# data[].attributes.body
Kim jesteśmy?

# data[].attributes.body
w rolach głównych : Jakub i Piotr

# data[].attributes.body
1. START – Chełmska Biblioteka
Publiczna – teren getta

2. ulica Pocztowa

3. Mała Synagoga

4. studnia na placu Łuczkowskiego

5. ulica Jatki

6. Okrąglak (budynek nieistniejący)

7. kiosk Mejera Dobkowskiego

8. pomnik Niepodległości

9.  biblioteka Pereca

10.tablica poświęcona Szmulowi
Zygielbojmowi

11. Kino „Zorza” – miejsce
pierwszego koncertu Idy
Haendel

12.KONIEC – Muzeum Ziemi
Chełmskiej

# data[].attributes.body
Każdy naród ma swoje miasto "mędrców".

Każdy naród ma miasto, o którym opowiada się komiczne historie, zabawne przypowieści.

My, Żydzi, mamy Chełm.

Chełm i historie o nim są słynne na cały świat jako "Opowieści z Chełma". Mówi się też o "głupcach" lub "mędrcach z Chełma".

O mieszkańcach tego miasta powiada się również nieco żartobliwie, że nie należy ich nazywać głupcami z Chełma, lecz ogłupiaczami z Chełma, w istocie bowiem nie są oni głupi, lecz próbują zrobić głupców z innych ludzi.

Pozostaje jednak faktem, że wszędzie, w każdym zakątku świata, w którym mieszkają Żydzi, wszyscy wiedzą o Chełmie i znają chełmskie opowieści.

Obraz tego miasta jest tak mocno utrwalony w wyobraźni, że gdy tylko zdarzy się coś komicznego i zarazem absurdalnego, od razu pada stwierdzenie:

- Zaiste, to historia prosto z Chełma!"

Menachem Kipnis

# data[].attributes.body
Synagoga Mała (bet-hamidrasz) jest świadectwem wielokulturowej przeszłości miasta powstała w latach 1912- 1914 przy ówczesnej ul. Wesołej ze składek chełmskich Żydów. Zbiórkę nadzorował przewodniczący Żydowskiej Gminy Wyznaniowej, Anszel Biderman. Budynek składał się z Sali Modlitw z dwunastoma oknami (zwieńczonymi łukowo i ozdobionymi obramieniami), biblioteki na piętrze, klatki schodowej i sklepów należących do Fiszela Rojtmana, Josefa Janowskiego i  Motel – Kopel Goldsztajna. Na uwagę zasługuje okno w kształcie rozety umieszczone nad wejściem głównym oraz stylizowane tablice z dekalogiem w owalnym szczycie.

Po II wojnie światowej budynek został wyremontowany w 1955 r. przez Naczelną Organizację Techniczną. Obok synagogi znajduje się dom rabina, wybudowany ok. 1914 r., wykorzystywany obecnie jako budynek mieszkalny.

# data[].attributes.headline
Budynek Małej Synagogi przy ul. Kopernika 8 (widok od strony ul. Krzywej

# data[].attributes.subject
Budynek Małej Synagogi przy ul. Kopernika 8 (widok od strony ul. Krzywej

# data[].attributes.headline
Budynek Małej Synagogi przy ul. Kopernika 8 (widok frontu), obok dom rabina

# data[].attributes.subject
Budynek Małej Synagogi przy ul. Kopernika 8 (widok frontu), obok dom rabina

# data[].attributes.body
Pierwsza synagoga chełmska, drewniana, została zbudowana prawdopodobnie w drugiej połowie XVI wieku. W niektórych źródłach można znaleźć informację, iż powstała ona w budynku kupionym przez Żydów od zakonu dominikanów. W 1580 r. pierwsza bożnica spłonęła.

