# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In 2021 heeft de werkgroep voorlichting ADHD de ‘Richtlijn voorlichting ADHD’ uitgebracht. De richtlijn geeft handvatten om veelvoorkomende misvattingen te voorkomen, bijvoorbeeld over erfelijkheid en vermeende tekorten aan stofjes in de hersenen.

De komende maanden houdt Sanne te Meerman, onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, om de 1 of 2 weken uitspraken over ADHD in publicaties en op websites van relevante organisaties kritisch tegen het licht aan de hand van de Richtlijn voorlichting ADHD.

Met deze blogserie nodigen we de auteurs en organisaties van de besproken publicaties en websites uit om hun stellingen keuzes toe te lichten en zo nodig aan te passen. De auteurs van de Richtlijn kunnen op hun beurt dankzij reacties op de blogs onvolkomenheden in de Richtlijn verbeteren.

We realiseren ons dat sommigen de terugkoppeling als ‘ongevraagd advies’ kunnen opvatten. Daar staat tegenover dat mensen en hun naasten met een ADHD-classificatie ook ongevraagd geconfronteerd kunnen worden met interpretaties van het huidige ADHD-onderzoek die vaak veel verder gaan dan wat onderzoek daadwerkelijk laat zien. Dit kan verstrekkende gevolgen hebben. We hopen dat we samen met schrijvers kunnen zorgen voor de accurate ADHD-voorlichting waar kinderen/volwassenen met een ADHD-classificatie recht op hebben.

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2021 heeft de werkgroep voorlichting ADHD de ‘Richtlijn voorlichting ADHD’ uitgebracht. De richtlijn geeft handvatten om veelvoorkomende misvattingen te voorkomen, bijvoorbeeld over erfelijkheid en vermeende tekorten aan stofjes in de hersenen.

# data[].attributes.attachment_caption
Biesta - kwalificatie, socialisatie en subjectificatie

# data[].attributes.body
Segers over Biesta

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gert Biesta (hoogleraar en onderwijspedagoog) stelt dat we voor goed onderwijs allereerst de vraag moeten stellen waartoe het dient.

Gert Biesta spreekt derhalve over drie doeldomeinen waaraan onderwijs aandacht dient te besteden.

Die zin en richting worden bepaald door drie doeldomeinen:

3 - subjectificatie / subjectivering.

Onder kwalificatie verstaat Biesta het verwerven van kennis, vaardigheden en houdingen die mensen in staat stellen iets te doen, op een bepaalde manier te handelen. Bij kwalificatie gaat het erom dat leerlingen zich kennis, vaardigheden en competenties eigen maken die nodig zijn voor het kunnen participeren in de samenleving en het functioneren in het toekomstige beroepsleven.

Voorbeelden van kwalificatie zijn talrijk in het onderwijs: PTA's, toetsweken, portfolio's, competentieprofielen, rapporten, CITO-toetsen, SO's, doorstroompercentages, kerndoelen, eindtermen en nog veel meer.

In het domein van de socialisatie worden leerlingen voorbereid op hun leven als lid van een gemeenschap en maken ze kennis met tradities, omgangsvormen en praktijken. Die kunnen sociaal-politiek zijn, maar ook cultureel of professioneel. Leerlingen maken kennis met de normen en waarden van het grotere geheel, wat een samenleving kan zijn. Betrokkenheid en relatie staat voorop: er wordt niet alleen kennisgenomen van het grotere geheel, maar er wordt ook een beroep gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van het individu om bewust de keuze te maken om te participeren. Hij wordt uitgenodigd zich niet alleen aan te passen aan de gemeenschap, maar deze ook kritisch te bezien en mede vorm te geven.

Voorbeelden van socialisatie in het onderwijs: Het onderwijs heeft als taak jonge mensen te leren respectvol met verschillen om te gaan en leren wat ons met elkaar verbindt. Leerlingen worden in het onderwijs (vanaf basis- tot het vervolgonderwijs) omgevormd tot betrokken burgers. Leerlingen dienen de basiswaarden van de democratische rechtstaat te kennen. Hieronder vallen onder meer: gelijkwaardigheid van individuen, vrijheid van geloof, vrijheid van meningsuiting en het recht op zelfbeschikking.

Wellicht een vraag is of onvoldoende aandacht in het onderwijs aan socialisatie heeft geleid tot gebrekkig burgerschap?!

