# data[].attributes.body
Кеңес Одағының Батыры Прокофий Корниенконың туғанына 115 жыл

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Прокофий Прокофьевич Корниенко

Дата рождения

9 февраля 1911

Место рождения

Дата смерти

10 июня 1972 (61 год)

Место смерти

Род деятельности

военнослужащий

Принадлежность

СССР

Род войск

пехота

Годы службы

1942-1946

Звание

Часть

847-й стрелковый полк
303-й стрелковой дивизии

Должность

разведчик взвода пешей разведки

Сражения/войны

Награды и премии

В отставке

зампредседателя районного исполкома, военком

Медиафайлы на Викискладе

Прокофий Корниенко родился в 1911 году в селе Ростовка (ныне - Бухар-Жырауский район Карагандинской области Казахстана). Украинец. После окончания семи классов школы работал шахтёром, затем, окончив курсы товароведов, работал в Карагандинской торговле. В 1942 году Корниенко был призван на службу в Рабоче-крестьянскую Красную армию. С марта 1943 года - на фронтах Великой Отечественной войны, был разведчиком взвода разведки 847-го стрелкового полка 303-й стрелковой дивизии 57-й армии Степного фронта. Отличился во время битвы за Днепр.

В ночь с 26 на 27 сентября 1943 года Корниенко переправился через Днепр в районе села Червоное (ныне - в черте посёлка Верхнеднепровск Днепропетровской области Украинской ССР) и уничтожил вражескую пулемётную точку, мешавшую переправе. Корниенко принял активное участие в боях за захват и удержание плацдарма на западном берегу Днепра.

Указом Президиума Верховного Совета СССР от 20 декабря 1943 года красноармеец Прокофий Корниенко был удостоен высокого звания Героя Советского Союза с вручением ордена Ленина и медали "Золотая Звезда".

После окончания войны в звании старшины Корниенко был демобилизован. Проживал в посёлке Токаревка Тельманского района, работал председателем поселкового совета, заместителем председателя Тельманского районного исполнительного комитета, в Тельманском районном военкомате. Скончался 10 июня 1972 года, похоронен в селе Первое Мая Тельманского района.

Был также награждён рядом медалей.

В честь Корниенко названы улицы в Ростовке и Токаревке, средняя школа в посёлке Топар. На доме в посёлке Габидена Мустафина по адресу: улица Октябрьская, дом 31, где в период с 1948 по 1972 годы проживал Прокофий Корниенко установлена мемориальная доска ().

Мемориальная доска на доме

Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. - М.: Воениздат, 1987. - Т. 1 /Абаев - Любичев/. - 911 с. - 100 000 экз. - ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Герои Советского Союза - казахстанцы / под ред. Н. Зверева. - Алма-Ата: Казахстан, 1968. - Т. 1. - 475 с. - (в 2-х томах). - 25 600 экз.

# data[].attributes.attachment_link.title
Корниенко, Прокофий Прокофьевич - Википедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Прокофий Прокофьевич Корниенко Дата рождения 9 февраля 1911 Место рождения Дата смерти 10 июня 1972 (61 год) Место смерти Род деятельности военнослужащий Принадлежность СССР Род войск пехота Годы службы 1942-1946 Звание Часть 847-й стрелковый полк303-й стрелковой дивизии Должность разведчик взвода пешей разведки Сражения/войны Награды и премии В отставке зампредседателя районного исполкома, военком Медиафайлы на Викискладе Прокофий Корниенко родился в 1911 году в селе Ростовка (ныне - Бухар-Жырауский район Карагандинской области Казахстана).

# data[].attributes.body
Қазақ әнші - теноры Нұғман Әбішевтің туғанына 110 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Нұғыман Әбішев — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
55 жыл бұрын Теміртау қаласы Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Теміртау - қала, Орталық Қазақстанның, Қарағанды облысында Нұра өзенінің бойында орналасқан. Ол бүкіл Қазақстанға, ТМД елдеріне өзінің жер қойнауының байлығымен әйгілі, өйткені Теміртау - республикамыздың ірі индустриялды орталығы, еңбеккер даңққа бөленген қала. Теміртаудағы "Миттал Стил" зауыты шойын, болат, агломерат және т. б. өндіреді. Бұл өнімдер Қазақстандағы бүкіл өндірістерді, өнеркәсіптерді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, өзінің өнімдерін 60-тан астам елдерге экспортқа шығарады.

Теміртауда еліміздің елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев еңбек етті, өндіріске мол үлесін қосты, Қарағанды мемлекеттік индустриялық университетінің қабырғасында білім алды. Қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіров та осы қаладан шыққан.

Теміртау - облысқа бағынышты қала. Ол Республикамыздың орта бөлігінде орналасқан. Бұрынғы Самарқанд кентінің базасында 1945 жылы 1 қа-занда құрылған. Қала мен оның өнеркәсіптік нысандарын салу Қарағанды көмір бассейнін игеру кезеңімен байланысты.

Жаңадан ашылған көмір өндірісі электр қуатына мұқтаж еді, сондықтан Қарағанды қаласынан 30 километр қашықтықта орналасқан, 200 тұрғыны бар Самарқанд кентінің жанында, Нұра өзенінің бойында гидроузелдің құрылысы басталды. Оның құрылысы 3 жылдан кейін аяқталды.

1942 жылы ҚарГРЭС-те бірінші турбогенератор пайдалануға берілді. Соғыстың қиын жылдарында, КСРО-ның көптеген өндірістік аудандары басып алынған кезде Мемлекеттік Қорғаныс комитеті Қарағанды қаласының жанында металлургиялық завод салу туралы шешім қабылдады. 1944 жылы 31 желтоқсанда Қазақ металлургия заводы жұмыс істейтін кәсіпорындар қатарына қосылды.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1945 жылғы 1 қазандағы Жарлығымен Самарқанд кенті Қарағанды қаласының қала маңындағы аймағынан шығарылып, Теміртау қаласы болып қайта құрылды. Қаланың аумағы 29610 га. Қала тұрғындарының саны - 2010 жылғы

1 желтоқсандағы мәлімет бойынша 178 723 адам.

Қаланың құрамына 6822 адам тұратын қалалық типтегі Ақтау кенті кіреді. Кенттің аумағында құрылыс материалдарын шығаратын үш кәсіпорын: "Central Asia Cement" ЖШС-і, "Қарцемент"ЖШС-і және "КЗАЦИ" ЖШС-і орналасқан. Өзінің экономикалық ерекшелігі жағынан Теміртау қаласы инфрақұрылымы дамыған ірі индустриалдық орталық болып табылады. Қалада 1500 кәсіпорын жұмыс істейді, оның ішінде: құрылыс ұйымдары - 382, сауда саласында - 337, өңдеу өндірісінде - 160, тау кен өндірісінде -7, көлік және байланыс кәсіпорындары - 71, электроэнергия, газ және су өндіру саласында - 28, ауыл шаруашылығында-1, басқалары - 514.

Қарағанды облысының жалпы өнеркәсіптік өндіріс көлемінде Теміртау қаласы кәсіпорындарының шығаратын өнімдерінің үлес салмағы 2010 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша 32,4%-ті құрады, оның ішінде: жалпақ жайма 100%, қара металдан құбыр жасау - 89,2 %, жылу энергиясы- 42,8%, электр энергиясы - 25,0%, тас көмір - 47,2 %, цемент - 100%-ті құрады.

Теміртау қаласының өнеркәсіптік кәсіпорындарымен 2010 жылы кәсіпорынның қолданыстағы бағасымен (шағын кәсіпорындар, көмекші шаруашылықтар, үй шаруашылығы секторын қоса алғанда) (жұмыс,қызмет) 329,6 млрд теңгеге ) өнімдер (жұмыс,қызмет) шығарылды, айғақты көлем индексі былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 97,4%-ті құрады.

Теміртау қаласының өнеркәсіптік өндіріс құрылымын келесі салалар құрайды: металл өңдеу және металлургия өнеркәсібі, химия өнеркәсібі, тамақ және ұн тартатын өнеркәсіп, электроэнергетика, басқа да металл емес минералды өнімдер шығару.

Қала мен Ақтау кентінің тіршілігін қамтамасыз ететін кәсіпорындар: "АрселорМиттал Теміртау" АҚ-ы, "ТЭМК" ЖШС-і, "Техол" ЖШС-і, "Central Asia Cement" ЖШС-і, "Карцемент" ЖШС-і, "КЗАЦИ" ЖШС-і, "Бидай-нан" ААҚ-ы, "Bassel Gruup LLS" ЖШС-і.

Қаланың дамыған инфрақұрылымы бар.

Автомобиль жолдарының ұзындығы -295 км., оның ішінде 259 км. жолдың беті асфальтталған, 36 км жолдың беті асфальтталмаған.

Теміртау қаласының жолаушыларын тасымалдау қаланың 11 ав-томобиль маршруттары арқылы күнделікті жүзеге асырылады, маршрут таксиі режімінде 5 маршрут және трамвай маршрутында 2, сонымен қатар Ақтау кенті және Мырза станциясы бағыты бойынша жүктерді және жолаушыларды тасымалдау іске асырылады.

Қаладағы үнемі жұмыс істейтін маршруттардан басқа жазғы уақытта жолаушыларды тасымалдау үшін жағажай бағытына 5 маршрут қатынайды.

Күнделікі жолаушылар автобусы маршруттарында сегіз негізгі тасымалдаушылар жұмыс істейді:

"Daт - TS" ЖШС -і 6 маршрутта қызмет көрсетеді - №№ 7, 8, 10, 14, 22 және 25 (Бейбітшілік даңғылы,251, тел: 95-91-45);

"TTS" ЖШС-і 3 маршрутта қызмет көрсетеді - №№ 6, 12 және 23 (Бейбітшілік даңғылы, 251, тел: 95-91-45);

"Қала көлік" ЖШС - і 2 маршрутта қызмет көрсетеді - №№3,15 (Димитров көшесі 214. тел. 95-93-82, 95-91-48);

ЖК Ж.Г.Мусин - № 6 маршрут таксиінде қызмет көрсетеді;

"Стэка" ӨК-і маршруттық такси режімінде 3 маршрутқа қызмет көрсетеді - №№ 01, 02, 04 (Бейбітшілік даңғылы, 19, тел. 95-29-19);

ЖК Т.Қ.Түнқатар - №05 маршрутқа қызмет көрсетеді (Димитров көшесі, 214 тел: 95-93-82, 95-91-48);

ЖК А.Н.Голубничий Ақтау кенті - Мырза станциясы маршруттарына қызмет көрсетеді.

"ТАУ-Профи" ЖШС-і 5 жағажай маршруттарына қызмет көрсетеді: "Уралочка", "Пионерские лагеря", "Сортопрокатное производство", "Строителей", "Черемушки" жағажайлары (Бейбітшілік даңғылы, 251, тел: 95-91-45).

"АрселорМиттал Теміртау" АҚ-ның трамвай паркі №№ 4 және 2 трамвай маршруттарына қызмет көрсетеді, трамвай жолының ұзындығы-48 километр. Парктің жылжымалы құрамы 35 вагоннан тұрады.

Теміртау қаласының тұрғын үй қоры 1160 көп қабатты, 6173 жеке тұрғын үйлерден тұрады.

Теміртау - жоғары мәдениетті қала, оның шығармашылық көркемөнер-паздар ұжымдары Республикамыздан тыс елдерге де танымал.Мәдениет мекемелері теміртаулықтар мен қала қонақтарына күн сайын толыққанды демалыс пен рухани қанағат сыйлайды. Олар:

Балалар мен жасөспірімдер театры;

Тарихи-өлкетану мұражайы;

Қалалық мәдениет Сарайы;

Мәдениет және демалыс паркі;

Кереңдердің мәдениет Үйі;

Қалалық кітапханалардың 7 филиалы бар орталықтандырылған жүйесі;

Соқырлар мен нашар көретін азаматтарға арналған облыстық кітапхананың филиалы;

"Ақтау" мәдени-бос уақыт өткізу орталығы;

2 жеке кинотеатр.

