# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Helu - Życie codzienne na Helu w dniach oblężenia we wrześniu 1939 roku

# data[].attributes.attachment_link.description
Robert Gucman:
Żołnierze i marynarze broniący Helu we wrześniu 1939 roku zapisali jedną z najpiękniejszych kart w dziejach oręża polskiego. Ich zmagania opisywało wielu historyków. Rekonstruowali oni jednak zazwyczaj tylko militarny aspekt obrony Helu; pomijali zaś niemal zupełnie warunki…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- Przez pierwsze dni nalot był co 15 minut. Na wioskę, na cypel. Ludzie nie wiedzieli, gdzie się kryć - wspominał jeden z uczestników walk w obronie Helu, które rozpoczęły się 20 września 1939 roku.

Posłuchaj

Po kapitulacji Oksywia Niemcy rozpoczęli decydujące natarcie na Hel, ostatnią już enklawę polską na Wybrzeżu. Atak był przytłaczający. - Nasza obrona morska była niewspółmiernie słaba w stosunku do sił, którymi dysponował wróg - mówił w wywiadzie dla Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa dowódca obrony Wybrzeża, admirał Józef Unrug.

Ćwierć wieku po zakończeniu wojny obronnej admirał został poproszony o przypomnienie wydarzeń z 1939 roku. - Przyznam, że to dla mnie trudne - powiedział drżącym ze wzruszenia głosem. - To tragiczny okres mojego życia, to tragedia narodu. - dodał. Według admirała większość z wyższych dowódców zdawała sobie sprawę, że czeka nas klęska. - Ale obowiązek żołnierski nakazywał walkę. Była to obrona skazana na samotność - wspominał Józef Unrug.

Posłuchaj

Do uczestników walk o Hel dotarł też w 1979 roku Leszek Tymiński z Polskiego Radia. Jego gośćmi byli: kpt. Edmund Pappelbaum - dowódca baterii nr 34 na Helu, Emil Lisakowski, Czesław Konieczny oraz Teodor Kąkel. Jeden z nich opowiadał: - Ludzie pokazali, jak walczyć o własną Ojczyznę w sytuacjach beznadziejnych, nierealnych. Zastępcą dowódcy twierdzy helskiej był zmarły komandor Kukiełka. Do ostatniej chwili nie tracił ducha i dodawał go walczącym żołnierzom i cywilom.

Posłuchaj

Pomimo ogromnej przewagi Niemców żołnierze polscy stawiali zacięty opór. - Pod koniec września dotarła do nas wiadomość o opuszczeniu Polski przez rząd, potem o kapitulacji Warszawy. Pozostaliśmy już tylko wysepką, jedynym terytorium Polskim - wspominał admirał Józef Unrug. - Dalsza walka była beznadziejna, zwłaszcza że zapasy amunicji artyleryjskiej były na ukończeniu. Wtedy zdecydowałem się na kapitulację. 2 października Niemcy wkroczyli na Hel.

Po kapitulacji admirał razem ze swoimi żołnierzami trafił do oflagu. Józef Unrug pochodził z niemieckiej rodziny i biegle władał tym językiem, ale w obozie jenieckim z Niemcami kontaktował się tylko przez tłumacza. Rodzinie, która go tam odwiedziła, zakomunikował, że 1 września 1939 zapomniał, jak się mówi po niemiecku. Po zakończeniu wojny zamieszkał w Wielkiej Brytanii. Nie chciał wracać do kraju rządzonego przez komunistów. W późniejszych latach pracował w Maroku. Od 1955 roku mieszkał we Francji. Zmarł 5 marca 1973. Miał 88 lat.

