# data[].attributes.body
Op zoek naar een nieuwsbericht? Bekijk dan dit overzicht van posts uit De Onderwijzer

# data[].attributes.body
Eind september werden tijdens de makerfair in Eindhoven deze papers over maakonderwijs gepresenteerd

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vandaag vertrekken we vanuit iXperium Arnhem met een bus vol leerlingen, studenten van HAN Pabo uit Arnhem, mediamentoren en leraren naar de Fablearn-conferentie in Eindhoven. Dit is onderdeel van de Makerfair die dit hele weekend in Eindhoven plaatsvindt. De afgelopen weken hebben de leerlingen een eigen maakproject gedaan: een doos met een actie. Alle dozen samen vormen vandaag een Rub Goldbergmachine. We kijken uit naar het resultaat.

Maar we gaan vandaag natuurlijk vooral ook zelf aan de slag. Alle leerlingen, leraren, Pabostudenten en mediamentoren kunnen meedoen met makerworkshops en lezingen.

Publicatie
We zijn trots om samen met landelijke partners de eerste FabLearn-conferentie in Nederland te organiseren. Makeronderwijs bestaat in Nederland al meer dan tien jaar.

Vandaag presenteren we ook de FabLearn-PaperPresentation met onderzoeksartikelen. Deze zes papers geven een breed beeld van het makeronderwijs in Nederland. Sommige zijn geschreven door insiders van de makerbeweging en andere zijn geschreven vanuit het perspectief van ontwerp en technologie-educatie. Maken en prototypen zijn belangrijke elementen voor het leren van kinderen. Er zijn ook bijdragen van kunsteducatie. Iedere paper heeft zijn eigen focus. Het geheel laat zien wat we afgelopen jaren hebben bereikt in Nederland. We zijn trots dat er ook een paper van een van onze onderzoekers, Pierre Gorissen, in de paper staat. Deze gaat over onze eigen maaklabs iXspace.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zes papers over maakonderwijs - iXperium

# data[].attributes.attachment_link.description
Vandaag vertrekken we vanuit iXperium Arnhem met een bus vol leerlingen, studenten van HAN Pabo uit Arnhem, mediamentoren en leraren naar de Fablearn-conferentie in Eindhoven. Dit is onderdeel van de Makerfair die dit hele weekend in Eindhoven plaatsvindt. De afgelopen weken hebben de leerlingen een eigen maakproject gedaan: een doos met een actie.

# data[].attributes.body
‘Sociale media maken onze vriendschappen intiemer’ | De Volkskrant

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Door het intensief gebruik van sociale media krijgen we niet alleen meer vrienden, onze vriendschappen worden er ook intiemer door. Via Whatsapp 'lopen we mee in elkaars leven', zegt Marjolijn Antheunis, hoogleraar communicatie en technologie aan de Universiteit van Tilburg. 'Via de smartphone zijn we met veel meer mensen verbonden geraakt, ook met mensen buiten de kring van onze intimi. Onze definitie van vriendschap zou dus moeten worden verruimd.' Dat pleidooi zal zij vrijdag bekrachtigen tijdens haar oratie, de rede waarmee een nieuwe hoogleraar zichzelf aan de academische gemeenschap presenteert.

Antheunis (40) behoort niet tot de somberaars die menen dat ons sociale leven onder invloed van sociale media verschraalt. Evenmin deelt zij de opvatting die al door Aristoteles werd vertolkt dat 'veelvrienderij' ten koste gaat van de échte vriendschappen. Integendeel: we bouwen met steeds meer mensen een zekere vertrouwelijkheid op. En Antheunis heeft goede hoop dat het individu bij intensief gebruik van sociale media echt niet kopje onder gaat in de digitale massa.

Waarop stoelt dat vertrouwen?

'Op bestudering van bestaand onderzoek, maar ook op eigen promotieonderzoek. Dat bestond onder andere uit een experiment waarbij 84 paren, mensen die elkaar niet kenden, op uiteenlopende manieren kennismaakten met elkaar: één groep op de ouderwetse manier, dus face to face, één groep deed dat chattend, en de proefpersonen van de derde groep chatten met elkaar, maar konden elkaar gelijktijdig via een webcam zien. De kennismaking door middel van chats verliep niet alleen veel efficiënter - de proefpersonen sloegen de koetjes en de kalfjes over - maar ging ook sneller de diepte in. In de betrekkelijke anonimiteit van de chat namen zij elkaar eerder in vertrouwen.'

Maar die anonimiteit verhult ook veel.

'Zeker. Vriendschappen komen dan ook nooit tot bloei op basis van chats alleen. Altijd ontstaat de wens om elkaar ook te zien.'

En dat is vaak ontnuchterend na de schone schijn die in chats kon worden opgehouden.

'Dat effect doet zich inderdaad meestal wel voor: je hebt een positiever beeld van iemand omdat je hem of haar niet ziet of omdat andere informatie ontbreekt. Maar de ontnuchtering van een fysieke kennismaking was minder groot dan wij verwachtten.'

Wat is dan de toegevoegde waarde van chats ten opzichte van bestaande vriendschappen?

'Meer digitale contacten leiden tot een grotere verbondenheid tussen mensen en tot een intensiever gebruik van hun netwerk. Ook voor dingen als: 'mag ik een fiets van je lenen' en 'heb je misschien een kamer te huur?' Daar kun je geen problemen mee hebben. Maar er zit ook een problematisch kantje aan: we zitten vaak op de bank naast onze vrienden of partners terwijl we de contacten onderhouden met mensen van verre. En intussen doen onze vrienden en partners vaak hetzelfde. Sociale verbondenheid op het ene niveau leidt tot sociaal isolement op het andere niveau. Dat is wel vervreemdend.'

Maar per saldo niet schadelijk?

'Dat hangt af van de mate waarin mensen hun sociale interacties weten te managen. Jongeren zijn daar al bedrevener in dan mensen die niet met sociale media zijn opgegroeid. Zij weten sociale verbondenheid in ongebondenheid beter te organiseren. Zo openen zij vaak pas een bericht na de vliegtuigmodus op hun mobiel te hebben ingeschakeld. Zo kan de afzender niet zien dat het bericht is gelezen. Jongeren willen wel getuige zijn van het verkeer op de sociale media, maar willen er niet altijd aan deelnemen.'

Maar intussen willen zij niets missen.

'Daar zijn jongeren dan weer gevoeliger voor: the fear of missing out. De angst dat je dingen mist als je om tien uur 's avonds je mobieltje bij je ouders moet inleveren, en dat je vrienden het dan weer gek vinden dat je niet online bent. Daar gaat een grote druk van uit: je wordt geacht gebruik te maken van de faciliteiten die er zijn.'

