# data[].attributes.attachment_link.title
Gezonde voeding voor ouderen | Voeding in de Zorg

# data[].attributes.body
Niet alleen in het verpleeghuis, maar ook in een thuissituatie of op het ziekenhuis

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samenwerking binnen de zorgketen

Minister Schippers (VWS) noemde in maart 2016 in antwoord op Kamervragen, samenwerking binnen de zorg de grote uitdaging van de komende tijd wat betreft ondervoeding. 'Ik ben van mening dat er gekeken moet worden naar versterking van samenwerking binnen de gehele zorgketen, waarbij goede communicatie over de voedingstoestand en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden cruciaal is.' Schippers wees ook op de praktische signaleringstools die op Zorg voor Beter staan.

Richtlijnen ondervoeding niet nageleefd

Uit onderzoek van de Wageningse Universiteit blijkt dat ondervoeding bij ouderen wordt vaak niet of te laat gesignaleerd waardoor de gezondheid van mensen gaat onnodig achteruit gaat. 'Nederland beschikt over uitstekende richtlijnen voor de monitoring en behandeling van ondervoeding. Ze worden alleen niet nageleefd', stellen de onderzoekers. Zij pleiten voor een duidelijke taakverdeling rond de monitoring en behandeling van ondergewicht, en voor goede voorlichting aan ouderen, mantelzorgers én zorgprofessionals.

Gevolgen

Gevolgen van ondervoeding zijn daling van de weerstand, verhoogde kans op ziekteproblemen, zoals infecties, decubitus, vallen en een vertraagde wondgenezing (Correia & Waitzberg, 2003, Banks et al. 2010, Meijers et al. 2014, Shahin et al. 2010). Een toestand van ondervoeding kan leiden tot een langere opnameduur in ziekenhuizen, verhoogd medicijngebruik, toename van de zorgcomplexiteit, afname van de kwaliteit van leven en toenemende kosten. Ondervoeding gaat gepaard met hoge kosten voor de gezondheidszorg in Nederland. Zo blijkt uit onderzoek dat de jaarlijkse extra kosten voor ondervoeding in de verpleeghuissector 279 miljoen bedragen (Freijer et al. 2014, Meijers et al. 2014).

Landelijke prevalentiemeting

De Landelijke Prevalentiemeting Zorgproblemen heeft voor de meting in 2015 gewerkt met een nieuwe definitie van ondervoeding. Volgens deze meting is ongeveer één op de vijf cliënten in de verpleeghuissector en een op de acht in de thuiszorg ondervoed is. Oudere en vrouwelijke cliënten, en cliënten die meer zorgafhankelijk zijn, zijn vaker ondervoed, terwijl ondervoede cliënten ook vaker functieverlies en hulp bij het eten nodig hebben.
Screening van de voedingstoestand wordt in de verpleeghuissector bij bijna 60% van de cliënten uitgevoerd, maar dit percentage neemt de laatste jaren af. In de thuiszorg vindt bij een kwart van de cliënten screening plaats. Bij de screening houdt men vooral rekening met het gewicht, BMI, klinische blik en gewichtsverloop.
Bij 75% van de cliënten met ondervoeding in de verpleeghuissector worden een of meerdere maatregelen genomen. Dit betekent dat er bij 25% nog geen maatregel wordt toegepast, dat 5% hoger is dan in 2014.

Aanbevelingen

De onderzoekers signaleren dat de aandacht voor ondervoeding aan het teruglopen is. Zij bevelen aan:

1. Te investeren in een goed screeningsbeleid. Zonder screening kunnen we de cliënten met een risico of ondervoeding niet herkennen en dus ook niet behandelen, met alle gevolgen van dien.

2. Bijscholing weer op de agenda te zetten.

3. Structureel en uniform beleid met betrekking tot de preventie en behandeling van ondervoeding te voeren, waarbij vooral aandacht besteed moet worden aan het (tijdig) nemen van preventieve maatregelen bij een risico op ondervoeding, vastgesteld na screening met een valide instrument.