# data[].attributes.attachment_link.description
W trakcie wojny obronnej 1939 roku Hel był broniony najdłużej. Od pierwszego dnia wojny był atakowany z powietrza i morza. Od 12 września również z lądu. Po upadku obrony Oksywia był ostatnim punktem oporu na polskim wybrzeżu. Niemcy wkroczyli na Hel dopiero 2 października.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rejon Umocniony Hel - rejon umocniony na Mierzei Helskiej i wodach przylegających, utworzony dekretem prezydenta Rzeczypospolitej z 21 sierpnia 1936 roku o uznaniu półwyspu helskiego za rejon umocniony.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i symbolicznych zaślubinach z morzem w Pucku 10 lutego 1920 rozpoczęto po wielu przygotowaniach tworzenie na Helu silnej bazy lądowej obrony Wybrzeża. W latach 20. zbudowano linię kolejową z Pucka przez Władysławowo wzdłuż całej mierzei do Helu. Powstała również utwardzona droga, specjalnie dla utrudnienia ostrzału z samolotów prowadzona z licznymi zakrętami w terenie leśnym. W 1928 w mieście Hel rozpoczęto budowę portu wojennego. Jednocześnie zmilitaryzowano końcowy odcinek mierzei - od granic Juraty aż do końca cypla. Zahamowano administracyjnie rozwój turystyki w tym rejonie, wprowadzając wojskowy zakaz wznoszenia jakichkolwiek budowli cywilnych bez zgody władz wojskowych i ograniczając swobodę ruchu turystycznego.

Te zarządzenia wojskowe zostały unormowane dekretem prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego z dnia 21 sierpnia 1936 w sprawie utworzenia Rejonu Umocnionego Hel. Na terenie Rejonu Umocnionego zaczęto budować rozwiniętą sieć kolei normalnotorowych i wąskotorowych dla potrzeb transportów wojskowych. Powstały różnego typu stanowiska artyleryjskie, zaczęto sprowadzać różnoraki sprzęt wojskowy i uzbrojenie.

25 listopada 2003 r. Trybunał Konstytucyjny na wniosek Prezydenta RP orzekł niezgodność z konstytucją art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 2002 o uznaniu części Półwyspu Helskiego za obszar szczególnie ważny dla obronności kraju. Ten wyrok jest prawnym końcem istnienia Rejonu Umocnionego Hel.

Port Wojenny Hel

Budowę portu Marynarki Wojennej RP w Helu rozpoczęto w 1931. Jego zachodni falochron przebiega w osi tzw. Helskiego Haku, na wysokości którego znajdowała się pierwsza osada helska, tzw. Stary Hel. Port Marynarki Wojennej zbudowany został przez Konsorcjum Polsko-Francuskie według projektu Włodzimierza Szawernowskiego.

Od 1935 dowódcą Odcinka Hel był kmdr dypl. Eugeniusz Solski.

Do wybuchu wojny zbudowano basen o wymiarach 400x300 m z nabrzeżem obsługowym o szerokości 45 m. W pobliżu portu powstały inne, niezbędne dla bazy morskiej obiekty. Około 1,5 km na północ od portu zbudowano podziemną elektrownię, a bliżej, w lesie, schrony amunicyjne, minowe oraz torpedowe. Kilka kilometrów na zachód od tego miejsca zbudowano podziemne zbiorniki paliwa, od których prowadzono do nadbrzeża rurociąg. Od stacji kolejowej w Helu poprowadzono do portu bocznicę w celu dowozu zaopatrzenia. Z portu do składów i magazynów doprowadzone zostały tory kolejki wąskotorowej.

Bunkier ckm

Do czasów dzisiejszych zachowały się liczne zabytki militarne zarówno z okresu przedwojennego, jak i późniejsze z okresu okupacji niemieckiej i lat powojennych.

Do najważniejszych zabytków militarnych w obrębie miasta Hel należą:

stanowiska baterii nr 1 Laskowskiego (1935) - stały tam 4 działa Boforsa kalibru 152 mm; w 1948 baterię przebudowano, nadając jej nazwę 13 BAS i przezbrojono na 4 radzieckie armaty morskie B-13 kalibru 130 mm - jedno z tych dział stoi tam do dziś - to stanowisko zostało w 2007 ogrodzone i poddane kompletnej renowacji staraniem Muzeum Obrony Wybrzeża w Helu; od rozpoczęcia sezonu 2008 znajduje się tam stała ekspozycja dotycząca historii tej baterii;

stanowiska baterii nr 21 (1935) - stały tam 2 działa 75 mm Schneider;

stanowiska czterech dział 100 mm (1955) - radzieckie armaty morskie B-34Ul jedno z tych dział stoi na stanowisku do dziś;