Теміртау қаласының аумағындағы 3 ескерткіш тіркелген, оның ішінде 2-уі сәулет ескерткіші, олар:

балалар мен жасөспірімдер театрының ғимараты, 1955 жылы пайдалануға берілген, 2009 жылы күрделі жөндеу жүргізілді;

мәдениет Сарайының ғимараты, 1972 жылы пайдалануға берілген,2010 жылы күрделі жөндеу жүргізілді.

Монументалдық өнер ескерткіштері:

Ұлы Отан соғысында қайтыс болған теміртаулық жауынгерлер ескерткіші.Ескерткіштің іргетасына Ұлы Отан соғысы жылдары қайтыс болған теміртау-лықтардың және жауынгер-интернационалистердің есімдері жазылған плита орналастырылған. Ескерткіш 1974 жылы ашылған, авторы - С.Б.Назарян.

2000 жылы Ұлы Отан соғысы жылдары қайтыс болған кәсіпорын жұмысшыларына естелік Монумент ашылды (Жеңістің 55 жылдығының қарсаңында ҚарГРЭС-1-дің аумағында).

2001 жылы Металлургтер Монументі ашылды (авторы А.Билык, материалы - тот баспайтын болат және қола).

2002 жылы қызметтік борышын атқару барысында қайтыс болған Теміртау қаласы ішкі істер басқармасының қызметшілеріне естелік Монументі ашылды (ішкі істер басқармасының аумағында).

Теміртауда 34 үкіметтік емес бірлестіктер, 10 ұлттық-мәдени орталықтар, 4 саяси партиялардың өкілдіктері, 23 діни бірлестіктер мен топтар жұмыс істейді.

Қалада этноаралық және конфессияаралық қарым-қатынас тұрақты.

Қаланың ақпараттық кеңістігін 7 газет: "Теміртау", "Зеркало", "Магнитка плюс", "Металлург", "Второе счастье", "Вечерняя газета", "Темиртауский рабочий" газеті және 2 журнал: "Директор KZ", "Экстрасенс", 3 телеканал: "Сфера" ТРК, "29 канал" ТРК, "43 канал" ТК, "43 канал" сандық телевидение, 1 радиоканал - "Радио-102" құрайды.

Теміртау қаласында бір жоғарғы оқу орны: Қарағанды мемлекеттік индустриалдық университеті, сонымен қатар медициналық, политехникалық және музыкалық колледждер, Қарағанды мемлекеттік университетінің Букетов атындағы колледжі, 4 кәсіби лицей жұмыс істейді.

Қалада 30 мыңнан астам адам дене шынықтыру және спортпен айналысады. 2005 жылы "Миттал Стил Теміртау" жаңа спорт кешені пайдалануға берілді. Спорт кешенінде баскетболға, волейболға, мини-футболға және гандболға арналған ойын залы, бокс пен күрес жаттығуларын өткізуге арналған залдар, біріктірілген 2 кіші зал жұмыс істейді. Жаттығу үшін нысанда арнайы жабдықталған зал жұмыс істейді.Үлкен залда көрермендер үшін 200 орындық қойылған. Спорт кешенінде су себезгі және киім шешетін орын жұмыс істейді. Спортшылар мен спорт әуесқойлары үшін қалыпқа келтіру орталығы жұмыс істейді.

2007 жылы қаңтарда "Арго" жеке жүзу бассейні (бұрынғы "Полимер") пайдалануға берілді.

Меморандумға сәйкес 2008 жылы "Металлург" стадионына күрделі жөндеу жүргізілді, оның ашылуына 2008 жылдың 1 шілдесінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев қатысты.

Стадионда жеңіл атлетика, футбол, шаңғы тебу бойынша жаттықтырулар жүргізіледі, шахмат-шашка клубы, мотоклуб, Тоғызқұмалақ ұлттық ойын секциялары ашылған, "Болат АрселорМиттал Теміртау" футбол командасының, Қазақстан Республикасының чемпионатының жоғарғы лигасына қатысушылардың оқу-жаттығу процесстері өткізіледі. Қыста стадион аумағында мұз айдыны жасалады, онда жалға коньки және шаңғы беру ұйымдастырылған. Жазда роликті коньки жалға беріледі. Қала тұрғындарының стадионда столдағы теннис ойнауына, сөйтіп бос уақыттарын тиімді пайдалануына мүмкіндік бар. Күнделікті стадионға 345 спортпен айналысатындар келеді.

2008 жылы Мұз сарайының үш жыл тоқтап тұрған тоңазтқыш жабдықтарына жөндеу жүргізіліп, 2008 жылы 4 қазанда салтанатты ашылып, хоккеймен, коньки тебумен, спорттық бимен және жалпы дене шынықтырумен айналысатындарға пайдалануға берілді. 2010 жылы 300 млн теңгеге Мұз Сарайын жөндеудің 1-кезеңі жүргізілді, оның 200 млн теңгесі "АрселорМиттал Теміртау" АҚ-мен жасалған Меморандум бойынша төленсе, 100 млн теңге облыстық бюджеттен бөлінді.

Қалада спорт ізбасарларын дайындау және өсіп келе жатқан ұрпақты сауықтыру мақсатында облыстық балалар-жасөспірімдер мектебі, спорттың есу түрлері бойынша олимпия ізбасарларын дайындайтын мамандандырылған балалар-жасөспірімдер мектебі, Әлия Молдағұлова атындағы спорттағы дарынды балаларға арналған мектеп интернаттың филиалы жұмыс істейді. Спорттың он түрі бойынша облыстық спорт мектептерінің бөлімшелері жұмыс істейді. Спорт мектептерінде 2838 оқушы спортпен айналысады.

"Жол картасы - 2009" Республикалық бағдарламасына сәйкес 2009 жылы спорттық нысандарға, атап айтқанда, балалар-жасөспірімдер спорт мектебіне, "Строитель" стадионына, ату тирына және БЖСМ-нің ауыр атлетика залына, спорттың есу түрлері бойынша балалар-жасөспірімдер спорт мектебіне жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2010 жылы "Жол картасы" бағдарламасы аясында "Жастар" жүзу бассейніне күрделі жөндеу жүргізілді, Ақтау кентінің спорт Үйі пайдалануға берілді.

2010 жылы қалалық деңгейде 69 көпшілік-спорт шаралары өткізілді, оған 11435 адам қатысты. Қаланың құрама командалары облыстық деңгейдегі 21 жарысқа және республиклық ауқымдағы 5 турнирге қатысты. Біздің спортшыларымыз облыстық, республикалық, халықаралық деңгейдегі жарыстарда жүлделі орындарды иеленеді.

Мүмкіндігі шектеулі адамдарды дене шынықтыру және спортпен айналысуға тарту жұмысына көп көңіл бөлінеді, жұмыс 6 топта жүргізіледі, оған 78 адам қатысады. Олардың 7-уі пауэрлифтинг бойынша Қазақстан Республикасы Чемпионатына қатысты.

Әкімдік қызметкерлері, қалалық кәсіподақ, денсаулық сақтау мекемелері, балалардың аулалық клубтары, орта оқу орындары мен колледждер, балалар үйлері мен интернат оқушылары арасында үнемі бұқаралық спорттық спартакиадалар өткізіліп тұрады.

Балалардың аулалық клубтары арасында футболдан "Былғары доп", шайбалы хоккейден "Алтын шайба" жарыстары, жүзуден көпшілік шаралар өткізілді.

Грек-рим күресі бойынша біріншілік, Жеңіс күніне, Балаларды қорғау күніне, Денсаулық сақтау күніне арналып жеңіл атлетикадан эстафета, балалар мен ересектер арасында академиялық есуден Қазақстан Республикасы біріншілігі, есірткімен және есірткінің заңсыз таралуымен күрес күніне арналып спорттың 6 түрінен жарыс өткізілді. Отбасы күніне арналып "Мамам, папам және мен - спорттық жанұямыз" атты қызықты шара өткізілді.

Қалада жеке спорттық клубтар жұмыс істейді, олар: "Евразия", "Меруерт", "Адриналин", "Пекин", "Z-клуб", аталған мекемелерде жаттықтыру залы, бассейн, сауықтыру орталықтары бар, оларда 1420 адам спортпен айналысады.

Қазақстанның басқа қалаларының ішінде Теміртаудың алатын орны ерекше. Тарихи өлшем бойынша қаланың қысқа, түрлі оқиғаларға толы өмірі - Республикамыздың қалыптасуының ажырамас бөлігі.

# data[].attributes.attachment_link.title
Теміртау - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Теміртау - қала, Орталық Қазақстанның, Қарағанды облысында Нұра өзенінің бойында орналасқан. Ол бүкіл Қазақстанға, ТМД елдеріне өзінің жер қойнауының байлығымен әйгілі, өйткені Теміртау - республикамыздың ірі индустриялды орталығы, еңбеккер даңққа бөленген қала. Теміртаудағы "Миттал Стил" зауыты шойын, болат, агломерат және т. б. өндіреді. Бұл өнімдер Қазақстандағы бүкіл өндірістерді, өнеркәсіптерді қамтамасыз етеді.

# data[].attributes.body
95 жыл бұрын Қарағанды темір жолы пайдалануға берілді

# data[].attributes.attachment_link.title
Темір жол транспорты (Қарағанды облысы) — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
ҚазКСР еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкері Александр Христенконың туғанына 90 жыл

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Фонд Викимедиа

# data[].attributes.attachment_link.title
Христенко, Александр Фёдорович — Википедия

# data[].attributes.attachment_link.description
В Википедии есть статьи о других людях с такой фамилией, см. Христенко.

# data[].attributes.body
Қазақ әншісі, Қазақ КСР халық әртісі Манарбек Ержановтың туғанына 125 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Манарбек Ержанов — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Көрнекті қазақ ғалымы және қоғам қайраткері, публицист, аудармашы Әлихан Бөкейхановтың туғанына 160 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
қазақ саясаткер, публицист, мемлекеттік және қоғам қайраткері, Алаш партиясының негізі қалаушыларының бірі

# data[].attributes.headline
Сәуір 1931 жыл

# data[].attributes.subject
Сәуір 1931 жыл

# data[].attributes.body
95 жыл бұрын тау-кен техникумы құрылды

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Қарағанды политехникалық колледжі ( Бұқар жырау даңғылы, 9), коммуналды мемлекеттік қазыналық мекеме. 1931 ж. Тау-кен техникумы ретінде ашылған 1997 жылдан қазіргі атауы. Күндізгі оқу бөлімде 2544, сырттай оқу бөлімінде 1368 оқушы оқиды. Оқытушылар саны - 195, оның ішінде 1 проф., 72% жоғарғы және бірінші білікті оқытушылар. Оқу мерзімі - 1 жыл 10 айдан 3 жыл 6 айға дейін. 13 мамандық бойынша дайындық жүргізеді: "автокөлікті пайдалану және техникалық камтамасыз ету мен жөндеу", "тау-кен электрмеханикалық жабдықты жөндеу және техникалық камтамасыз ету", "есептеуіш техниканы және автоматты жүйелерді бағдарламалық қамтамасыз ету", "төтенше жағдайларда қорғау", "экономика, бухгалтерлік есеп және аудит", "электр стансалар мен подстансалардың электр жабдықтары", "пайдалы қазбалар кабатын жерасты зерттеу жұмыстары", "пайдалы қазба қабаттарын ашық әдіспен зерттеу", "шахталық және жерасты құрылыс", "жылу-энергетикалық құрылғылар", "коммуникация жүйелері мен байланыс желілері", "ғимарат пен құрылғынарды пайдалану мен құрылысы", "тамақ өнеркәсібінің өнім шығаруын ұйымдастыру мен технологиясы". Сонымен катар колледжде 3 оқу ғимараты, Абай қаласында филиалы, жатақхана, Қарқаралы қаласында демалыс орны, оқу шахтасы, автодром, шеберханалар, жаңа құрылғылармен жабдықталған оқу кабинеттері және лабораториялары бар.

Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

# data[].attributes.attachment_link.title
Қарағанды политехникалық колледжі - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет Қарағанды политехникалық колледжі ( Бұқар жырау даңғылы, 9), коммуналды мемлекеттік қазыналық мекеме. 1931 ж. Тау-кен техникумы ретінде ашылған 1997 жылдан қазіргі атауы. Күндізгі оқу бөлімде 2544, сырттай оқу бөлімінде 1368 оқушы оқиды. Оқытушылар саны - 195, оның ішінде 1 проф., 72% жоғарғы және бірінші білікті оқытушылар.

# data[].attributes.body
Жазушы Сапарғали Лямбековтің туғанына 90 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Сапарғали Ләмбекұлы — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Сапарғали Ләмбекұлы - 1936 жылы 5 маусымда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданының Қайнарбұлақ ауылында (қазіргі Талды ауданына қарайды) туған. Мектеп бітірген соң аудандық газет редакциясына қызметке тұрады. ҚазМУ-дің журналистика факультетін сырттай оқып бітірген.

# data[].attributes.body
Осыдан 80 жыл бұрын Токаревка ауылы (Ғ. Мұстафин атындағы ауыл) құрылған

# data[].attributes.attachment_link.title
Ғабиден Мұстафин кенті — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Жазушы Алексей Брагиннің туғанына 115 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Алексей Иванович Брагин — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Актриса, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі Хабиба Елебекованың туғанына 110 жыл

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Хабиба Қарақбайқызы Елебекова ( 16 шілде 1916 жыл Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Томар - 18 қазан 2016 жыл, Астана) - актриса, мемуаршы, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1976).

1934 - 35 жылдары Қарқаралыдағы жергілікті халық театрында қызмет істеген.

1935 жылдан Қазақ драма театрында актриса.

1935 - 37 жылдары осы театр жанындағы студияны бітірген. Елебекованың театр сахнасында сомдаған алғашқы рөлі - Қарагөз (Ж.Шаниннің "Арқалық батыр" спектаклінде). Актрисаның ойнаған рөлдерінің жалпы саны 100-ден асады. Олардың ең көрнектілері - М.Әуезовтің "Абайындағы" Қанікей, Ұлжан, "Қарақыпшақ Қобыландыдағы" Күнікей, Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян Сұлуындағы" Мақпал, Б.Майлин мен Ғ.Мүсіреповтің "Амангелдісіндегі" Қырмызы, Б.Майлиннің "Майданындағы" Мамық, Қ.Аманжоловтың "Досымның үйленуіндегі" Айғаным, Иран-Ғайыптың "Естайдың Қорланындағы" Айнаш, т.б.

Сондай-ақ, Елебекова - белгілі әнші, өз жұбайы Ж.Елебеков туралы "Үні кетпес құлақтан" (1981), "Ән-Аманат" (1989), "Қайран Жүсекем" (1998) кітаптарының авторы.

# data[].attributes.attachment_link.title
Хабиба Қарақбайқызы Елебекова - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет Хабиба Қарақбайқызы Елебекова ( 16 шілде 1916 жыл Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Томар - 18 қазан 2016 жыл, Астана) - актриса, мемуаршы, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1976). 1934 - 35 жылдары Қарқаралыдағы жергілікті халық театрында қызмет істеген. 1935 жылдан Қазақ драма театрында актриса.

# data[].attributes.body
Қазақстанның тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің туғанына 80 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
90 жыл бұрын Қарағанды облысы құрылды

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Қарағанды облысы - Қазақстан Республикасының орталығында орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлініс. 1932 ж. 10 наурызда құрылған. Жер аумағы 428 мың км ². Тұрғыны 1 380 280 адам, орташа тығыздығы 1 км ²-ге 3,2 адамнан келеді (2018). Солтүстігінде Ақмола, Павлодар, шығысында Шығыс Қазақстан, оңтүстігінде Қызылорда, Түркістан, Жамбыл, батысында Ақтөбе, Қостанай облыстарымен шектеседі. Облыс 9 ауылдық, 2 қалалық әкімшілік аудандарға бөлінеді. 11 қала, 39 кент, 168 ауылдық әкімшілік округі бар. Әкімшілік орталық - Қарағанды қаласы.

Қарағанды облысының тарихы 1932 жылдан бастау алады. Сол жылы орталығы Петропавл қаласы болып белгіленген Қарағанды облысы құрылды. Арада төрт жыл өткенде ол екіге бөлінді. Біреуі Солтүстік Қазақстан аталып, екіншісі Қарағанды қаласы және 14 аудан қараған жаңа аймаққа айналды.

ҚОАК-тің Қарағанды облысы бойынша Ұйымдық комитетінің төрағасы, өлкелік партия комитетінің ұйымдастыру бюросының мүшесі Абдолла Асылбеков болды.

Осы өңірдің тумасы, сол замандағы қоғамдық құбылыстардың, өзгерістердің ұйытқысы, ұлттық басшылық құрамның көрнекті өкілі Абдолла Әбдірахманұлы Асылбеков облыстық кеңес атқару комитетінің тұңғыш төрағасы болып сайланды. Бірақ ол 1937 жылдың зобалаңына ұшырап, нақақтан нақақ ауыр жазаға кесілді.

1938 жылдың қыркүйегінде Қарағандыда екі жылдық мұғалімдер институтының құрылды. Ол кейін педагогикалық институттың, бұдан соң қазіргі Е.А.Бөкетов атындағы мемлекеттік университеттің негізін қалаған облыстағы тұңғыш жоғары оқу орны болды. Бұл уақытта қала тұрғындарының саны 162 мың адамға ұлғайып, бүгінгі орталық бөлігіндегі ғимараттар мен үйлердің салынуы басталды.

1939 жылы құрамынан Ақмола облысы бөлініп шығып, әкімшілік-аумақтық құрылымы жүйелене түсті.

1944 жылдың 31 желтоқсанында Теміртаудағы Қазақ металлургиялық қайта өңдеу зауытының бірінші мартен пешінің қатарға қосылып, қазақстандық тұңғыш болат алынды.

1947 жылы 12 миллион 565 мың тонна көмір өндіріліп, Қарағанды Одақтағы үшінші отын ошағы ретінде танылды. Қазақ металлургия зауытында екінші мартен пеші іске қосылып, экономиканың нығаюы басталды.

1949 жылдың 16-21 маусымы аралығында қалада "Орталық Қазақстанның өндіргіш күштерін зерттеп, игеру проблемалары" жөніндегі Қазақ КСР Ғылым академиясының көшпелі сессиясы өткізілуі аймақ ғылымының дамуына тың қозғау салды. Геология басқармасы құрылып, жаңа кен көздерін іздестіріп табу істерін кең ауқымды жүргізу жолға қойылды.

1949 жылдың 29 тамызында Семей полигонында тұңғыш атом бомбасының сыналуы облыс тарихындағы қаралы таңба болып қалды. Төрт жылдан кейін Дегелең тауы тұсында сутегі қаруы жарылып, Егіндібұлақ аймағы өңірі тұрғындарына тағы ауыр зардап әкелді. 1949- 1962 жылдары бір кездегі әсем өңірдің ашық аспанында дүлей қарудың 266 жарылысы жасалды. Содан кейінгі уақытта да сынақтар тоқталмай, дала 300 рет ғаламат жарылыстардан сілкінді.

1950 жылдың 17 қазанында облыстағы екінші жоғары оқу орны - Қарағанды медициналық институты ашылды. Аймақтың өз білікті дәрігерлерін көптеп даярлауына мүмкіндік туды.

Облыс елуінші жылдары тек өнеркәсібі дамуымен ерекшеленбей сондай-ақ ауыл шаруашылығын да өркендетті. 1956- 1957 жылдары аймақта ірі қара саны - 36,5 мың, қой мен ешкі 358,7 мың басқа жетті. Сонымен қатар бұл кезеңде тұрғын үй құрылысы кең қанат жайды. Облыс бойынша 1958 жылы 1957 жылмен салыстырғанда осы мақсатқа жұмсалған қаржы мөлшері 13 пайызға өсіп, тұрғын үйлерді пайдалануға беру 28 пайызға артты.

1953 жылдың қыркүйегінде облыстағы үшінші жоғары оқу орны Қарағанды тау-кен институты (қазіргі мемлекеттік техникалық университет) тұңғыш рет студенттер қабылдады. Бұл жылы Ғабиден Мұстафиннің "Қарағанды" және Ғабит Мүсіреповтің "Оянған өлке" романдары қарағандылық оқырмандардың қолына тиді.

Қарағандының түбіндегі Жауыртау етегінде туып-өскен Ғабиден Мұстафин бұдан соң аймақ өткендегісін баяндаған "Дауылдан кейін" және "Көз көрген" кітаптарын жазды.

Елуінші жылдардың орта шенінде облыстың топырағы құнарлы бөліктерінде тың игеру науқанының басталуы елеулі оқиғалардың бірі болды. Осынау іс жері егін өсіруге қолайлы Нұра және Осакаров аудандарында кең өріс алды. Алғашқы тың шаруашылықтары "Донской", "Родниковский", "Киевский", "Энтузиаст", "Шахтер", "Индустриальный", "Шербаковский", "Киргизия" т.б. құрылды.

1954 жылы Жезқазғанға қала мәртебесі берілді. 1957 жылдың 3 желтоқсанында Кеңес одағындағы ең ірі металлургиялық зауыт Қазақстан Магниткасында бірінші домнаның іргетасы қаланды.

1958 жылдың қазан айында облыс Ленин орденімен марапатталды. Ол астық және ауыл шаруашылығының басқа да өнімдерін өндірудегі зор жетістіктер үшін берілген еді.

Қоныстандыру

Орталық Қазақстанның этникалық құрылымының құрылуы мен дамуының тарихы ұзақ. Өлкені қоныстандыру әртүрлі уақыттарда және түрліше жүргізілді. Орталық Қазақстан аумағында адам баласы ежелгі кезеңнен өмір сүргені белгілі, бірақ, өлкені қоныстандыру және игеру үдерісі XX ғасырға дейін созылды.

Бұл кезең Қазақстан аумағында өз позициясын нығайту мақсатында күрес жүргізген Ресей империясының аймақта өз қызметін жандандыруымен сипатталады. 1822 жылғы " Сібір қырғыздары туралы Жарғы" бойынша қазіргі Қарағанды облысының аумағы Баянауыл, Ақмола, Қарқаралы округтерінің құрамына кірді. Өз әсерінің күшін нығайту және өлкені игеруге қажетті жағдай жасау үшін патша үкіметі шекара бойына нығайтылған шептер ұйымдастырды. Осы шептер бойында сібір казактары мекендеген Қарқаралы (1824 ж.), Ұлытау (1841 ж.), Ақтау (1837 ж.) және тағы да басқа осылар сияқты алғашқы елді мекен-станицалар пайда болды.

Орта жүздің ірі руларының бірі арғындардың негізгі бұқарасы Орталық Қазақстанда шоғырланғаны белгілі. Деректік мәліметтер бойынша олардың саны уездер бойынша келесідегідей болған: Қарқаралы уезінде - 87 381 шаруашылық, Ақмолада- шамамен 100 мың, Атбасарда - 32 207 болған. Бұнымен қоса осы жерлерде найман руынан шыққан қазақтар да көшіп-қонып жүрген. Атбасар уезінде олар 38 375 шаруашылық болды.

