# data[].attributes.attachment_caption
Zeszyt ćwiczeń str. 35 wykonaj ćw. 1,2, zrób zdjęcie i zapisz na padlecie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Scharakteryzowanie klimatu danego obszaru wymaga opisania głównych jego składników. Najważniejszymi elementami każdego klimatu są średnia temperatura powietrza i sumy opadów atmosferycznych. Drugorzędne znaczenie mają wiatry, zachmurzenie, ciśnienie atmosferyczne, wilgotność powietrza, występowanie burz, mgieł czy innych zjawisk pogodowych. Jak można scharakteryzować klimat Polski, biorąc pod uwagę wszystkie te czynniki?

co to jest pogoda i klimat;

jakie są składniki pogody;

jakie przyrządy służą do pomiaru poszczególnych składników pogody;

jak odczytywać informacje z wykresów klimatycznych;

jakie czynniki kształtują klimat Polski;

jaki jest wpływ czynników klimatotwórczych na składniki pogody i klimatu w Polsce.

wymienisz cechy klimatu Polski;

zanalizujesz mapy klimatyczne;

wyjaśnisz związek rozkładu temperatur powietrza i opadów atmosferycznych z czynnikami je kształtującymi;

zanalizujesz wykresy klimatyczne dla różnych miejscowości w Polsce;

scharakteryzujesz klimat przejściowy;

przypomnisz i wyjaśnisz sposób powstawania wiatru halnego i bryzy morskiej.

O średnich temperaturach powietrza w pierwszej kolejności decyduje szerokość geograficzna - od niej zależy kąt padania promieni słonecznych na powierzchnię Ziemi i tym samym ogólna ilość docierającego ciepła.
Bardzo ważna jest odległość od morza lub oceanu. Wilgotne powietrze morskie wolniej się nagrzewa i chłodzi w porównaniu z suchym powietrzem lądowym. Na ich temperaturę wpływ ma także podłoże. Woda wolniej od lądu zarówno ogrzewa się, jak i schładza. Dlatego nad morzem latem jest chłodniej, a zimą cieplej niż w głębi lądu.
Kolejnym czynnikiem oddziałującym na temperaturę powietrza jest wysokość bezwzględna. Temperatura obniża się średnio o 0,6°C na każde 100 m wysokości - to dlatego w górach jest na ogół zimniej niż na nizinach.

Niekiedy w górach występuje zjawisko zwane . Polega ono na wzroście temperatury wraz z wysokością, co oznacza, że na górze jest cieplej niż na dole. Dzieje się tak, gdyż zimne powietrze - jako cięższe od ciepłego - może osiadać i gromadzić się w górskich dolinach czy kotlinach.

W mniejszym stopniu na średnie temperatury powietrza wpływają takie czynniki, jak pokrycie terenu roślinnością (zwiększa wilgotność powietrza, ale nie tak bardzo jak bliskość morza) czy działalność człowieka (ogrzewanie domów, emisja zanieczyszczeń, które hamują oddawanie ciepła).

Na mapie temperatury powietrza przedstawia się za pomocą . Są to linie łączące punkty o tych samych wartościach temperatury. Dodatkowo, dla lepszej czytelności map, powierzchnię między izotermami wypełnia się kolorami - „cieplejszymi" lub „zimniejszymi".

Na mapie temperatur stycznia w Polsce izotermy układają się w przybliżeniu południkowo. Wyraźnie widać, że im dalej na wschód, tym zimniej, czyli większy wpływ suchych kontynentalnych mas powietrza. Na zachodzie jest cieplej ze względu na bliskość Oceanu Atlantyckiego. Najwyższe temperatury w tym czasie występują u nas nad samym morzem, a jest to związane z bezpośrednim sąsiedztwem wód Bałtyku.
W lipcu temperatury układają się w Polsce równoleżnikowo. Najcieplej jest na nizinach i wyżynach. Im jednak bliżej Morza Bałtyckiego, tym chłodniej.
Zarówno latem, jak i zimą wyraźnie zaznaczają się niższe temperatury w górach.

Ważną cechą każdego klimatu jest amplituda temperatury amplituda temperatury , czyli różnica między wartością największą i najmniejszą temperatury powietrza w danym miejscu. Duże amplitudy roczne temperatur są charakterystyczne dla klimatów kontynentalnych, a małe - dla klimatów morskich. W Polsce można to zaobserwować na przykład na wykresach klimatycznych dla miejscowości z różnych części kraju.