De essentie van subjectificatie / subjectivering is volgens Biesta een persoon vrij, volwassen en verantwoordelijk in de wereld te laten zijn.

In het domein subjectificatie, staat de vorming van de persoon centraal en de ontwikkeling van zijn eigen identiteit en uniciteit, zijn autonomie en verantwoordelijkheid en het ontdekken van zijn drijfveren en passies. De vragen die daarbij de kern vormen, zijn: wie ben ik, wat kan ik en wie wil ik zijn.

Voorbeelden van subjectificatie in het onderwijs: Scholen in Nederland dienen leerlingen kennis te laten maken met vrijheid van meningsuiting, democratie, gelijkheid van mannen en vrouwen, genderdiversiteit en meer.

Waar het bij subjectificatie om gaat is hoe een persoon is. Hoe gedraag ik mij ten opzichte van anderen, naar dieren, naar de omgeving en naar de wereld?

Hoe kan een docent er voor zorgen dat een leerling zich ontwikkelt tot een mens met wenselijke sociale en persoonlijke eigenschappen? Door een leeromgeving te creëren waarin de leerling de ruimte krijgt om zichzelf te vormen in samenwerking met medeleerlingen en de docent. Dit kan een docent doen door ruimte te creëren voor de dialoog. De dialoog met de docent, maar ook met medeleerlingen. Interactie met anderen is van belang om te ontdekken wie je bent en hoe je met anderen om wil gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Biesta - kwalificatie, socialisatie en subjectificatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Gert Biesta (hoogleraar en onderwijspedagoog) stelt dat we voor goed onderwijs allereerst de vraag moeten stellen waartoe het dient. Gert Biesta spreekt derhalve over drie doeldomeinen waaraan onderwijs aandacht dient te besteden. Die zin en richting worden bepaald door drie doeldomeinen: 3 - subjectificatie / subjectivering.

# data[].attributes.body
Je kunt Bianca herkennen aan haar petje, dat heeft ze altijd op. Ze draagt graag wijde kleding die lekker zit, is dol op Japan en verzamelt alles wat met Disney te maken heeft. En ze heeft autisme.
Wat betekent dat precies? Bianca legt je uit hoe autistische hersenen werken en waarom sommige dingen voor autistische kinderen vaak net even anders gaan. Wat is er lastig als je autisme hebt? En wat juist leuk? En hoe kun je moeilijke dingen makkelijker maken? Bianca's vrienden Daan, Sam en Robin kunnen erover meepraten en delen hun ervaringen.

Dit boek is voor iedereen met autisme, maar ook voor alle broertjes en zusjes, vrienden en vriendinnen, opa's en oma's, moeders en vaders en meesters en juffen.

# data[].attributes.headline
Kennisclip over meer en hoogbegaafdheid 

# data[].attributes.subject
Kennisclip over meer en hoogbegaafdheid 

# data[].attributes.attachment_link.description
Bouwstenen jaar 1 voor de werkplaats onderwijsonderzoek POINT

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kom jij er door de werkdruk ook niet altijd aan toe om jezelf bij te scholen en vakliteratuur te lezen, maar wil je wel op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen in het onderwijs? Dan zijn podcasts ideaal voor jou! Wat is er nou makkelijker dan op de bank, tijdens het strijken of tijdens een wandeling nieuwe feitjes en tips en tricks over het onderwijs te vergaren? Wij hebben tien interessante podcasts voor jou op een rij gezet.
1. De Grote Vriendelijke Podcast

In De Grote Vriendelijke Podcast word je meegenomen in de wereld van kinderboeken. Recente boeken worden besproken en tal van leestips worden gegeven. Elke aflevering is er iemand te gast, variërend van schrijver tot illustrator tot vertaler. Het is de eerste Nederlandse podcast over jeugdliteratuur en winnaar van de Dutch Podcast Awards 2020 in de categorie Cultuur & Muziek.

2. Krachtige Leraar

De podcast Krachtige Leraar maakt van jou een superheld. In deze podcast zit jij als docent in de schoolbanken. Je krijgt adviezen van een gastspreker die je direct in je eigen les kunt toepassen. In deze podcast wordt er een link gelegd tussen theorie en de onderwijspraktijk.

