# data[].attributes.body
Er zijn vele thema's en motieven die Mulisch verwerkte in zijn boeken. Thema's die allemaal los van elkaar staan, maar ook thema's die tegenover elkaar gezet kunnen worden zoals Mythe en Realiteit. Maar de losstaande hadden ook een grote rol in het oeuvre van Mulisch zoals de Dood. De motieven die in de boeken terugkwamen stonden meestal in samenhang met de thema's, zoals de mythologische elementen en de geschiedenis die er in werd verwerkt. Denk hierbij aan de Griekse en Romeinse Oudheid.

# data[].attributes.body
Mulisch zijn ontwikkelingen kon je onderscheiden in 4 periodes. De eerste periode was van 1952 tot 1959. Hij begon zijn literaire werk opnieuw, omdat hij zelf vond dat zijn vorige boeken niet goed genoeg waren. Daarom begon hij aan een roman: 'Archibald Strohalm', een boek met een belangrijk element had verwerkt, namelijk een mythisch-magisch element. Dit boek wordt gelijk bekroond met een Reina Prinsen Geerligsprijs. Na 'Archibald Strohalm' volgde nog vele meer boeken met dit element. De eerste periode staat dus bekend om het mythisch-magische element.
De tweede periode is van 1959 tot 1972. 'Het stenen bruidsbed' liet deze periode van start gaan. De periode die ging over de geschiedenis en de vele vernietigingen die plaatsvonden in de wereldoorlogen. Mulisch schreef deze verhalen, fictie of non-fictie, vanuit verschillende perspectieven. Perspectieven die niet altijd verwacht werden bij de lezers.
De periode die hier op volgt loopt van 1972 tot 1982. Hierbij werden de verhalen van Mulisch veel realistischer, dit kan vooral teruggelezen worden in het boek 'Volk en vaderliefde'.
En de allerlaatste periode liep van 1982 tot 2010. Deze periode bevat het bekendste boek van Mulisch, 'De aanslag'. In vergelijking met zijn literaire werk in de vorige periode, hebben deze boeken veel meer diepgang en bevatten ze meer figuren en betekenissen.

# data[].attributes.body
Harry Kurt Victor Mulisch is een Nederlandse schrijver. Hij is geboren in Haarlem op 29 juli 1927 en gestorven in Amsterdam op 30 oktober 2010. Zijn moeder was Duits-Joods en zijn vader was Oostenrijks-Hongaars. Hij groeide op in de Tweede Wereldoorlog en dat heeft veel impact op hem gehad. Namelijk na de oorlog volgden al zijn boeken, of te wel de oorlog heeft hem geïnspireerd. Zijn eerste boek heette 'De Kamer' en hierop volgde 'Archibald Strohalm'. Deze boeken hebben Mulisch laten toebehoren tot 'De Grote Drie' van de naoorlogse Nederlandse literatuur. Hierbij hoorden ook Willem Frederik Hermans en Gerard Reve. Daarnaast heeft Mulisch ook een aantal prijzen gewonnen, zoals de Prijs der Nederlandse Letteren en de P.C. Hooft-prijs en ook is zijn boek 'De ontdekking van de hemel' uitgeroepen tot het beste Nederlandstalige boek aller tijden in 2007.

# data[].attributes.body
De overtocht

De eenzame zwarte boot

vaart in het holst van den nacht

door een duisternis, woest en groot,

den dood, den dood tegemoet.

ik lig diep in het kreunende ruim,

koud en beangst en alleen

en ik ween om het heldere land,

dat achter den einder verdween

en ik ween om het duistere land,

dat flauw aan den einder verscheen.

die door liefde getroffen is

en door het bloed overmand

die ervoer nog het donkerste niet,

diens leven verging niet voorgoed;

want de uiterste nederlaag

lijdt het hart in den strijd met den dood.

o! de tocht naar het eeuwige land

door een duisternis somber en groot

in de nooit aflatende angst

dat de dood het einde niet is.

