# data[].attributes.headline
อโยธยาศรีรามเทพนคร

# data[].attributes.subject
อโยธยาศรีรามเทพนคร

# data[].attributes.body
รายวิชาสังคมศึกษา 6 ส33103

เสนอ คุณครูณัฐธิดา เกิดศรี

ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2567

โรงเรียนชัยนาทพิทยาคม

# data[].attributes.headline
ประวัติศาสตร์อยุธยา

# data[].attributes.subject
ประวัติศาสตร์อยุธยา

# data[].attributes.attachment_caption
แผนที่อาณาจักรอยุธยา 

# data[].attributes.headline
สมัยอยุธยาคืออะไรกัน ? 

# data[].attributes.subject
สมัยอยุธยาคืออะไรกัน ? 

# data[].attributes.body
ความเป็นมาก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีของอาณาจักรอยุธยานั้นไม่ชัดเจน มีเพียงข้อมูลในลักษณะตำนานในเอกสารของทั้งฝ่ายไทยและต่างประเทศ อาทิ พงศาวดารเหนือในส่วนที่เกี่ยวกับพระเจ้าสายน้ำผึ้ง พงศาวดารล้านช้างที่ว่าขุนบรมได้ให้กำเนิดบุตรเจ็ดคนไปครองเมืองต่าง ๆ โดยคนที่ห้าคือ "งัวอิน" ได้ครองเมืองอโยธยา และพงศาวดารราชวงศ์หยวนที่แม้ไม่ปรากฏชื่อ "อโยธยา" แต่ปรากฏชื่อแคว้น "เซียม" และ "หลอโว้ก" ที่อาจหมายถึงแคว้นสุพรรณบุรีและละโว้

การกำเนิดอาณาจักรอยุธยาที่ได้รับการยอมรับกว้างขวางที่สุด คือ เป็นรัฐที่มีศูนย์กลางอยู่ที่กรุงศรีอยุธยาในที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา โดยเป็นการรวมอำนาจกันระหว่างอาณาจักรละโว้และอาณาจักรสุพรรณภูมิ โดยช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 19 อาจจะเพราะภัยโรคระบาดคุกคาม สมเด็จพระเจ้าอู่ทองจึงทรงย้ายราชสำนักมายังที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึงอันอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำเจ้าพระยา บริเวณหนองโสนบนเกาะที่ล้อมรอบด้วยแม่น้ำซึ่งในอดีตเคยเป็นนครท่าเรือเดินทะเล ชื่อ อโยธยา

# data[].attributes.headline
บุคคลสำคัญศรีรามเทพนคร

# data[].attributes.subject
บุคคลสำคัญศรีรามเทพนคร

# data[].attributes.headline
สภาพสังคมการปกครอง

# data[].attributes.subject
สภาพสังคมการปกครอง

# data[].attributes.headline
เศรษฐกิจผืนแผ่นดิน

# data[].attributes.subject
เศรษฐกิจผืนแผ่นดิน

# data[].attributes.headline
ศิลปวัฒนธรรมเรืองรองและวรรณกรรมประพันธกร

# data[].attributes.subject
ศิลปวัฒนธรรมเรืองรองและวรรณกรรมประพันธกร

# data[].attributes.headline
ต่างประเทศสัมพันธไมตรี

# data[].attributes.subject
ต่างประเทศสัมพันธไมตรี

# data[].attributes.headline
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (อู่ทอง) 

# data[].attributes.subject
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (อู่ทอง) 

# data[].attributes.body
ทรงเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกของอาณาจักรอยุธยาและเป็นต้นราชวงศ์อู่ทองพระราชกรณียกิจที่สำคัญ ได้แก่
1) ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี
2) ทรงจัดการปกครองราชธานีเป็นแบบจตุสดมภ์ (เวียง วัง คลัง ยา)
3) ทรงขยายอาณาจักรอยุธยาให้ใหญ่โตกว้างขวาง
4) ทรงทำนุบำรุงด้านศาสนา (บูรณะวัด ปั้นพระพุทธรูปและปางต่างๆ)

# data[].attributes.headline
สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (พระองค์ดำ)

# data[].attributes.subject
สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (พระองค์ดำ)

# data[].attributes.body
เมื่อพระชนมายุ 16 พรรษา ได้รับตำแหน่งเป็นพระมหาอุปราชหรือวังหน้า ครองเมืองพิษณุโลก พระราชกรณียกิจที่สำคัญ ได้แก่
1) ทรงประกาศอิสรภาพจากพม่า ขณะเป็นพระมหาอุปราช
2) ทรงมีชัยชนะในการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชของพม่า (ไม่สามรถระบุสถานที่รบได้อย่างแน่ชัด หากที่แนชัดอาจเป็นทุ่งหนองสาหร่าย จ.สุพรรณบุรี)
3) ทรงขยายอำนาจไปยังหัวเมืองต่าง ๆ
4) ทรงส่งเสริมการค้ากับต่างประเทศ