Wtedy Żydzi wznieśli synagogę drewnianą, a potem murowaną, którą zniszczyły wojska kozackie w roku 1648. W 1660 roku gmina żydowska w Chełmie uzyskała przywilej od króla Jana Kazimierza na wzniesienie murowanej i przesklepionej bożnicy

W 1660 roku gmina żydowska w Chełmie uzyskała przywilej od króla Jana Kazimierza na wzniesienie murowanej i przesklepionej bożnicy w miejscu synagogi spalonej w 1648 r. przez wojska kozackie (która z kolei stała na miejscu wcześniejszej bożnicy drewnianej)

We wnętrzu znajdował się wysoki, sztukateryjnie zdobiony aron ha-kodesz  z XVIII lub XIX wieku oraz wolnostojąca bima, której drewnianą balustradę zamieniono na żelazną w czasie remontu w 1911 roku. Ściany Sali głównej ozdobione były  polichromią naśladującą marmurowe okładziny i formy architektoniczne, a przedstawiające motywy roślinne i zwierzęce oraz widoki miast.

Obiekt został przez Niemców zburzony w latach 1940–1941, a ruiny rozebrano. Do dziś pozostały jedynie fundamenty.

ha-kodesz  - szafa ołtarzowa w postaci ozdobnej drewnianej skrzynki służąca do przechowywania zwojów Tory);

bima - podwyższone miejsce w centrum synagogi w formie namiotu, altany z balustradą lub kratą i baldachimem, w której wnętrzu znajduje się stół do wykładania i czytania Tory. Bima służy także jako mównica, miejsce, z którego kantor prowadzi modły.

# data[].attributes.body
Lata 1920-1938 , Wielka synagoga w Chełmie stała na rogu ulicy Krzywej i Szkolnej (Pijarskiej). W 1940 roku zburzono budynek i obecnie widać tylko fundamenty.

# data[].attributes.body
Postać rabina Eliasza jest autentyczna. Wiadomo, że był studentem rabina Salomona Lurii, rektora pierwszej lubelskiej jesziwy, po ukończeniu której został w Chełmie. Tu też zmarł w wieku 33 lat i w 1584 r. został pochowany na cmentarzu żydowskim.

Najbardziej rozsławił go stworzony przez niego golem, w którego tchnął życie za pomocą magicznego zaklęcia. Na jego głowie umieścił hebrajskie słowo „Emet”, czyli „Prawda”.

Legenda o golemie na przełomie XVII i XVIII wieku dotarła do czeskiej Pragi i weszła do kanonu kultury Żydów czeskich. Miejsce rabina Eliasza zajął Jejuda Loew ben Becacel a miejscem, gdzie znajdują się prochy golema, jest istniejąca do dzisiaj Synagoga Staronowa. Postać golema spopularyzował swoją powieścią z 1915 roku Gustaw Meyrink . Opowieść o golemie była inspiracją  m.in. dla braci Grimm oraz Mary Shelley , autorki historii o Frankensteinie.

.

# data[].attributes.body
Przy okazji projektu „Multicultural Mosaic of tales and legends” powstał film „Golem Rabina Eliasza” dzięki współpracy dwójki autorów: Martyny Majewskiej oraz Marcina Koźlińskiego. W dniu 8 sierpnia 2012 otrzymał dofinansowanie z Ambasady Stanów Zjednoczonych w ramach 2012 Alumni Mini Grant Competition.