In dit gedicht vind je ook de aparte woordkeuze en het gebruik van de emoties die er in verwerkt zitten. Je ziet bijvoorbeeld dat alleen het eerste woord van het gedicht een hoofdletter bevat. Er zit geen structuur in het gedicht, dus er kan vanuit gegaan zijn dat Marsman zich volledig op de inhoud heeft gericht. In dit geval het leven, een term die veel gebruikt wordt in het expressionisme.
De overtocht gaat over de werkelijkheid van het leven. Waarin de eenzame boot, de werkelijkheid moet voorstellen. In deze over tocht gaat hij dus de dood tegemoet, want het duistere land is de dood. Maar in de laatste strofe kan er wel gelezen worden, dat hij niet bang is voor de dood. Omdat dit er uiteindelijk toch wel een keer aan zat te komen, omdat het de werkelijkheid van het leven is.

# data[].attributes.body
Hendrik Marsman was iemand die veel schreef met zijn gevoelens. Het was een soort van zijn uitlaatklep, hij kon zich namelijk helemaal uiten in de gedichten die hij schreef. In zijn gedichten kan gemerkt worden dat er veel emotie in zit verwerkt en dat het vaak veel impact heeft op de lezers. De gedichten zijn allemaal op eigen ervaring geschreven wat vaak ook een kenmerk is van het expressionisme. De geweldige woordkeuze en zinsopbouw kan goed teruggevonden worden in de gedichten van Hendrik Marsman.

# data[].attributes.body
Het expressionisme is een stroming in Europa voor de literatuur en de kunst rond de 20ste eeuw (1905 - 1920).
Het expressionisme houdt in dat we alles zien vanuit de gevoelens van de kunstenaar. De kunstenaars maken veel gebruik van hun eigen ervaringen en gevoelens, en tonen hierdoor hun eigen werkelijkheid. In tegenstelling tot het impressionisme, dit is zoals men die ervaart. In de beeldende kunst worden vaak kleuren en perspectieven gebruikt, om de gevoelens te benadrukken. Dit was erg belangrijk tijdens de periode van het expressionisme.
De stroming is afkomstig uit Duitsland en kwam ten sprake in 1911 door Herwarth Walden. In 1918 kwam er een Nederlandse groep die het expressionisme erg waardeerden en noemden zichzelf "De Ploeg". De groep bestaat uit Jan Altink, Jan Wiegers, Jan Jordens, Jannes de Vries, Johan Dijkstra en Hendrik Werkman

# data[].attributes.body
"De Schreeuw" door Edvard Munch is een heel bekend schilderij als het gaat om het expressionisme. Wat hier te zien is, is een man die zijn handen op zijn oren houdt en dus schreeuwt. Dit is wat er in eerste instantie gedacht wordt, maar dit was niet de bedoeling van de kunstenaar. Wat de kunstenaar wel wil laten zien is dat het landschap naar de man schreeuwt. Als reactie hierop bedekt de man zijn oren.
Het schilderij is een eigen ervaring van Edvard Much. Hij liep 's avonds met zijn vrienden naar huis, en op de brug hoorden hij het landschap naar hem "schreeuwen", de gevoelens van het landschap worden naar hem toegeschreeuwd. Hiervoor bedekt hij zijn oren, omdat het veel te hard binnenkomt. Doordat in dit schilderij weer met gevoelens en ervaringen wordt gespeeld, is dit weer een typisch kenmerkend schilderij voor het expressionisme.

# data[].attributes.body
Zoals het expressionisme de schilderkunst beïnvloedt met kleuren en vormen die niet er normaal gesproken niet thuishoren, zo gebeurt dat ook in de literatuur. Neem als voorbeeld het klassieke gedicht met onder andere rijm, metrum en een vast strofebouw. In het expressionisme wordt dit vervormd. De interpunctie en hoofdletters verdwijnen en de zinsopbouw klopt niet meer. Ook veel woordcombinaties kun je vinden in deze gedichten, deze uiten veel emoties en achterliggende gedachtes en ervaringen. Deze woordcombinaties en vervormde zinsopbouw is ook te vinden in de boeken, veel boeken van Bordewijk zijn hier een voorbeeld van. Zoals 'Blokken' en 'Rood paleis'. De expressionistische literatuur vervormd dus de klassieke literatuur.