Is er nog geen mode in ontwikkeling waarbij mensen digitale stilte organiseren?

'De behoefte aan broadcasten, jezelf manifesteren in het publieke domein met bijvoorbeeld een tweet, neemt af. Net als het gebruik van Facebook, zij het in bescheiden mate. Maar het is nog niet gangbaar je smartphone te verruilen voor een simpele Nokia. En de interpersoonlijke communicatie, chatten zeg maar, neemt alleen maar toe.'

Maar er kunnen geen biografieën worden geschreven op basis van Whatsapp-berichten.

'Tegenover het verlies aan diepgang ten opzichte van de brieven van vroeger staat een enorme toename van opgeslagen communicatie. Niet alleen in de vorm van teksten, maar ook in de vorm van beeld. Elk moment van de dag wordt vastgelegd. De alledaagsheid wordt nu veel beter en uitvoeriger gedocumenteerd dan vroeger. De biografie zal dus niet verdwijnen, hooguit van karakter veranderen.'

Hoe maakt u zelf gebruik van de sociale media?

'Op een tamelijk passieve manier. En ik ben wars van Whatsappgroepen. Ik heb er geen tijd voor en ik word er onrustig van. En ik word er in mijn face to face-contacten op aangesproken als ik iets heb gemist waarover binnen een Whatsappgroep is gecommuniceerd. Mijn leven wordt gedomineerd door de mailbox. Daar wil ik niet te veel digitale ruis aan toevoegen.'

# data[].attributes.attachment_link.title
'Sociale media maken onze vriendschappen intiemer'

# data[].attributes.attachment_link.description
Door het intensief gebruik van sociale media krijgen we niet alleen meer vrienden, onze vriendschappen worden er ook intiemer door. Via Whatsapp 'lopen we mee in elkaars leven', zegt Marjolijn Antheunis, hoogleraar communicatie en technologie aan de Universiteit van Tilburg. 'Via de smartphone zijn we met veel meer mensen verbonden ­geraakt, ook met mensen buiten de kring van onze intimi.

# data[].attributes.headline
Onderzoek naar stand ict in het onderwijs 2018

# data[].attributes.subject
Onderzoek naar stand ict in het onderwijs 2018

# data[].attributes.body
‘De kracht van ict zit in verscheidenheid’ - Kennisnet

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onderzoek

door
Lees verder
Erwin Bomas

Gepubliceerd op

Kan ict bijdragen aan werkdrukvermindering in het primair onderwijs? Het antwoord op die vraag lees je in het eindrapport Verminderen werkdruk met ict.

Interview

door
Lees verder
Harriet Leget

Gepubliceerd op

Een robot in het onderwijs; je hoort er steeds vaker iets over. Maar wat kun je verwachten van een robot in de klas? Hebben we straks geen leraren meer nodig? Wietse van Bruggen, expert op het gebied van...

Achtergrond

door
Lees verder
de redactie

Gepubliceerd op

Weten waar je staat met ict in het onderwijs. Met dat doel kwamen ruim 400 bezoekers op 16 mei naar Theater Orpheus in Apeldoorn voor de Onderzoeksconferentie van Kennisnet en NRO. Lees het verslag.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ict in het onderwijs: 'De kracht van ict zit in verscheidenheid'

# data[].attributes.attachment_link.description
Onderzoek door Lees verder Erwin Bomas Gepubliceerd op Kan ict bijdragen aan werkdrukvermindering in het primair onderwijs? Het antwoord op die vraag lees je in het eindrapport Verminderen werkdruk met ict. Interview door Lees verder Harriet Leget Gepubliceerd op Een robot in het onderwijs; je hoort er steeds vaker iets over.

# data[].attributes.headline
Tips en didactisch gebruik video in de les

# data[].attributes.subject
Tips en didactisch gebruik video in de les

# data[].attributes.body
Video gebruiken in de les: zo doe je het goed - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
praktijk

Veel leraren maken gebruik van video of filmpjes in hun les. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door leerlingen met video extra instructie te geven, of door filmpjes in te zetten ter illustratie van de lesstof. Je kunt bestaande video's gebruiken of zelf nieuwe filmpjes maken. Hoe bepaal je of een instructievideo didactisch goed in elkaar zit? En hoe ga je aan de slag met het maken van video's voor het onderwijs?

Aan de slag met video in de les

Er zijn veel verschillende manieren waarop je video kunt inzetten in de les.

Bekijk met de klas een educatieve video, bijvoorbeeld van Schooltv of Geschiedenis24. Op YouTube vind je videokanalen van musea en andere educatieve instellingen waarmee je aan de slag kunt.

Zet video-instructie in bij flipping the classroom

Gebruik video om bepaalde onderdelen van de lesstof beter inzichtelijk te maken

Laat leerlingen zelf filmpjes maken. Dat is niet alleen een originele en motiverende manier om leerlingen met lesstof aan de slag te laten gaan, maar meteen een les in een ict-basisvaardigheden. Op die manier werk je aan de digitale geletterdheid van leerlingen.

Als je video inzet om de lesstof aan leerlingen over te brengen, is het interessant om aan de slag te gaan met tools die je video interactiever maken. Zo kun je met verschillende programma's (zie de lijst onderaan dit artikel) vragen aan je video toevoegen of volgen op welke manier je leerlingen met de video aan de slag gaan. Bekijken ze een bepaald stukje van de video bijvoorbeeld vaker opnieuw? Dan is dat misschien wel een aanwijzing dat dit onderdeel van de lesstof extra lastig is.

Zelf een video maken

Als je zelf een video gaat maken kan het helpen om het proces in meerdere stappen op te delen.

Stap 1: Afbakening van het onderwerp en het doel formuleren
Een videofilm moet niet te lang duren of te breed en daardoor oppervlakkig worden. In deze stap formuleer je een concreet en afgebakend doel voor je video. Als je het doel hebt bepaald kun je daar de vorm op afstemmen.

Stap 2: Uitwerken van de inhoud in een scriptIn deze stap ga je je de inhoudelijke leidraad voor je video uitwerken in een script of scenario. Hoe gaat de film eruit zien? Wie of wat ga je filmen? En waar en in welke volgorde? En hoe lang mag de film en mogen de scènes duren?

Stap 3: Het filmen zelf
Aandachtspunten bij het filmen zelf zijn: maak niet te veel bewegingen met de camera (in- en uitzoomen of van links naar rechts) en let op het geluid. Zijn er niet te veel afleidingen en geluiden op de achtergrond?

Stap 4: De montage
Monteren kost vaak veel tijd, afhankelijk van de kwaliteit van je script, het montageprogramma dat je gebruikt en de eisen die je zelf stelt. Let bij het monteren op de rode draad en de opbouw van je verhaal.