https://www.youtube.com/watch?v=B68kPjFB8To

# data[].attributes.body
Na ulicy Lubelskiej 21 i 22 w miejscu zburzonego 16 wiecznego ratusza powstał okrąglak, oddany do użytku w latach 60 XIX wieku. W okresie międzywojennym żydowscy przedsiębiorcy zajmowali się głównie handlem i przemysłem. Okrąglak był skarbnicą zakładów rzemieślniczych i sklepików prowadzonych przez żydów. Plan budowy z 1857 roku to inicjatywa kupca Szmula Ericha. Jego projekt przebił Moszko Rozen proponując handlarzom wyższe wynagrodzenia. Swoje interesy mieli tam Nusym-Dawid Liberman, Szyja Baum, Rozja Kraft i Mendel Las. 6 straganów przekształcono na spory obiekt mieszczący 58 sklepików. Handel kwitł także na ulicach Jatkowej i Rybnej. W polowie lat 30 budynek uznano za zniszczony i podjęto decyzję o jego rozbiórce. W latach 30 w Polsce nasilały się postawy antysemickie, stąd motywacją likwidacji budynku była walka z żydowskim handlem. Protesty nie przyniosły żadnych efektów. Ówczesny prezydent miasta Tadeusz Tomaszewski na jednej z posiedzeń Rady Miasta podał termin rozbiórki-1 maja 1939 roku. Miejscy radni: Izaak Iwry i Nuchym Goldberg podkreślali, że zlikwidowanie okrąglaka oznacza utratę pracy około 300 osób i brak możliwości utrzymania. W Jednodniówce "Bodziec" nawoływano do niekupowania w sklepach żydowskich i nie kożystania z usług żydów, prawników czy lekarzy. Redaktorzy Kroniki krytykowali postawę ludności żydowskiej protestującej przeciwko rozbiórce okrąglaka. 85% obiektu uznano za nie nadający się do remontu. Jego wartość wyceniano na 11 tys. zł i wypłacono odszkodowania w wysokości 2 tys. zł. Rozbiórkę dokończyli Niemcy w czasie II wojny światowej. 1 grudnia 1939 roku z miejsca, w którym stał okrąglak ruszył marsz śmierci w wyniku śmierć poniosło około 600 osób, był to początek końca żydowskich mieszkańców miasta.

Źródło : Zbigniew Lubaszewski "Żydzi chełmscy"

# data[].attributes.body
Dawne Jatki XIX w.Zachowane najstarsze jatki przy południowej  stronie rynku w Chełmie .Przebudowane w XIX w .Na XVII wiecznych fundamentach i piwnicach  z częściowo zachowanym starym układem wnętrz

# data[].attributes.body
pod koniec XVIII w. 47 z 49 domów na rynku w Chełmie należało do żydów. dzielnica żydowska rozwijała się kwartalnie po północnej stronie rynku chełmscy żydzi zajmowali się głównie rzemiosłem oraz handlem. w mieście działało także kilka większych przedsiębiorstw  m.in. wytwórnia oleju należała do Szlomo Szlojera oraz dwa zakłady produkujące wyroby z mosiądzu należące do Chila Uhra i Pinkosa Lewa.

# data[].attributes.body
Narodowa kuchnia żydowska charakteryzuje się skrupulatnym przestrzeganiem koszerności. Najważniejszą cechą kuchni żydowskiej jest ściśle przestrzeganie koszerności tj. religijnego podziału pokarmów na koszerne-czyste [ dozwolone] i trefne -nieczyste [zakazane]. Podział ten oparty jest na Biblii na nakazach Pięcioksięgu Mojżesza [Tory] i późniejszych interpretacjach tych praw przez rabinów. Głównymi zasadami jest wykluczenie mięsa niektórych zwierząt [ m.in.świń] ,krwi,łączenie mięsa z mlekiem,niektórych ryb [tych które nie mają łusek],skorupiaków i owadów.Mięso dozwolone musi pochodzić ze specialnego rytualnego uboju zwanego szechitą.Charakterystyczne dla kuchni żydowskiej są specialne potrawy przygotowane przed szabatem w czasie którego żydowi nie wolno gotować ani rozpalać w piecu . Stąd powstały różnego rodzaju zimne przekąski , a także potrawy duszone przez kilkanaście godzin w stygnących piecach chlebowych np.czulent.

# data[].attributes.body
PRZEPIS NA CZULENT {DANIE SZABASOWE] 1] 1 kg.tłustej wołowiny [mostek, szponder 2] 400 g. kaszy jęczmiennej. 3] 400 g. fasoli jasiek. 4] 2 łyżki smalcu gęsiego lub kurzego . 5] 2 cebule ,sól,pieprz Fasolę wypłukać i namoczyć w przygotowanej ,ostudzonej wodzie ; zostawić do następnego dnia. Mięso posolić , zostawić na 30 minut , zlać obficie zimną wodą, pokrajać w kostkę i lekko zrumienić na tłuszczu w dużym rondlu o grubym dnie [najlepiej kamionka]. Do rondla dodać mięso, wypłukaną kaszę,namoczoną fasolę podlać wodą, w której moczyła się fasola,szczelnie przykryć i wystawić do nagrzanego piekarnika .Piec na najmniejszym płomieniu , aż potrawa nabierze brązowego koloru. Podawać w tym samym naczyniu w którym się zapiekała. Istnieje wiele odmian tej potrawy. Kaszę można zastąpić ziemniakami .Niektórzy dodają marchew, inny-knedle z mąki macowej.

