liều lượng thuốc phù hợp với  triệu chứng lâm sàng, thể bệnh và khả  năng  dung  nạp  của mỗi  cá thể. Thông  thường người  ta sử dụng chủ yếu là các thuốc an thần kinh, nhưng các thuốc bình thần, các thuốc chống trầm cảm và các thuốc điều hoà khí sắc cũng được sử dụng.

Chú ý sử dụng các loại thuốc khác:

Sử dụng các thuốc chống trầm cảm cần thận trọng, vì có thể hoạt hoá các ảo giác và hoang tưởng dẫn đến tự sát.

Các thuốc điều hoà khí sắc có tác dụng  tốt  trong dự phòng các đợt tái phát, nhất là các thể rối loạn cảm xúc.

Các thuốc thuốc chống Parkinson cũng cần được sử dụng hợp lí.

# data[].attributes.body
Giả thuyết về di truyền trong tâm thần phân liệt:

Vấn đề di truyền trong TTPL là rõ ràng. Trong khi  tỉ lệ bị  TTPL  phổ  biến ở  cộng đồng là 1% thì nguy cơ bị bệnh trong nghiên cứu phả hệ lại cao (theo R.Breen, 2001 là 3 - 7%, theo Freedmann là khoảng 5%). D.W.  Black  và N.  Adreasen (1999) khi tổng hợp các nghiên cứu về gia đình cho thấy, trong gia đình có  một người bị TTPL thì những thành viên khác trong suốt cuộc đời có nguy cơ bị bệnh TTPL là 10% và trẻ em có bố hoặc mẹ bị TTPL thì nguy cơ bị TTPL là 5 - 6%.

Quan niệm di truyền đa gen được  nhiều tác  giả thừa nhận  hơn và  cho  rằng sự  tổ hợp nhiều gen quyết định tính di truyền của bệnh  TTPL.  Trong  cơ  chế  bệnh  sinh TTPL, hiện nay rất  khó  giải  thích được  là yếu tố nào  đóng vai  trò quyết  định di truyền mẫu gen của bệnh TTPL. Người  ta hy vọng  rằng trên cơ sở bản  đồ  gen  của người đã được xác lập, vấn đề di truyền trong TTPL sẽ được làm sáng tỏ.

# data[].attributes.body
Q&A mà:
1.Tác dụng phụ ngoại tháp là gì? Sau một thời gian dùng thuốc loạn thần, thì sẽ tự nhiên bị sinh nhiều thụ thể, nên chỉ một lượng nhỏ dopamin sẽ kíchh thích rất nhiều thụ thể. khi kích hoạt rất mạnh tế bào neuro. VD: khi bị kích hoạt vô ý và lung tung thì tay tự nhiên bị run hoặc căng cứng , nên được xem là triệu chứng của dùng thuốc loạn thần. vì thể vân là thể vấn động có tế bào ngoài tháp đi qua nên gọi là tác dụng phụ ngoại tháp.
2. Khi nào dùng thuốc cổ điển và thuốc ko cổ điển?