Stap 5: De lancering en promotieLaat de video eerst eens aan iemand zien die niets van het onderwerp weet. Is het voor diegene begrijpelijk? Vervolgens kun je de video inzetten voor het doel dat je voor ogen had: voor collega's, leerlingen, als onderdeel van een online les etc.

Wanneer is leren met video effectief?

Als je aan de slag gaat met video in de les is het goed om te weten welk soort beelden leerlingen helpen bij het leren. Niet elke vorm is even geschikt. De meest effectieve vorm van een video hangt af van het doel dat je ermee wilt bereiken. Uit onderzoek naar de doelen en het ontwerp van educatieve video's blijkt dat een goed gekozen vorm die is afgestemd op het doel, tot betere leerresultaten leidt. Voor het doel 'informatieoverdacht' kun je bijvoorbeeld het beste professioneel geproduceerde video's met veel informatie gebruiken. En als je doel is om de betrokkenheid van je leerlingen te vergroten, kun je het beste een video met sturende authentieke vragen gebruiken, zoals in het filmpje Zoek het uit! Aarde van Klokhuis (6.00-12.30).

Ook blijkt uit onderzoek naar effectieve multimedia voor natuurwetenschappelijk onderwijs dat het goed werkt om expliciet niet-kloppende opvattingen over het onderwerp van de video te behandelen en duidelijk te weerleggen. Dit verhoogde in het onderzoek de leerresultaten.

Effectief leren van multimediale bronnen

In het artikel 'Effectief leren van multimediale bronnen' van Liesbeth Kester en Jeroen van Merriënboer vind je meer informatie over hoe leerlingen het beste leren van multimedia. Zij benoemen verschillende principes waarmee je video effectief in kunt zetten:

Het segmentatieprincipe
Als de leerlingen nog niet veel voorkennis hebben over het onderwerp is het effectief om het filmpje in stukjes op te knippen. Leerlingen krijgen zo steeds even de gelegenheid om de informatie te verwerken voordat zij weer nieuwe informatie krijgen. Als leerlingen al meer weten over een onderwerp is segmentatie niet effectief.

Het 'in je eigen tempo principe'
Als leerlingen zelf het presentatietempo van een video kunnen bepalen, geeft dat hun de ruimte om de nieuwe informatie goed te verwerken.

Aandacht richten met signaleringSignalering betekent: de aandacht richten naar de belangrijkste onderdelen het leermateriaal. Signalering in film kan door het gebruik van bepaalde technieken zoals inzoomen, of door het toevoegen van visuele cues (pijltjes of gekleurde kaders) of sociale cues (intonatie, gebaren).

Gebruik van modelvoorbeeldenMensen leren van het goede voorbeeld van anderen: dat noemen we observationeel leren van voorbeelden. In een 'videomodelvoorbeeld' doet iemand (het 'model', bijvoorbeeld de leraar) een taak of handeling in beeld voor, gecombineerd met een voice-over. Leerresultaten na het bestuderen van voorbeelden (afgewisseld met zelf oefenen) zijn beter dan na alleen zelf oefenen.

De cognitieve multimediatheorie van Mayer

De cognitieve multimediatheorie van Mayer is gebaseerd op inzichten uit de cognitieve wetenschap over hoe mensen informatie verwerken. Op basis van deze inzichten formuleert Mayer verschillende ontwerpprincipes voor multimediaal leermateriaal. Voor video zijn de volgende inzichten relevant:

Leerlingen leren beter van gesproken tekst in combinatie met afbeeldingen (auditieve én visuele informatie) dan van visuele of auditieve informatie alleen.

Leerlingen leren beter wanneer woorden en beelden die over hetzelfde gaan op hetzelfde moment worden genoemd of weergegeven.

Leerlingen leren beter wanneer er zo min mogelijk afleidende en overbodige informatie wordt toegevoegd.

Als informatie visueel wordt gerepresenteerd werkt het goed om daar gesproken tekst aan toe te voegen. Het toevoegen van geschreven tekst aan plaatjes of animaties maakt het lastiger om het geleerde goed te verwerken.

Bekijk de video van Don Zuiderman (HU) over de cognitieve multimediatheorie.

Video bewerken
Video bewerken kan met veel verschillende programma's. Vaak staat er een videobewerkingsprogramma op je laptop op computer. Online kun je ook (betaalde of onbetaalde) programma's vinden.

Vragen toevoegen aan filmpjes
MetEdpuzzle voeg je vragen toe aan filmpjes en zie op welke manier je leerlingen bij de video betrokken zijn. Ook met Spiral voeg je vragen toe aan filmpjes en deel je antwoorden en feedback.

Maak filmpjes interactief
Met het programmaPlayposit maak je filmpjes op verschillende manieren interactief.

Gebruik filmpjes van internet
Haal een filmpje van het web en sla het op met een programma alsClipconverter.

Alleen een deel van een video laten zien?
Met een programma alsTubechop knip je YouTube-films in stukjes.

# data[].attributes.attachment_link.title
Video gebruiken in de les: zo doe je het goed - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
praktijk Veel leraren maken gebruik van video of filmpjes in hun les. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door leerlingen met video extra instructie te geven, of door filmpjes in te zetten ter illustratie van de lesstof. Je kunt bestaande video's gebruiken of zelf nieuwe filmpjes maken.

# data[].attributes.headline
Medicatie ADHD niet van invloed op schoolprestaties

# data[].attributes.subject
Medicatie ADHD niet van invloed op schoolprestaties

# data[].attributes.body
VU-onderzoek zorgt voor andere kijk op gebruik van ADHD-medicijnen in de klas -Vrije Universiteit Amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.title
Pagina niet gevonden - Vrije Universiteit Amsterdam

# data[].attributes.body
De directeur van een school waarschuwde voor Momo, een 'spel' met steeds extremere opdrachten die zeer schadelijk kunnen zijn voor de speler. Of is het een hoax en moeten we er wel over praten?

# data[].attributes.attachment_link.title
How I Helped Creating The Cleanest Font In The World

# data[].attributes.attachment_link.description
World Cleanup day was held last Saturday 15th of September. In Slovenia we made it extra special as volunteers started creating what we called The Cleanest Font In The World. It was made out of different sort of waste found in nature - from old cans, batteries, bottles, tires, helmets, jackets, furniture, etc.

# data[].attributes.body
Lees de highlights en aanbevelingen uit het onderzoek onder peuters op Kleutergewijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Providers kunnen namelijk niet zien welke abonnementen iemand al heeft bij een ander.

Het gevolg: providers krijgen nog steeds zeker honderden zaken per jaar over telefoonfraude onder dwang. Het Juridisch Loket krijgt hier volgens een woordvoerder "iedere dag wel" een vraag over.