Ośrodek Oporu Jastarnia - pozycja zabezpieczająca półwysep od strony lądu;

zabytek klasy światowej - sześć potężnych żelbetowych budowli baterii Schleswig-Holstein. Była to zbudowana w 1940 przez Niemców bateria najpotężniejszych dział, jakie kiedykolwiek montowano na stałych stanowiskach lądowych - 40,6 cm Schnellladekanone C/34. Po baterii pozostały trzy działobitnie, z których każda stanowi całość z własnym bunkrem koszarowym i podręcznym magazynem amunicji, oraz 9-kondygnacyjna wieża kierowania ogniem i dwa wielkie magazyny amunicyjne. Jedyna istniejąca do dziś bateria tych dział znajduje się w Norwegii w Trondenes.

Po wybuchu II wojny światowej Rejon Umocniony Hel skapitulował 2 października 1939, gdyż dalsza obrona nie miała już sensu (kilka dni wcześniej skapitulowały Warszawa i Modlin).

Zachowane na Mierzei Helskiej umocnienia polskie i niemieckie wpisano w 1999 do rejestru zabytków militarnych. Obecnie niemal wszystkie można zwiedzać, tylko w niektórych są nadal obiekty wojskowe.

Bateria 4 dział Bofors 152,4 mm wz. 30
Bateria nr 31 - „cyplowa", im. H. Laskowskiego - na samym końcu cypla.

Baterie po 2 działa polowe Schneider 105 mm:

Baterie przeciwdesantowe stałe po 2 działa 75 mm:

Bateria nr 41 - na zachód od Jastarni; ostrzał w kierunku zatoki.

Bateria artylerii nr 42 - na wschód od Jastarni, na wysokości portu rybackiego; ostrzał na pełne morze.

Bateria nr 43 - w rejonie portu we Władysławowie, decyzją z 8 IX przeniesiona w rejon Chałup.

Baterie przeciwlotnicze po 2 działa Schneider kal. 75 mm/L-50 wz. 22/24:

Bateria nr 24 - półstała - 8 dział kalibru 40 mm wz. 36 „Bofors"

Bateria artylerii nr 34 - utworzona między Helem a Juratą z trzech rufowych dział Bofors wz.36 120 mm zdjętych z ORP Gryf - nie zdążono jej użyć bojowo, jedynie 30 IX oddano dwa strzały próbne.

nkm-y 13,2 mm „Hotchkiss":

3 w samodzielnym plutonie na zachód od Jastarni.

7 porozdzielanych pomiędzy baterie.

Obrona przeciwlotnicza cypla posiadała kompanię karabinów maszynowych - 12 sztuk „Maxim" rozmieszczonych w rejonie portów oraz 4 ckm baterii cyplowej.

W czasie obrony uzupełniona została o broń zdjętą z okrętów.

Po zajęciu Mierzei Helskiej przez wojska hitlerowskich Niemiec okupant postanowił wykorzystać i rozbudować umocnienia do obrony rejonu bazy morskiej budowanej w Gdyni. Zbudowano największe stałe stanowiska artylerii nadbrzeżnej - baterię Schleswig-Holstein z trzema działami kalibru 406,4 mm (16").

U brzegów mierzei, po jego wewnętrznej stronie, na wodach Zatoki Puckiej posadowiono budowle systemu służącego do badań broni torpedowej (tzw. torpedownie), prowadzonych w Gdyni Babich-Dołach - jedną na wysokości mola w Juracie, drugą na południowy wschód na wysokości Boru.

W czasie okupacji hitlerowskiej wojska niemieckie umieściły na terenie mierzei także stacje radarowe, m.in. typu Würzburg-Riese. Na pozostałej po wojnie podstawie jednej z nich zbudowano zapasowe stanowisko kierowania ogniem 13 Baterii Artylerii Stałej. Do systemu obrony przeciwlotniczej należały również co najmniej trzy stacjonarne baterie przeciwlotnicze Kriegsmarine, każda wyposażona w 4 armaty 105 mm SK C/32, mogące prowadzić ogień także do celów morskich.