3. Flip the system

René Kneyber gaat in de podcast Flip the System in gesprek met diverse gasten over onderwijsbeleid en de professionalisering van leraren. René nodigt in zijn afleveringen een auteur uit om over zijn/haar reeds verschenen boek te spreken. In deze podcast wordt het onderwijs van allerlei kanten belicht en hij zet je aan tot denken.

4. Onderwijs Vandaag

Peter Heerschop en Marcel van Herpen nemen je mee in de podcast Onderwijs Vandaag in het onderwijs van vandaag. Ze spreken met experts, de kinderen dus, maar ook met docenten en andere gasten. Samen schetsen zij de huidige staat van het onderwijs. De wereld verandert, het onderwijs ook?

5. Dit gaat van jullie eigen tijd af!

Waarom werd je in vredesnaam docent? Goede feedback is geen advies! Hoe zet je een puber aan en nog veel meer onderwerpen worden door Academy4Learning belicht om docenten wegwijs te maken in het onderwijskundige bos. Relevante thema's voor docenten worden uitgewerkt en in kleine stapjes toegelicht.

6. Buiten de krijtlijnen

Rinke Vanhoeck interviewt verschillende onderwijsexperts en heeft het over alles dat ook maar iets met onderwijs te maken heeft. Door echte praktijkervaringen te gebruiken zal Rinke jou in deze podcast informeren, inspireren en motiveren.

7. Tjipcast

Wekelijks gaat Tjip de Jong in zijn podcast Tjipcast in gesprek met inspirerende gasten om vragen uit onze leef- en werkpraktijk te beantwoorden. In zijn podcast belicht hij nieuwe onderwijsperspectieven. Tjip heeft al meer dan honderd afleveringen gemaakt. Genoeg keuze dus om voor jou relevante onderwerpen uit te kiezen.

8. De vier sleutels voor een effectieve les

Deze podcast is informatief, praktisch, inhoudelijk sterk en kritisch. Onderwijskundige Theo Wildeboer gaat in gesprek met interessante gasten over zijn of haar expertise. Ze geven tips en inzichten voor een krachtige les en koppelen dit aan de vier sleutels voor een effectieve les. Een podcast die je elke keer weer inspireert.

9. Het mysterie van de goede leraar

In negen afleveringen gaat Marcel van Herpen in deze podcast met jou op zoek naar de kracht van een goede leraar. Wat maakt een leerkracht goed? Wat doet hij? Hoe doet hij dat en wanneer? We zullen het nooit precies weten, het is voor iedereen anders. Maar de kanten van het vak die Marcel belicht laten zien waar het in de kern om gaat.

10. What if Education...

In deze Engelstalige podcast worden studenten, docenten en experts uitgedaagd om over het onderwijs van de toekomst na te denken. Kunnen we het onderwijs veranderen? Moeten we dat eigenlijk wel willen? In deze podcast worden controversiële onderwerpen besproken en je wordt aan het denken gezet over je eigen onderwijs over tien jaar.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kom jij er door de werkdruk ook niet altijd aan toe om jezelf bij te scholen en vakliteratuur te lezen, maar wil je wel op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen in het onderwijs? Dan zijn podcasts ideaal voor jou!

# data[].attributes.headline
Evidence informed werken in het rekenonderwijs 

# data[].attributes.subject
Evidence informed werken in het rekenonderwijs 

# data[].attributes.body
De psychologische wetenschap heeft veel bij te dragen aan het verbeteren van het leren en lesgeven in zowel reguliere klassen als klassen voor begaafde leerlingen. Het lesgeven en leren zijn nauw verbonden met sociale- en gedragsfactoren van de menselijke ontwikkeling, waaronder cognitie, motivatie, sociale interactie en communicatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aflevering 1: Waar je wieg staat

De tienjarige Anyssa kan goed leren maar de diepe armoede en onrust thuis eisen hun tol. Lukt het haar en juf Jolanda om haar niveau vast te houden?

Aflevering 2: Verwachtingen

Het schooljaar 2019 is nu echt begonnen; in groep acht gaat het erom spannen. Afhankelijk van hun leerprestaties kunnen ze naar de school van hun keuze. Maar kan school eigenlijk het verschil maken?

Aflevering 3: Easy Money

Onderwijs is meer dan het overdragen van kennis, dat weten leerkrachten maar al te goed. Aan alle kanten wordt er aan hun leerlingen getrokken en wie gaat die wedstrijd winnen?