Kosten van ondervoeding

Ziekenhuizen zijn jaarlijks 1,1 miljard euro kwijt aan ondervoede patiënten, en verzorgings- en verpleeghuizen 523 miljoen. Door ondervoeding moeten mensen vaker geopereerd worden, herstellen ze langzamer en hebben ze eerder last van doorligwonden. Dit blijkt uit het onderzoek 'Ondervoeding onderschat', uitgevoerd door SEO Economisch Onderzoek, op verzoek van de Vereniging van Nederlandse Fabrikanten van Kinder- en Dieetvoedingsmiddelen (VNFKD). De totale maatschappelijke kosten van ondervoeding worden geschat op 1,8 miljard euro per jaar. Nieuw aan dit onderzoek is dat het de totale maatschappelijke onkosten van ondervoeding heeft doorgerekend.

Ziekenhuizen

15% van de oudere patiënten in de Nederlandse ziekenhuizen is op hun eerste opnamedag ondervoed. Bij de afdeling geriatrie is zelfs 38% van de ouderen bij opname ondervoed. Ondervoede patiënten liggen gemiddeld 1,4 dag langer in het ziekenhuis. Dit blijkt uit onderzoek over de jaren 2007-2014 van de stuurgroep Ondervoeding, in samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) en VUmc, afdeling Diëtetiek & Voedingswetenschappen. Ruim een half miljoen patiënten zijn op hun eerste opnamedag gescreend op ondervoeding.

Prestatie-indicator Ondervoeding

Sinds 2006 wordt er in de Nederlandse ziekenhuizen gescreend op ondervoeding. Tijdige herkenning en behandeling is onderdeel van de basisset van prestatieindicatoren van de Inspectie voor de Gezondheidszorg voor alle verpleegafdelingen en de preoperatieve en geriatrie polikliniek. Download de factsheets met de resultaten Prestatie-indicator Ondervoeding via de website van de Stuurgroep Ondervoeding

Rapport van Gezondheidsraad

In 2011 heeft de Gezondheidsraad een advies geschreven over de aanpak van ondervoeding. Hoe groot is het probleem precies, wat is de beste methode om ondervoeding vast te stellen en hoe kan ondervoeding het best behandeld worden? Volgens de Gezondheidsraad staat vast dat het schadelijk is voor de gezondheid als iemand langdurig te weinig eiwit en energie binnenkrijgt. Niet duidelijk is waar precies de grens ligt: wanneer is iemand ondervoed? In de praktijk worden diverse methoden gebruikt om ondervoeding te meten (zoals recent gewichtsverlies, een lage Body Mass Index). Een betrouwbare methode is er niet. Verschillende onderzoeken laten weliswaar zien dat er een verband is tussen ondervoeding en bijvoorbeeld het sterfterisico, maar onbekend is of dat verband oorzakelijk is. Oftewel: loopt een oudere een groter risico te overlijden omdat hij ondervoed is, of is zijn hogere sterftekans vooral aan iets anders te wijten, bijvoorbeeld aan ziekte? Zolang hierover geen duidelijkheid bestaat, zijn er volgend de Gezondheidsraad geen betrouwbare gegevens over de ernst en omvang van het probleem van ondervoeding.
Advies Gezondheidsraad: Ondervoeding bij ouderen (pdf)

Zorg en extreem overgewicht

Van de 1 miljard mensen in de hele wereld die aan overgewicht lijden, heeft tenminste 300 miljoen echt obesitas. Lichaamsgewichten van 400 kilo zijn extreem, maar komen steeds meer voor. Cijfers wijzen uit dat we de komende jaren steeds meer met cliënten met extreem overgewicht te maken gaan krijgen. Het is dus belangrijk om daarover nu al na te denken. Deze brochure beschrijft hoe de zorgorganisatie zich hierop kan voorbereiden. De brochure bevat ook een checklist om de organisatie door te lichten.
Brochure: BMI40+: tips over het bieden van adequate langdurige zorg aan mensen met extreem overgewicht (pdf)

