# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gezegenimizin atmosferi tıpkı bir sera gibi çalışır. Yeryüzüne ulaşan güneş ışınlarının neredeyse yarıya yakını yeryüzünden yansır. Atmosferimiz, sera gazı olarak da nitelendirilen karbondioksit, metan, su buharı, ozon, azot oksit vb. gazlar sayesinde yeryüzünden yansıyan güneş ışınlarının bir kısmını tekrar yeryüzüne gönderir. Bir battaniye işlevi gören sera gazları sayesinde yeryüzündeki ortalama sıcaklık, insanlar, hayvanlar ve bitkilerin hayatını sürdürmesine imkân verecek bir ısı düzeyini, 15°C'yi yakalar. Sera gazları olmasaydı, yeryüzünün ortalama sıcaklığı -18°C civarında olurdu. Sera gazlarının bu doğal etkisi "sera gazı etkisi" olarak adlandırılır.

Atmosferdeki sera gazlarının oranı, 1750'li yıllarda başlayan sanayi devrimi sonrasında artmaya başlamış, karbondioksit oranı %40'lık bir artış göstererek 280 ppm'den 394 ppm'e ulaşmıştır. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'ne (IPCC) göre karbondioksit oranındaki artış öncelikle fosil yakıt kullanımından kaynaklanıyor. Kayda değer ikinci etken, başta ormansızlaşma olmak üzere arazi kullanımındaki değişimdir.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli, insan faaliyetlerinin atmosferde yarattığı etkinin sonucunda küresel ortalama sıcaklıklarda artış yaşandığını ortaya koymuştur.

Küresel İklim Değişikliğine Yol Açan Etkenler

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli, küresel iklim değişikliğinin ana nedeninin sera gazı emisyonlarında insan faaliyetleri sonucunda gözlenen artış olduğunu ortaya koydu.

Başta kömür olmak üzere fosil yakıtların yakılması, atmosferdeki karbondioksit oranının artmasındaki ana sorumludur. IPCC'ye göre 2004 yılındaki insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının %56'sı fosil yakıt kullanımında ortaya çıkan karbondioksite aittir. Ormansızlaşma da %17'lik bir paya sahiptir .

Fosil yakıtlar arasında ana sorumlu olarak "kömür" karşımıza çıkar. Küresel ölçekte birincil enerji talebinin %27'si kömürden sağlanırken, enerji kaynaklı sera gazı emisyonlarının %43'ü kömür kaynaklıdır. Kömürü %36 ile petrol, %20 ile doğalgaz takip eder . Kömür, üretilen bir birim enerji başına doğalgazın 1,7 katı CO ₂ 'yi atmosfere salar.

İklim Değişikliğinin Etkileri

İklim değişikliğinin etkisi sıcaklıklardaki artıştan ibaret değil. Kuraklık, seller, şiddetli kasırgalar gibi aşırı hava olaylarının sıklığı ve etkisinde artış, okyanus ve deniz suyu seviyelerinde yükselme, okyanusların asit oranlarında artış, buzulların erimesi gibi etkenler sonucunda bitkiler, hayvanlar ve ekosistemlerin yanı sıra insan toplulukları da ciddi risk altındadır.

Bilim dünyası, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerini en aza indirmek için ortalama sıcaklıklardaki artışın azami 2°C ile sınırlanması gerektiğini belirtiyor. Bu hedefin tutturulması için atmosferdeki CO ₂ oranının 450 ppm seviyesini aşmaması gerekiyor.

Mevcut politikalar ve uygulamalar ile bu orandaki artışın devam edeceği öngörülüyor. Dünya Bankası karbondioksit emisyonlarının şu andaki artış hızıyla 2060 yılında ortalama sıcaklıklardaki artışın 4°C'yi bulacağı uyarısını yaparken, bu artışın etkilerinin özellikle yoksul kesimlerce hissedileceğini belirtiyor.

# data[].attributes.attachment_link.description
Gezegenimizin atmosferi tıpkı bir sera gibi çalışır. Yeryüzüne ulaşan güneş ışınlarının neredeyse yarıya yakını yeryüzünden yansır. Atmosferimiz, sera gazı olarak da nitelendirilen karbondioksit, metan, su buharı, ozon, azot oksit vb. gazlar sayesinde yeryüzünden yansıyan güneş ışınlarının bir kısmını tekrar yeryüzüne gönderir.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Culture: the ultimate renewable resource to tackle climate change

Climate change is one of the major challenges of our time. This is also true for the cultural and natural heritage of humanity.