# data[].attributes.body
http://chelm.fotopolska.eu
http://palcelizac.gazeta.pl/palcelizac

# data[].attributes.body
Zbigniew Lubaszewski "Żydzi chełmscy"

# data[].attributes.body
Gimnazjaliści z Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 8 w Chełmie zorganizowali kolegom z „ogólniaka" wycieczkę śladami kultury żydowskiej.

Uczniowie odwiedzili między innymi miejsce, w którym Niemcy utworzyli getto dla chełmskich Żydów, najważniejszą dla kupców ulicę Pocztową, tablicę upamiętniającą polityka Szmula Zygielbojma i kino, w którym pierwszy koncert zagrała skrzypaczka Ida Haendel.

- Zrozumiałam, że Żydzi tworzyli historię naszego miasta - mówi uczestniczka warsztatów Nikola Pawelec. – Teraz, kiedy chodzę po tych ulicach, wiem, że za każdym miejscem kryje się jakąś historia; na każdej ulicy w każdym budynku coś się działo. Inaczej patrzę na nasze miasto.

- Pewnie jak większość mieszkańców, sama też słabo znałam tę część historii Chełma - mówi polonistka Marzena Boćwińska. – A dzisiaj to już nie są dla mnie bezimienni ludzie.

Wydarzenie przygotowano w trakcie warsztatów ogólnopolskiego projektu Szkoła Dialogu, którego celem jest zapoznanie uczniów szkół ponadpodstawowych z historią Żydów w Polsce oraz ich wkładem w społeczny, kulturalny i ekonomiczny rozwój naszego kraju.

# data[].attributes.body
Na stronie stacji można odsłuchać wypowiedzi Nikolety i p. Boćwinskiej

# data[].attributes.attachment_link.description
Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

# data[].attributes.body
Rynek Starego Miasta w Chełmie jest typowym przykładem rynku powstałego wzdłuż traktu handlowego. Na jego zachodniej pierzei stoi pomnik niepodległości, mający za sobą burzliwą historię.
Wzniesiono go w 1930 roku dla uczczenia 10 rocznicy zwycięstwa nad bolszewikami. Wówczas nazywany był Pomnikiem Poległych jako, że na jego cokole wykute były nazwiska 15 młodych ochotników z Chełma, którzy zginęli w tamtej wojnie. Pomnik miał inny wygląd jak obecny ale był zwieńczony orłem w koronie.
Niedługo po zakończeniu II wojny światowej pomnik został po kryjomu usunięty. Dopiero w 1988 roku, wysiłkiem chełmskich rzemieślników, Pomnik Poległych został ponownie wzniesiony w tym samym miejscu. Ma już inną formę, a na płytach z czerwonego piaskowca wyryte są napisy: „Bojownikom o Niepodległość Polski” oraz pierwotna inskrypcja - „Poległym Synom w Dziesiątą Rocznicę Zwycięstwa, Chwały Narodu i Tryumfu Wodza – Miasto Chełm, 1920 – 1930”.
Na zachodniej ścianie upamiętniono Pinchosa Knoblica - żydowskiego ochotnika wojny 1920 roku.

# data[].attributes.body
W 1919 roku została założona w Chełmie Biblioteka im. Icchaka Lejbusza Pereca. Znajdowała się w kamienicy przy ul. Pijarskiej 5. Oprócz gromadzenia książek i udostępniania czasopism organizowano w niej również imprezy kulturalne i oświatowe. Z czasem została przeniesiona do kamienicy Ledermanów przy ul. Lubelskiej 70, gdzie mieściły się również sklepy i różne instytucje. Na jej utrzymanie zaplanowano w 1935 roku 75 zł.