Aflevering 4: Het begint thuis

In deze kerstaflevering zien we hoe Anyssa zowel haar opa als haar oma moet helpen. Gianny heeft zijn zinnen op een nieuwe school gezet, weg van de verveling op het Hogelant.

Aflevering 5: Het advies dat bij je past

Het begin van 2020 is de tijd van Cito's en definitieve adviezen voor de kinderen. Alle groep-achters worden getoetst, maar zullen ze het advies krijgen dat bij hen past? De verwachtingen zijn hooggespannen.

Aflevering 6: Quarantine Time

De achtstegroepers zijn druk met de eindmusical, proefwerken of hun imago. Totdat de pandemie alles verandert: scholen gaan dicht en iedereen moet thuisblijven. Wat doet dit met de kinderen?

Aflevering 7: Afscheid nemen bestaat niet

De achtstegroepers nemen definitief afscheid van hun basisschool met tranen, uitbundigheid en blozend schuifelen op de dansvloer. De middelbare school wacht.

Klassenscheiding

Groot interview met de regisseurs

Serie 'Klassen' over ongelijkheid in onderwijs: 'Zo stoer hoe kwetsbaar kinderen zich opstellen'

Interview met de regisseurs

# data[].attributes.attachment_link.description
Aflevering 1: Waar je wieg staat De tienjarige Anyssa kan goed leren maar de diepe armoede en onrust thuis eisen hun tol. Lukt het haar en juf Jolanda om haar niveau vast te houden? Aflevering 2: Verwachtingen Het schooljaar 2019 is nu echt begonnen; in groep acht gaat het erom spannen.

# data[].attributes.attachment_caption
Masterclass Marcel van Herpen | 10 november 2021

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Masterclass Marcel van Herpen | 10 november 2021

# data[].attributes.attachment_link.title
Masterclass Marcel van Herpen | 10 november 2021

# data[].attributes.headline
Geweldige podcast serie over het geheim van de goede leraar 

# data[].attributes.subject
Geweldige podcast serie over het geheim van de goede leraar 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Leraren, iedereen heeft er een mening over".
We zijn allemaal naar school geweest en we hadden daar een favoriete leraar, maar misschien ook de leraar die je liever niet was tegengekomen.
Marcel van Herpen is van oorsprong leraar. Hij beg

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to Het mysterie van de goede leraar on Spotify. "Leraren, iedereen heeft er een mening over". We zijn allemaal naar school geweest en we hadden daar een favoriete leraar, maar misschien ook de leraar die je liever niet was tegengekomen. Marcel van Herpen is van oorsprong leraar.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Grej of the day is bedacht door de Zweedse leerkracht Micael Hermansson. Grej is Zweeds voor 'ding'. Het is dus het 'ding van de dag'.

Hermansson, gek op boeken en nerdy feiten, besloot op een dag om zijn leerlingen te trakteren op een korte les over zomaar iets interessants. Maar eerst schreef hij een raadsel op het bord: Waarom eten de ijsberen de pinguïns niet op? Er gebeurde iets verrassends. Zijn doorgaans erg drukke klas viel ineens stil. De kinderen lazen het raadsel. En toen gingen ze met elkaar overleggen.

De volgende da g gaf hij een les over de Zuidpool. Hij vertelde over de race tussen Amundsen en Scott die allebei als eerste het uiterst zuidelijke puntje wilden bereiken. Amundsen won. Onder meer omdat hij zijn sledes door honden liet trekken. Scott gebruikte pony's, en die overleefden de kou niet.