Саяси, әлеуметтік-экономикалық дамуы

Орталық Қазақстан өнеркәсіптік даму деңгейі тұрғысында республика аймақтары арасында бірінші орын алады. Онда қуатты екі өнеркәсіптік торап құрылған. Бірі Қарағанды- Теміртау көмір-металлургиялық кешені, оған Қарағанды, Теміртау, Саран, Абай, Шахтинск, Ақтау, Жезқазған қалаларындағы электр энергетикасы, машина жасау, металл өңдеу, химия, жеңіл, азық-түлік өнеркәсібінің көптеген кәсіпорындары кіреді, екіншісі Балқаш түсті металлургия өнеркәсіптік кешені, ол негізінен мыс кендерін өндіру және өңдеуге тазартылмаған және тазартылған мысты, түсті прокатты, сондай-ақ марганец, қорғасын, мырыш және басқа полиметалл концентраттарын шығаруга маманданған. Осынау кәсілорындық торап Жезқазган, Балқаш, Сәтпаев, Қаражал қалаларының, Жәйрем, Жезді, Қоңырат, Саяқ, Ақшатау кенттерінін кеніштері мең шахталарын, байыту фабрикаларын, мыс қорыту зауыттарын, өнеркәсіптін химия, азық-түлік және басқа салаларын біріктірген.

Облыс экономикасының қазіргі жағдайы экономикалық және әлеуметтік құрылымдардағы елеулі өзгерістермен сипатталады. Облыстың республикадағы өнеркәсіптік өндірістің жалпы көлеміндегі үлес салмағы 15% пайыздан асып жығылады. Бүгінде аймақта 300-ден астам бірлескен және шетелдік кәсіпорындар жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең ірілері мыналар: "Қазақмыс" корпорациясы ААҚ, ол көп қырлы, өндірісі аяқталған циклды кен-металлургия кәсіпорны, әрі бірқатар зауыттар, кеніштер және энергетикалық нысаңдардьі біріктіреді; "Арселор Миттал" ААҚ, ол толық металлургиялық циклді кәсіпорындардын барлығының Қарағанды бассейнінің көмір шахталарының ЖЭО, қосалқы және басқа да қызмет көрсететін өндірістік инфрақұрылымының басын қосқан.

Марганецтің ірі өндірушісі "Жәйрем КБК" ААҚ болып табылады. Мәшине жасау және металл өңдеудегі жетекші кәсіпорындар Пархоменко атындағы мәшине жасау зауыты, "Қарағандыкенмаш" НТЭК" ЖАҚ, "Қарағанды құю-мәшине жасау зауыты" ААҚ, "Техол" ЗПХ ЖАҚ, "Қазкарметавтоматика" ААҚ және басқа кәсіпорындар есептеледі. Резеңке және пластмасса бұйымдар шығаратын негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындар қатарына "Қарағанды резеңке техника" ЖШС, "Саранрезеңкетехника" ААҚ, "Восход" ЖШС жатады.

Химиялык өнеркәсіпте "Теміртау химия-металлургиялық зауыт", "Монета Дитерджентс жуғыш заттары зауыты" ЖШС жұмыс істейді. Құрылыс материалдарды өндірумен "Сеntral Аzia Cement" ААҚ және "Қарағанды асбоцементтік бұйымдары" ЖШС айналысады.

Жеңіл өнеркәсіптің ірі кәсіпорындары "Гүлден" ЖШС және "Тоmiris" ЖШС, азық-түлік өндірісінде "Тұлпар" фирмасы саналады.

Өндірістік мәселелерді шешу және тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандыру, сондай-ақ жаңа технологияларды енгізу үшін тың өндірістік куаттар және нысандар іске қосылуда, әртүрлі мәшинелер мен тау-кен және өңдеу өнеркәсібінің техникалық жабдықтарына қосалқы бөлшектер өндіру және тұтыну тауарларын даярлау ауқымы ұлғая түсуде.

Ұлттық-мәдени орталықтар

Қарағанды облысы бойынша 55 ұлттық-мәдени орталықтар жұмыс істейді. 20 орталықта кешкілік мектептер жұмыс жасайды.Әр мектепте оқып үйренушілер саны орта есеппен 25 адамды құрайды.

Аса белсенді ұлттық-мәдени орталықтарға Қарағанды қаласы, Жезқазған қаласы, Сатпаев, Теміртау, Бұхар-Жырау аудандары кіреді.

Қарағанды облысы Қазақстан Республикасының орталығында орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. 1932 жылы, 10 наурызда құрылған. Жерінің аумағы 428,0 мың км². Тұрғыны 1333, 6 мың адам. Солтүстігінде Ақмола, Павлодар, шығысында Шығыс Қазақстан, оңтүстігінде Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, батысында Ақтөбе, Қостанай облыстарымен шектеседі. Облыс 9 ауылдық, 2 қалалық, әкімшілік ауданға бөлінеді. 11 қала, 39 кент, 168 ауылдық әкімшілік округі бар. Әкімшілік орталығы-Қарағанды қаласы.

Қарағанды облысы Сарыарқаның оңтүстік жарты бөлігінде орналасқан. Қиыр батысын Торғай қолатының шығысы мен Тұран ойпатының сотүстік-шығысы, солтүстігін Теңіз-Қорғалжын ойысы, Есіл жазығы, Ерейментау, Қызылтау және басқа ұсақ таулар, шығысында Ащысу, Дағанбай өзендерінің аңғары, оңтүстігін Бетпақдалада сазды шөлі мен Балқаш көлі алып жатыр. Бедері негізінен ұсақ шоқылы, төбелі-белесті болып келеді. Олардың арасында ерте кездегі өте биік қатпарлы таулардың жұрнақтары-гранитті тау массивтері көптеп кездеседі.

Қарағанды облысының шығысын көтеріңкі келген Балқаш-Ертіс суайрығын құрайтын таулар тізбегі-Қарқаралы (Жиренсақал тауы, 1403 м), Кент тауы, Қу, Қарақуыс тауы, Қызылтас тауы, Қызыларай тауы т.б. көптеген таулар алып жатыр.

Қарағанды облысы өзендерінің ішіндегі шаруашылыққа маңыздылары Балқаш-Ертіс су айрығынан басталып, Теңіз-Қорғалжын көліне құятын Нұра, оның сол салалары - Шерубайнұра және Құланөтпес пен Көң өзендері. Облыстың оңтүстік-шығысын Мойынты, Жәмші, Тоқырауын, Құсақ, т.б. өзендер суландырады.

Қарағанды облысы - Қазақстанның ірі өнеркәсіп кен байлықтары мен ауылшаруашылығы шикізатының негізінде көмір өндіру, энергетика, қара және түсті металлургия , химия өнеркәсібі, машина жасау және металл өңдеу, құрылыс индустриясы, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері дамыған , облыс экономикасының ірі орталығы.

Халқының саны 1 миллион 381,6 мың адам,оның ішінде 1 миллион 138,5 мың адам қалаларда тұрады. Облыста республика халқының 9% -ы тұрады. Тұрғындарының орташа тығыздығы 1 км².- 3,2 адамнан келеді.

Қалалары : Қарағанды, Абай, Балқаш, Жезқазған, Қаражал, Қарқаралы, Приозерск, Саран, Сәтбаев, Теміртау, Шахтинск.

Қарағанды облысында қазақтардан (37,6 %) басқа көптеген ұлт өкілдері мекендейді: орыстар (43,6%), украинлар (5%), беларусьтер (4.0%), немістер.(0.2%) , басқалары (7.5%).

Облыс республикадағы марганецтің баланстық қорының 100 пайызын, вольфрамның 80, молибденнің 64, қорғасынның 54, мырыштың 40, мыстың 36, көмірдің 32, соның ішінде коксті көмірдің 100, баридің 70 пайызының қоры бар.

Кеңес өкіметі жылдары облыста жергілікті кен байлықтары мен ауыл шаруашылығы шикізатының негізінде көмір өндіру, энергетика, қара және түсті металлургия, химия өнеркәсібі, машина жасау және металл өңдеу, құрылыс индустриясы, жеңіл және тамақ-өнеркәсіптері дамып, облыс экономикасының негізгі салаларына айналды.

Қарағанды облысы 2001 жылы республикада жалпы ішкі өнімнің 10,1% -ын (290,6 млрд.теңге) берді.

Облыстың энергетикасы жергілікті көмірге негізделген. Ірі аудандық және жылу электр станциялары Қарағанды, Теміртау, Жезқазған, Балқаш, Тентек, Топар, Қаражал елді мекендерінде, ұсақтары Қарсақбай, Атасу, Жамбыл, Мойынты, Сарышағанда орналасқан. Өнеркәсіптің басты салаларының бірі-көмір өндіру, кокс шығару. Түсті металлургия мыс кендерін өндіру мен қорыту және полиметалл мен сирек кездесетін металл кентастарын шығару мен байыту салаларынан тұрады. Облыста мыс өнеркәсібі екі орталықта дамыған. Оның біріншісі "Қазақмысә корпорациясына қарайтын Жезқазған кен-металлургия комбинатында. Оның құрамында Жезқазған кентінде, Сәтбаев қаласында 10-ға жуық механикаландырылған шахталар, екі карьер, екі байыту фабрикасы, мыс қорыту зауыты бар. Екіншісі-"Балқашмыс" кен-металлургия комбинаты. Оның құрамында Қоңырат, Саяқ, Шатыркөл карьерлері, байыту фабрикасы, мыс қорыту, қақтау зауыттары бар. Жезқазған, Балқаш кен-металлургия комбинаттары мыс балқытумен қатар таза алтын, күміс, т.б. сирек металдар алумен шұғылданады.

Полиметалл мен сирек кездесетін металдарды өндіру өнеркәсібі дамып келеді. Оныің ірі орталығыАқжол (қорғаысн, мырыш), Ақшатау, Жамбыл (вольфрам, молибден), Қарағайлы, Жоғарғы Қайрақты (полиметалл, сирек металдар). Облыста Балқаш, Жезқазған, Теміртау зауыттарынан шығатын газ, әк-тас, минералды түз кендерінің негізінде химия өнеркәсібі дамып келеді. Химия кәсіпорындарынан Теміртауда химияда химия- металлургия зауыты, "Қарағанды химя өнеркәсібі" ЖШС-і, Саранда екі машина жөндеу зауыттары бар. Машина жасау және металл өңдеу кәсіпорындары негізінен Қарағанды қаласында орналасқан. Мұнда құю-машина жасау зауыты, "Қарағанды кен-машина-ИТЭКС" ААҚ, Энергия, сауда-техника комбинаты,турбо-механикалық, Пархоменко атындағы машина жасау, көмір машинасын жасау, №1 машина жасау, тұрмыстықтехника заттары, Теміртауда "Шығысэнергияжөндеу-SEE", "Энергия жөндеу-Т" ЖШС-рі, "Энергоприбор" өндірістік кооперативі, Жезқазғанда "Салаларалық өндіріс-өндіру фирмасы" өндіріс кооперативі жұмыс істейді. Облыс қалаларында және кейбір ірі кенттерде,аудан орталықтарында тұрмыс қажетін өтеу комбинаттары, баспаханалар жұмыс істейді. Балқаш көлінде балық ауланады.Ол Шашубай кентіндегі (Балқаш қаласы жағалауында) балық зауытында өңделеді.

Қарағанды облысында 95 аурухана, 359 амбулатория мен емхана болды Оларда 5777 дәрігер, 10866 орта медициналық мамандар жұмыс істеді. 298 кітапхана, қазақ, орыс драматетрлары, филармония, музыкалық комедия театры. 33 клуб пен мәдениет үйі, 8 мұражай, цирк бар. 1931 жылдан 2 облыстық ("Орталық Қазақстан", "Индустриальная Караганда") және бір қалалық (Темиртауский рабочий") газеті шығады.Бір сөзбен айтқанда, Қарағанды қаласының облыс орталығы болуы оның жан-жақты, түрлі салада дамып, одан әрі өсіп өркендеуіне мүмкіндік берді.

Әкімшілік бөлінісі

Ауылдар - 273.

қалалар мен аудандар

халық саны(2007 г)

ауданы(км кв.)