Advocaat Sicco van Steenwijk heeft "vier dossierkasten vol" liggen met dit soort zaken. Volgens Sebastiaan van de Kant, ook advocaat, is achteraf moeilijk te bewijzen dat er dwang of manipulatie in het spel is. "Je moet de rechter met iets objectiefs om de oren kunnen slaan om te laten zien dat je dat niet wilde."

De providers zeggen dat ze ook eigen systemen hebben die voorkomen dat jongeren meerdere abonnementen achter elkaar afsluiten. Toch sprak NOS op 3 met jongeren die bij dezelfde provider in een dag of een week tijd meerdere abonnementen kregen. Hoe dat kan, konden we niet verklaren.

Dat er meer moet gebeuren, zien de providers ook. Ze trainen medewerkers op het herkennen van dit probleem en de fraudeteams van de providers werken op dit moment samen aan meer maatregelen. Zo willen ze onder meer lesmateriaal voor op school maken over de creditboys.

# data[].attributes.attachment_link.title
Na de loverboy de creditboy: gedwongen abonnementen afsluiten

# data[].attributes.attachment_link.description
Providers kunnen namelijk niet zien welke abonnementen iemand al heeft bij een ander. Het gevolg: providers krijgen nog steeds zeker honderden zaken per jaar over telefoonfraude onder dwang. Het Juridisch Loket krijgt hier volgens een woordvoerder "iedere dag wel" een vraag over. Advocaat Sicco van Steenwijk heeft "vier dossierkasten vol" liggen met dit soort zaken.

# data[].attributes.body
Welke factoren nemen leerkrachten uit groep 8 mee bij het overwegen van het schooladvies?

# data[].attributes.body
Als je toch een uur moet bewegen dan helpt dit waarschijnlijk als kind wel ;-)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Like many of you, I too have long dreamt of teaming up with friends to throw glowing balls of plasma at my enemies in a heated match of augmented reality dodgeball. After all, if 90's movies have taught us anything it's that the future of sports is basically replacing balls with lasers.

Now it appears that future has finally arrived as the HADO WORLD CUP AR eSports tournament is finally making its way stateside. The AR team sports uses a headset running an iPhone 6s, a motion sensor secured to the wrist, as well as several AR trackers. This lets players run, jump, and weave their way throughout the designated battlefield, generating points by physically tossing "energy balls" at opposing players.

The team that scores the most during the allotted time while simultaneously dodging incoming fire via holographic power shields wins. Users can play by themselves, but the experience truly shines when you team up with 1-2 buddies and duke it out in a PvP team battle. Starting to get some goosebumps now, aren't you?

"In a VR world, you basically put on the head-mounted display and you kill zombies," stated Jasper Tan, founder of HADO Singapore . "But you are restricted by not having the ability to move even three steps away from where your position is, or where your original position is. You can't move around, you're probably tied down by cables in that environment or you are seated in a chair, in a roller coaster simulation, or whatsoever."

The HADO eSports tournament first launched in 2016 exclusively in Japanese theme parks and malls, but has since managed to expand into countries including Malaysia, Indonesia and Vietnam. 2017 saw its second official international tournament as 12 teams from three different countries gathered together to duke it out.

Now us Westerners finally have the chance to represent as the Blade Runner-style sport rolls into U.S. entertainment centers later this year.

Not a big fan of laser dodgeball? Still have some not-so-fond memories from a particularly brutal year of gym class? Then maybe you'll have better luck with the companies latest multi-person VR offering, HADO KART, launching later this month. The all new location-based AR experience pits 3-8 friends against each other in a fast-paced race against time.

The experience will offer a variety of game modes upon launch with additional support planned for the future. The first mode, "Coin Collection," tasks drivers with collecting the most coins in the provided amount of time while avoiding bombs which when struck will suck away 50% of your points. "Battle Mode" changes things up by having players pick up ammunition scattered around the map to load their weapons and shoot opposing players ghosts.

So whether you're looking for a casual kart-based VR experience or an intense competitive AR throwdown, it appears as though HADO has your back. So keep yours eyes peeled next time you're wandering through your local mall. I know i'll definitely be there-throwing elbows and winning matches.

# data[].attributes.attachment_link.title
Futuristic AR eSports Tournament Coming To USA - VRScout

# data[].attributes.attachment_link.description
Share Tweet Your chance to go pro in energy dodgeball has finally arrived. Like many of you, I too have long dreamt of teaming up with friends to throw glowing balls of plasma at my enemies in a heated match of augmented reality dodgeball. After all, if 90's movies have taught us anything it's that ...

# data[].attributes.headline
Onderzoeken naar leren met 360 graden vr

# data[].attributes.subject
Onderzoeken naar leren met 360 graden vr

# data[].attributes.body
WilfredRubens verzamelde er verschillende in zijn blogpost

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Virtual reality is bepaald geen nieuwe technologische ontwikkeling. De technologie wordt wel veel toegankelijker en daarmee relevanter voor leren, opleiden en onderwijs. Er wordt ook steeds meer onderzoek gedaan naar de effectiviteit ervan.

Virtual reality inclusief 360 graden video's hebben volgens mij absoluut potentie voor leren, opleiden en onderwijs. Zo kan het "immersieve" karakter van de ervaringen binnen een VR-omgeving bevorderen dat mensen de ervaring als meer persoonlijk relevant beschouwen. De omgeving waarin je leert wordt authentieker. Ook geven lerenden aan dat zij zich beter kunnen focussen. Bovendien kun je interacteren met de content waarbij je de consequenties van je handelingen bijna aan den lijve ervaart.

Diverse jaren geleden was het complex om dergelijke toepassingen te maken. De technologie was ook prijzig. Hier komt de laatste tijd verandering in. Dat betekent dat de drempel om VR binnen leersituaties in te zetten lager wordt. Wat mij betreft impliceert dit dat de vraag 'wat werkt waarom en wanneer' bij VR pregnanter wordt.

Volgens mij hebben we didactische principes voor VR nodig, zoals we ook multimediaprincipes kennen. Gelukkig wordt er ook steeds meer onderzoek gedaan naar het leerzame karakter van VR.

Vak.Expert gelooft sterk in de mogelijkheden van 360° Virtual Reality (360° VR). Sjoerd Renkers van Vak.Expert verzamelt daarom onderzoeken en artikelen over 360° video voor VR headsets. Sjoerd wijst me al een tijd op diverse publicaties, die een aantal blogposts hebben opgeleverd:

De publicaties, waar ik in deze blogposts naar verwijs, staan ook in het overzicht van Vak.Expert (met samenvatting en verwijzingen). Maar verder bijvoorbeeld ook:

Een chirurg in opleiding leert beter via 360° VR video voor VR headsets met één hand een platte knoop leggen dan na lessen met een traditionele video.