De les was zo'n groot succes dat hij besloot om elke dag zoiets te doen. En snel had hij een recept te pakken waarvan hij pas jaren later begreep waarom het zo goed werkt. Hij had namelijk zonder dat hij het wist een paar ijzersterke ingrediënten gebruikt:
1 Een raadsel
Het raadsel, dat je een dag van tevoren meegeeft, is een soort cliffhanger. Het blijft aan je knagen, het zet je hersens aan. En daardoor komen de kinderen nieuwsgierig op school: wat gaan we vandaag leren? Het raadsel houdt niet alleen de kinderen bezig maar ook hun ouders.
2. De korte les
De les duurt acht tot tien minuten, kort genoeg om vrijwel iedereen erbij te houden. Voor zo'n korte les moet je inzoomen op een klein onderwerp. Klein genoeg om in acht minuten iets gaafs over te vertellen. Na afloop beantwoord je ook niet eindeloos vragen. Je kunt afsluiten met een cliffhanger: daar hebben we het een andere keer nog wel over, of ga er thuis eens naar op zoek.
3. De les werkt toe naar wow! feitjes. Wat is echt gaaf aan het onderwerp?
Je presenteert feiten waarvan de kans groot is dat de leerlingen die echt wow vinden. 'Dus de opstandelingen verlaarden gewoon dat de koning niet meer over hen mag regeren!'
4. Navertellen
Aan het eind vraag je: wat ga jij thuis vertellen? Uit onderzoek blijkt dat je informatie die je navertelt, veel beter onthoudt. In het voortgezet onderwijs werkt dit misschien niet zo goed als in het basisonderwijs.
5. Verbanden leggen
Bij de methode hoort een wereldkaart en een tijdbalk. Na elke les plak je een plaatje van het onderwerp van die les naast de kaart op de muur, en je trekt een touwtje naar de plek waar het onderwerp zich afspeelt. Zo zien de leerlingen wat voor bijzondere kennis ze al hebben geleerd. Hetzelfde kun je doen met de tijdbalk.

Door die presentatie, in de klas of op de gang, gaan de leerlingen na een tijdje verbanden zien. -De Olympische Spelen van Berlijn in 1936 hebben een link met de Berlijnse Muur, en natuurlijk ook met Hitler én met de Olympische Spelen in de oudheid. Of: een rups verandert in een vlinder, mensen veranderen niet zo veel maar krijgen wel een nieuw gebit.
6. Vertellen en luisteren
Een grej is een verhaal dat de leerkracht vertelt. In de bijbehorende diapresentaties vind je beelden die het verhaal ondersteunen. Er staat zo min mogelijk tekst in, hooguit een paar steekwoorden voor het houvast.

Al deze ingrediënten zaten in die eerste grej. En Micael Hermansson zag, voor het eerst in zijn carrière, nieuwsgierigheid en plezier bij al zijn leerlingen. Hermansson ging er tien jaar mee door en werd daarna een veelgevraagd spreker over presenteren. Hij is regelmatig ook in Nederland te zien.

Oh ja, het raadsel! Waarschijnlijk weet je het antwoord wel. IJsberen leven op de Noordpool, Pinguïns op de Zuidpool...

Grej of the day verspreidt zich razendsnel over Zweden, Finland, Nederland, België en andere delen van Europa. Ook in Australië is het inmiddels ontdekt.

Micael is tegenwoordig fulltime spreker. Hij inspireert scholen met lezingen over Grej of the day! Regelmatig kun je hem in Nederland zien.

In een interview met Svenska Dagbladet vertelt Micael over waarom Grej of the day werkt.
Hoe begin je?
De beste manier om met Grej of the day te beginnen, is met één van de boeken van Micael. Daarin vertelt hij precies hoe het werkt en je krijgt enorm veel kant-en-klare lessen. Er is een database met gratis community-presentaties, presentaties door collega's gemaakt. In de facebookgroep wisselen de leden ook veel lessen uit. Daar zitten leuke onderwerpen tussen, maar die lessen bevatten vaak niet alle sterke elementen van een echte grej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Grej of the day is bedacht door de Zweedse leerkracht Micael Hermansson. Grej is Zweeds voor 'ding'. Het is dus het 'ding van de dag'. Hermansson, gek op boeken en nerdy feiten, besloot op een dag om zijn leerlingen te trakteren op een korte les over zomaar iets interessants.

# data[].attributes.attachment_caption
Blow Up Shaky Tower en Piranha Plant escape

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ben je gek op spelletjes die op je zenuwen kunnen werken? Of vind je dit wellicht een goede oefening voor de kinderen in je klas: het oefenen van reactie-inhibitie en emotieregulatie? Dan zijn deze spellen echt een mooie aanvulling op je spellen assortiment! Allebei de spellen zijn overigens uitgevoerd in het thema van Mario, wat er hier thuis voor zorgde, dat zelfs onze 20-jarige lol met dit spel had 😉
We bespreken in dit blog van beide spellen kort de spelregels, en geven vervolgens aan de hand van de executieve functies uit de WiEF aan voor welke functies deze spellen een mooie aanvulling zijn.