# data[].attributes.headline
สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ 

# data[].attributes.subject
สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ 

# data[].attributes.body
ทรงครองราชย์เป็นเวลายาวนานที่สุดของอาณาจักรอยุธยา พระราชกรณียกิจที่สำคัญ ได้แก่
1) รวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง และแยกกิจการของทหารและพลเรือน ยกเลิกเมืองหน้าด่าน
2) ทรงกำหนดศักดินาเพื่อเป็นเกณฑ์ในการกำหนดฐานะ สิทธิ หน้าที่ และความรับผิดชอบของบุคคลต่อทางราชการ และระหว่างบุคคลต่อบุคคล
3) ทรงตรากฎมนเทียรบาลว่าด้วยพระราชพิธีในราชสำนัก ตำแหน่งราชการ และกฎข้อบังคับในราชสำนัก
4) โปรดเกล้าฯ ให้นักปราชญ์และคณะสงฆ์ร่วมกันแต่งมหาชาติคำหลวง (เวสสันดรชาดก)

# data[].attributes.headline
สมเด็จพระนารายณ์มหาราช 

# data[].attributes.subject
สมเด็จพระนารายณ์มหาราช 

# data[].attributes.body
เป็นยุคแห่งความก้าวหน้าของกรุงศรีอยุธยาและเป็นยุคทองของวรรณคดี พระราชกรณียกิจที่สำคัญ ได้แก่

1) ทรงส่งเสริมการค้ากับต่างประเทศ ทำให้กรุงศรีอยุธยาเป็นเมืองท่าที่สำคัญ (ประเทศแรกที่เข้ามาเจริญสัมพันธไมตรี คือ โปรตุเกส)
2) ทรงส่งเสริมการเจริญสัมพันธไมตรีกับต่างประเทศโดยส่งทูตไปยังประเทศต่าง ๆ (ประเทศที่สำคัญที่ส่งคณะทูตไปเจริญสัมพันธไมตรี คือ ในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งปารีส ประเทศฝรั่งเศส)
3) ทรงส่งเสริมวรรณกรรม (โขนละคอน รามเกียรติ์ จากเอกสารจดหมายเหตุของลาลูแบร์ เอกอัคราชทูตฝรั่งเศส)

# data[].attributes.headline
ชาวบ้านค่ายบางระจัน 

# data[].attributes.subject
ชาวบ้านค่ายบางระจัน 

# data[].attributes.body
ในปี พ.ศ. 2309 พม่าได้ยกทัพเข้าล้อมกรุงศรีอยุธยาไว้ ทำให้ชาวบ้านอย่างเมืองวิเศษชัยชาญจำนวนหนึ่งหนีพม่ามาพบพระครูธรรมโชติที่บ้านบางระจัน แล้วช่วยกันสร้างค่ายบางระจันขึ้น โดยมีผู้นำ คือนายแท่น นายดอก นายอิน นายเมือง นายโชติ และนายทองแก้ว และชาวบ้านบางระจันที่สำคัญระดับหัวหน้า ได้แก่ ขุนสรรค์ พันเรือง นายทองแสงใหญ่ นายทองเหม็น และนายจันหนวดเขี้ยว
หลังจากรบกันมานานถึง 5 เดือน ในที่สุดพม่าได้ระดมยิงปืนใหญ่เข้ามาในค่ายและสามารถตีค่ายได้สำเร็จ วีรกรรมของชาวบ้านบางระจันได้รับการยกย่องให้เป็นวีรชนของชาติ

# data[].attributes.body
พระเจ้าอู่ทองก็กลายเป็นสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 รูปแบบของสถาบันพระมหากษัตริย์สมัยอยุธยาแตกต่างจากสมัยสุโขทัยอย่างมากระบอบการปกครองของอยุธยาเป็นระบอบการปกครองซึ่งพระมหากษัตริย์มีอำนาจเป็นล้นพ้น

