# data[].attributes.headline
Jak będzie wyglądała przyszłość?Karty do storytellinku

# data[].attributes.subject
Jak będzie wyglądała przyszłość?Karty do storytellinku

# data[].attributes.attachment_link.title
Język polski_ dodatek na temat dezinformacji

# data[].attributes.attachment_link.title
Język angielski_ dodatek na temat dezinformacji

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia i WOS_ dodatek na temat dezinformacji

# data[].attributes.attachment_link.title
Geografia_ dodatek na temat dezinformacji

# data[].attributes.attachment_link.title
Biologia_ dodatek na temat dezinformacji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jednym z elementów edukacji do myślenia jest zachęcenie uczniów do formułowania własnego zdania. Bardzo często ludzie (a zwłaszcza młodzi, choć nie tylko) po prostu nie mają własnego zdania na ważne tematy. Skoro nie mają własnego zdania są bardziej podatni na manipulacje i podpowiedzi mówiące jak „powinno się" myśleć. Zapraszam do wykorzystania prostej metody kształtującej umiejętność formułowania własnego zdania.

- Czy cel uświęca środki?

- Czy wolny rynek może istnieć bez państwa?

- Czy może lepszy dla Polski byłby parlament jednoizbowy?

- Może Napoleon Bonaparte byłby dobrym władcą dla całej Europy?

- Czy decyzja Józefa Piłsudskiego o przewrocie majowym była słuszna?

- Edukacja domowa jest lepszym modelem edukacyjnym niż edukacja szkolna?

- Czy lodofoka grenlandzka mogłaby żyć w środowisku naturalnym w Polsce?

Czy masz zdanie na każdy z tych tematów?

Na niektóre ważne tematy naprawdę warto mieść swoje własne zdanie. Bez własnego, przemyślanego zdania, jesteśmy bardziej podatni na rady różnych podpowiadaczy, polityków, mediów, influencerów, trendów i mód. Nie zawsze ten wpływ jest dla nas korzystny.

Do powyższej listy specjalnie dodałem m.in. pytanie dotyczące foki, bo z drugiej strony na nie wszystkie tematy musimy mieć własne zdanie. Warto jednak posiadać umiejętność formułowania własnego zdania, kiedy ktoś (np. młodszy) pyta nas o radę. Warto samemu sobie zadawać pytanie:

Takie podejście pomaga nam funkcjonować w wielowymiarowej rzeczywistości, w której żyjemy. Pomaga nam posiadać własny, ugruntowany światopogląd. Umiejętność wyrabiania u siebie swojego własnego zdania jest też bardzo pomocna, kiedy chcemy głęboko i gruntownie zgłębiać jakąś przestrzeń wiedzy. Dlatego też warto skłaniać do posiadania własnego zdania nawet w ramach kwestii związanych z przedmiotami szkolnymi.

Bardzo ciekawym ćwiczeniem, które możemy do tego użyć, również, w formie online - jest ćwiczenie Decyzja Należy do Ciebie, inspirowane programem telewizyjnym.

W latach 1996-2002 w Telewizji Polskiej emitowany był program, w ramach którego zgromadzona w studio publiczność oglądała fragment filmu opowiadającego o trudnej historii. W pokazanej historii bohater musiał podjąć jakąś ważną decyzję. Po filmiku publiczność zgromadzona w studio miała za zadanie przejść na tę stronę studia, która odpowiadała słusznej według niej decyzji bohatera. Następnie prowadzący prosił osoby w studio o argumentowanie swojej decyzji.

Nasze ćwiczenie wygląda dokładnie tak samo:

1. Przedstawiamy uczestnikom tezę.

2. Osoby, które się z nią zgadzają przechodzą na jedną stronę sali, a osoby, które się z nią nie zgadzają przechodzą na drugą.

3. Prosimy uczestników o powiedzenie, dlaczego właśnie taką decyzję podjęli.

4. Po kilku wypowiedziach z obydwu stron sali, znów możemy umożliwić uczestnikom zmianę zdania - może akurat argumentacja kolegów kogoś przekonała i przejdzie na drugą stronę.

5. Tego typu serie wypowiedzi i przesiadania się możemy powtórzyć kilka razy pokazując uczniom, że dzięki temu, że trafiają do nas nowe argumenty, możemy trafniej określić nasz pogląd na daną sprawę.

Warto podkreślić to uczestnikom: w tym ćwiczeniu nie chodzi o obronę własnego zdania, znajdowanie argumentów go potwierdzających (tak jak np. w metodzie debaty), ale o poszukiwanie mądrości - poszukiwanie tego, co ja naprawdę o tym myślę oraz poszukiwanie tego, gdzie jest prawda. Nie jest czymś negatywnym przechodzenie z jednej strony sali na drugą (czyli zmienianie zdania) - ono nie świadczy o niestabilności poglądu, ale o zaangażowaniu w poszukiwanie prawdy.