Yet culture is a key resource for mitigating and adapting to climate change.

UNESCO is fully committed to addressing the impact of climate change on culture, and to enhancing the potential of culture for global climate action, through natural areas protected by the World Heritage Convention, the safeguarding of intangible heritage and traditional knowledge, and support to cultural institutions and actors, drawing on all its international conventions in the field of culture.

Unsplash /Toomas Tartes

International Co-sponsored Meeting on Culture, Heritage & Climate Change 6-10 December 2021

UNESCO has joined forces with the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) and the International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) to organize this meeting with a view to further contribute to the integration of Culture in the international climate agenda, including the future IPCC Assessment Reports and the Special Report on Climate Change and Cities.

.

We must act collectively to protect cultural heritage from the growing effects of climate change. UNESCO’s natural World Heritage sites and intangible heritage practices play an important role in protecting the environment and conserving biodiversity

Audrey Azoulay Director General of UNESCO

Quantifying climate benefits from UNESCO World Heritage forests

UNESCO World Heritage forests can continue to be reliable carbon sinks if they are effectively protected from local and global threats. The high profile, global reach, and inspirational power of World Heritage sites underpin a strong case for action. The successful implementation of actions to protect these forests requires the mobilization of key stakeholders (e.g., governments, civil society, Indigenous Peoples, local communities and the private sector) to develop sustainable financing and investments and promote interdisciplinary knowledge-sharing for decision-making.

UNESCO

URBAN SOLUTIONS

Adapting Cities for Climate Resilience

violetkaipa/Shutterstock.com

Facts and figures

190

million tons of CO2 absorbed each year

by forests in

257

natural World Heritage sites

Of 318

World Heritage cities

nearly

1/3

are coastal and are impacted by climate change

Climate Action for World Heritage

World Heritage properties serve as climate change observatories to gather and share information on applied and tested monitoring, mitigation and adaptation practices. The global network of World Heritage also helps raise awareness on the impacts of climate change on human societies and cultural diversity, biodiversity and ecosystem services, and the world’s natural and cultural heritage.

Simon Berger

Climate Action for intangible heritage

'Operational principles and modalities for safeguarding intangible cultural heritage in emergencies’ were adopted in 2020 by the General Assembly of States Parties to the 2003 Convention. They highlight the dual role of intangible cultural heritage in emergencies, both as being under threat and as a valuable resource drawn on by communities to help them prepare for, respond to and recover from various types of emergency situations, including those related to climate change.

Bastian AS/Shutterstock.com*

Latest publications

World Heritage forests: carbon sinks under pressure

UNESCO

IUCN

World Resources Institute

2021

UNESCO

English

French

Portuguese

# data[].attributes.attachment_link.description
UNESCO has joined forces with the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) and the International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) to organize this meeting with a view to further contribute to the integration of Culture in the international climate agenda, including the future IPCC Assessment Reports and the Special Report on Climate Change and Cities.

# data[].attributes.attachment_link.description
Protecting and safeguarding the world's cultural and natural heritage and supporting creativity and dynamic cultural sectors are fundamental to addressing the challenges of our time, from climate change to poverty, inequality, the digital divide and ever more complex emergencies and conflicts. UNESCO is convinced that no development can be sustainable without a strong culture component.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Bağlandığınız bilgisayar bir web filtresi kullanıyorsa, *.kastatic.org ve *.kasandbox.org adreslerinin engellerini kaldırmayı unutmayın.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kültürel Miras nedir? (Makale) | Khan Academy