Historycy wspominają o żydowskich instytucjach kulturalnych funkcjonujących w dwudziestoleciu międzywojennym. Istniał wówczas w Chełmie teatr żydowski oraz biblioteka im. Pereca,  w której znajdowały się książki w jidisz

W Chełmie istniały także Biblioteka im. Bronisława Grossera oraz Biblioteka im. Bera Borochowa.

# data[].attributes.body
Urodził się 21 lutego 1895r. w Borowicy. Mieszkał w ubogiej i wielodzietnej rodzinie. W wieku 10 lat zaczął pracę, aby pomóc rodzinie w utrzymaniu. W 1907r. jako 12-letni chłopiec wyjechał do Warszawy, gdzie podją się pracy rękawicznika. W 1915r. Zygielbojm wraz z rodziną przeprowadził się do Chełma, gdzie związał się z Bundem i był aktywnym działaczem. Po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Warszawy, aby pomagać w obronie miasta. Pod koniec 1939r. wyjechał z kraju, gdzie jako działacz reprezentacji Bundu kontynuował informowanie zachodu o prześladowaniach ludności żydowskiej w Polsce. Po spotkaniu z polskim kurierem Zygielbojm bezskutecznie próbował zabiegać o pomoc dla Żydów. Po upadku powstania w getcie warszawskim 12 maja 1943r. popełnił samobójstwo.

Źródło : https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Szmul_Zygielbojm

# data[].attributes.body
Z ustaleń historyków wynika, że opatrzony herbem miasta drewniany kiosk został zbudowany między 1900 a 1915 rokiem. Jego powierzchnia użytkowa to zaledwie 7 mkw. W okresie międzywojennym użytkował go kupiec żydowski Majer Dobkowski. Już po wojnie przez długi czas pod swoim szyldem działalność handlową prowadził w nim „Ruch”. Następnie wydzierżawił go osobom prywatnym, które jednak nie potrafiły już wyjść na swoje.

Kiosk figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W związku z tym jest chroniony miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Oznacza to, że wszelkie zmiany, bądź remonty muszą być uzgadniane z konserwatorem zabytków. Niegdyś ten kiosk był własnością żydowskiego kupca Majera Dobkowskiego

# data[].attributes.body
Cmentarz żydowski w Chełmie znajduje się u zbiegu ulic Starościńskiej i Kolejowej. Data jego założenia nie jest znana. Historyk dr. Szymon Millner podczas penetracji cmentarza na początku XX w. miał odnaleźć na nim macewy pochodzące z lat 1442, 1483, 1484, 1484 i 1496. Według ustnych przekazów, przed wojną na cmentarzu znajdował się także nagrobek z 1248 r. Prawdziwość obu tych informacji nie została jednak potwierdzona. Najstarsze dokumenty źródłowe określające obecną lokalizację cmentarza datowane są na 1823 r., natomiast pierwsze pisemne wzmianki o cmentarzu pochodzą z 1755 r., kiedy to gmina żydowska i bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza zawarły porozumienie dotyczące opłat za pochówki.  Prawdopodobnie po 1825 r. zostało wzniesione lub wyremontowane ogrodzenie cmentarza. Z tego roku zachował się testament Tauby Weinberg, która przeznaczyła 500 zł "na obudowanie parkanem okopiska żydowskiego oraz kierkuta". W 1829 r. powierzchnia cmentarza zajmowała "2 morgi i 195 prętów", czyli około 15.850 m kw. Na cmentarzu znajdował się dom przedpogrzebowy oraz mieszkanie stróża. Do rytualnej ablucji po wyjściu z cmentarza służyła pompa, stojąca od strony skrzyżowania ulic Starościńskiej i Kolejowej.  W 1940 r. niemieckie władze okupacyjne przekazały wschodnią część działki cmentarnej działającemu w sąsiedztwie przedsiębiorstwu robót melioracyjnych. Na polecenie Niemców rozebrano fragment ogrodzenia i przystąpiono do wyrywania macew, które następnie wykorzystywano do utwardzania ulic i chodników, między innymi przed budynkiem Gestapo i przed więzieniem przy ul. Kolejowej. Prace te wykonywali zmuszeni do tego Żydzi z Chełma oraz radzieccy jeńcy wojenni. Część kamiennych płyt zabrali okoliczni mieszkańcy.  Cmentarz stał się także miejscem licznych egzekucji. Naziści przyprowadzali lub przywozili swe ofiary z miasta i mordowali je przy użyciu broni palnej. Zabito tu m. in. grupę Żydów ze Słowacji, którym udało się wyskoczyć z pociągu jadącego do obozu śmierci. Na cmentarzu grzebano także ciała osób zmarłych i zabitych w chełmskim getcie. Po zakończeniu działań wojennych do Chełma wróciła niewielka grupa Żydów. Z ich inicjatywy na cmentarz przywieziono część macew odnalezionych na terenie miasta. W latach sześćdziesiątych z cmentarza zepchnięto nagrobki i urządzono skwer. Przez kolejne kilkadziesiąt lat opuszczony cmentarz zarastał i coraz bardziej niszczał. Stopniowo znikały macewy, kradzione m. in. przez właścicieli firm kamieniarskich.  Dewastację cmentarza udało się powstrzymać dopiero w latach dziewięćdziesiątych.
Źródło: http://www.kirkuty.xip.pl/chelm.htm