Blow Up Shaky Tower

Het spel bestaat uit een rond onderstel, met daarop een toren. Uit de toren steken plankjes. Bovenop de toren zit een soort van katapult, waarop een verzwaarde bal komt. Wanneer de toren te hard gaat wiebelen, valt de bal. De baal raakt dan aan de binnenkant van de toren alle plankjes, die op hun beurt alle poppetjes die erop staan lanceren.

Doel van Blow Up Shaky Tower

Shaky Tower in actie

Gooi met de dobbelsteen, en plaats zoveel poppetjes op de planken als je gooit. Zorg ervoor dat hierbij de bal niet gaat vallen, want als dat gebeurt in jouw beurt, dan ben je af!

Blow Up Shaky Tower en executieve functies

Reactie inhibitie: Eerst denken, dan doen. Uit de toren steken plankjes op verschillende hoogtes. Ook zijn er poppetjes die meer/minder zwaar zijn. Wanneer je een zwaar poppetje hoog neerzet, kan de toren zomaar helemaal uit balans raken en instorten: je bent af! Hoe reageer je daarop? Welke kennis neem je mee naar een volgende spelronde?

Werkgeheugen: Kennis makkelijk uit je geheugen oproepen bij het uitvoeren van moeilijke of grote taken. Wanneer je keer op keer merkt dat het goed werkt om lichte poppetjes hoog weg te zetten, en grote poppetjes laag, dan zal dat je helpen bij het goed voltooien van dit spel.

Emotieregulatie: Emoties beheersten. Dat is bij spelletjes soms best lastig! Hoe reageer jij wanneer die toren ineens alle zorgvuldig neergezette poppetjes lanceert? Kun je je emoties beheersen?

Volgehouden aandacht: Concentratie en je niet af laten leiden is belangrijk. De spelrondes bij Shaky Tower duren relatief kort. Maar na iedere keer dat alle poppetjes op de toren zijn gezet, moeten ze er ook weer af worden gehaald. Lukt het jou de focus erbij te houden?

Flexibiliteit: Soms gaat het anders dan dat jij in je hoofd hebt. Soms pakt je tegenspeler het poppetje dat jij graag weg had willen zetten, omdat het een makkelijker poppetje is. Hoe ga je om met deze tegenslag? Kun je gemakkelijk je plan aanpassen?

Doelgericht doorzettingsvermogen: Het doel is om de toren zo stabiel mogelijk te houden in jouw beurt. Lukt het je op dit doel te blijven focussen?

Metacognitie: Gedurende het spelverloop kun je keuzes maken, die wel of juist niet handig zijn. Het is goed om tijdens óf na het spel jouw aanpak en het spelverloop onder de loep te nemen. Wat ging er goed? Waar ging je de mist in? Hoe zou je dat een volgende keer aanpakken? Dit vraagt een kritisch kijken naar jezelf, maar verandering begint bij naar jezelf te kijken. Op deze manier kun je elke keer groeien in de tactiek en je eigen handelen.

De executieve functies waarop het grootste beroep gedaan wordt, hebben we vetgedrukt. Zo kun je snel zien voor welk doel je de spellen in kunt zetten.

Piranha Plant escape

Het spel bestaat uit een onderstel met spelbord en drukknop, een steel en de kop van een vleesetende plant. Je gooit met de dobbelsteen, verplaatst je poppetje, en klikt zo vaak op de drukknop als er op jouw plek op het spelbord staat.

Doel van Piranha Plant escape

Piranha Plant escape in actie

Zorg ervoor dat de plant niet naar beneden komt wanneer jij op de knop drukt. Dan ben je namelijk af!

Piranha Plant escape en executieve functies

Reactie inhibitie: Eerst denken, dan doen. Het spel is vooral gebaseerd op het hebben van geluk. Je voert de opdracht op het vakje uit, waar je terecht komt door het gooien van de dobbelsteen. Nauwelijks een beroep op deze functie dus.

Werkgeheugen: Kennis makkelijk uit je geheugen oproepen bij het uitvoeren van moeilijke of grote taken. Ook hierop wordt nauwelijks een beroep gedaan. Dit komt doordat de geluksfactor de grootste rol speelt in dit spel.

Emotieregulatie: Emoties beheersten. Dat is bij spelletjes soms best lastig! Hoe reageer jij wanneer je af bent, doordat de plant naar beneden komt zetten? Kun je je emoties beheersen?