Na podstawie powyższych wykresów klimatycznych oszacuj przybliżone wartości rocznej amplitudy temperatur dla poszczególnych miejscowości. Wyjaśnij, dlaczego są one różne.
Jeśli nie mieszkasz w górach, to porównaj te wartości z amplitudą temperatur dla swojej miejscowości i określ, czy większy wpływ na temperatury ma u ciebie powietrze morskie czy kontynentalne.

Na podstawie wartości średnich temperatur dobowych wyznacza się 6 termicznych pór roku. Jeśli na przykład średnia temperatura dobowa przewyższy 15°C, to zaczyna się termiczne lato. Jeśli zaś średnia temperatura dobowa spadnie poniżej 0°C, to zaczyna się termiczna zima. Z pozostałymi porami roku mamy do czynienia, gdy średnie temperatury dobowe wahają się w następujących przedziałach: przedwiośnie - od 0° do 5°C, wiosna - od 5° do 15°C, jesień - od 15° do 5°C i przedzimie - od 5° do 0°C (patrz rysunek poniżej).

Jak łatwo się domyśleć, każda z termicznych pór roku corocznie może zaczynać się i kończyć w inne dni. Tym m.in. różnią się od pór kalendarzowych, które corocznie zaczynają się zwykle w te same dni (przypomnij, które to dni i ile jest kalendarzowych pór roku).

Napływające z zachodu wilgotne masy powietrza polarno‑morskiego znad Oceanu Atlantyckiego mają u nas zasadniczy wpływ na wielkość i intensywność opadów. Przynoszą znaczne ilości pary wodnej, która skrapla się lub zamarza i spada na powierzchnię Ziemi w postaci deszczu lub śniegu. Nad Bałtykiem jest najwięcej wilgotnego powietrza, dzięki czemu występują tam zwiększone opady. Na pozostałym obszarze można zauważyć zależność ilości opadów od ukształtowania powierzchni. Największe sumy opadów atmosferycznych notowane są na terenach pofałdowanych - w górach i na pojezierzach. Na takich obszarach powietrze może zatrzymywać się na wzniesieniach będących naturalnymi przeszkodami. Natomiast najniższe sumy opadów występują na płaskich, nizinnych terenach środkowej Polski, szczególnie na Kujawach i w Wielkopolsce. Regiony te leżą w tzw. „cieniu opadowym" pojezierzy i jednocześnie w oddaleniu od zbiornika morskiego.

Zarówno na mapie, jak i na wykresach klimatycznych wyraźnie widać zwiększone opady na obszarach górskich. Wysokie przeszkody terenowe, jakimi są góry, nie tylko zatrzymują wilgotne masy powietrza, ale również sprzyjają powstawaniu tzw. prądów konwekcyjnych. W prądach tych powietrze ogrzane przy powierzchni Ziemi unosi się ku górze i szybko ochładza, co prowadzi do skroplenia zawartej w nim pary wodnej.

wiatr zachodni zazwyczaj przynosi opady oraz ochłodzenie latem i ocieplenie zimą;

wiatr północny niemal zawsze przynosi ochłodzenie;

wiatr wschodni na ogół nie przynosi opadów, a zimą prawie zawsze ochłodzenie;

wiatr południowy niemal zawsze przynosi ocieplenie.

Patrząc na wykresy klimatyczne, trzeba też zwrócić uwagę na roczny rozkład opadów w Polsce. Na całym obszarze naszego kraju jest on w przybliżeniu taki sam, tzn. przeważają opady letnie.