Do 1963 stacjonował na Helu dywizjon artylerii przeciwlotniczej, wchodzący w skład podległego Marynarce Wojennej 60 pułku artylerii p.lot. z siedzibą w Gdyni Grabówku. Dywizjon wyposażony był w armaty kal. 85 mm wz. 39.

Działa były produkcji radzieckiej.

Dywizjony rakietowe WOPK i inne jednostki WP

Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych kontynuowano umacnianie obecności militarnej na Mierzei. W ramach budowy polskiego systemu obrony powietrznej kraju (będącego częścią systemu obrony powietrznej Układu Warszawskiego) powstały tam dwa dywizjony rakietowe, wchodzące w skład 4 Brygady WOPK w Gdyni Grabówku (według nomenklatury NATO - baterie SAM-ów). Na północnych obrzeżach miasta, na północny wschód od dworca kolejowego w Helu, za podwójnym ogrodzeniem zewnętrznym zwykłym i wewnętrznym znajdującym się pod napięciem, powstał 22 dywizjon wyposażony w system S-75M „Wołchow" (SA-2, „Guideline") oraz 214 kompania radiotechniczna. W Helu Borze - 64 dywizjon uzbrojony w system S-125 „Newa" (SA-3, „Goa").

Po przemianach politycznych 1989 roku Wojska Obrony Powietrznej Kraju zostały połączone z Wojskami Lotniczymi w jedną strukturę - powstały Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej (WLOP), przejmując istniejące dywizjony rakietowe i pododdziały radiotechniczne.

22 dywizjon rakietowy WOPK/WLOP

22 dywizjon rakietowy został sformowany na podstawie rozkazu organizacyjnego dowódcy Wojsk OPK z 12 stycznia 1963. W pierwszym okresie, który w Helu przeznaczono na budowę niezbędnej infrastruktury, kadra i żołnierze jednostki szkolili się w specjalistycznym ośrodku szkoleniowym wojsk rakietowych w Bemowie Piskim (Centrum Szkolenia Specjalistów WOPK), a następnie doskonalili swoje umiejętności w dywizjonie rakietowym stacjonującym w Olszowej na Śląsku. Dywizjon został wyposażony w przeciwlotniczy zestaw rakietowy średniego zasięgu S-75M „Wołchow" produkcji radzieckiej.

Zbudowano obiekty koszarowe, budynek sztabu, budynki zaplecza, magazyny i garaże. W specjalnie wydzielonej strefie wybudowano 6 otoczonych wałami stanowisk startowych dla wyrzutni rakietowych SM90, wiaty dla samochodów transportowo-załadowczych z rakietami do ponownego załadowania wyrzutni, schrony dla obsługi. Wewnątrz tzw. górki znajdował się schron dowodzenia - bunkier z pomieszczeniami dla całej załogi baterii startowej i baterii radiotechnicznej pełniącej dyżury bojowe, pomieszczenia mieszkalne dla kadry, stanowisko dowodzenia, filtry powietrza (obiekt mógł funkcjonować autonomicznie w warunkach użycia broni masowego rażenia), pomieszczenia socjalne. Z zewnątrz dostępne były garaże, w których stały kabiny z aparaturą, podłączone w jeden system. Były to: kabina UW (główna kabina dowodzenia i naprowadzania), kabina przeliczników, kabina ze sprzętem łączności, kabina elektrowni dieslowskiej. Na szczycie na utwardzonym stanowisku stała kabina PW (nadawczo-odbiorcza) z antenami stacji śledzenia i naprowadzania rakiet. Całość łączyła sieć dróg w charakterystycznym układzie kolistym, oraz system okablowania zasilającego, sterowania i łączności w kanałach kablowych z betonowych płytek.

Pierwszy dyżur bojowy dywizjon przyjął w lipcu 1964.

22 dywizjon pełnił służbę do rozformowania w ramach restrukturyzacji Sił Zbrojnych RP w końcu września 2001. W tym też czasie wycofano z uzbrojenia Wojska Polskiego system rakietowy „Wołchow".