สังคมในสมัยอยุธยาขึ้นอยู่กับพระมหากษัตริย์โดยตรง ซึ่งต่างกับสมัยสุโขทัยที่พระมหากษัตริย์ทรงปกครองราษฎรเยี่ยงบิดาปกครองบุตร แต่ในสมัยอยุธยาเป็นความสัมพันธ์ระหว่างเจ้ากับข้าโดยแท้ ตำแหน่งพระมหากษัตริย์เป็นตำแหน่งที่ช่วงชิงกันด้วยอำนาจทางทหาร แนวความคิดเกี่ยวกับพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ทรงเป็นเทวราชและทรงใช้พระราชอำนาจในฐานะที่ทรงเป็นสมมติเทพ กฎเกณฑ์ตลอดจนขนบประเพณีต่างๆ ได้ถูกกำหนดขึ้นเพื่อรักษาฐานะเทวราชของพระมหากษัตริย์ ทำให้พระมหากษัตริย์ทรงมีพระราชอาจเป็นล้นพ้น

# data[].attributes.headline
พ่อปกครองลูก

# data[].attributes.subject
พ่อปกครองลูก

# data[].attributes.body
ทรงอยู่ในฐานะพ่อเมือง (สังคมสุโขทัย) บิดากับบุตร และทรงอยู่ในฐานะเจ้ากับข้าโดยแท้ พระมหากษัตริย์สมัยอยุธยาเป็นตำแหน่งที่ช่วงชิงกันได้ด้วยอำนาจทางทหาร ผู้ใดมีทหารมากมักได้เสวยราชย์โดยมิได้สีบราชสันตติวงศ์กันมาแบบสุโขทัย ส่วนในความสัมพันธ์ระหว่างพระมหากษัตริย์กับสังคมในสมัยอยุธยาทรงอยู่ในฐานะต่างๆกันดังต่อไปนี้ทรงเป็นเจ้าชีวิต ทรงมีพระราชอำนาจเหนือชีวิตคนทุกคน สังเกตได้จากมีอำนาจสั่งให้ประหารชีวิตคนนั้น บุคคลอื่นจะให้อำนาจนั้นได้ก็ต่อเมื่อได้รับพระราชทานอาญาสิทธิ์จากพระมหากษัตริย์พระมหากษัตริย์อยู่ในฐานะพระเจ้าแผ่นดิน ทรงเป็นเจ้าของแผ่นดินทั่วพระราชอาณาจักรจะพระราชทานแผ่นดินแก่ผู้ใดก็ได้

# data[].attributes.headline
ปัจจัยที่เอื้ออำนวยต่อความเจริญ

# data[].attributes.subject
ปัจจัยที่เอื้ออำนวยต่อความเจริญ

# data[].attributes.body
1.สภาพภูมิประเทศ  อยุธยาตั้งอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำที่อุดมสมบูรณ์จึงเหมาะแก่การเพาะปลูก

2.ทำเลที่ตั้ง  อยุธยาตั้งอยู่ใกล้ปากแม่น้ำใกล้ทะเล ทำให้ค้าขายกับต่างชาติได้สะดวก

3.ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากร  อาณาจักรอยุธยามีแร่ดีบุก พื้นที่ป่าไม้มีมาก จึงมีของป่าและสัตวืป่ามากมาย

# data[].attributes.headline
ลักษณะกิจกรรมทางเศรษกิจ

# data[].attributes.subject
ลักษณะกิจกรรมทางเศรษกิจ

# data[].attributes.body
1. กิจกรรมหลักทางเศรษฐกิจ การเกษตรกรรม การหัตถกรรม และการพาณิชยกรรม

2. การผลิตเป็นการผลิตเพื่อยังชีพ การทำนา การทำสวน เป็นอาชีพของพลเมืองโดยรวม

# data[].attributes.headline
การหัตถกรรมในสมัยอยุธยา

# data[].attributes.subject
การหัตถกรรมในสมัยอยุธยา

# data[].attributes.body
1. ผลผลิตด้านหัตถกรรมที่สำคัญ เครื่องปั้นดินเผา การตีเหล็ก การทำเครื่องจักรสาน การทำน้ำตาล

2. ลักษณะการผลิตเป็นการผลิตในครัวเรือน แรงงานที่สำคัญ คือ สตรีและเด็ก

# data[].attributes.headline
รายได้ของแผ่นดินสมัยอยุธยา

# data[].attributes.subject
รายได้ของแผ่นดินสมัยอยุธยา

# data[].attributes.body
1. รายได้จากภาษีอากร

1.1 จังกอบ รายได้ที่เก็บตามด่านขนอน ทั้งทางบกและทางน้ำ โดยเก็บชักส่วนสินค้าหรือเก็บตามเงินเป็นอัตราตามขนาดของพาหนะที่ใช้บรรทุกสินค้า เช่น เรือ