әкімшілік орталығы

құрылған жылы

әкімшілік бөлінісі

а.о. - ауылдық округ к. - кент қ - қала

Қарағанды облысының аудандары

Облыстық қалалар

Аудандық қалалар

Қарағанды облысы Сарыарқаның оңтүстік жарты бөлігінде орналасқан. Қиыр батысын Торғай қолатының шығысы мен Тұран ойпатының солтүстік-шығысы, солтүстігін Теңіз - Қорғалжын ойысы, Есіл жазығы, Ерейментау, Қызылтау және басқа ұсақ таулар, шығысында Ащысу, Дағанделі өзендерінің аңғары, оңтүстігін Бетпақдала сазды шөлі мен Балқаш көлі алып жатыр. Бедері негізінен ұсақ шоқылы, төбелі-белесті болып келеді. Олардың арасында ерте кездегі өте биік қатпарлы таулардың жұрнақтары - гранитті тау массивтері көптеп кездеседі. Мұндай аласа тауларды тауаралық кең жазықтар, өзен аңғарлары, көл ойыстары бөліп тұрады. Облыстың батыс бөлігін Ұлытау (1131 м), Арғанаты, Желдіадыр, т.б. таулар, ұсақ, орташа Абсолюттік биіктігі 300 - 500 м Сарысу төбелі-белесті жазығы алып жатыр. Қарағанды облысының шығысын көтеріңкі келген Балқаш - Ертіс суайрығын құрайтын таулар тізбегі - Қарқаралы (Жиренсақал тауы, 1403 м), Кент тауы (1469 м), Қу (1356 м), Қарақуыс тауы (1342 м), Қызылтас тауы (Қушоқы, 1283 м), Қызыларай тауы (Ақсораң, 1565 м, Сарыарқаның ең биік нүктесі), Кешубай (Сарыобалы, 1320 м), Қоңыртемірші тауы (Қарасораң, 1368 м), т.б. көптеген таулар алып жатыр. Шығыс бөлігі өзінің биіктігімен (орташа Абсолюттік биіктігі 500 - 1000 м) және жер бетінің қатты тілімденгендігімен ерекшеленеді. Облыстың бұл бөлігі солтүстіктен оңтүстікке қарай бірте-бірте аласарады. Үлкенді-кішілі ойыс пен қазаншұңқырлар бір-бірімен алмасып жатады. Аласа тау массивтерінің салыстырмалы биікт. 500 - 600 м, бұлардың арасында белесті қырат немесе көптеген шашыранды ұсақ шоқылар, дөңесті бұйраттар, адырлар кездеседі. Облыстың солтүстігінде Ерейментаудың оңтүстік сілемдері - Ақдің (899 м), Нияз (833 м), Айыртау (814 м), Желтау, т.б. таулар, Қарасор көлінің ойысы бар. Облыстың оңтүстік-батысы мен оңтүстігінде Арал маңы Қарақұмы, Мойынқұм, Жетіқоңыр, Қарақойын, Сарықұм сияқты құм массивтері жайғасқан.

Геологиялық құрылымы және пайдалы қазбалары

Облыстың жер аумағы каледон және герцин құрылымдарын қамтитын Орталық Қазақстан палеозоидының ортаңғы бөлігінде орналасқан. Каледон қатпарлығына Шыңғыс-Тарбағатай мегаантиклинориі мен Шыңғысалды синклинориі және Семізбұғы синклинориі, каледонид пен герцинидтің орта тұсында орналасқан Қарағанды синклинориі герциндік Теңіз ойысы мен Карағанды синклинорийіне батыс бөлігінен келіп жалғасатын Сарысу-Теңіз көтерілімі жатады. Құрамына Спасск антиклинорийі, Қарасор және Өспен синклинорийі, Жоңғар-Балқаш қатпарлы жүйесінің сож. доғасы кіретін герциндік құрылым Қарағанды синклинориінен оңтүстікте орналасқан. Бұл құрылымдар түрлі құрамды құмтас, әктас, кварцит, жаңғыш тақтатас, вулканиттерден түзілген. Әртүрлі бағыттағы жарылыстары мен опырылыстары бар интрузиялар жыныстарды қатпарлыққа жаншып, қиып өткен. Геологиялық құрылымдар ішінде егжей-тегжейлі зерттелгені ендік бағытқа жақын созылып жатқан Қарағанды синклинорийі. Синклинорийдің орта тұсын Қарағанды көмір бассейні алып жатыр. Қарағанды синклинорийінің батыс бөлігі грабен-синклинальды девон және төменгі палеозойдың вулканогеңді-терригенді қабаттарынан түзілген майысулар мен көтерілімдердің кезектесіп отыруымен сипатталады. Мұнда Самар және Завьяловка тас көмір кен орындары орналасқан. Грабен-синклинальдар шығыс және батыс жағынан меридиан бағыттағы жарылыстармен шектелген. Бассейннен солтүстікке таман фамен және турней ярусының карбонатты жыныстарымен, сол сияқты төменгі карбонның көмірлі қабаттарынан түзілген брахисинклинальдардың және мульдалардың көтеріңкі учаскілерімен кезектесіп отыратыны байқалады. Бұл тұсқа көміріндегі күл мөлшері жоғары Қушоқы және Бөрілі кен орындарының қабаттары сай келеді. Қарағанды көмір бассейнінің оңтүстік жиегінде қорғасын-мырышты руда жүлгілері мен Жалайыр барит кені белгілі. Бассейннің түрлі бөліктерінен металлургия, химия және цемент өнеркәсібіне пайдалануға жарамды әктастың бірнеше кен орны анықталды. Бұлардың қатарына барланып, пайдалануға берілген Астахов, Сарыапан, Волын, Оңтүстік Топар әктас кен орындары жатады. Құмтас-қиыршықтас кенорындарының негізгі зертгелген бөлігі өзен аңғарларында шоғырланған. Юра шөгінділері үстіне жиналған саз балшық аязға төзімді құрылыс кірпішін, керамиқалық бұйымдар, отқа төзімді материалдар даярлауға пайдаланылады. Актас, Сасыққарасу саз кені пайдаланылуда. Девон эффузияларынан құрылысқа жарамды тас кені жан-жақты зерттеліп, игерілуде. Қарағанды синклинорийінін оңтүстігін ала, Тектұрмас антиклинорийінен солтүстікке таман шығыс-солтүстік-шығыс бағытта ұзындығы 250 км, ені 5-15 км-лік Спасск жаншылу зонасы орналасқан. Бұл зонада Орталық Қазақстанның девондық жанартаулық белдеуінің жыныстары солтүстік-шығыс бағытқа қарай созылған. Мұнда 20 шақты жанартаулық-тұнбалы мыс кені (Жалғызтөбе, Жетімшоқы, Қызылшоқы, Қожақонған, Қызылөгіз, Көктал, Көктасжал, Сарыадыр, Алтынтөбе және т.б. кен орындары) және 250-ден астам мыс белгілері мен бірнеше геохимиялық аномалиялар анықталды. Пирофиллит, мәрмәр кендері де табылып, барланды (Спасск). Зонаның оңтүстігіне таман ендік бағытқа жақын силурдың терригендік жыныстарынан түзілген, кіші гранодиоритгі интрузияларымен байланысы бар Нұра синклинорийі өтеді. Гранит және жоғарғы фамен туфы, туфогенді құм тасы бар гранодиориттің солтүстік массивтерінде кремнийпиритті-магнетитті-гематитті кен орыңдары (Кентөбе темір кен орны) ұштасып жатыр. Облыс жерінде батыс жағынан қоршап жатқан Сарысу-Теңіз көтерілімі әр кездері грабен-синклиналь және горст-антиклиналь түзейтін қатпарлық пен жарылыстың бұзылуға жиі ұшырап отырған жанартаулық шөгінді және интрузивті жыныстардан түзілген. Көтерілімнің орталық белігін алып жатқан Шұбаркөл грабен-синклиналіне күлділігі аз (2-10%), қоры 2 млрд.т Шұбаркөл көмір кені орналасқан юра ойысы, ал Қызылжар горст-антиклиналіне Баршын липарит және кірпіштік саз кендері сай келеді. Шыңғысалды синклинорийі мен Шыңғыс- Тарбағатай мегаантиклинорийінің батыс бөлігін тұтас қамтитын палеозой жыныстарынан түзілген. Мұнда карбонның порфирлі гранитоидтарының ұсақ интрузияларымен байланысты келетін мысты-порфирлік типті плутогенді-гидротермальды рудалану (Көктасжал кен орны) және колчедандық типке жақындайтын ұсақ мыс кен орындары анықталған. Ұлытау-Жезқазған аймағының геологиялық құрылымы тау жыныстарының әр түрлі үш кешендерінен қалыптасқан: 1-кембрийге дейінгі күрделі дислокацияға ұшыраған метаморфтық жыныстар; 2-палеозойдың жанартаулық тұнба қатпарлы жыныстары; 3-мезозой және кайнозойдың құмтасты-сазды платформалық құрылымдары. Ұлытау-Жезқазған аймағы шегінде мыстың аса ірі кен орындары, марганецтің, қорғасын және мырыштың ірі кен орындары, темірдің, никельдің, кобальттың, көмірдің, асбестің құрылыстық және флюстік шикізаттардың орташа және шағын кен орындары, алтынның, хром, никель, мыс, платина руда түзілу белгілерінің, бейруда пайдалы қазбалары - магнезит, тальк, барит, кварц, флюорит, асбест шоғырланған. Қара және түсті металдар рудаларында күміс, рений, кадмий, таллий, германий және т.б. шашыранды элементтердің құнды қоспалары кездеседі. Темір рудалары ның жер бетіне шығып жатқан ірі орындары Қарсақбай зауыты ауданында 40 км-ге созылып жатыр. Мұнда Керегетас, Балбырауын, Қаратас, Қарашоқы және Сазтөбе кен орындары орналасқан. Керегетас және Балбырауын кен орындарының темірлі кварциттің қалынды

ғы 10 м-ден 220 м-ге баратын 5-7 горизонты бар. Бүкіл 400 км-лік өн бойындағы темірдің қоры миллиард тонна деп бағаланып отыр. Ұлытау-Жезқазған аймағы марганец рудаларының қоры бойынша Қазақстаңда негізгі аудандарға жатады. Жезді кен орны ауданында темірлі-марганецті руда белгілері бар Балажал, Емельяновское, Батыс Керегетас, Жаман Кергетас орыңдары белгілі. 20 ғ-дың 80-жылдарының ортасында Қаптыадыр тауының оңтүстігін ала Айдарлы фабен-синклиналінде марганецтің жаңа кен орындары (Богач, Тур 1, Тур II және т.б.) ашылды. Қазіргі танда мыс рудалы формацияларының ішіндегі өнеркәсіптік маңыздысы - Жезқазған рудалы формациясы. Осы формацияның Жезқазған, Жыланды тобы ( Итауыз, Сарыоба, Қарашошақ, Қыпшақбай, Аралбай, Жаманайбат және т.б. ұсақ кен орындары төменагі, орта және жоғарғы карбон және төменгі пермьнің терригендік шөгінділеріне байланысты түзілген. Никель және кобальт кен орындары Шайтантас, Ешкіөлмес, Талдысай массивтерінің желмен үгілген гипербазиттері негізінде шоғырланған, бетін миоцен шөгінділері жапқан. Шу-Сарысу ойпаңының шығыс жапсарындағы кең алаптағы көне үгілу қыртысында бокситтің қоры анықталуда. Жезқазған-Ұлытау өңірінде жанғыш пайдалы қазындылардан Байкоңыр ауылының маңында юраның коңыр көмір кені (Байкоңыр және Қияқты кені) кездеседі. Қоры 100 млн т. шамасында. Шұбаркөл кенішіндегі көмір қоры 1,7 млрд т. деп есептеледі. Байкоңыр поселкесінен оңтүстік-батысқа қарай 170 км жерден Оңтүстік-Торғай мұнай-газ провинциясы (Құмкел тобы) ашылды. Шу-Сарысу ойпаңынан 14 мұнайлы-газды мүмкіндігі мол құрылымдар анықталды және Шу көтерілімінен Придорожное газ кен орны ашылды.