Stacjonująca na tym samym terenie co dywizjon 214 kompania radiotechniczna powstała pod koniec 1956 w Lisewie Kaszubskim. W 1978 kompanię przeniesiono z Lisewa do Helu, gdzie stacjonowała do rozformowania w końcu 2001.

Po opuszczeniu obiektów przez WLOP teren przejęła Marynarka Wojenna, która zajęła głównie część koszarową. Były tu pododdziały łączności 9 Flotylli Marynarki Wojennej RP. Strefa bojowa za ogrodzeniem z drutu kolczastego pod napięciem została praktycznie porzucona i znajdujące się tam obiekty padły z czasem łupem lokalnych amatorów złomu. Obecnie można tam oglądać schron dowodzenia, ogołocony z większości wyposażenia, sześć ułożonych koliście wokół schronu obwałowań ziemnych, skrywających niegdyś wyrzutnie rakiet, kilka schronów przeciwlotniczych dla obsługi wyrzutni, stanowiska ogniowe baterii artylerii osłonowej 37 mm oraz pozostałości po 214 kompanii radiotechnicznej, czyli niewielki schron i dwie „górki radarowe".

Był uzbrojony w Przeciwlotniczy Zestaw Rakietowy S125 „Newa" produkcji radzieckiej (w terminologii NATO SA-3, „Goa"). Sformowany w 1973, podlegał 4 Brygadzie WOPK w Gdyni-Grabówku. Strefa bojowa znajdowała się kilkaset metrów na południowy wschód za Juratą, pomiędzy torem linii kolejowej Jurata - Hel a plażą nad otwartym morzem, na wysokości obecnej rezydencji wypoczynkowej Prezydenta RP. Od strony Juraty były umieszczone kolejno: strzelnica, stanowiska radarów „Julia", radiowysokościomierza „Bogota", cztery stanowiska ogniowe dla czterech czteroprowadnicowych wyrzutni rakiet, we wnętrzu sztucznie usypanego wzgórza był bunkier ze stanowiskiem dowodzenia, garażami kabin, częścią mieszkalno-socjalną dla obsługi w czasie dyżurów bojowych z umieszczoną na jego szczycie stacją naprowadzania i śledzenia rakiet i celów. Budynek koszar i zaplecze logistyczne jednostki znajdowało się w Helu-Borze. Dywizjon został rozformowany we wrześniu 2001. Wycofany sprzęt po znaczącej modernizacji (do standardu SC) został przekazany do innego dywizjonu WLOP.

Przy wjeździe do miasta, częściowo na terenie dawnej baterii niemieckiej 406 mm, stacjonowała jednostka saperska. Jej park maszynowy był zlokalizowany tuż przy jednym ze stanowisk ogniowych w obrębie podpór suwnic montażowych działa.

Po wojnie został rozbudowany port wojenny. Powiększono basen portowy, zbudowane zostały nowe falochrony, uzupełniona infrastruktura logistyczna na lądzie. Zbudowano stanowiska radarów morskich, obserwacyjnych i do kierowania ogniem artylerii.

Mierzeja Helska została objęta systemem posterunków obserwacyjnych, zlokalizowanych na ażurowych wieżach stalowych, które jeszcze do dziś można spotkać wzdłuż całego polskiego wybrzeża. Użytkowały je jednostki Wojsk Ochrony Pogranicza, które były wyposażone w profesjonalne lornety na statywie i morskie radary produkcji polskiej.

Formalnie obiektem wojskowym jest też teren rezydencji prezydenta RP w Helu. Znajduje się on za Juratą, po południowo-zachodniej stronie drogi Jurata - Hel.

# data[].attributes.attachment_link.title
Rejon Umocniony Hel - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Rejon Umocniony Hel - rejon umocniony na Mierzei Helskiej i wodach przylegających, utworzony dekretem prezydenta Rzeczypospolitej z 21 sierpnia 1936 roku o uznaniu półwyspu helskiego za rejon umocniony. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i symbolicznych zaślubinach z morzem w Pucku 10 lutego 1920 rozpoczęto po wielu przygotowaniach tworzenie na Helu silnej bazy lądowej obrony Wybrzeża.