1.2 อากร รายได้ที่เก็บส่วนผลประโยชน์ในการประกอบอาชีพต่างๆ เช่น เกษตรกรรม โดยเก็บในอัตราร้อยละ 10 ของผลประโยชน์ที่ได้ เรียกว่า ” 10 หยิบ 1″

1.3 ส่วย รายได้ที่เกิดจากสิ่งของที่ได้มายังท้องพระคลังเพื่อทดแทนการถูกเกณฑ์มาทำแรงงานทุกปี

1.4 ฤชา รายได้ที่เกิดจากค่าธรรมเนียม ซึ่งกำหนดเรียกจากผู้มาติดต่อให้รัฐอำนวยประโยชน์แก่ประชาชนเฉพาะ อากรสมพัตสร เก็บจากการทำไร่ไม้ล้มลุก อากรสวน อากรตลาด อากรประมง และอากรบ่อนเบี้ย

2. รายได้จากพระคลังสินค้า ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐที่ผูกขาดการค้า

มีรายได้จากการเป็นตัวกลางในการซื้อขายสินค้าของพ่อค้าชาวต่างประเทศกับประชาชนทั่วไป สินค้าทุกชิ้นต้องขายให้พระคลังสินค้าก่อนที่จะถูกขายยังผู้ที่ต้องการต่อไป

3. รายได้อื่นๆ เช่น จากการค้าสำเภากับต่างประเทศ การส่งเครื่องราชบรรณาการมาถวายของเมืองประเทศราชและการค้าขายระบบบรรณาการกับจีน ค่าทดแทนการเกณฑ์แรงงาน

# data[].attributes.body
สถาปัตยกรรมยุคที่หนึ่งนับตั้งแต่พระเจ้าอู่ทองสร้างกรุงศรีอยุธยานิยมสร้างปรางค์เป็นหลักประธานของวัด มีพระวิหารอยู่หน้าปรางค์ มีระเบียงคดล้อมรอบปรางค์ สถาปัตยกรรมยุคนี้ไม่มีหน้าต่าง แต่มีช่องลมแบบซี่ลูกกรงที่เรียกว่า เสามะหวด หรือบางแห่งทำแบบสันเหลี่ยมมีอกเลา

โดยเฉพาะการสร้างเจดีย์ทรงกลม ที่เรียกว่า ทรงลังกา การสร้างอุโบสถ วิหาร มีความบึกบึน กว้างใหญ่ มีการยกฐานสูง นิยมมีพาไลด้านข้าง เช่น วัดหน้าพระเมรุ

สมเด็จพระเจ้าปราสาททองทรงโปรดศิลปกรรมแบบเขมร ศิลปกรรมยุคนี้เริ่มมีหน้าต่างเปิดปิดได้ ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ได้รับอิทธิพลสถาปัตยกรรมแบบยุโรป มีการก่อสร้างซุ้มประตูหน้าต่างโค้งแหลมแบบกอทิก เช่น วัดกุฎีดาว อาคารต่าง ๆ เริ่มนิยมทำเป็นเส้นโค้งที่ฐานและหลังคา คงเป็นลักษณะสืบเนื่องมาแต่ครั้งศิลปะสมัยสุโขทัย การมุงกระเบื้องใช้กระเบื้องชนิดหางตัดและกระเบื้องชนิดกาบ มีกระเบื้องเชิงชายประกอบ มีการใช้กระเบื้องเคลือบครั้งแรกในแผ่นดินสมเด็จพระเพทราชา ยุคนี้ยังมีเจดีย์ที่เป็นแบบฉบับเรียกว่า เจดีย์ย่อเหลี่ยมไม้สิบสอง

# data[].attributes.body
จิตรกรรมสะท้อนความเชื่อทางพุทธศาสนา วาดไว้บนฝาผนังอุโบสถ วิหาร และสมุดภาพ ใช้สีฝุ่นผสมกาว ระบายเรียบ และตัดเส้น ในระยะแรกใช้สีในวรรณะเอกรงค์ ต่อมาเมื่อมีการติดต่อกับต่างประเทศ ทำให้มีสีต่าง ๆ เพิ่มเข้ามา นิยมเขียนเรื่องอดีตพุทธ พุทธประวัติ ทศชาติชาดก เทพชุมนุมและภาพลวดลายต่าง ๆ มีการปิดทองที่ภาพสำคัญและทำลายดอกไม้ร่วงที่พื้นหลังภาพลักษณะโดยรวมของงานจิตรกรรมในสมัยอยุธยาตอนต้นคือ ยังคงใช้สีไม่มากนัก เทคนิคการเขียนสีลงบนรองพื้นสีขาว ระบายพื้นหลังตัวภาพด้วยสีแดง ตัวภาพมีการระบายสีขาว สีเนื้อและปิดทองคำเปลว ตัดเส้นด้วยสีดำหรือสีแดง