Różnica temperatur powietrza wywołuje różnicę ciśnień, w wyniku której następuje poziomy ruch powietrza - wiatr. Ma on zawsze tendencję do wyrównywania ciśnień, czyli wieje od wyżu do niżu. W Polsce przeważają wiatry z kierunków zachodnich, co wiąże się z układem stałych ośrodków barycznych - Wyżu Azorskiego i Niżu Islandzkiego. Wiatry przynoszą znad innych obszarów określone masy powietrza. Na podstawie kierunku, z którego aktualnie wieje wiatr, można przewidywać pogodę:

Oprócz wiatrów związanych z dużymi ośrodkami barycznymi w Polsce występują też wiatry lokalne. Jednym z nich jest górski fen, nazywany u nas . Powstaje on w wyniku dużej różnicy ciśnienia atmosferycznego między dwiema stronami grzbietu górskiego. Najczęściej pojawia się w górach wysokich - Tatrach czy Karkonoszach. Najpierw po stronie południowej przed barierą gór gromadzi się ciepłe powietrze, co zwiększa ciśnienie atmosferyczne. Następnie powietrze to unosi się i ochładza, tworząc gęste chmury kłębiaste ze skroplonej pary wodnej. Z chmur pada deszcz, pozbawiając powietrze wilgoci. Takie suche powietrze „przelewa" się na drugą stronę gór, gdzie szybko „ześlizguje" się w dół i ociepla. Różnica ciśnień zazwyczaj jest duża, toteż ciepły i suchy wiatr halny osiąga znaczne prędkości (często >100 km/h), czym może wyrządzać wielkie szkody.

Film dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DbdxuNIhI

Animacja. Rysunek góry, po stronie południowej przed barierą gór gromadzi się ciepłe powietrze, co zwiększa ciśnienie atmosferyczne. Zaznaczono wyż. Następnie powietrze to unosi się i ochładza (zaznaczono strzałkami, opisano również temperaturę w stopniach na stoku góry), tworząc gęste chmury kłębiaste ze skroplonej pary wodnej. Z chmur pada deszcz, pozbawiając powietrze wilgoci. Takie suche powietrze „przelewa" się na drugą stronę gór, gdzie szybko „ześlizguje" się w dół i ociepla (zaznaczono strzałkami).

Innym wiatrem lokalnym są występujące nad morzem . Powstają w wyniku różnicy ciśnienia atmosferycznego nad lądem i wodą. Wilgotne powietrze nad wodą wolniej zmienia swoją temperaturę niż suche powietrze nad lądem. Dlatego w dzień nad lądem jest cieplej, a ogrzane powietrze unosi się do góry, „zostawiając" na dole niższe ciśnienie, do którego ściągane jest powietrze znad wody. Tak wieje bryza morska (dzienna). W nocy sytuacja się odwraca - nad wodą jest cieplej, ponieważ tamtejsze powietrze wolniej się ochładza, i tworzy się niższe ciśnienie, do którego ściągane jest powietrze znad lądu. To bryza lądowa (nocna).

duża zmienność pogody;

występowanie 6 termicznych pór roku;

przewaga wpływów wilgotnego powietrza morskiego na północy i zachodzie (mniejsze roczne amplitudy temperatur - klimat łagodniejszy);

przewaga wpływów suchego powietrza kontynentalnego na wschodzie (większe roczne amplitudy temperatur - klimat ostrzejszy);

klimat górski na południu (obniżone temperatury, zwiększone opady);

średnia roczna suma opadów atmosferycznych około 600 mm (poza górami);

przewaga opadów latem;

przewaga wiatrów zachodnich;

występowanie wiatrów lokalnych - halnego w górach i bryz nad morzem.

Poniższa mapa przedstawia klimatyczne regiony Polski wraz z zaznaczonymi obszarami wpływów dominujących czynników klimatotwórczych.

R12VJaU2W0UiQ 1

Regiony klimatyczne w Polsce

1. Pokoloruj poszczególne obszary mapy. Dobierz odpowiednie kolory, tj.

dla wpływów morskich i oceanicznych kolory niebieskie i zielononiebieskie,

dla wpływów kontynentalnych kolory żółte i żółtozielone,

dla wyżyn pomarańczowe,

dla gór czerwone i brązowe,

dla obszarów, gdzie wpływy oceaniczne i kontynentalne równoważą się, kolor szary.

Jeśli możesz, wydrukuj mapę.

2. Określ region klimatyczny, w którym znajduje się twoja miejscowość. Jakie wpływy w nim dominują? Podaj odpowiednie przykłady.
Mój region klimatyczny: ...
Dominujący wpływ na klimat: ...
Cechy klimatu mojego regionu: ...