Геологиясы

Климаты тым континенттік және өте құрғақ. Негізгі климат түзуші факторлардың бірі - күн сәулесінің ұзақтығы, ол жылына 2300-2500 сағат; ең жоғары орта айлық мәні шілдеге келеді. Жылдық жиынтық радиация мөлшері 110-120 ккал/см ², шашыранды радиация 45-50 ккал/см ². Облыс аймағы негізгі үш түрлі ауа массалары ықпалында болады: арктикалық, полярлық (қоңыржай белдеу ауасы), тропиктік. Жылдың суық мезгіліндегі ауа райының қалыптасуына азия антициклонының батыс тармағы үлкен әсерін тигізеді. Қыста ашық ауа райы басым. Ең суық ай - қантардың орташа температурасы Солтүстікте - 18°С, Оңтүстікте - 14°С байқалады. Абсолюттік минимум - 52°-44°С аралығында ауытқиды. Көктемдеде антициклондық ауа райы режимі сақталып, құрғақ әрі желді ауа райы қалыптасады: күндіз өте жылы, түнде үсік байқалады. Жалпы көктемгі ауа райы тұрақсыздығымен ерекшеленеді. Жазда Орталық Қазақстанның дала аймағы тұсындағы ауа массалары қатты қызып, бұлтсыз, ашық әрі ыстық ауа райы орнайды. Ең жылы ай - шілденің орташа температурасы Солтүстікте + 18°С, Оңтүстік аймағында +22°С болады. Ең жоғары температура +40-43°С мөлшерінде. Жоғары температура (30°С және одан жоғары) шілдеде орта шамамен 7-8 күннен, 10-15 күнге дейін созылады. Ауа температурасының орташа жылдық мөлшері 1,2-3,5°С аралығында. Жылы мерзім ұзақтығы облыстың қыратты бөліктерінде (Қарқаралы, Ақтоғай таулы аймақтары) 198 күннен - 207-220 күнге (Ұлытау, Жаңаарқа, Шет аудандары) дейін ауытқиды. Аязсыз мерзім ұзақтығы тиісінше 90-100 және 110-135 күнге жақын. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығының ең жоғары мәндері қыста байқалады. Облыс аймағында қарашадан наурызға дейін оның орта айлық мөлшері 78-82%. Жылы мерзімде салыстырмалы ылғалдылық Солтүстік бағыттан Оңтүстікке қарай кемиді. Маусым-шілде айларында ең төмен орташа айлық мөлшері 53-58% байқалады. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері көпшілік жерде 200-300 мм, Шығыс бөлігінде 330 мм түседі. Ең жоғары айлық орташа мәні шілдеде 40-47 мм, ең төмені қаңтарда 8-18 мм. Көктемде жылдық жауын-шашынның 25% жауады. Жазда жауатын мөлшері (маусым-тамыз) 120 мм, яғни жылдық норманың 40%-ын құрайды, әрі нөсерлі болады. Қыркүйекте 23 мм, қазанда 27 мм жауын-шашын жауады. Ең бірінші қар жаууы қыркүйектің бірінші онкүндігінде байқалады. Желдің орташа жылдық жылдамдығы - 5,5 м/сек. Ең жоғары айлық орташа мәні наурызда - 6,8 м/сек, сәл төмен мөлшері ақпан мен желтоқсанға келеді (6,5 және 6,1 м/сек). Ең бәсең жел жылдамдығы тамызда - 4,3 м/сек. Жылы мерзімдегі жел режимінің қалыптасуы айқын білінбейтін төмен қысымды бариқалық өріспен байланысты. Қарашадан наурызға дейін айлық орташа жел жылдамдығы өсіп отырады; Қарағандыда оның ең жоғары көрсеткіші 37 м/сек. және шамамен 20 жылда бір қайталанады. Облыс аймағының басым бөлігінде күшті жел соғуы (15 м/с және одан жоғары) үш күннен аспайды. Ал Қарағандыда ондай күндер саны наурызда 5-6 күнге созылады. Қыста жиі боран байқалады, боранды күндер саны 21-38-ге дейін жетсе, кейде 50 күнге дейін барады. Жылы маусымда құрғақшылық, желді жағдайда шаңды дауыл қалыптасады. Жыл бойынша ондай күндер саны орта есеппен 1-ден (Қарқаралы) 12-17 күнге дейін (дала аймақтарында) байқалады. Шөлейтті, шөлді аймақтарында шаң дауылды күндер саны жылына 20-38 күнге дейін жетеді. Жазда, кейде көктем мен күз мезгілдерінде облыс аумағында найзағай байқалып, дауыл, нөсер жаңбыр, бұршақпен қабаттасады. Жылына найзағайлы күндер саны 20-24 күн, ал Қарқаралыда 28 күн мөлшеріңде. Ең жиі байқалатын кезең жаз, оның ішінде шілде айы (6-8 күн). Найзағайдың орташа ұзақтығы - 1,8 сағат. Бұршақ жылы мерзімде сирек байқалады; әрі біркелкі емес, ені мен ұзындығы бірнеше шақырым жолақпен жауып өтеді. Орта есеппен жыл бойы бұршақ жауған күндер саны 2-3, кейде 4-8-ге жетеді. Күз, көктем айларында жер беті қатты суынып, антициклондық ауа райы жағдайында тұман қалыптасады. Облыста жылына тұманды күндер саны 16-28 күн аралығында болса, Қарағандыда шамамен 37 күн, ал ең жоғары айлық орташа көрсеткіші - наурызда. Облыс климатының айқын білінетін ерекшелігінің бірі - қуаңшылық. Күшті қуаңшылық орта есеппен 10-12 жылда бір қайталанады. Сәуірден қыркүйекке дейін аңызақ жел соғатын күндер саны 60-100 күн аралығында. Аңызақ, құрғақ желдер жазда Солтүстіктен келген арктикалық ауа массаларынан қалыптасады. Ауыл шаруашылығына үлкен шығын әкеледі. Облыс аймағындағы қыс кейбір жылдары тым қатаң болып, 5-5,5 айға созылады. Тұрақты қар жамылғысы әдетте қарашаның ортасында қалыптасып, 110-150 күндей жатады. Қаңтарда аяз күшейеді, -25°С және одан төмен температуралы күндер саны аймақ бойынша қыс ішінде 40-50 күннен (Солтүстікте), 10-15 күнге дейін (Оңтүстікте) ауытқиды, ал кейбір жылдары айына 20-25 күнге дейін жетеді. Қар жамылғысының орташа қалыңдығы - 20-26 см-ден 10-15 смге Солтүстіктен Оңтүстікке өзгереді. Қарлы жылдары оның қалындығы таулы аймақтарда 40-50 см-ге жетеді. Көктем наурыздың екінші жартысында басталып, 1,5-2 айға созылады. Орташа тәуліктік ауа температурасының 0°С көтерілуі әдетте 4-10 сәуірде байқалады. Қар жамылғысының ерте еруі - 16-28 наурызда, кеш еруі - 20-25 сәуірде. Түнгі үсіктің түсуі мамырдын 23-28-нде аяқталады. Жазы 3-4 айға созылып, ыссы әрі құрғақ болады. Күзі қыркүйектің басынан қазанның аяғына дейін созылады, әрі жазға қарағанда куаң келеді. Бұл айдың орташа температурасы Солтүстіктен Оңтүстіке қарай 10°-14°С аралығыңда өзгереді. Әдетте, айдың бірінші онкүңдігіңде түнде тұрақты үсік басталады. Жылу мен ылғал таралуына байланысты, облыс аймағы 4 климаттық ауданға бөлінеді: қоңыржай-салқын қуаң ұсақ шоқылы; қоңыржай-жылы қуаң ұсақ шоқылы; қоныржай-жылы өте қуан. Біріншісіне біршама ылғалды, алайда ылғалды өсімдіктің еркін өсуіне жеткіліксіз таулы аймақ (Қаркаралы, Актоғай) жатады. Гидротермиялық коэффициент (ГТК) - 0,7-0,8; әсерлі температуралар жиынтығы (яғни орта тәулік температурасы +10°С жоғары) 2000°С жуық. Өсімдіктердің өсіп-өну мерзім ұзақтығы орта шамамен 130 күн. Агроклиматтық жағдайы ерте себілетін жаздық дәнді дақылдар, қарақұмық, орамжапырақ, картоп, қияр т.б. өсіруге қолайлы. Жер бедеріне байланысты, көпшілік шаруашылықтар мал шаруашылығымен, онымен қоса, егіншілікпен шұғылданады. Қоныржай-жылы қуаң ұсақ шоқылы аудан - облыстың неғұрлым ойпаң өңірін қамтиды. Оған Бұқар жырау, Абай, Нұра, Осакаров ауданының Солтүстік-Шығыс, Қарқаралы ауданының Солтүстік-Шығыс кіреді. ГТК - 0,7-0,8. Әсерлі температуралар жиынтығы 2000-2200°С. Өсімдіктердің өсіп-өну мерзім ұзақтығы 130-135 күн. Қоңыржай-жылы өте қуаң ауданға Осакаров ауданының басым бөлігі, Жаңаарқа ауданының Солтүстік, Қарқаралы ауданының Оңтүстік-Шығысы жатады. ГТК - 0,5-0,7. Әсерлі температуралар жиынтығы (+10°С жоғары) 2000-2600°С. Осакаров ауданында егіншілік кеңінен дамыған. Жылы өте қуаң аудан облыстың Батыс және Оңтүстік аймақтарын (шөлейтті, шөлді) толығымен қамтиды. ГТК - 0,5-0,7. Әсерлі температуралар жиынтығы 2200-2800°С. Мұнда қой шаруашылығы басым дамыған.

Өзендері мен көлдері

Қарағанды облысы өзендерінің ішіндегі шаруашылыққа маңыздылары Балқаш - Ертіс суайрығынан басталып, Теңіз - Қорғалжын көліне құятын Нұра, оның сол салалары - Шерубайнұра және Құланөтпес пен Көң өзендері. Сонымен қатар Қарасор көлі алабының өзендері - Жарлы, Қарқаралы, Талды және Ертіс алабына жататын Есіл, Өлеңті, Шідерті, Түндік өзендерінің де маңызы айтарлықтай. Облыстың батыс жағын суландыруда Сарысудың, Терісаққан, Торғай, Ұлы Жыланшық өзендерінің Жоғарғы ағыстарының және Байқоңыр, Қалмаққырылған, т.б. көптеген кіші өзендердің маңызы өте зор. Облыстың оңтүстік-шығысын Мойынты, Жәмші, Тоқырауын, Қусақ, т.б. өзендер суландырады. Өзендерінің суы аз, тек көктемде қар еріген кезде ғана суы молаяды да біраз күн тасиды. Жаз ортасында кіші өзендер саязданып, сулары кермектеніп, қарасуларға бөлініп қалады, кіші өзендер тартылып қалады.

Қарағанды облысында жалпы ауданы 926 км ² болатын 1910 көл бар (бұрынғы Теңіз ауданын қоспағанда). Олардың 90%-ы облыстың солтүстік аудандарында шоғырланған. Облысты екіге бөлетін 48 параллельден оңтүстікке қарай тек 108 көл ғана бар. Барлық көлдердің тек 131-інің ғана ауданы 1 км ²-ден асады. Оларда 576 млн м ³ су жиналады. Көлдердің көпшілігі көктемде суға толып, жазда құрғап, күзде сорға айналады. Ірілері: Балқаш, Қарасор, Қыпшақ, Керей, Қарақойын, Қияқты, Шошқакөл, Балықтыкөл, Шыбынды, Тассуат, Ащысу. Облыста 460 тоған мен бөген бар. Олардың ірілері: Нұра өзеніндегі Самарқан, Шерубайнұра, Жартас, Самар, Кеңгірдегі Кеңгір, Жезді, Атасудағы Қылыш, Сарысаздағы Ақтасты, Поливное, Қумоладағы Қарсақпай бөгендері. Ертіс - Қарағанды - Жезқазған каналдары Атасу кентіне дейін салынды. Оның бойында 6 бөген бар. Жер асты тұщы сулары кеңінен пайдаланылады.