# data[].attributes.attachment_link.description
Matematik, sanat, bilgisayar, ekonomi, fizik, kimya, biyoloji,tıp, finans, tarih ve daha fazlasını ücretsiz olarak öğrenebilirsiniz. Khan Academy kar amacı gütmeyen bir kurumdur ve amacı herkese, her yerde, dünya standartlarında ve bedelsiz eğitim eğitim sunmaktır.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
İzmir İli, Selçuk İlçesi sınırları içindeki antik Efes kentinin ilk kuruluşu M.Ö. 6000 yıllarına, kadar inmektedir. Son yıllarda yapılan araştırma ve kazılarda Efes çevresindeki höyükler (tarih öncesi tepe yerleşimleri) ve kalenin bulunduğu Ayasuluk Tepesi'nde Tunç Çağları ve Hittitlere ait yerleşimler saptanmıştır. Hititler Döneminde kentin adı Apasas'tır. M.Ö. 1050 yıllarında Yunanistan'dan gelen göçmenlerin de yaşamaya başladığı liman kenti Efes, M.Ö. 560 yılında Artemis Tapınağı çevresine taşınmıştır. Bugün gezilen Efes ise, Büyük İskender'in generallerinden Lysimakhos tarafından M.Ö. 300 yıllarında kurulmuştur. Hellenistik ve Roma dönemlerinde en görkemli zamanlarını yaşayan Efes, Asya eyaletinin başkenti ve en büyük liman kenti olarak 200.000 kişilik nüfusa sahipti. Efes, Bizans Dönemi tekrar yer değiştirmiş ve ilk kez kurulduğu Selçuk'taki Ayasuluk Tepesi'ne gelmiştir.

Efes antik kentinin en önemli özeliği nedir?

Doğu ile Batı arasında başlıca kapı durumunda olan Efes önemli bir liman kenti idi. Bu konumu Efes'in çağının en önemli politik ve ticaret merkezi olarak gelişmesini ve Roma Devrinde Asia eyaletinin başkenti olmasını sağlamıştır. Efes, antik çağdaki önemini yalnızca buna borçlu değildir. Anadolu'nun eski anatanrıça (Kybele) geleneğine dayalı Artemis kültünün en büyük tapınağı da Efes'te yer alır. Efes'teki Artemis Tapınağı dünyanın yedi harikasından biri olarak kabul edilir. Efes Anadolu'nun batı kıyısında, bugünkü Selçuk ilçesinin 3 km uzağında bulunan, daha sonra önemli bir Roma kenti olan antik bir Yunan kentiydi. Klasik Yunan döneminde İyonya'nın oniki şehrinden biriydi. Kuruluşu Cilalı Taş Devri MÖ 6000 yıllarına dayanır. İzmir İli Selçuk İlçesi sınırları içindeki antik Efes kenti'nin ilk kuruluşu M.Ö. 6000 yıllarına, Neolitik Dönem olarak adlandırılan Cilalı Taş Devri'ne kadar inmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve kazılarda Efes çevresindeki höyükler (tarih öncesi tepe yerleşimleri) ve kalenin bulunduğu Ayasuluk Tepesi'nde Tunç çağları ve Hittitler'e ait yerleşimler saptanmıştır. Hititler Dönemi'nde kentin adı Apasas'tır. M.Ö. 1050 yıllarında Yunanistan'dan gelen göçmenlerin de yaşamaya başladığı liman kenti Efes, M.Ö. 560 yılında Artemis Tapınağı çevresine taşınmıştır. Bugün gezilen Efes ise, Büyük İskender'in generallerinden Lysimakhos tarafından M.Ö. 300 yıllarında kurulmuştur. Hellenistik ve Roma çağlarında en görkemli dönemlerini yaşayan Efes, Asya eyaletinin başkenti ve en büyük liman kenti olarak 200.000 kişilik nüfusa sahipti. Efes, Bizans Çağında tekrar yer değiştirmiş ve ilk kez kurulduğu Selçuk'taki Ayasuluk Tepesi'ne gelmiştir. 1330 yılında Türkler tarafından alınan ve Aydınoğulları'nın merkezi olan Ayasuluk, 16.Yüzyıl'dan itibaren giderek küçülmeye başlamış, 1923 yılında Cumhuriyetimizin kuruluşundan sonra Selçuk adını almış ve bugün 30.000 kişilik nüfusa sahip turistik bir yerdir. Antik dünyanın en önemli merkezlerinden biri olan Efes, İ.Ö. 4.bine dek giden tarihi boyunca uygarlık, bilim, kültür ve sanat alanlarında her zaman önemli rol oynamıştır. Doğu ile Batı (Asya ve Avrupa) arasında başlıca kapı durumunda olan Efes önemli bir liman kenti idi. Bu konumu Efes'in çağının en önemli politik ve ticaret merkezi olarak gelişmesini ve Roma Devrinde Asia eyaletinin başkenti olmasını sağlamıştır. Ancak, Efes antik çağdaki önemini yalnızca büyük bir ticaret merkezi olarak gelişmesini ve başkent oluşuna borçlu değildir. Anadolu'nun eski anatanrıça (Kybele) geleneğine dayalı Artemis kültünün en büyük tapınağı da Efes'de yer alır. Bu tapınak dünyanın yedi harikasından biri olarak kabul edilir. Efes tarihi boyunca birçok kez yer değiştirdiğinden kalıntıları geniş bir alana yayılır. Yaklaşık 8 km²lik bir alana yayılan bu kalıntılar içinde kazı-restorasyon ve düzenleme çalışmaları yapılmış, ziyarete açık olan bölümlerdir.