Korzystając z dostępnych map i wykresów, wyjaśnij, jakie różnice występują pomiędzy klimatami:

Cechy klimatu Polski:

Dowiedz się więcej

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (http://www.imgw.pl/)

silny wiatr górski powstający w wyniku różnicy ciśnienia atmosferycznego pomiędzy dwiema stronami grzbietu górskiego; w Polsce nazywany jest wiatrem halnym

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z trzech części. Pierwsza dotyczy temperatury powietrza w Polsce

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na proces kształtowania się klimatu wpływają czynniki klimatotwórcze, takie jak:

szerokość geograficzna, rozkład lądów i mórz, prądy morskie, wysokość nad poziomem morza, ukształtowanie powierzchni, szata roślinna, występowanie pokrywy śnieżnej lub lodowej, działalność człowieka.

Na Ziemi wyróżnia się następujące strefy klimatyczne:

równikową, zwrotnikową, podzwrotnikową, umiarkowaną i okołobiegunową. W zależności od rozkładu opadów i temperatury powietrza w obrębie każdej z tych stref wydziela się różne typy klimatów.

Terytorium Polski leży w strefie klimatów umiarkowanych, w grupie klimatów ciepłych. Jest to konsekwencją położenia w średnich szerokościach geograficznych i związanych z tym znacznych zmian wysokości górowania Słońca nad horyzontem w ciągu roku. Klimat położonej w środkowej części kontynentu Polski jest określany jako umiarkowany ciepły przejściowy (między typem morskim a kontynentalnym).

Czynniki kształtujące klimat Polski;

Masy powietrza kształtujące pogodę w Polsce

Cechy charakterystyczne klimatu Polski:

zróżnicowanie rocznej amplitudy temperatury powietrza - najniższa jest na zachodzie kraju, gdzie zaznacza się silniejszy wpływ powietrza oceanicznego; w miarę przesuwania się na wschód roczna amplituda temperatury powietrza rośnie, co z kolei świadczy o zwiększającym się wpływie kontynentalizmu;

niewielkie opady, występujące głównie w półroczu letnim, często w postaci mżawki;

występowanie dużego zachmurzenia, często przy niewielkich opadach;

przewaga wiatrów wiejących z zachodu, latem z północnego zachodu;

występowanie sześciu termicznych pór roku (przedwiośnie, wiosna, lato, jesień, przedzimie, zima);

duża zmienność pogody z dnia na dzień, związana z wędrującymi frontami atmosferycznymi;

W ciągu dnia pogoda była słoneczna, temperatura wynosiła 14°C. W wieczornej prognozie pogody zapowiedziano, że w ciągu następnej doby przesuwać się będzie nad Polską ciepły front atmosferyczny.

Czy w ciągu następnej doby można spodziewać się opadów?

Jeśli tak, to jak będą intensywne i ile będą trwały?

Z frontem ciepłym są związane mało intensywne, ale długotrwałe opady. Opad ciągły, długotrwały o różnej częstotliwości.

Jak zmieni się temperatura powietrza po przejściu frontu?

Wzrost temperatury powietrza. Po przejściu frontu ciepłego powietrze staje się wyraźnie cieplejsze i bardziej wilgotne.

W ciągu dnia pogoda była słoneczna, temperatura wynosiła 18°C. W wieczornej prognozie pogody zapowiedziano, że w ciągu następnej doby przesuwać się będzie nad Polską chłodny front atmosferyczny.

Czy w ciągu następnej doby można spodziewać się opadów?

Jeśli tak, to jak będą intensywne i ile będą trwały?

Front chłodny przynosi opady krótkotrwałe, lecz gwałtowne i obfite. Opady podczas przechodzenia frontu chłodnego są zwykle silne, chociaż obejmują niezbyt dużą strefę (50 - 70 km) i raczej krótkotrwałe.

Jak zmieni się temperatura powietrza po przejściu frontu?

Powietrze za frontem chłodnym jest wyraźnie chłodniejsze i suchsze niż przed nim. Po przejściu frontu chłodnego temperatura powietrza może się obniżyć nawet o ponad 15 °C w ciągu pierwszej godziny.

Front jest to strefa przejściowa rozdzielająca dwie masy powietrza (masę ciepłą i masę chłodną) o różnych właściwościach fizycznych, (m.in. temperaturze, gęstości, wilgotności), nachylona pod niewielkim kątem (0.5 do 3°) do powierzchni Ziemi.