Облыс аймағында 1600-ге жуық көл бар, оның ішінде 200-ден астамының ауданы 1 шаршы км-ден асады. Облыс жерінің онтүстік-шығыс бөлігінде су айдыны көлемі жағынан Қазақстаңдағы үшінші көл - Балқаш жағалауы кіреді. Көл Батыстан Шығысқа қарай созылыңқы (614 км) орналасқан. Ауданы 18,2 мың км ², су көлемі 106 км ³, су айдынының теңіз деңгейінен биіктігі 342 м. Тереңдігі 6-12 м-ден (Батыс), 15 м-ге дейін (Шығыс) ауытқиды, ең терең жері - 26 м. Тұздылығы біркелкі таралмаған, Батыс бөлігі Іле өзенінің суымен тұщыланады, Шығысында тұздылық мөлшері 5г/л дейін жоғарылайды. Антропогендік әсерден Балқаш көлінің деңгейі 2 м төмендеп, суының сапасы да нашарлаған. Аласа таулы және қыратты суайрықтар мен үлкен тұйық ағынсыз алап көлдеріне қарағанда, анғарлық-арналық көлдер түрі көп тараған. Айдын ауданы 0,5-1,5 м ² ұсақ көлдер куаң жылдары жазда кеуіп қалады. Көлдер суының орта минералдылығы 1-10 г/л аралығында. Облыстың аласа таулы және қыратты Шығыс, Оңтүстік-Шығыс аймақтарындағы көлдердің қазаншұңқырлары кіші, таяз, аласа жағалаулы болып келеді. Қуаң жылдары олар құрғап қалады. Неғұрлым терең көлдерінің суы жыл бойы сақталады (Үлкенкөл). Үлкен тұйық ойыстардағы көлдер бежі және жер асты су ағындарының негізі болып саналады. Солардың бірі - Қаркаралы ауданында орналасқан Қарасор адырлы-жазықты тұйық ойыс. Ол өңірде 50-ге жуық (Қарасор, Саумалкөл, Балықтыкөл, т.б.) көлдер бар. Орта тереңдіктері 1 м, кей жерде 4-5м, орта тұздылығы 35-41 г/л. Көл түбінде емдеу мақсатында пайдаланатын күкіртгі-сутекті шипалы балшық тұнған. Облыстың Солтүстік-Батысында мына көлдер орналасқан - Шошқакөл, Барақкөл, Саумалкөл, Құнақай, Әжібексор, Тассуат т.б., Солтүстігінде Шыбынды, Қаракөл, Оңтүстік-Батысында - Дөңсары, Алакөл, орталық аймағында - Көктіңкөлі т.б. Тұздылығына байланысты олардың суы аса пайдаланылмайды. Облысты сумен тұрақты қамтамасыз етуде су қоймалары мен каналдардың маңызы зор. Су қоймалары: Самарқан (Нұра өзені), Шерубай-Нұра (Шерубай-Нұра өзені), Кеңгір (Кеңгір өзені), Жезді (Жезді өзені) т.б., сонымен қоса кіші өзендерде көптеген тоғандар салынған. 1973 жылдан бері облыс аймағында Ертіс-Қарағанды каналы жұмыс істейді. Бұл алып гидротехникалық құрылымның (суды төменнен жоғары деңгейге тасымалдайды) ұзындығы 458 км. Орта шамамен 75 м ³/с су тасымалдап, Қарағанды, Теміртау сияқты ірі, және кіші қалаларды сумен қамтамасыздандырады. Су тасымалдау үшін 20-ға жуық насос стансалары іске қосылған. Облыс аймағында беткі су қорлары жеткіліксіз болғандықтан, жер асты суларының маңызы зор. Әр түрлі тереңдіктерде, яғни 10-100 м аралығында өспе су көздері мол. Бірақ көпшілік аймақта (шөлейтті, шөлді) олардың минералдылығы, оның ішінде кермектік қасиеті жоғары болғандықтан, ауыз су ретінде қолдану біраз қиындық келтіреді. Облыс аймағыңда 200-600 м жер қыртысы қабаттарында көзі тереңде жатқан жер асты сулары кең таралған. Олардың шаруашылықта кеңінен қолданылуы техникалық тұрғыдан әлі шешілмеген. Аймақта ғасырлардан бері пайдаланып келе жатқан көптеген құдықтар қолданылады (мал шаруашылығында). Олардың тереңдігі орта шамамен 4-10 м, сағатына шамамен 300-500 л су бере алады.

Топырақтары

Қарағанды облысының солтүстігіндегі дала белдемінде оңт-тің карбонатты қара және күңгірт қоңыр, қоңыр топырақтары қалыптасқан. Қарқаралы, Кент, Бақты, Қу, т.б. тауларда таудың қара топырағы тараған. Облыстың орталық өңірін алып жатқан шөлейтті белдемде сортаңды карбонатты қоңыр, ашық қоңыр топырақ басым. Облыстың оңтүстік шөл белдемінде сұр және сұрғылт қоңыр топырақ тараған. Өзен аңғарларында шалғынды қоңыр топырақ түрлері кездеседі.

Қазіргі кезенде аймақтың демографиялық дамуының басты ерекшелігі тұрғындардың абсолютті санының динамикалық өзгеріп отыруымен сипатталады. Республика тұрғындарының 1989-1992 жыддар аралығында өсіп-енуінің орташа жылдық қарқыны 0,7%-ға жетсе, 1999 ж. орташа жылдық төмендеу қарқыны 0,9%ды құрады. Келесі жылдары тұрғындар санының төмендеу деңгені шұғыл түрде азайды. 2005 ж. алғаш рет тұрақты өсім көрсеткіші тіркелді.

Бұл кезең халық санының азаюына себепші болған қолайсыз демографиялық жағдаймен сипатталады. Қазақстан Республикасы тұрғындар санының тіркелуі бойынша 1999 ж. Орталық Қазақстан тұрғындарының саны 1 410 218 адам, яғни 1989 жылмен салыстырғанда 19,1%, келесі жылдары тағы 5,6%-ға азайып, 2006 жылдың басында 1 331 702 адамға түсті. Аймақта қалаға шоғырлану үрдісі жалғасып жатыр. Облыс тұрғындарының құрамында кала тұрғындарының үлесі үнемі өсуде, ал ауыл тұрғындарының үлес салмағы керісінше азаюда. Мысалы, егер 1989 ж. қала мен ауыл тұрғындары санының қатынасы 82,1% және 17,9% болса, 2006 жылдың басында - 83,8% және 16,2% болды. Ұлттық құрылымда 1980 жылдың аяғында басталған аймақтың компоненттерінің абсолютті және қатысты көрсеткіштердің өзгеру үрдісі жалғасуда. Егер 1989 - 2005 ж. аралығында қазақтардың абсолютті саны 18,4%-ға өсіп, 551 536 адамға жетті, ал аймақ тұрғындарының құрамындағы үлесі 41,4%-ды құрады, бұл көрсеткіш 1989 ж. 25,8% болған еді. Орыстардың саны 553 058 адамға дейін немесе 48%-ға жуық азайған, ал үлес салмағы 41,5%-ға тең болды, бұл көрсеткіш 1989 ж. 46,9% болатын. Аймақтың басқа да көптеген этностарының абсолютті саны да азайды: немістер 4 есе (1899 ж. - 159 208 адам; 2005 жылдың басында - 40 135 адам); белорустар - 2 есеге жуық (35331 -ден 18229-ға); украиндықтар - 2 есе (128547-ден 67496-ға); татарлар - 1,5 есе (52769-дан 35640-қа); корейлер 1,1 есе (14672-ден 13519-ге-түскен) азайған.

Аймақтың ұлттық құрамында төмендегі ұлттардың үлес салмағы да өзгерді: немістер 1989 жылғы 9,1%-дан 2005 жылдың басында 3%-ға; белорустар - 2%-дан 1,4%-ға; украиндар - 7,4%-дан 5,1%-ға; татарлар - 3%-дан 2,7%-ға; корейлер - 0,8%-дан 1%-ға дейін өзгерген. Орталық Қазақстан тұрғындарының табиғи қозғалыс ерекшелігі аталған аймақтың ұлттық құрамындағы орыс тұрғындарының үлес салмағының жоғары болу ерекшелігіне байланысты. Табиғи өсім қазақтар (13,5 промилле) мен өзбектер (22,0 промилле) арасында біршама жоғары деңгейде; жыл сайын орыстардың (-4,9 промилле), украиндар мен белорустардың (-8,6 промилле) сан жағынан азаюы байқалуда. 90-жылдардың 2-жартысында табиғи өсім коэффициенті бірыңғай теріс мәнге ие болды, яғни аймақта адамдар өлімі туу санына қарағанда жоғары еді. 2002 жылдан бастап, бұл көрсеткіштер тұрақты түрде оң динамиканы көрсете бастады, алайда өсім деңгейі төмен болды - 1,44 промилле (1000 тұрғынға шаққанда).

Жалпы республика бойынша жүрген миграция үрдісі Орталық Қазақстан өнірінде қамтыды. 1991-2003 жылдар аралығында ішкі миграция сальдосы -313 838 адамды құрады.

Халықтың орналасуы аймақ бойынша біркелкі емес. Облыс халқының орташа тығыздығы 1 шаршы км-ге 3,1 адамнан келеді. Қарағанды- Теміртау өнеркәсіпті ауданы аймағында бұл көрсеткіш 80 адамнан асты. Облыстың солтүстік және орталық бөлігінде халық тығыздығы 1 шаршы км-ге 5-6 адамнан келеді. Бұкар жырау, Осакаров және Абай аудандарының тұрғындары басқа аудандарға қарағанда тығыз орналасқан - 4,4; 3,5; 1 шаршы км-ге 8,9 адам. Ертіс - Қарағанды каналы аймағында, қала маңында халықтың тығыздығы біршама артты; облыс аумағының батыс бөлігінде 1 шаршы км-ге келетін орташа мөлшер 0,4 адамнан, кей жерлерде Ұлытау, Нұра ауданының батысында тығыздық көрсеткіші 1 адамнан да кем - 0,1 адам. Шығыс бөліктегі, негізінен ауыл шаруашылығына маманданған Қарқаралы ауданының жерінде халықтың орналасу тығыздығы 1 шаршы км-ге 1,3 адамнан келеді. Қарқаралы орманды шұратында халық жиірек қоныстанған.

Облыста 558 ауылдық елді мекендер бар (2004). Кеңшарлардың тарауы, шаруа қожалықтарының, өндірістік кооперативтердің, акционерлік қоғамдардың құрылуы, ауылда нарық катынастарының қиындықпен енгізілуі жекеменшік шаруашылықтардың көптеп жабылуына өз әсерін тигізді. Қазіргі уақытта тарихи қалыптасқан ауыл-селолық орналасу жүйесін қайта құру іске асырылуда.

Облыстың дала белдемінде, негізінен, бөрте жусан, бетеге, селеу және жіңішке қоңырбас, қозықұлақ, сарыбас беде, бұйырғын, жебіршөп, борпылдақ шөп, т.б. жазық жерінде қараған, тобылғы, итмұрын, қыраттарында жатаған арша, ырғай, тасжарған, т.б. бұталар өседі. Грунт суы таяу тауаралық өлкелер мен өзен аңғарларының жайылмаларын бидайық, шалғындық көде мен түлкі құйрық сияқты өсімдіктер жапқан. Қарқаралы, Кент, Қу, Бақты, Қызыларай, т.б. гранитті тауларда қарағай, ал олардың сайларында қайың, көктерек, өзен бойында түрлі тал, шілік өседі. Облыстың шөлейт белдемінде бетеге, селеу, т.б. түрлі шөп пен эфемерлер өседі. Шоқылардың тастақты беткейлерінде жусан басым. Шоқыаралық ойыстарда түрлі бұта кездеседі. Ұлытау, Қараағаш, Бектауата тауларында қайың, көк терек, қандыағаш, оңтүстігіндегі шөл далада жусан мен әр түрлі сораң шөп тараған.