# data[].attributes.body
ur. 15 grudnia 1928 w Chełmie

Jest ona światowej sławy skrzypaczką polskiego pochodzenia. Urodziła się w tradycyjnej rodzinie polskich żydów. Biegle mówi po polsku.
W wieku trzech lat zaczęła grać na skrzypcach a w wieku czterech lat rozpoczeła naukę u Mieczysława Michałowicza. W 1935 r. była uczestnikiem I konkursu skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Warszawie i zajęła siódme miejsce. Podczas drugiej wojny światowej dawała wiele koncertów dla żołnierzy państw alianckich. W 1986 r. z ojcem odbyła podróż sentymentalną do Chełma.

# data[].attributes.body
Pocztowa powstała w dziewiętnastym wieku po likwidacji murów miejskich. Nazwa ulicy nawiązywała do istniejącego w tym rejonie budynku poczty. Początkowo w tym rejonie dominowała skromna zabudowa drewniana. Pierwsze obiekty murowane powstały pod koniec dziewiętnastego wieku między innymi rosyjska Chełmska Szkoła Kolejowa. Wraz z rozbudową miasta rosło znaczenie gospodarcze tej ulicy. W latach 1928-1930 funkcjonowało aż 133 mniejszych lub większych sklepów i zakładów rzemieślniczych. Szczególnie liczni byli krawcy,piekarze,szewcy,fryzjerzy. Większość mieszkańców tej ulicy stanowili Żydzi. Do większych przedsiębiorców można było zaliczyć jedynie Jankiela Ajzenberga, posiadającego skład drzewa oraz Fiszela Korenfelda współwłaściciela firmy ,,Polskie Zboże" (skup zboża). W okresie okupacji Pocztowa była główną ulicą chełmskiego getta. Po zakończeniu wojny właśnie tu skupili się pozostali z pożogi wojennej Żydzi. Ze starych kamienic i domów przetrwały tylko nieliczne.
Źródło : Zbigniew Lubaszewski "Żydzi chełmscy"

# data[].attributes.headline
1916 , Chełm - Treppenstrasse. Widok z ul. Pocztowej na schody prowadzące do dzisiejszej ul. Przechodniej.

# data[].attributes.subject
1916 , Chełm - Treppenstrasse. Widok z ul. Pocztowej na schody prowadzące do dzisiejszej ul. Przechodniej.

# data[].attributes.body
W 75. rocznicę śmierci Szmula Zygielbojma uczestniczyliśmy w uroczystościach zorganizowanych przez Towarzystwo Jana Karskiego i Urząd Miasta Chełm.