# data[].attributes.attachment_link.title
Obrona Rejonu Umocnionego Hel w czasie Wojny Polsko - Niemieckiej. Hel 1939 🇩🇪⚔️🇵🇱

# data[].attributes.attachment_link.title
Wymiana ognia niemieckich pancerników z Bateria Laskwskiego Hel 25 IX  1939

# data[].attributes.attachment_link.title
Encyklopedia II wojny światowej: Obrona Helu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mija właśnie kolejna rocznica bohaterskiej obrony i upadku Helu. To już 71 lat od tamtych wydarzeń, zmieniło się już kilka pokoleń, dziś niemal nikt nie pamięta wojny. Żyjemy, chwała Bogu, w takim miejscu Europy, gdzie wojny nie ma od 65 lat. Być może dlatego niektórzy, czując jakiś chorobliwy niedosyt, usiłują wywoływać choćby lokalne konflikty, zamiast starać się zjednoczyć WSZYSTKICH obywateli naszego kraju.
71 lat temu do Morskiego Plutonu Żandarmerii w Helu, trafił 28-letni kapral Antoni Seroka i tutaj zastał go wybuch wojny. Po 32 dniach obrony Helu, gdy cała Polska już była we władaniu Niemców i wspomagających ich od 17 września Rosjan, gdy wiadomo było, że pomocy nie można znikąd oczekiwać - nadeszła bolesna decyzja o kapitulacji.
Nasz bohater trafił najpierw do obozu jenieckiego, a po zwolnieniu do walki z okupantem w konspiracji. W końcu Niemców pokonano, nadszedł koniec wojny i Antoni Seroka - człowiek niezwykle inteligentny, pracowity i nieustannie się kształcący - włączył się w odbudowę powojennej Polski. Pracował w środowiskach wiejskich na coraz wyższych, samodzielnych stanowiskach urzędowych - aż znienacka został, jak wielu innych w stalinowskim okresie, aresztowany przez bezpiekę i długotrwale, bezpodstawnie więziony.
Po zwolnieniu i oczyszczeniu z zarzutów nie chciał już wrócić do poprzednich środowisk - zbyt bolesne były dla niego wspomnienia doznanych niesprawiedliwości i okrucieństw. Mimo formalnej rehabilitacji, o bezprawiach bezpieki było wtedy niebezpiecznie wspominać. Imał się różnych zawodów starając się utrzymać rodzinę.
Wtedy właśnie, 17 lat od zakończenia obrony Helu Seroka siadł do pisania wspomnień, jak wielu, wielu innych żołnierzy z tamtych czasów. Pojechał na wybrzeże szukając swoich kolegów z września 39 roku, szperał w archiwach i konsultował się z żyjącymi jeszcze oficerami - także obrońcami. Okazało się, że talent narracyjny Antoniego Seroki i jednocześnie wielka staranność pisarska dały w efekcie najwspanialszą książkę - "32 dni obrony Helu". Powstała świetnie napisana książka i choć bardzo osobista, to jednocześnie przystępnie zarysowująca tło wszelkich ważnych wydarzeń z obrony Helu.