Volgehouden aandacht: Concentratie en je niet af laten leiden is belangrijk. De spelrondes bij Piranha Plant escape duren relatief kort. Wel of geen aandacht, verandert niets aan de uitkomst van het spel.

Flexibiliteit: Soms gaat het anders dan dat jij in je hoofd hebt. Tijdens het spel kun je tegenslag ervaren doordat je op een plek terecht komt waar je wel 3 keer op de knop moet drukken. Dan is de kans dat je af gaat natuurlijk ineens een stuk groter! Hoe ga je om met deze tegenslag? Kun je gemakkelijk je plan aanpassen?

Doelgericht doorzettingsvermogen: Het doel is om niet af te raken in jouw beurt. Wel of geen doorzettingsvermogen verandert weinig aan de uitkomst van het spel.

Metacognitie: Gedurende het spelverloop zijn er geen momenten waarop je bewuste keuzes hoeft te maken. Toch is het van belang te evalueren hoe het spel voor jou verliep. Hoe ging je om met je emoties, en met die van anderen?

Al met al twee toffe spellen voor in je spellenkast. gebruik ze vooral om reactie-inhibitie, emotieregulatie en flexibiliteit te oefenen. Help de leerlingen bij het reflecteren op het spelverloop, en je hebt ook een mooi middel in handen om metacognitie te oefenen!

Eerdere blogs over executieve functies vind je hier.

PIN voor later

# data[].attributes.attachment_link.title
Blow Up Shaky Tower en Piranha Plant escape

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je gek op spelletjes die op je zenuwen kunnen werken? Of vind je dit wellicht een goede oefening voor de kinderen in je klas: het oefenen van reactie-inhibitie en emotieregulatie? Dan zijn deze spellen echt een mooie aanvulling op je spellen assortiment!

# data[].attributes.body
Dag en nacht krijg ik berichtjes van de mini-opzichters in jouw lijf. Zij geven veranderingen aan mij door, bijvoorbeeld als jij je knie stoot. Ik bekijk dan of je in gevaar bent en beslis of er pijn naar die plek gestuurd moet worden.

Als je bijvoorbeeld je hand onder een te hete kraan houdt, dan krijg ik een bericht van de mini-opzichters in je hand.

Je bent in gevaar en daarom zorg ik ervoor dat er pijn naar je hand gestuurd wordt. Door de pijn die je voelt, haal jij razend snel je hand weg uit de hete straal.

Zo bescherm ik jou en zorg ik ervoor dat jij je hand niet verbrand.

Als ik bericht krijg dat jij zenuwachtig bent (misschien omdat je een spannende spreekbeurt voor de klas moet doen) beslis ik ook wel eens dat je beschermd moet worden. Ik zorg er dan voor dat je bijvoorbeeld buikpijn krijgt. Er is op dat moment niets ‘stuk’ in je buik en toch heb je buikpijn …

Soms bescherm ik je een beetje ‘te goed’ of ‘te lang’. Hoe dat precies werkt is een ingewikkeld verhaal, maar in het boek ‘Mijn beschermende brein’ wordt het je allemaal uitgelegd met veel plaatjes, voorbeelden, tips & trucs. Dan zal je het snel begrijpen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mijn beschermende brein Theorieboek € 18,95 (+ € 4,10 verzendkosten)

Mijn beschermende brein Werkboek € 18,95(+ € 4,10 verzendkosten).

My bodyguard brain Engelse versie €18,95 (+ € 4,10 verzendkosten).

Pijn poster 50 x 70 cm € 16,25,- (+ € 6,75 verzendkosten).

Combi Boek+Poster (33% korting op de poster) € 28,95 (+ € 6,75 verzendkosten).

Combi theorieboek + werkboek met gratis A3 mini poster, €37,90 (+€4,10 verzendkosten).

Compleet Pakket: theorieboek+werkboek+poster (33% korting op de poster) €55,90 (+ € 6,75 verzendkosten).

Bovenstaande prijzen gelden voor verzending binnen Nederland. Een brievenbuspakje naar België versturen kost € 7,50 en pakketpost € 9,- (tot een gewicht van 2 kilo).

Bij bestellingen van twee of meer boeken/posters hanteren we voor verzendkosten het geldende tarief van Post NL.