Wersja online

Ćwiczenie możemy przeprowadzić również online np. z wykorzystaniem Google Jamboard:

https://jamboard.google.com

1. Tworzymy nową tablicę - klikamy pomarańczowy plus w prawym dolnym rogu:

2. Dodajemy pola tekstowe z naszą tezą, słowami „TAK" i „NIE" oraz pionową linię oddzielającą

3. W prawym górnym roku klikamy „Udostępnij", a następnie w okienku zmieniamy właściwości linku do udostępnia, tak, żeby każdy z linkiem mógł edytować tablicę:

4. Kopiujemy link i udostępniamy go uczniom, prosząc, żeby każdy dodał tam notkę z swoim imieniem.

5. Nasza tablica jest już gotowa. Każdy może teraz przesuwać swoje imię na odpowiednią połowę tablicy w trakcie trwania ćwiczenia.

Przy dobieraniu tezy do ćwiczenia warto spróbować pomyśleć o niej jako jakby podważającej zastaną rzeczywistość, status quo, w którym żyjemy. Takie ćwiczenie może wtedy pomóc wielu uczniom lepiej zrozumieć rzeczywistość, a może nawet dojść do przełomowych wniosków. Przykłady kontrowersyjnych tez uruchamiających zastanawianie się nad rzeczywistością:

- Czy matura i studia wyższe są nam w ogóle potrzebne?

- Czy płatne korepetycje powinny być zabronione?

- Czy naprawdę potrzebujemy potwierdzenia, tego, że potrafimy prowadzić samochód, żeby móc go używać (czy potrzebne są prawa jazdy)?

- Czy demokracja to idealny ustrój?

O odpowiednim dobieraniu tezy do dyskusji oraz generalnych zasadach dyskutowania pisałem w szerszym wpisie opisującym tę kwestię oraz popularną metodę Debaty Oxfordzkiej:

Jak uczyć dyskutowania - Debata Oksfordzka

A kompendium wiedzy o dyskutowaniu, storytellingu i wystąpieniach znajdziecie w moim kursie: Storytelling, Wystąpienia i Debaty w Edukacji. Kurs zbiera wiedzę o opowiadaniu historii (i uczeniu tego uczniów), wystąpieniach publicznych, prezentacjach, wykładach, dyskusjach (o tym jak być dobrym dyskutantem, ale także o tym jak uczyć innych dyskutowania), formułowaniu skutecznych argumentów, radzeniu sobie z tremą itp. Kurs to mnóstwo gotowych materiałów i metod do wykorzystania w pracy w szkole i edukacji pozaformalnej.

Jak się Wam podoba takie ćwiczenie? Czy znacie jakieś inne podobne ćwiczenia służące uczeniu myślenia i poszukiwania mądrości? Zapraszam do podzielenia się nimi w komentarzach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Decyzja Należy do Ciebie - prosta metoda uczenia myślenia i formułowania własnego zdania [również online]

# data[].attributes.attachment_link.description
Jednym z elementów edukacji do myślenia jest zachęcenie uczniów do formułowania własnego zdania. Bardzo często ludzie (a zwłaszcza młodzi, choć nie tylko) po prostu nie mają własnego zdania na ważne tematy. Skoro nie mają własnego zdania są bardziej podatni na manipulacje i podpowiedzi mówiące jak „powinno się" myśleć.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Myślenie krytyczne to taki aspekt naszej zdolności myślenia, który pozwala nam głębiej przeanalizować dany problem. Myśląc krytycznie, nie przyjmujemy wszystkiego takim, jakie nam się jawi, ale dociekamy, jakie jest naprawdę. Myślenie krytyczne to dociekanie sedna sprawy. To poszukiwanie nieoczywistych odpowiedzi, kiedy mogą wydawać się oczywiste. Przyjrzyjmy się temu, jak uczyć tej umiejętności.

W nastawieniu krytycznym nie chodzi o krytykowanie innych i wytykanie im błędów (krytykanctwo), ale o lepsze rozumienie rzeczywistości, zdrowy sceptycyzm i zauważanie nieścisłości. Współczesny świat zdaje się nie uczyć takiego podchodzenia do rzeczywistości, ponieważ wymaga ono wysiłku, ale jest za to pierwszym krokiem do poszukiwania i odnajdywania mądrości, a także chroni nas przed manipulacją. Niniejszy wpis powstał na podstawie podrozdziału I.3. Myślenie - Pomysłowość mojego podręcznika Jak Uczyć Skuteczności.