Front ciepły powstaje, gdy cieplejsza masa powietrza nasuwa się na chłodniejszą. Powietrze cieplejsze wślizguje się na powietrze chłodniejsze. Front ciepły jest zwykle mniej nachylony niż chłodny, porusza się wolno, a powietrze cieplejsze stopniowo wypiera chłodniejsze. Opady podczas przechodzenia frontu ciepłego nie są tak intensywne, jak w przypadku frontu chłodnego, maja jednak większy zasięg (300-400 km).

Powietrze za frontem ciepłym jest cieplejsze i bardziej wilgotne, niż powietrze przed nim. Przed frontem ciepłym występują opady deszczu lub śniegu, trwające dłużej niż przed frontem chłodnym (od kilku godzin do kilku dni), lecz mniej intensywne. Po przejściu frontu ciepłego powietrze staje się wyraźnie cieplejsze i bardziej wilgotne.

Front chłodny tworzy się, gdy chłodniejsza masa powietrza nasuwa się na masę cieplejszą. Powietrze chłodne jest gęstsze i wypycha ciepłe powietrze do góry, zmuszając je do wznoszenia się.

Unoszące się ciepłe powietrze ochładza się i zaczynają tworzyć się chmury. Opady podczas przechodzenia frontu chłodnego są zwykle silne, chociaż obejmują niezbyt dużą strefę (50 - 70 km) i raczej krótkotrwałe. Dzieje się tak dlatego, ponieważ unoszenie się ciepłego powietrza jest stale wymuszane i wzmacniane przez napływające powietrze chłodne. W rezultacie tworzą się chmury o silnie rozbudowane w pionie i mogą wystąpić silne opady deszczu, grad, burze oraz tornada.

Powietrze za frontem chłodnym jest wyraźnie chłodniejsze i suchsze niż przed nim. Po przejściu frontu chłodnego temperatura powietrza może się obniżyć nawet o ponad 15 °C w ciągu pierwszej godziny.
Źródło: Fronty atmosferyczne - www.mojapogoda.com;
Na podstawie danych klimatycznych zawartych w tabeli oblicz: średnią roczną temperaturę powietrza, roczną amplitudę temperatury powietrza, roczną sumę opadów atmosferycznych.

Średnia roczna temperatura powietrza - dodajemy wszystkie średnie wartości miesięcznych temperatur, następnie otrzymany wynik dzielimy przez 12, czyli liczbę miesięcy. Wynik: 142:12=11,8 ⁰C.

Roczna amplituda temperatury powietrza - amplituda roczna temperatur, to jest różnica między maksymalną a minimalna temperaturą. Popatrz dokładnie na dane w tabeli i znajdź najwyższą oraz najniższą średnią temperaturę miesięczną. Wynik: 24-(-2)=26 ⁰C.

Roczna suma opadów atmosferycznych - sumujemy średnie opady. Wynik: 437 mm.

Średnia roczna temperatura powietrza - dodajemy wszystkie średnie wartości miesięcznych temperatur, następnie otrzymany wynik dzielimy przez 12, czyli liczbę miesięcy. Wynik: 104,5:12=8,7 ⁰C.

Roczna amplituda temperatury powietrza - amplituda roczna temperatur, to jest różnica między maksymalną a minimalna temperaturą. Popatrz dokładnie na dane w tabeli i znajdź najwyższą oraz najniższą średnią temperaturę miesięczną. Wynik: 22-(-2)=24 ⁰C.

Roczna suma opadów atmosferycznych - sumujemy średnie opady. Wynik: 547 mm.

Czytaj więcej:

Europa - typy klimatu

Źródło: www.epodreczniki.pl - Czynniki kształtujące klimat Polski;
Cyrkulacja atmosfery - TVNMETEO - ENCYKLOPEDIA POGODY;

Czytaj więcej...

# data[].attributes.attachment_link.description
Na proces kształtowania się klimatu wpływają czynniki klimatotwórcze, takie jak: szerokość geograficzna, rozkład lądów i mórz, prądy morskie, wysokość nad poziomem morza, ukształtowanie powierzchni, szata roślinna, występowanie pokrywy śnieżnej lub lodowej, działalność człowieka. Na Ziemi wyróżnia się następujące strefy klimatyczne: równikową, zwrotnikową, podzwrotnikową, umiarkowaną i okołobiegunową.