VR draagt in positieve zin bij aan de kijkerervaring, maar leidt niet tot meer empathie dan een gewone video.

Dat kan weleens een mooie verzameling worden.

This content is published under the Attribution 3.0 Unported license.

# data[].attributes.attachment_link.title
Onderzoeken naar leren met 360 virtual reality

# data[].attributes.attachment_link.description
Virtual reality is bepaald geen nieuwe technologische ontwikkeling. De technologie wordt wel veel toegankelijker en daarmee relevanter voor leren, opleiden en onderwijs. Er wordt ook steeds meer onderzoek gedaan naar de effectiviteit ervan. Virtual reality inclusief 360 graden video's hebben volgens mij absoluut potentie voor leren, opleiden en onderwijs.

# data[].attributes.headline
Onderzocht: het gebruik van social media onder jongeren

# data[].attributes.subject
Onderzocht: het gebruik van social media onder jongeren

# data[].attributes.body
Is de vlog nog wel het medium om jongeren te bereiken? - Mediawijzer.net

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Blijft het gebruik van Facebook onder jongeren verminderen? En hoe zit het met vloggen; kunnen we jongeren nog wel via sociale media bereiken? Net als voorgaande jaren heeft onderzoeksbureau Newcom het Nationale Social Media Onderzoek uitgevoerd. Onder meer dan 6000 Nederlanders uit verschillende leeftijdscategorieën vanaf 15 jaar is een enquête uitgevoerd over het totaal en dagelijks gebruik van sociale platforms. In dit artikel vergelijk ik de resultaten met vorig jaar en probeer ik de diverse trends onder jongeren (15-19 jaar) te verklaren om daarmee antwoord te geven op bovenstaande vragen.
Een snelle vergelijking

Spoiler alert: er is in het afgelopen jaar weinig veranderd in het sociale mediagebruik van de Nederlander:

Ook dit jaar is WhatsApp het grootste platform, op de voet gevolgd door Facebook

YouTube staat met wat meer afstand weer op de derde plaats, ook de vierde en vijfde plaats zijn hetzelfde (LinkedIn en Instagram)

De groei van Instagram gaat gestaag door (ook onder jongeren)

Facebook verliest ook dit jaar weer veel jongeren als gebruiker

Snapchat groeit ook, maar minder hard

Hoewel er statistisch weinig opvallende resultaten zijn, is er wel een aantal zaken die mijn aandacht trokken en die voor jou als mediawijsheidprofessional relevant kunnen zijn. Zo zouden lesactiviteiten op nieuwe trends in het gebruik kunnen inspelen.

Vloggers blijven belangrijk

Allereerst blijkt dat de populariteit van 'normale vlogs en video's' van YouTube in het dagelijks gebruik nog niet onderdoet voor de korte stories en channels (IGTV) van Instagram. Hoewel het verschil klein is (ongeveer 100.000 dagelijkse gebruikers) wordt YouTube op dagelijkse basis meer gebruikt dan Instagram. Zelf vind ik moeilijk te voorspellen of Instagram op dit gebied volgend jaar van YouTube wint onder jongeren. Vloggers zitten meer en meer op Instagram of IGTV waar ze ook (delen van) hun video's plaatsen. Toch blijft hun YouTubekanaal vaak hun thuisbasis, Instagram gebruiken ze om dit kanaal te promoten ("Kijk de hele video nu op mijn kanaal," is dan een zin die veel gebruikt wordt).

Facebook gaat achteruit, maar toch vooruit

Ja, dit was voor mij ook even verwarrend: het totaal gebruik van Facebook in Nederland is met 0,4 miljoen gestegen ten opzichte van vorig jaar; het aantal dagelijkse gebruikers is met 0,1 miljoen gestegen. Toch roepen twee andere figuren in het onderzoek van 2018 het volgende: het percentage van de Nederlandse bevolking dat Facebook gebruikt stagneert en het dagelijks gebruik van het platform door dezelfde bevolking daalt.

Hoe kan dat? In mijn ogen zit het als volgt: 0,4 miljoen en 0,1 miljoen zijn absolute stijgingen in de populatie (dus het totaal aantal mensen waar het onderzoek betrekking op heeft, niet alleen de steekproef), de percentages zijn gebaseerd op alleen de steekproef. Dit betekent dat de mensen die meedoen aan het onderzoek minder gebruik maken van Facebook (zowel in totaal als in dagelijks gebruik), maar dat in Nederland de gebruikersaantallen wel stijgen. Jongeren geven daarnaast aan zich niet meer thuis te voelen op het platform (tussen de ouderen) en vinden andere sociale media leuker.

Pinterest is volwassen, Snapchat nog een puber

Ook de groei van Pinterest is opvallend. In mijn eigen omgeving (zowel binnen mijn hbo-studie, als binnen het onderwijswerkveld) zie ik het trendy platform nauwelijks gebruikt worden. Toch is het platform met 0,6 miljoen gebruikers gegroeid. Hiermee wordt het zelfs meer gebruikt dan Twitter. Dat is net iets meer dan de groei van Snapchat: hier zijn 'maar' 0,5 miljoen gebruikers bijgekomen. De groei van Pinterest komt vooral voort uit oudere doelgroepen. Onder jongeren is Snapchat in totaal gebruik bijna vier keer zo populair: zo'n 72% van de jongeren maakt gebruik van Snapchat en maar 19% van Pinterest. Ik kan me zo voorstellen dat Instagram in plaats van Pinterest hét platform is voor jongeren om inspiratie op te doen en dat Pinterest daarom zo achterblijft. Instagram is veel toegankelijker voor deze doelgroep, vooral omdat het veel eenvoudiger is zich hier te identificeren met leeftijdsgenoten of influencers, welke nauwelijks op Pinterest te vinden zijn. Niet voor niets tagt een vriendin mij in Insta-posts van kledingwinkels om ideeën voor nieuwe outfits te krijgen.

Stories, snaps en chats

Vorig jaar schreef ik nog hoe Instagram als een van de eerste platforms de story-functionaliteit van Snapchat kopieerde. Dit bleek een slimme zet te zijn: mede hierdoor is zowel het totaal als het dagelijks gebruik van Instagram harder gestegen dan de andere platforms. Dit geldt ook voor het totaal gebruik onder jongeren, maar zij gebruiken Snapchat dagelijks toch iets meer. Logisch, denk ik: het 1-op-1 chatten en snappen op Snapchat met vrienden gebeurt naar mijn idee nu eenmaal meer dan iets plaatsen voor al je vrienden op Instagram. Een grappig bedoeld maar gênant beeld dat toegankelijk is voor al je volgers kan immers veel meer losmaken voor jongeren dan een foto die je als grap naar je beste vriendin stuurt.