# data[].attributes.body
Uczestnikami, a jednocześnie odbiorcami wycieczki byli zaproszeni przez nas uczniowie II klasy I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Czarnieckiego. Mimo to, że przygotowaliśmy tę wycieczkę i zorganizowaliśmy jej próbę z udziałem  p. Katarzyny i p. Antoniny,  jeszcze raz wysłuchaliśmy relacji koleżanek i kolegów. Dużym zaskoczeniem było dla nas to, że w kolejnych etapach spaceru przysłuchiwali się nam przygodni przechodnie – mieszkańcy miasta. Historię i kulturę Żydów chełmskich poznało w sumie ok. 70 osób.

# data[].attributes.body
Każda wycieczka ma ulotny charakter, postanowiliśmy więc ją utrwalić za pomocą :

·         fotografii,

·         filmu,

·         QR Codów,

·         padletu.

# data[].attributes.body
Dużym wsparciem były dla nas Panie trenerki z fundacji Forum Dialogu : Katarzyna i Antonina, nasza wychowawczyni, p. Marzena Boińska i p. Beata Kawalec - dyrektor szkoły. W organizacji scenki z Golemem pomocny okazał się p. Mariusz Klimczak - lokalny aktywista, nauczyciel języka angielskiego w liceum. Nieoceniona okazała się p. Dorota Bida z Muzeum Ziemi Chełmskiej. Nasze działania wspiera również Urząd Miasta Chełm.

# data[].attributes.body
Co pozostanie po naszym projekcie? Z całą pewnością zmiana zaszła w nas samych. Jesteśmy mądrzejsi naszą nową wiedzą i tym, czego doświadczyliśmy. Wiele dowiedzieliśmy się o sobie, odkryliśmy nowe umiejętności, a większość z nas zauważyła, że projekt, to nie jest prosta sprawa. Wymaga czasu, wysiłku i współpracy. Niektórzy zmienili swoją postawę wobec innych.
Utrwaliliśmy swoje działania poprzez relację w regionalnej stacji, powstała padlet oraz QR Cody. Koleżanki i koledzy z ILO obiecali nam, że w nowym roku szkolnym zaproszą nas na warsztaty i wspólnie przetłumaczymy wszystkie informacje na język angielski.
W porozumieniu z Urzędem Miasta umieścimy je w przestrzeni miejskiej, aby ułatwiały mieszkańcom Chełma oraz turystom podążanie szlakiem historii i kultury Żydów chełmskich. Powstał także film, który umieściliśmy w internecie.
Ważnym śladem naszego projektu jest uporządkowanie kirkutu i osadzenie macewy. Postanowiliśmy, że o ile będzie to możliwe, w przyszłości postawimy je wszystkie.

# data[].attributes.body
10 maja 2018 roku odbyła się sesja popularnonaukowa zorganizowana przez Szkołę Podstawową nr 8 w Chełmie oraz stowarzyszenie "Aktywna 8" pt. "Ten jest z ojczyzny mojej..."

Pod tym hasłem odbyło się poruszające spotkanie w Chełmskiej Bibliotece Publicznej. Jego celem było uczczenie setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości oraz uhonorowanie Ireny Sendlerowej. Bohaterami projektu byli także Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata – bohaterscy chełmianie ratujący Żydów w czasie II wojny światowej.

Pierwszym i jednocześnie najbardziej poruszającym fragmentem spotkania było przedstawienie przygotowane przez dzieci i młodzież pod tytułem „Bohaterstwo, które wyszło z cienia”, autorstwa Marzeny Boćwińskiej i Agaty Wojtasiuk – nauczycielek SP nr 8. Jego gwiazdami byli: Martyna Fic i Bartłomiej Jabłoński – odtwórcy pierwszoplanowych postaci oraz wykonawcy lirycznych piosenek.

# data[].attributes.body
Przyczyniliśmy się do tego, że nasza szkoła otrzymała dyplom uznania.

# data[].attributes.body
Aby zdobyć niezbędne informacje, skorzystać z portali zamieszczających materiały ikonograficzne korzystaliśmy :
https://fotopolska.eu/
https://pl.wikipedia.org
https://www.facebook.com/golemchelmski/
https://www.facebook.com/traceschelm/

# data[].attributes.body
Odwiedziliśmy szkolna bibliotekę, w której jest półka pod nazwą chełmiana oraz Muzeum Ziemi Chełmskiej - obejrzeliśmy wystawę, odwiedziliśmy p. Dorotę Bidę.