1- Ayasuluk Tepesi (İ.Ö. 3. bine tarihlenen en erken yerleşim ile Bizans Devrine ait, Hıristiyanlık dünyası için büyük önem taşıyan St. Jean Kilisesi)

2- Artemision (İ.Ö. 9-4. yüzyıllara ait önemli bir dini merkez; dünyanın yedi harikasından biri olan Artemis Tapınağı)

3- Efes (Arkaik-Klasik-Hellenistik-Roma ve Bizans Devri yerleşimi)

4- Selçuk (Selçuklu, Osmanlı Dönemi yerleşimi ve bu yerleşimi barındıran, bugün önemli bir turizm merkezi olan modern kent), Antik Çağda önemli bir uygarlık merkezi olan Efes bugün de yılda ortalama 1,5 milyon kişinin ziyaret ettiği önemli bir turizm merkezidir.

Efes'teki ilk arkeolojik kazılar British Museum adına J.T. Wood tarafından 1869 yılında başlamıştır. Wood'un ünlü Artemis Tapınağını bulmaya yönelik bu çalışmalarına 1904 yılından sonra D.G. Hogarth devam etmiştir. Bugün de çalışmalarını sürdüren Avusturyalıların Efes'teki kazıları ilk olarak 1895 yılında Otto Benndorf tarafından başlatılmıştır. Avusturya Arkeoloji Enstitüsü'nün 1. ve 2. Dünya Savaşları sırasında kesintiye uğrayan çalışmaları 1954 yılından sonra aralıksız devam etmiştir. Efes'te Avusturya Arkeoloji Enstitüsü'nün çalışmalarının yanı sıra 1954 yılından itibaren Efes Müzesi de T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı adına kazı, restorasyon ve düzenleme çalışmalarını sürdürmektedir.

Görülmesi Gereken Efes Antik Kenti Yapıları:

Magnesia Kapısı

Doğu Gymnasionu ve Devlet Agorası Hamamları

Yukarı Agora (Devlet Agorası) ve Bazilika

Prytaneion - Prytaneion (Belediye Sarayı)

Domitianus Tapınağı

Pollio Çeşmesi

Memmius Anıtı

Herakles Kapısı

Kuretler Caddesi

Skolastika Hamamları

Traian Çeşmesi

Yamaç Evler

Varius Hamamları

Hadrianus Tapınağı (Hadrian Tapınağı)

Umumi Tuvalet (Latrina)

Alytarkhus Stoası

Mermer Cadde

Celcus Kütüphanesi

Mithridates Kapısı

Tetragonos Agora (Ticaret Agorası)

Mermer Cadde

Büyük Tiyatro

Liman Caddesi (Arcadiane)(Arkadiane Caddesi)

Tiyatro Gymnasionu

Liman Hamamı (Liman Gymnasiumu ve Hamamları)

Meryem Kilisesi

Çifte Kiliseleri (Konsül Kilisesi)

Saray Yapısı

Stadyum Caddesi (Stadyum ve Gymnasium)

Artemis Tapınağı

Vedius Gymnasiumu

Yedi Uyuyanlar

ST.Jean Kilisesi

İsa Bey Camii

Ayasuluk Kalesi

# data[].attributes.attachment_link.description
İzmir İli, Selçuk İlçesi sınırları içindeki antik Efes kentinin ilk kuruluşu M.Ö. 6000 yıllarına, kadar inmektedir. Son yıllarda yapılan araştırma ve kazılarda Efes çevresindeki höyükler (tarih öncesi tepe yerleşimleri) ve kalenin bulunduğu Ayasuluk Tepesi'nde Tunç Çağları ve Hittitlere ait yerleşimler saptanmıştır. Hititler Döneminde kentin adı Apasas'tır. M.Ö.