Privacy en zorgen

Naast het dagelijks en totaal gebruik van verschillende sociale mediaplatforms onderzoekt Newcom ook ieder jaar het vertrouwen in sociale media. Helaas gebeurt dit niet voor iedere doelgroep apart, waardoor niet duidelijk is of de resultaten ook voor jongeren kloppen. Nog steeds maakt een meerderheid van de ondervraagden zich zorgen over (doorverkoop van) hun gegevens. Meer dan de helft vraagt zich net als in 2017 af of sociale media wel echt te vertrouwen zijn. Opvallend: er is wel 2% meer respondenten die hebben aangegeven zeer veel vertrouwen in sociale media te hebben; dat terwijl het onderzoek is uitgevoerd nog ruim voordat de AVG bedrijven verplicht stelde beter met gegevens om te gaan. Helaas wordt in het onderzoek niet toegelicht waar dit vertrouwen op gebaseerd is.

Zoals aan het begin van het artikel is benoemd, zetten veel van de trends van 2017 zich in 2018 voort. De orde van sociale media lijkt zich te hebben gevestigd, maar binnen deze orde verwacht ik nog wel wat dynamiek. Zo zou het nieuwe design van Snapchat weleens een boost kunnen zijn voor het platform. Instagram zou met een grotere focus op chats weleens kunnen floreren als medium voor 1-op-1 contact.

Wat vind jij van de resultaten van het onderzoek? Hoe herken je ze bij jongeren waar jij mee werkt? Laat het me weten in een reactie!
Het Nationale Social Media Onderzoek is gratis per mail aan te vragen via deze website.

# data[].attributes.attachment_link.title
Is de vlog nog wel het medium om jongeren te bereiken?

# data[].attributes.attachment_link.description
Blijft het gebruik van Facebook onder jongeren verminderen? En hoe zit het met vloggen; kunnen we jongeren nog wel via sociale media bereiken? Net als voorgaande jaren heeft onderzoeksbureau Newcom het Nationale Social Media Onderzoek uitgevoerd.

# data[].attributes.headline
Over segregatie en gelijke kansen in het onderwijs

# data[].attributes.subject
Over segregatie en gelijke kansen in het onderwijs

# data[].attributes.body
Bekijk de film over Het Ocaaf en lees het interview met de maker Nivoz | De Witte Vlucht

# data[].attributes.body
Hoe lesgeven de pedagogische kern van onderwijs kan raken – Deel 3 | Verus

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vorige week verscheen de Nederlandse vertaling van The Rediscovery of Teaching, een boek uit 2017 van de onderwijswetenschapper Gert Biesta. In het Nederlands is de titel De terugkeer van het lesgeven. Het is een aparte titel die vragen oproept. Wordt er dan niet meer lesgegeven? Waarom zou of moet lesgeven terugkeren en wat bedoelt Biesta eigenlijk met dit woord 'lesgeven'? Verus vindt dat Gert Biesta een belangrijke bijdrage levert aan de discussie over goed onderwijs. Om die reden presenteert Verus in vier delen een 'navertelling' van De terugkeer van lesgeven. Deel 3.
Het lesgeven moet aan het onderwijs worden teruggegeven, stelt Biesta, waarmee hij nadrukkelijk niet wil zeggen dat het aan de leraar moet worden teruggegeven. Wat wil hij dan wel zeggen?

Ten eerste plaatst Biesta onderwijs mede in het licht van volwassenheid. Het is de bedoeling dat bij de jonge mensen een verlangen wordt gewekt om op een volwassen manier in de wereld te zijn. Daarover gaat het eerste luik.

Vervolgens maakt Biesta duidelijk dat de grote nadruk in het onderwijs op het leren, deze volwassenheid in de weg zit. Hij laat zien dat in het onderwijs niet alles zou moeten draaien om leren. Tot zover het tweede luik.

Het derde luik, dat hieronder volgt, is bedoeld voor een verdieping van begrip van lesgeven. Het kernpunt ervan is het te boven komen van wat Biesta 'ego-logica' noemt, waardoor niet meer de leerling centraal staat maar ontmoetingen met de ander en het andere. Die ervaringen stimuleren het volwassen-zijn van de leerling, ze kunnen een volwassen vrijheid uitlokken. Zo kan lesgeven emancipatorisch zijn.

Lesgeven ter discussie

De manier van lesgeven staat al heel lang ter discussie; vooral geldt dit voor het traditionele lesgeven, dat leerlingen passief zou maken. Lesgeven zou leiden tot verveelde toehoorders. Maar het is nog maar de vraag of toehoorders passief zijn. We weten dat niet. Het zou best kunnen dat leerlingen zich uitgedaagd voelen, dat zij gefascineerd zijn, geïnspireerd. Onderschat hun vermogen om een les in zich op te nemen, niet. Overigens, is het niet komisch dat populaire instructielessen, die op internet staan, dezelfde opzet hebben als de klassieke les?

Biesta vindt dat er iets mis is met de voortdurende kritiek op het traditionele lesgeven, maar een terugkeer van het lesgeven is een moeilijk begaanbaar pad. Dit heeft te maken met een conservatieve stroming in de samenleving, die de leraar wil gebruiken voor een herstel van law and order, waarmee onderwijs feitelijk over vrijheidsinperking zou gaan, wat niet de bedoeling is. Het alternatief van progressieve zijde lijkt te zijn, dat de leerling zich met zijn eigen leerproces bezighoudt en dat de leraar hem daarbij helpt; hij faciliteert zo'n proces.

Biesta vindt het opmerkelijk dat een derde kijk op lesgeven nog nauwelijks wordt overwogen. Die blik is gericht op de emancipatie van de leerling, dat wil zeggen: zijn verlangen volwassen te worden, zijn volwassen vrijheid, die mede door het lesgeven van zijn leraren een kans heeft.

Het belang van lesgeven

Hier gaat het nu om een kernpunt van Biesta's denken, de existentiële dimensie die hij aan het lesgeven verbindt. Meerdere keren is opgemerkt dat hij lesgeven mede in het teken van de volwassenheid van de leerling plaatst, maar welke gedachten over volwassenheid heeft hij? Wat is een volwassen mens?

De beantwoording van deze vragen gaat volgens hem niet simpel om een keuze uit levensbeschouwingen waarnaar vervolgens blijmoedig wordt gehandeld. Of dat eenvoudigweg een levensbeschouwing wordt gegrondvest, ook weer met de bedoeling ze als richtsnoer te nemen.

Biesta stelt dat dit allemaal niet nodig is, noch is het onvermijdelijk.