Lees meer

De website van de Stuurgroep Ondervoeding

# data[].attributes.attachment_link.description
Minister Schippers (VWS) noemde in maart 2016 in antwoord op Kamervragen, samenwerking binnen de zorg de grote uitdaging van de komende tijd wat betreft ondervoeding. 'Ik ben van mening dat er gekeken moet worden naar versterking van samenwerking binnen de gehele zorgketen, waarbij goede communicatie over de voedingstoestand en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden cruciaal is.'

# data[].attributes.body
Leuke website, met enkele feiten en fabels over ondervoeding bij oudere zorgvragers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ondervoeding komt vaker voor dan verzorgenden denken, stelt Canan Ziylan, promovenda bij Wageningen UR Food & Biobased Research. Zij deed onderzoek naar ondervoeding bij ouderen in de thuiszorg, en zet 3 fabels die onder verzorgenden heersen op een rij.

1. Afvallen hoort erbij als je oud bent: 'Dit klopt niet. Er kan niks aan de hand zijn, als een cliënt wat is afgevallen, maar om te doen alsof het bij ouderdom hoort, is een stap te ver. Als iemand afvalt, moet je hier altijd alert op zijn en kijken wat hier de oorzaak van kan zijn. Het kan bijvoorbeeld komen doordat de oudere onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt, een slecht gebit heeft, of niet mobiel genoeg is om boodschappen te doen.

2. Ouderen hebben niet zoveel voeding nodig: 'Veel mensen denken dat ouderen beduidend minder voedingsstoffen nodig hebben dan jongeren. Dat is maar deels waar. Omdat oudere mensen over het algemeen steeds minder bewegen, neemt de hoeveelheid spierweefsel af. De basale stofwisseling daalt hierdoor per 10 jaar met 2 à 2,9 %. De energiebehoefte neemt dus af met een hogere leeftijd. Daardoor hebben ouderen minder eten nodig. Toch kan deze verminderde behoefte leiden tot ondervoeding, als dit de eetlust te veel aantast. Het is nog steeds alarmerend als je minder zin hebt in eten en ook daadwerkelijk minder eet. Op zich gelden voor ouderen geen andere eiwit-normen dan voor jongeren, maar er gaan veel stemmen op om de aanbevolen eiwitinname te verhogen, omdat ouderen hier meer baat bij zouden hebben. Het metabolisme van ouderen is namelijk trager, waardoor ze meer energie uit eiwit nodig hebben.'

3. Mensen met overgewicht kunnen niet ondervoed zijn: 'Sommige verzorgenden zeggen wel eens: "Ik til me een ongeluk aan die vrouw, die kan echt niet ondervoed zijn." Maar schijn bedriegt: ondervoeding heeft niet alleen met ondergewicht te maken, maar vooral met of iemand de juiste voedingsstoffen binnenkrijgt. Bij een eiwittekort kan een dik persoon alsnog ondervoed raken, en last krijgen van de verschijnselen hiervan.'
Binnenkort op deze site: een uitgebreid interview met Canan Ziylan én tips hoe je ondervoeding als verzorgende ig kunt signaleren. Houd ons in de gaten via Twitter en/of Facebook.

4. Test je kennis over ondervoeding bij ouderen met deze acht vragen in de online kennisquiz. Lees meer>>

# data[].attributes.attachment_link.title
3 fabels over ondervoeding bij ouderen - Nursing

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondervoeding komt vaker voor dan verzorgenden denken, stelt Canan Ziylan, promovenda bij Wageningen UR Food & Biobased Research. Zij deed onderzoek naar ondervoeding bij ouderen in de thuiszorg, en zet 3 fabels die onder verzorgenden heersen op een rij. Afvallen hoort erbij als je oud bent: 'Dit klopt niet.