Jak analizować krytycznie (i uczyć tego innych)?

1. Badaj źródła informacji i miej dystans do informacji pochodzących zwłaszcza z Internetu i telewizji - nie wszystko, co twierdzą amerykańscy naukowcy i co jest napisane w Wikipedii, to prawda.

2. Badaj przyczyny. Skąd to się wzięło? Czemu to ma służyć?

3. Badaj zyski zainteresowanych. Kto na tym skorzysta? Dlaczego komuś miałoby na tym zależeć?

4. Badaj konsekwencje. Do czego to może doprowadzić?

5. Badaj kontekst. Kto jeszcze jest w to zamieszany? Co się wydarzyło wcześniej? Jaka jest kultura wokół? Czy założenia są prawdziwe? Co się tu w ogóle dzieje?

6. Alternatywne rozwiązania. Może jest zupełnie inaczej? Co by było, gdybyśmy zrobili kompletnie inaczej? Może to się da zrobić prościej?

7. Co jeszcze? Co jeszcze powinienem wiedzieć? Co jeszcze jest ważne?

8. Krytyka własnego rozumu. Czy ja myślę dobrze? Czy mam wszystkie informacje? Może patrzę na to przez pryzmat moich schematów i ograniczeń?

Jako metodę krytycznej analizy pomysłu, rozwiązania, propozycji lub nawet otrzymanej informacji, a także uczenia takiego podejścia, możemy wykorzystać Arkusz Analizy Krytycznej. Arkusza tego używamy w taki sposób, że na środku kartki zapisujemy analizowany temat, a wokół odpowiedzi na poszczególne pytania. Arkusz zorientowany jest poziomo, co może ułatwiać nam szersze podejście do tematu (pozioma orientacja kartki polecana jest także np. przy tworzeniu mapy myśli, w myśl tej zasady pionowe ułożenie kartki - bardziej standardowe będzie wspierać myślenie liniowe, przyczynowo-skutkowe).

Jako ciekawe ćwiczenie, uczące krytycznego myślenia, możemy zadać uczniom analizę zagadnień, które wydają się nam aprioryczne, tzn. niewymagające uzasadniania („tak po prostu jest", „to jest oczywiste"). Nie chodzi o to, żeby podważać status quo (chociaż czasami przecież warto), ale o to, żeby naprawdę zrozumieć, czemu coś ma służyć. Takie tezy, do analizy których możemy zaprosić, to np.:

- Państwo powinno pozwalać używać samochodu dopiero po zdaniu egzaminu na prawo jazdy.

- Trzeba płacić podatki.

- Władza deprawuje.

- Żeby mieć dobrą pracę koniecznie trzeba skończyć studia wyższe.

- Wykształcenie za granicą jest lepsze od wykształcenia w Polsce.

- Człowiek jest racjonalny.

Może poprosić uczniów, żeby sami wypisali takie założenia, z którymi się zgadzamy i nimi żyjemy, a tak naprawdę nigdy się nad nimi nie zastanawialiśmy?

Myślenie wieloaspektowe

W pewnym sensie wieloaspektowość myślenia jest elementem krytycznej analizy, ale przyjrzymy się temu zagadnieniu głębiej. Myślenie wieloaspektowe polega na tym, że potrafimy przyglądać się rzeczywistości, analizować ją pod różnymi względami i dostrzegać, że nie zawsze jest jednowymiarowa (czarno-biała).

Na jedną sprawę można spojrzeć z wielu perspektyw i nie zawsze ta najbardziej oczywista wystarcza do dobrego zrozumienia danej kwestii. Przykładowo na zwykłego kwiatka możemy spojrzeć z następujących perspektyw:

- biologicznej → organizm żywy,

- rolniczej → jak uprawiać kwiaty,

- artystycznej → świetny obiekt do namalowania,

- estetycznej → z kwiatów można zrobić dekorację,

- międzyludzkiej → to rewelacyjny prezent dla dziewczyny,

- biznesowej → kwiaty można kupować i sprzedawać,

- językowej → „kwiat" to rzeczownik rodzaju męskiego.

Jeśli na taki przedmiot jak kwiat możemy spojrzeć z tak wielu perspektyw, to co dopiero z wieloma zagadnieniami, z którymi na co dzień spotykamy się w naszym życiu, takimi jak sprawiedliwość, polityka, biznes, społeczeństwo, pieniądze, relacje itp.

Żeby dobrze rozumieć rzeczywistość i skutecznie znajdować rozwiązania, musimy patrzeć na świat wieloaspektowo.

Umiejętność przyjmowania innych perspektyw nie oznacza, że mamy się z nimi zgadzać czy utożsamiać. Dążyć do rozumienia innych perspektyw i ludzi powinieneś zawsze (bo dzięki temu lepiej zrozumiesz rzeczywistość i skuteczniej odpowiesz na jej wyzwania), ale nie zawsze musisz się z nimi zgadzać.