Hij benadert het werkelijke leven anders, overigens niet eenvoudigweg tegenovergesteld. Hij laat zich daarbij leiden door Emmanuel Levinas (1906-1995). Deze filosoof stelt in het leven de ontmoeting met de ander centraal, met alle onzekerheid van dien. De onzekere kant van ontmoetingen is immers een gegeven en precies dit heeft Biesta als invalshoek van zijn denken over onderwijs en lesgeven gekozen.

Met Levinas is Biesta van mening dat volwassenheid een kans krijgt wanneer iemand exclusief door een ander wordt aangesproken, of hij nu wil of niet. Buitenaf wordt er geroepen. Een roep die een uitnodiging of een aanmoediging kan zijn. Gaat degene die geroepen wordt er op in of wendt hij zich af? Het is een gebeurtenis, een existentiële situatie, waarin hij subject is: hij en hij alleen moet iets doen, niet plichtmatig maar als vrij mens.

Het is deze benaderingswijze van het leven die Biesta wil gebruiken om een beter begrip van lesgeven te kunnen ontwikkelen, maar ook om te laten zien dat de ervaring onderwezen te worden (lees: te worden aangesproken) iets belangrijks van ons menselijk bestaan blootlegt. En in dat verband zegt hij bezorgd te zijn over de teloorgang van het lesgeven. Dat het aan belang heeft ingeboet, zal nog tot ver buiten de school gevolgen hebben.

De ego-logica te boven komen

Dat het lesgeven, in de betekenis die Biesta er aan geeft, op de terugtocht is, hangt samen met de levensbeschouwing die in het moderne leven de overhand heeft en als egocentrisch geldt, wat niet een ander woord voor egoïstisch is. Het is een denkwijze die gebaseerd is op de aanname van het bestaan van een 'menselijk zelf' dat als een zelfredzaam ego wordt opgevat. Vanuit dit perspectief op het mens-zijn wordt aan alles wat buiten dit zelf ligt betekenis gegeven. Dit noemt Biesta 'ego-logica'. De mens geeft op die manier zin en betekenis aan het leven.

Maar heeft de wereld zelf misschien niet een eigen betekenis? Heeft ze zelf misschien iets te zeggen tegen de mens tegenover haar? Kortom, zou niet eens verder dan de ego-logica gekeken moeten worden?

Biesta brengt daarvoor een 'ethiek van subjectiviteit' in, een benadering van de vraag naar het subject-zijn, dat in het geding komt op het moment dat wij worden aangesproken. Op dat moment gaat het om onze vrijheid om ons volwassen te tonen of niet. Het is het verantwoordelijk-gesteld-worden, waarvan we altijd nog kunnen weglopen, want dat is onze vrijheid.

Dit inzicht is er niet zozeer vanwege de kennis waarover zo iemand beschikt of voorschriften die hem tot een bepaalde reactie aanzetten, maar het is er omdat subject-zijn en vrijheid in het geding komen, wanneer we verantwoordelijkheid ontmoeten. Dit is het antwoord op de kernvraag: wat betekent het om als mens, als subject te bestaan?

Leerlingen als robotstofzuigers

Maar gemakkelijk is het niet om met de ego-logica te breken. Ze is alom werkzaam en het gevaar is dat alternatieven ook weer een centrum hebben van waaruit aan alles en iedereen zijn 'ware' betekenis wordt gegeven, terwijl in een ethiek zoals Levinas en Biesta verbeelden geen centrum bestaat. Hun gaat het om ontmoetingen.

Bevangen door de ego-logica is het onderwijs intussen hard op weg definitief de leerling centraal te stellen. Biesta maakt een vergelijking met de opmars van het gebruik van het algoritme, bijvoorbeeld in stofzuigers, waarvan de jongste, gerobotiseerde generatie, niet alleen zichzelf bestuurt, maar ook dankzij ervaringen effectiever gaat zuigen.

Dit lijkt op wat in het moderne onderwijs gaande is. Langzaam maar zeker wordt het curriculum (dat over lesstof gaat die overgebracht moet worden, dat over inhoud gaat die door leerlingen verworven moet worden) ingeruild voor mogelijkheden om te leren. Dit zijn trajecten waarlangs leerlingen op geïndividualiseerde, flexibele en steeds zelfstandiger wijze, vaardigheden verwerven, competenties waarmee zij in de maatschappij inzetbaar zijn. Tijdens hun schooltijd zijn leerlingen voortdurend bezig de kloof tussen hun beheersingsniveau en inzetbaarheid te verkleinen. In zo'n situatie is de leraar de ontwerper van hun leeromgevingen. Aan overdracht doet hij niet meer. Lesgeven is niet meer nodig.

De achterliggende gedachte is helemaal niet nieuw en ontleend aan het denkkader van biologen, namelijk dat een organisme zich herstelt en vernieuwt vanwege een constante interactie met zijn omgeving. De invloedrijk onderwijsdenker John Dewey baseerde zijn ideeën erop. Van hem is de uitspraak dat men nooit rechtstreeks lesgeeft, maar indirect, dat wil zeggen: met behulp van de omgeving.

De onderliggende antropologie vertelt ons dat de mens een wezen is dat door doen en ondergaan, al interpreterend en begripsvormend een relatie met de natuurlijke en sociale wereld onderhoudt. Biesta noemt dit de hermeneutische levensbeschouwing, die je als waar zou kunnen opvatten, maar hij raadt ons aan een pas op de plaats te maken. Twee vragen heeft hij bij deze levensbeschouwing. Heeft de wereld zelf en onvoorwaardelijk een eigen stem? En kunnen wij zelf (in deze wereldbeschouwing) er door worden aangesproken? Biesta meent van niet en spreekt van twee beperkingen van de hermeneutische levensbeschouwing. De cruciale vraag is of dat wat buiten ons ligt zelf betekenis heeft of slechts door ons een betekenis krijgt opgedrukt.

Zelf betekenis hebben of opgedrukt krijgen

Als alles in het leven afhankelijk is van betekenissen die mensen eraan geven, staat dat alles op losse schroeven. Alles is betrekkelijk. Het ontbreekt dan aan een onomstotelijk criterium. Aan de hand daarvan zouden wij een oordeel kunnen vellen over de kwaliteit van de verschillende betekenissen die aan 'iets' zijn gegeven. Maar zonder gezaghebbend criterium is oordelen niet mogelijk. Relativering resteert.

Opnieuw verwijst Biesta naar Levinas. Dit relativisme mag worden opgevat als een weigering om jezelf in de ander te verplaatsen, terwijl zo'n verbinding nu juist een opening biedt om met het gebrek aan een overtuigend criterium te kunnen omgaan. Het engagement met de ander, degene die echt anders is, en de ervaring met weerstanden, aan beide zijden, is bron van zinvolheid die oriëntatie biedt. Levinas ziet dit als een eerste opening.