ในสมัยอยุธยาตอนกลาง มีการพัฒนาเทคนิควิธีการเขียนภาพจิตรกรรม เริ่มใช้สีที่มีความหลากหลายขึ้น การปิดทองคำเปลว และตัดเส้นด้วยสีแดง จิตรกรรมยุคหลังแตกต่างจากยุคแรกที่นิยมเขียนซุ้มเรือนแก้วมาเป็นภาพเล่าเรื่อง มีสีเพิ่มมากขึ้น

# data[].attributes.body
1. กฤษณาสอนน้องคำฉันท์

2. โคลงโลกนิติ

3. รามเกียรติ์

4. พระมาลัยคำหลวง

5. ลิลิตโองการแช่งน้ำ

6. สมุทรโฆษคำฉันท์

# data[].attributes.headline
สัมพันธไมตรี 

# data[].attributes.subject
สัมพันธไมตรี 

# data[].attributes.body
อยุธยามีการติดต่อสัมพันธ์กับต่างชาติทั้งประเทศเอเชีย และประเทศตะวันตก ความสัมพันธ์ระหว่างอยุธยากับประเทศเพื่อนบ้าน ได้แก่ พม่า มอญ เขมร ลาว ญวน และมลายู ส่วนมากเกี่ยวกันทางสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และการค้า ในฐานะบ้านพี่เมืองน้อง เครือญาติ หรือในฐานะเมืองประเทศราช ซึ่งบางครั้งก็ต้องทำสงคราม เพื่อชิงความเป็นใหญ่เหนือแผ่นดินของกันและกัน

ความสัมพันธ์กับประเทศในภูมิภาคเอเชียอื่นๆ เช่น จีน ญี่ปุ่น อินเดีย เปอร์เซีย มักจะเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันในด้านวัฒนธรรมการค้าขาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวจีนและเปอร์เซีย ได้เข้ามารับราชการในกรมคลังดูแลเรื่องการค้าขายกับต่างประเทศ ให้ราชสำนักอยุธยา ในงานศิลปกรรมสมัยอยุธยาก็มีอิทธิพลของศิลปะจีน อินเดีย และเปอร์เซีย ปรากฏอยู่

สำหรับประเทศตะวันตกนั้นอยุธยาติดต่อ กับชาวโปรตุเกสเป็นชาติแรกในรัชกาลสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ราวกลางพุทธศตวรรษที่ 21 หลังจากนั้นก็มีชาวตะวันตกชาติอื่นตามเข้ามา ได้แก่ สเปน ฮอลันดา อังกฤษ และฝรั่งเศส เป็นต้น การเข้ามาสู่กรุงศรีอยุธยา จุดมุ่งหมายเพื่อในการค้าขาย และการเผยแพร่คริสต์ศาสนา เป็นสำคัญ พระมหากษัตริย์อยุธยาทรงระมัดระวังในการดำเนินนโยบายทางด้านการต่างประเทศ พระองค์ทรงผูกมิตรกับทุกชาติ ที่เข้ามาติดต่อเพื่อให้มีการคานอำนาจซึ่งกันและกัน

นอกจากผลดีด้านเศรษฐกิจแล้ว การติดต่อกับประเทศตะวันตก ทำให้อยุธยาได้เรียนรู้วิทยาการและเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ทางด้านการทหาร การสร้างป้อมและกำแพงเมืองอย่างยุโรป การใช้ปืนในการทำสงคราม ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์ ดาราศาสตร์ การประปาและการจัดสวน เป็นต้น โดยชาวตะวันตกบางกลุ่มได้เข้ามารับราชการรับใช้ราชสำนักเป็นทหารอาสา เป็นทหารรับจ้าง เป็นราชองครักษ์และเป็นวิศวกร

พระมหากษัตริย์ทรงอนุญาตและมอบที่ดิน ให้ชาวต่างชาติตั้งหมู่บ้าน ตั้งสถานีการค้า และสร้างศาสนสถานเพื่อประกอบพิธีกรรมได้อย่างอิสระ หมู่บ้านของชาวต่างชาติส่วนมากตั้งอยู่นอกเมือง มีเฉพาะชาวจีน ชาวฮินดู และแขกเพียงบางกลุ่ม ซึ่งมีความสำคัญใกล้ชิดกับราชสำนักมาแต่เดิมเท่านั้นที่กำหนดให้สร้างบ้านเรือนอยู่ภายในเมือง