Jak pisze sam Autor: "głównym źródłem inspiracji były własne przeżycia, spostrzeżenia i przemyślenia" i właśnie dzięki temu oraz świetnemu osadzeniu narracji w realiach walczącego miasteczka Hel ta książka jest tak ciekawa.
Przypomnijmy, Helu broniło ok. 2 000 żołnierzy odciętych już w pierwszych dniach wojny od reszty kraju i broniących naturalnej, trudnej do zdobycia "twierdzy" - Półwyspu Helskiego. U nasady półwyspu, w rejonie dzisiejszego Władysławowa kilka kompanii piechoty Morskiego Dywizjonu Lotniczego, a potem batalionu "Hel" z Korpusu Ochrony Pogranicza osłaniało Hel przed bezpośrednimi atakami Niemców, często nawet walcząc wręcz. Nieliczne baterie helskiej artylerii wspomagały obrońców i starały się zestrzelić jak najwięcej panujących na niebie niemieckich samolotów, a cyplowa bateria Laskowskiego - 4 najpotężniejszych polskich dział BOFORS 152,4 mm trzymała na dystans niemiecką flotę i uniemożliwiała zdobycie Helu desantem.
Polska flota została zniszczona niemal doszczętnie już 3 września - niemieckie bomby zatopiły dwie największe polskie jednostki - stawiacz min ORP GRYF i kontrtorpedowiec ORP WICHER. Liczne oddziały stacjonujące na półwyspie przez cały czas gotowały się do odparcia desantu, który nie nastąpił. Masy żołnierzy znajdujące pod nieustannym ostrzałem i bombardowaniem i świadome swojej bezradności czekały, czekały. W centrum półwyspu znajdowały się helskie wsie, pełne cywilów - głównie kobiet i dzieci, marzących nieustannie o zakończeniu walk.
32-dniowa obrona Helu kosztowała nasze wojsko niemal 70 poległych i zmarłych z ran - co w proporcji do ilości żołnierzy nie przedstawiało się tak dramatycznie jak np. wielka ilość poległych, w niemal zapomnianej obronie Oksywia.
Wracając kolejny raz do tej wspaniałej książki stwierdziłem ze zdumieniem, jak często przecinają się moje ścieżki na Helu z tymi, którymi chodził Antoni Seroka.
Mój dom stoi naprzeciwko istniejącego do dziś, zbudowanego na tyłach ulicy Wiejskiej przedwojennego pensjonatu "Quo Vadis", w którym był skoszarowany Seroka, wraz ze swoim plutonem. Pierwszą wojenną obserwacją Autora było zauważenie przez okno polskiego hydroplanu niespodziewanie lądującego 1 września w porcie rybackim.

"Wracamy ku kwaterze plutonu, niepewnie komentując zdarzenie. Zapowiada się piękny dzień. Ulica Wiejska pachnie wędzonymi rybami. Wąskim zaułkiem, przez wyłom w parkanie przechodzimy obok domu przy ulicy Wiejskiej 13. Jeszcze parę dni temu mieszkała tu moja dziewczyna - Jadzia. Dziś z okna przesłoniętego firanką wieje dojmujący smutek i pustka. Dla mnie oczywiście. W przewidywaniu wybuchu wojny wyjechała 26 sierpnia. Na ulicy Wiejskiej konkurencyjni antagoniści, sklepikarze, stoją przed swoimi sklepami i witają się upartym milczeniem. Pani Flakowa ciągnie wózek wypełniony jarzynami. W zestawieniu z nią wózek wygląda jak miniaturka; pani Flakowa waży ze sto dwadzieścia kilogramów."
/./ "Na Wiejskiej ożywa ruch. Zza zakrętu zbliża się na rowerze starszy marynarz z intendentury, rezerwista Władysław Bączkiewicz. /. /
-Wy chyba nic nie wiecie?
-Co mamy wiedzieć? - Pytam z rosnącą ciekawością. Nagle przypominam sobie przelot hydroplanu, jego lądowanie w basenie i. sen. Dzisiejszy znamienny sen. Czuję jak lodowaty chłód ogarnia mi czaszkę.
- Wojna wybuchła! /./
Parę minut po szóstej wpada zdyszany dowódca plutonu kapitan Żarczyński i zarządza zbiórkę. Szef plutonu, wachmistrz Sadowski odczytuje rozkaz dowódcy rejonu [Rejonu Umocnionego Hel] o wprowadzeniu stanu wojny z hitlerowskimi Niemcami. Następuje stereotypowe "wierni przysiędze" i "do ostatniej kropli krwi" - w końcu komunikat o wprowadzeniu sądów doraźnych."