Skuteczne znajdowanie rozwiązań to patrzenie na świat z co najmniej trzech perspektyw:

- marzyciela, któremu wszystko się udaje,

- krytyka, który widzi same trudności,

- realisty, który wyprowadza z marzeń realność.

Wszystkie te trzy nastawienia są ważne i dopiero ich połączenie pozwala spojrzeć na sprawy realnie. Jeśli poszukujecie rozwiązania jakiegoś problemu lub chcecie przeanalizować pomysł, to możecie w tym celu wykorzystać Arkusz Analizy Wieloaspektowej ujmujący te trzy perspektywy. Wypełnianie takiego Arkusza to bardzo ciekawe ćwiczenie uczące szerokiego patrzenia na rzeczywistość.

Proste ćwiczenie polegające na wykorzystaniu Arkusza Analizy Wieloaspektowej polega na analizie odpowiedzi na pytania dotyczące przyszłości, np.:

- Kim chciałbym być w przyszłości?

- Co chciałbym w życiu robić?

- Jaki biznes chciałbym prowadzić?

- Jak spędzę wakacje?

Co marzyciel „z Twojej głowy" mówi Ci na temat Twoich wymarzonych wakacji? A co myśli na ten temat krytyk? A co realista? Posłuchaj wszystkich trzech i wtedy podejmij decyzję.

Proste narzędzie analizy wieloaspektowej - SWOT

Metoda rozwijania myślenia wieloaspektowego i krytycznego jest również bardzo popularna w tradycyjnych modelach zarządzania - to tzw. analiza SWOT. Jest ona wykorzystywana np. w analizowaniu pomysłów na nowe przedsięwzięcia lub przy planowaniu strategii. Możemy jej też użyć do analizy potencjału osobistego, np. przy wyborze zawodu. W najprostszej wersji analizę wykonujemy, opisując i analizując cztery obszary czynników, które mają wpływ na nasze działanie:

Wewnątrz organizacji lub osoby:

- mocne strony ( strengths),

- słabe strony ( weaknesses),

Na zewnątrz organizacji lub osoby:

- szanse ( opportunities),

- zagrożenia ( threats).

Oczywiście jak każda metoda upraszczająca rzeczywistość SWOT ma swoje ograniczenia, ale pozwala uchwycić podstawy wieloaspektowego spojrzenia na rzeczywistość. Ciekawym ćwiczeniem z wykorzystaniem tej metody jest analiza planów na przyszłość, np. edukacyjnych lub zawodowych.

Podobne sposoby uczenia myślenia przybliżam w innych wpisach oznaczonych etykietą Jak Uczyć Myślenia, np.:

- Esej - skuteczna metoda uczenia krytycznego myślenia i planowania własnej przyszłości

- Jak uczyć dyskutowania - Debata Oksfordzka

- Decyzja Należy do Ciebie - prosta metoda uczenia myślenia i formułowania własnego zdania [również online]

- Sztuka zadawania pytań, czyli moc pytań w edukacji. Jak uczyć myślenia, odpowiedzialności i budowania samoświadomości za pomocą pytań

Jak się Wam podobają te metody? Czy może macie jakieś inne pomysły służące uczeniu myślenia krytycznego i wieloaspektowego? A może inne pomysły na wykorzystanie zaproponowanych tutaj metod? Zapraszam do podzielenia się w komentarzach. Inspirujmy się nawzajem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak uczyć myślenia krytycznego i wieloaspektowego? [3 metody do pobrania]

# data[].attributes.attachment_link.description
Myślenie krytyczne to taki aspekt naszej zdolności myślenia, który pozwala nam głębiej przeanalizować dany problem. Myśląc krytycznie, nie przyjmujemy wszystkiego takim, jakie nam się jawi, ale dociekamy, jakie jest naprawdę. Myślenie krytyczne to dociekanie sedna sprawy. To poszukiwanie nieoczywistych odpowiedzi, kiedy mogą wydawać się oczywiste. Przyjrzyjmy się temu, jak uczyć tej umiejętności.

# data[].attributes.headline
Czy umiesz się uczyć? Test+ scenariusz zajęć o technikach uczenia się + test inteligencji wielorakich 

# data[].attributes.subject
Czy umiesz się uczyć? Test+ scenariusz zajęć o technikach uczenia się + test inteligencji wielorakich 

# data[].attributes.headline
Jak uczyć uczenia się? Ebook ze scenariuszami zajęć

# data[].attributes.subject
Jak uczyć uczenia się? Ebook ze scenariuszami zajęć