Облыс өңірін арқар, елік, бөкен, қарақұйрық, қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, аққұлақ, ақкіс, сасық күзен, ақ тиін, қоян, сарышұнақ, суыр, қосаяқ, көл қамыстарында жабайы шошқа, ондатр; құстардан дуадақ, тырна, құр, шіл, бүркіт, кезқұйрық, қарақұс, күйкентай, безгелдек, үкі, жапалақ, қасқалдақ, қаз, үйрек, шағала, т.б. су құстары мекендейді. Көлдері мен өзендерінде мөңке, оңғақ, лақа, алабұға, торта, шортан, аққайран, көкбас балықтары бар. Балқаш көлінде ақ амур, ақмарқа, табан, тұқы, жайын, көксерке, қаяз, пілмай жерсіндірілген.

Кеңес өкіметі жылдары облыста жергілікті кен байлықтары мен ауыл шаруашылығы шикізатының негізінде көмір өндіру, энергетика, қара және түсті металлургия, химия өнеркәсібі, машина жасау және металл өңдеу, құрылыс индустриясы, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері дамып, облыс экономикасының негізгі салаларына айналды. Қарағанды облысының ауыл шаруашылығына пайдалануға жарамды жері 34257,1 мың га, оның ішінде егістік жер 1062,2 мың га, шабындық 389,6 мың га, жайылымы 31724,9 мың га жерді құрайды. Ауыл шаруашылығының басты салалары - жаздық астық өсіру, етті-сүтті сиыр, қой, жылқы өсіру. Өнеркәсіп орталықтарына таяу жерде қала маңына тән ауыл шаруашылығы дамыған (сүтті сиыр, құс, шошқа өсіру, картоп, көкөніс өсіру). 2002 ж. егістік аумағы (мың га) 1316,7 болды. Облысты қамтитын Сарыарқа темір жолының Ұзындығы 1827 км. Сарыарқа әуежайы облыс тұрғындарын көптеген шет елдермен және республиканың басқа қалаларымен байланыстырады. Облыс жері арқылы Павлодар - Шымкент мұнай құбыры өтеді.

Дереккөздер

Тағы қараңыз

Сыртқы сілтеме

# data[].attributes.attachment_link.title
Қарағанды облысы - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Қарағанды облысы - Қазақстан Республикасының орталығында орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлініс. 1932 ж. 10 наурызда құрылған. Жер аумағы 428 мың км 2. Тұрғыны 1 380 280 адам, орташа тығыздығы 1 км 2-ге 3,2 адамнан келеді (2018). Солтүстігінде Ақмола, Павлодар, шығысында Шығыс Қазақстан, оңтүстігінде Қызылорда, Түркістан, Жамбыл, батысында Ақтөбе, Қостанай облыстарымен шектеседі.

# data[].attributes.body
60 жыл бұрын кооператив институты (қазіргі Қарағанды экономикалық университеті) ашылды

# data[].attributes.attachment_link.title
Қарағанды экономика университеті — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Көмір геологы Александр Гапеевтің туғанына 145 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Александр Александрович Гапеев — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
65 жыл бұрын Абай қаласы құрылды

# data[].attributes.body
65 жыл бұрын Шахтинск қаласы құрылды

# data[].attributes.attachment_link.title
Шахтинск — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Шахтинск (Тентек) - Қарағанды облысындағы қала (1961 жылға дейін Тентек қала типті поселкесі). Шерубай-Нұра және Тентек өзендері аралығында, Қарағандыдан батысқа таман 50 шақырым жерде орналасқан.

# data[].attributes.body
95 жыл бұрын КОКП ОК Қарағанды көмір кен орындары базасында елдің үшінші көмір базасын құру туралы қаулы қабылдады

# data[].attributes.attachment_link.title
Қарағанды көмір бассейні — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.headline
Тамыз 1886 жыл

# data[].attributes.subject
Тамыз 1886 жыл

# data[].attributes.body
Қарағандының алғашқы дәрігерлерінің бірі Герман Алалыкиннің туғанына 140 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Герман Никанорович Алалыкин — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.headline
11 қыркүйек 1931 жыл

# data[].attributes.subject
11 қыркүйек 1931 жыл

# data[].attributes.body
95 жыл бұрын "Большевистская кочегарка" (Қазіргі "Индустриальная Караганда") газеті жарық көрді

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Индустриальная Караганда- Қарағанды облыстық газеті. Алғашқы саны 1931 ж. 11 қыркүйекте жарық көрді. 1935 жылға дейін "Большевистская кочегарка", 1935 - 63 ж. "Социалистическая Караганда" болып шықты. 1963 жылдың мамырынан қазіргі атымен шығып келеді. Aптасына 2 рет шығады.

Социалистическая Караганда ( қаз. Социалисттiк Қарағанды) - газет, Қазақстан Компартиясы Қарағанды облысы комитеті мен халық депутаттары облыстық Кеңесінің органы. Бұл атпен 1936 ж. 14 қыркүйектен бастап 1963 жылғы 30 сәуірге дейін шығып тұрды. 1936 жылға дейін-"Большевистская кочегарка", 1963 жылдан бастап " Индустриальная Караганда " деп аталды.

1. Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. - Алматы "Қазақ энциклопедиясы", 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8

2. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5

# data[].attributes.attachment_link.title
Индустриальная Караганда - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет Индустриальная Караганда- Қарағанды облыстық газеті. Алғашқы саны 1931 ж. 11 қыркүйекте жарық көрді. 1935 жылға дейін "Большевистская кочегарка", 1935 - 63 ж. "Социалистическая Караганда" болып шықты. 1963 жылдың мамырынан қазіргі атымен шығып келеді. Aптасына 2 рет шығады. Социалистическая Караганда ( қаз.

# data[].attributes.body
«Қарағанды ​​пролетариаты» (қазіргі «Орталық Қазақстан») газетінің бірінші санының шығуы

# data[].attributes.attachment_link.title
Орталық Қазақстан — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Ақын Қасым Аманжоловтың туғанына 115 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Қасым Аманжолов — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Қасым Рақымжанұлы Аманжолов

# data[].attributes.headline
Қараша 1896 жыл

# data[].attributes.subject
Қараша 1896 жыл

# data[].attributes.body
Қоғам қайраткері, журналист Абдолла Асылбековтың туғанына 130 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Осы жұрт Абдолланы біле ме екен? (Абдолла Асылбеков туралы естелік)

# data[].attributes.attachment_link.description
Абдолла Әбдрахманұлы Асылбеков (1896-1937) Қарағанды облысының Нұра ауданында туған. Мемлекет және қоғам қайраткері. К.А.Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясында, Г.В.Плеханов атындағы коммунистік университетте (Ленинград) оқыған. Сәкен Сейфуллинмен бірге «Жас қазақ» ұйымын құрысқан, «Тіршілі

# data[].attributes.headline
7 қараша 1876 жыл

# data[].attributes.subject
7 қараша 1876 жыл

# data[].attributes.body
Қоғам қайраткері, қазақтың тұңғыш әділет шебері Жақып Ақбаевтың туғанына 150 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Жақып Ақбаев — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.headline
20 желтоқсан 1916 жыл

# data[].attributes.subject
20 желтоқсан 1916 жыл

# data[].attributes.body
Қазақ жазушысы Мұқан Иманжановтың туғанына 110 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Мұқан Иманжанов — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Ақын және прозашы Әуезхан Көшімовтің туғанына 115 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Әуезхан Көшімов — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Әуезхан Көшімов (1911, 15 желтоқсан, Жезқазған облысы, Шет ауданы, Босаға ауылы - 1993) - ақын.

# data[].attributes.body
Жазушы Баубек Бұлқышевтің туғанына 110 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Баубек Бұлқышев — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
ҰОС қатысушысы, үш дәрежелі Даңқ орденінің иегері Муташ Сүлейменовтің туғанына 105 жыл

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Академия “Bolashaq”

# data[].attributes.attachment_link.title
Батырдың мәңгі даңқы: Сүлейменов Муташ – Академия “Bolashaq”

# data[].attributes.attachment_link.description
Мұташ Сүлейменов 1921 жылы 10 қыркүйекте Қарағанды облысы Нұра ауданы Казгородок ауылында дүниеге келген.

# data[].attributes.body
Ғалым, геолог, геология-минералогия ғылымдарының докторы Магавья Ермековтың туғанына 105 жыл

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Мағауия Әлімханұлы Ермеков (01.09.1921 ж., 6-ауылы, Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы - 2006 жыл, Қарағанды ) - геология- минералогия ғылыдармының докторы (1968), профессор (1970), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспонденция мүшесі (1983).
Арғын тайпасы, Қаракесек руының Сары Танас бұтағынан шыққан.
Қазақ тау-кен металлургия (1950, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) институтын және осы институттың аспирантурасын (1958) бітірген. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Қарағанды қаласындағы "Қазақкөміргеология" тресінде геолог, аға геолог, топ жетекшісі (1950-57), Қазақстан Ғылым Академиясының Қарағанды қаласындағы химия-металлургия институтында кафедра меңгерушісі (1958-63) және Қазақ тау-кен өнеркәсібінің қауіпсіздігі ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі (1963-70), Қарағанды политехникалық институтында (1970-89, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1989 жылдан осы институттың профессоры.

1967 ж. " Газоность угленосных отложений и газообильность шахт Карагандинского бассейна" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми еңбектері көмір алаптарындағы газды қабаттарды барлау, онымен күрес жүргізу мәселелеріне арналған. Қарағанды көмір бассейнінің газды қабаттарының картасын жасаған. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған.

http://www.inform.kz/kaz/article/2208204(қолжетпейтін сілтеме)

1. "Қаракесек шежіресі", екінші том, Павлодар, "ЭКО" ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы - 500 дана. 2017

2. "Қазақстан": Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

# data[].attributes.attachment_link.title
Мағауия Әлімханұлы Ермеков - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия - ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет Мағауия Әлімханұлы Ермеков (01.09.1921 ж., 6-ауылы, Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы - 2006 жыл, Қарағанды ) - геология- минералогия ғылыдармының докторы (1968), профессор (1970), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспонденция мүшесі (1983). Арғын тайпасы, Қаракесек руының Сары Танас бұтағынан шыққан.

# data[].attributes.body
95 жыл бұрын Карлаг құрылды

# data[].attributes.attachment_link.title
Қарағанды еңбекпен түзету лагері — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Қарағанды еңбекпен түзету лагері — 1930 жылы ұйымдастырылған. 1930 жылдың мамыр айында КСРО ХКК «Қазақ еңбекпен түзету лагерлерін ұйымдастыру туралы» Қаулысы қабылданды. Құжатта: «саяси-шаруашылық және аграрлық-мәдени, Қазақстандағы ОГПУ-дың ерекше мақсаттағы лагерлері Қарқаралы округіндегі мәжбүр ету арқылы жұмыс істету лагерлері жанындағы үлкен аралас құрылатын кеңшарларды ескере отырып, Халық комиссарлар кеңесі қаулы етеді:

# data[].attributes.body
Жазушы, журналист Владимир Литвиновтың туғанына 90 жыл

# data[].attributes.attachment_link.title
Литвинов, Владимир Иванович (писатель) - Википедия

# data[].attributes.attachment_link.description
В Википедии есть статьи о других людях с такой фамилией, см. Литвинов; Литвинов, Владимир; Литвинов, Владимир Иванович.