Zo'n ontmoeting is een werk (ook wel omschreven als liturgie of dienstverlening) dat het zelf van iemand verandert en een verlangen opwekt. Het is werk dat wij doen zonder op een wederdienst te rekenen. Levinas spreekt van ethiek op zich - als de vooronderstelling van alle cultuur en betekenisgeving. Zin en betekenis bevinden zich in ethiek. Ze zijn er al, ze gaan aan alles vooraf.

Denk nu eens aan de betekenis van het woord 'leerling'. Is de jonge mens een leerling die vooral aan zijn inzetbaarheid moet werken of spreken we van een persoon, een vrij mens die met iets mee kan gaan of wellicht weerstand wil bieden? Kortom, is hij iemand die, in de woorden van Biesta, werkt aan zijn volwassen vrijheid? Anders gezegd: geven wij het kind een betekenis of heeft het dat al? In de ontmoeting, tijdens het lesgeven zal het laatste blijken.

Dienstverlening, liturgie

Eerder vertelde Marjolein Suiker [ zie eerste luik] over haar werk op een manier die doet denken aan de uitleg die Levinas van 'werk' geeft. Zij zei: "Zo ben ik heel erg met het leven bezig. De kinderen zijn geïnteresseerd en ik leer van hen. Dat vind ik fijn. Zo kan ik het volhouden." Levinas gebruikt voor 'werk' het woord 'liturgie', dienst, en hij doelt op een ontmoeting tussen mensen die hen doet veranderen en waar een verlangen naar uitgaat, maar niet omdat iets wordt terugverlangd, juist niet. Het gaat om werk zonder er iets voor terug te vragen. Les-geven.

Toen ik Marjolein sprak gaf zij nog geen tien jaar les. Hoe is het mogelijk, vroeg ik mij af, dat zij zich meestal zo zeker voelt over haar aanpak van de leerlingen? Zij antwoordde: "Ik ontwikkel met ieder kind een goede band. Ik houd van ieder kind en ik ben oprecht in hen geïnteresseerd. Als je geïnteresseerd bent, voelt een kind dat. Als ik geen tijd heb, zeg ik dat ook. Als de band met de kinderen goed is, kom je veel te weten." Marjolein gebruikt het woord 'oprecht', waar ook Levinas zich van bedient. Hij heeft het over situaties waarin de ander niet iemand is om mee samen te werken, hij is geen buurman of klant, maar een gesprekspartner met wie een oprecht contact is. Daarmee is zo'n ontmoeting een eerste, cruciale opening. We moeten denken aan situaties waarnaar verlangd wordt, maar niet om zo eigen behoeften te ledigen. De ego-logica is er afwezig, zin- en betekenisgeving blijven achterwege. Het gaat ook niet over een bekwaamheid. De ander is aanwezig in zijn oer-gedaante. De ander ontleent zijn betekenis niet aan wat wij van hem vinden. En dat geeft betekenis aan hoe wij verder handelen, het geeft een richting aan - om relativisme voorbij te kunnen gaan. Dit maakt de ontmoeting begrijpelijk en oprecht, ze is een dienst zonder meer. Marjolein Suiker vertelde daarover nog: "Ik heb één keer meegemaakt dat het niet klikte. Daar heb ik veel verdriet van gehad. Het kind is toen uit mijn klas gegaan. Ik was handelingsverlegen, ondanks de tips van een expert die mij in de klas bezocht. Niets hielp."

Subjectiverende ethiek

Deze ervaring van Marjolein leert ons dat er in relaties iets op het spel staat. Wij zelf staan op het spel. Levinas spreekt van fundamenteel ethische ontmoetingen, die door een bepaalde communicatie worden gedragen. Hoe wordt er dan gecommuniceerd?

Nogmaals, de ander komt niet tot ons zoals wij hem menen te zien. Los van de context van de ontmoeting, kan hij zijn gelaat tonen, waarachter zijn roepen vandaan komt. De ander spreekt tot ons, hetgeen een uitdaging is, zonder dat wij ons daarvan bewust zijn (want anders zouden wij toch weer met betekenisgeving bezig zijn). De gebeurtenis staat op zichzelf en verontrust het ware egoïsme van ons ego. Wij, subjecten, voelen ons groepen en begrijpen dat de oproep alleen ons geldt.

Levinas noemt dit subjectiverende ethiek. Biesta ziet daarin een tweede opening om tot iets goeds te komen. Ze is het criterium waarnaar we zo op zoek zijn. De communicatie die tijdens zo'n ethische gebeurtenis 'wordt gebezigd', vindt haar oorsprong in de oproep die de ander tot ons richt. Op dat moment krijgt 'betekenis' haar zin (denk terug aan de betekenis van het woord 'leerling') en wordt echt. De ontmoeting is op dat moment waarachtig. De roep die wij beluisteren kunnen we niet reduceren tot de subjectieve indruk die we ervan hebben. We worden door de ander bij de lurven gepakt, we ontwaken zo uit ons suffige bestaan, of we dat nu wel of niet willen. Wij gehoorzamen het Meest Hoge. Niet omdat een universele waarde onze wil aanstuurt, maar omdat de liefde wordt gehoorzaamd. Door de liefdevolle relatie heen worden wij ons 'zelf'.

Lesgeven voorbij ego-logica

Dat Marjolein Suiker eerder vertelde dat zij van ieder kind houdt en oprecht in kinderen geïnteresseerd is, trekt nog eens de aandacht in het licht van Levinas' filosofie. Zijn gedachte dat ons subject-zijn niet door onszelf via interpretatie en aanpassing gevormd wordt, maar tot leven komt vanwege een roepen buiten ons, een roep van buiten die onze innerlijkheid onderbreekt, maakt een andere kijk op lesgeven mogelijk.

Onderwijs dat autoritair is of de leerling zonder meer centraal stelt, brengt het reële risico met zich mee dat zowel de leraar als de leerling niet tot hun recht komen. Beiden dreigen als objecten te worden vastgepind. Beider onvrijheid zou daarmee worden bekrachtigd en beiden zullen nooit hun subject-zijn ontmoeten.

Onderwijs betekent (ook) een lesgeven dat ons uit onze innerlijkheid wegtrekt en voorbijgaat aan onze verlangens, onze ego-logica. Dit lesgeven draait ons naar de wereld zodat wij een 'zelf-subject' kunnen worden, volwassen mensen die in de wereld staan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe lesgeven de pedagogische kern van onderwijs kan raken - Deel 3

# data[].attributes.attachment_link.description
Vorige week verscheen de Nederlandse vertaling van The Rediscovery of Teaching, een boek uit 2017 van de onderwijswetenschapper Gert Biesta. In het Nederlands is de titel De terugkeer van het lesgeven. Het is een aparte titel die vragen oproept. Wordt er dan niet meer lesgegeven?