Pierwszą rzeczą o jaką musieli zadbać żołnierze, była organizacja warunków bytowania w sytuacji ciągłych bombardowań i ostrzału - Rejon Umocniony Hel nie miał prawie schronów dla wojska.
I znów wracamy do wspomnień Seroki:

"Nie rozkaz, nie przynaglenie, ale mus wewnętrzny skłania nas do urządzenia schronu. Najpierw na prowizorycznym boisku siatkówki kopiemy obszerny rów strzelecki i bez zwłoki zabieramy się do urządzenia czegoś bardziej umocnionego. Ktoś upatrzył sobie solidne belki z rozebranej niedawno wieży ewangelickiego kościoła. Ktoś inny widział w obrębie dworca kolejowego stertę wycofanych z użytku szyn kolejowych.
Kilku chłopców wypożyczoną gdzieś biedką włóczy belki z rozebranej wieży. To niedaleko: w tamtą stronę wąskim gardłem naszej uliczki, kilkadziesiąt metrów pod górę do ulicy Wiejskiej, potem ulicą jak po stole.
"Umocniony" schron powstaje przy budynku plutonu, obok kuźni Schlesingera. Na zwale stoi nachmurzony właściciel posesji, stary Arendt.
- Das ist mein Eigentum - ja!
- Co on mówi? - pyta parę głosów.
- Podcinamy korzenie jego jabłoni. Ma do nas o to pretensję.
- Schweinerei. Gesetzwidrigkeit! (Świństwa, bezprawia!)
Na cyplu wyje syrena. Wyje złowieszczo, jękliwie i przeciągle. Szkaradny głos wwierca się w uszy, na moment paraliżuje umysły. Godzina czternasta. Z budynku wypada kapitan Żarczyński:
- do schronu! - wrzeszczy nieswoim głosem.
Biegiem przeskakujemy szerokość uliczki i wpełzamy pod nawisłe nad rowem maskujące gałęzie.
Nie znamy jeszcze skutków nalotu, ale jego siła i natężenie każą nam spodziewać się najgorszego. Czuje to, co z pewnością czuja wszyscy w naszym schronie - upokarzającą bezsiłę."

Taką bezsiłę odczuwała większość obrońców Helu, skazanych na bezczynność i nieustanne oczekiwanie niemieckiego ataku. Pomiędzy falami nalotów i artyleryjskiego strzału pancerników Schleswig-Holstein i Schlesien obrońcy Helu starali się uczynić życie znośnym i dopasować się do wojennych trudów.

"Sporą grupką wychodzimy na ulice Wiejską, jedyną helską ulicę koncentrującą jaki taki ruch. Przed nami, u wylotu przeciwległej uliczki odsłaniającej widok na zatokę, rozlokowało się stanowisko enkaemu.
Kasyno oficerskie, mieszczące się w pensjonacie "Lwia Jama", nie wydaje już posiłków. W kuchni urządzonej w budynku nadleśnictwa fasujemy normalne żołnierskie racje.
Zaledwie uporaliśmy się ze schronem pod jabłonią, a już włóczymy resztę belek z wieży kościoła i umacniamy piwnice pod budynkiem nadleśnictwa. Na ogół cały ten budynek wzbudza w nas znacznie większe zaufanie, niż dwupiętrowa willa mieszcząca nasz pluton. Jest lekka i zwiewna, a mur tak cienki, ze stanowczo wolimy grube mury naszego sąsiada. W przegradzającym obie posesje parkanie zrobiliśmy już wygodny wyłom i na razie chodzimy tam trzy razy dziennie na posiłki.
Marynarski punkt obserwacyjny, zainstalowany na dachu naszego plutonu, w godzinach ciszy stanowi dla nas atrakcję. Przez dość mocne szkła można tu popatrzeć na białe, skąpane w słońcu gmachy Gdyni.
/./Rozpoczyna się normalna praca.

Jak relacjonował po wojnie kpt. Żarczyński rola żandarmów i ich zakres obowiązków w powstałej, skomplikowanej sytuacji półwyspu były ogromne.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mija właśnie kolejna rocznica bohaterskiej obrony i upadku Helu. To już 71 lat od tamtych wydarzeń, zmieniło się już kilka pokoleń, dziś niemal nikt nie pamięta wojny. Żyjemy, chwała Bogu, w takim miejscu Europy, gdzie wojny nie ma od 65 lat.