# data[].attributes.body
Pod koniec 1941 r. Niemcy utworzyli w Chełmie getto, w którym uwięziono około 11 tysięcy Żydów oraz pewną liczbę Romów. Panowały w nim przerażające warunki : ludzie umierali z głodu i chorób, ginęli też na skutek licznych egzekucji i w wyniku nieustających prześladowań.
W maju 1942 r. Niemcy rozpoczęli akcję likwidacji chełmskiego getta oraz wszelkich skupisk żydowskich w powiecie chełmskim. W dniach 21–22 maja 1942 r. hitlerowcy wywieźli do obozu zagłady w Sobiborze ok. 4 tysiące Żydów. Kilkaset osób zostało zastrzelonych przed transportem. Na ich miejsce do getta w Chełmie przybyło ok. 2 tys. Żydów ze Słowacji. Pozostali Żydzi zostali wywiezieni do Sobiboru w okresie od lipca do listopada 1942 roku.

Dzisiaj obchodzimy 76. rocznicę tych tragicznych wydarzeń.

# data[].attributes.attachment_link.description
ROCZNICA LIKWIDACJI GETTA
Pod koniec 1941 r. Niemcy utworzyli w Chełmie getto, w którym uwięziono około 11 tysięcy Żydów oraz pewną liczbę Romów. Panowały w nim przerażające warunki : ludzie umierali...

# data[].attributes.body
„Na podwórku zarzuconym odpadkami, na wpół zwęglonymi deskami stoi grupa ludzi. Jakiś wojskowy w mundurze, jakiś człowiek w roboczym ubraniu, koło nich mała, może sześcioletnia dziewczynka, ubrana w pogniecioną, brudną męską kurtkę, na nogach wielkie męskie kamasze, stoi z szeroko rozstawionymi nogami podobna do wielkiego chorego? Ptaka. Nogi jej sztywne, jakby wrosły w ziemię . W całej jej postawie jest jakiś ciężar, ciężar wielu lat. Jej drobna twarz jest stara. Jej matowe ciemne oczy patrzą obojętnie przed siebie. O parę kroków dalej, w rynsztoku pełnym brudnej wody, siedzi piętnastoletni może chłopiec ubrany w długi czarny chałat z opuszczoną głową, opadniętą ku ziemi z bezwładnie zwisającymi rękami, które zanurzone są w wodzie. Tych dwoje dzieci znaleziono gdzieś w piwnicy,
w której ukrywały się przez dwa miesiące w najstraszniejszych warunkach. Dramat tych dzieci unieruchomił dwóch stojących ludzi. Dzieci te przeszły wieczność , która miała się już ku końcowi . Co było im ostatecznie obojętne. Ta maleńka stara kobieta zachowała całą świadomość swojego istnienia. Wzbogacone olbrzymim ciężarem wielkiego doświadczenia aż do całkowitego zobojętnienia, dla wszystkiego i na wszystko. W ciągu tych dwóch miesięcy przeżyła całe swoje dzieciństwo, młodość, dziś była już stara. I nic już nie obchodziło, odwróconą nieruchomą i obojętną. Czekała swojego przeznaczenia. Jej starszy brat był już poza granicami tej świadomości.
Nikt z nas nie przemówił ani słowa (…).

Aurelia Jaworska, Wspomnienia z Chełma z lat 1940 – 1943

# data[].attributes.body
3 grudnia 2018 roku w Muzeum Ziemi Chełmskiej
Tego dnia spotkaliśmy się ze Shlomit Beck, jej córką Adi oraz Dawidem Haddad, jego matką i ojcem - potomkami chełmskich rodzin Rozenknopf i Gutenberg. Nasi goście gorąco dziękowali nam za przywracanie pamięci o naszych żydowskich sąsiadach, którzy tak licznie jeszcze 80 lat temu byli częścią społeczności Chełma.

# data[].attributes.body
W lokalnej prasie ukazał się tekst Pani Shlomit o Marszu Śmierci, którego 80. rocznicę będziemy obchodzili 1 grudnia 2019 roku.