Wanneer u een of meerdere producten wil bestellen kunt u via deze link een e-mail sturen:
mijnbeschermendebrein@gmail.com
Let op: het verwerken van de bestellingen, het sturen van uw factuur en het beantwoorden van uw vragen doen wij naast onze reguliere baan. Het kan daarom soms wat langer duren voordat wij reageren.

per 1 juli 2020 maken wij gebruik van de KOR (kleine ondernemers regeling) en rekenen we geen BTW meer.

# data[].attributes.attachment_link.description
Prijzen: Mijn beschermende brein Theorieboek € 18,95 (+ € 4,10 verzendkosten) Mijn beschermende brein Werkboek € 18,95(+ € 4,10 verzendkosten). My bodyguard brain Engelse versie €18,95 (+ € 4,10 verzendkosten). Pijn poster 50 x 70 cm € 16,25,- (+ € 6,75 verzendkosten). Combi Boek+Poster (33% korting op de poster) € 28,95 (+ € 6,75 verzendkosten).

# data[].attributes.attachment_caption
Is het tijd om te stoppen met toetsen? Tjipcast 097 met Dominique Sluijsmans

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Is het tijd om te stoppen met toetsen? Tjipcast 097 met Dominique Sluijsmans

Home

Search

Your Library

Liked Songs

Cookies Privacy

Resize main navigation

Podcast Episode

Tjipcast

Nov 2020

48 min 49 sec

Episode Description

Voor veel mensen is het maken van een toets of examen reuze spannend. Het is erop of eronder. Beheers je de stof? Lukt het om de meest lastige vragen te beantwoorden? En vooral belangrijk: Is het straks voldoende genoeg om te slagen? Toetsen zijn op veel s

See all episodes

# data[].attributes.attachment_link.title
Is het tijd om te stoppen met toetsen? Tjipcast 097 met Dominique Sluijsmans

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to this episode from Tjipcast on Spotify. Voor veel mensen is het maken van een toets of examen reuze spannend. Het is erop of eronder. Beheers je de stof? Lukt het om de meest lastige vragen te beantwoorden? En vooral belangrijk: Is het straks voldoende genoeg om te slagen?

# data[].attributes.attachment_caption
De eindtoets van onze zoon stond vol resultaten die we niet precies begrepen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mijn zoon zit in groep acht en kreeg vorige week de resultaten van zijn eindtoets: een scorerapport vol referentieniveaus, deeltoetsen en andere onderdelen waarvan we niet precies begrepen wat ze betekenden. Een vriendin die normaal ook best goed is met het interpreteren van cijfers, appte een foto van de uitslag die haar kind meekreeg. Het ging over 'referentieniveau 2F' en we zagen een balkje met een maximale score van 85, een pijltje bij 54 en een ingekleurde referentiescore van 71. 'Ik snap niet eens welk van deze cijfers nu de score van mijn kind is', schreef mijn vriendin.

Gelukkig kon haar kind uitleggen dat 'taalverzorging' gewoon 'spelling' is en dat referentieniveaus iets zijn dat je eigenlijk moet halen aan het eind van de basisschool. Al lijken die referentieniveaus dan weer geen voorwaarde te zijn om naar een bepaald type middelbare school te mogen.

Tegenwoordig krijgen kinderen in februari een schooladvies van hun basisschool en pas daarna maken ze een eindtoets. Als de uitslag van de eindtoets een hoger schoolniveau adviseert dan de school, dan kan het schooladvies worden bijgesteld. Als de toets slechter uitvalt dan het gegeven advies, dan verandert er niets. Dit maakt de eindtoets heel belangrijk voor de kinderen die graag een hoger schooladvies willen en de toets is een stuk minder spannend voor kinderen die al het advies hebben dat ze graag wilden.

Hier zou ik makkelijk drie columns over kunnen schrijven, maar ik wil het hebben over hoe je als school omgaat met alle toetsen die kinderen krijgen. Kinderen worden vanaf de kleuterklas meerdere keren per jaar getest en al die resultaten worden ook weer per klas verzameld en geanalyseerd.

Naar aanleiding van een lezing die ik gaf over het goed gebruiken van getallen vroeg een docent me eens mee te kijken naar de cijfers die een school kreeg. Schoolbesturen mopperden namelijk dat scholen méér met die cijfers moesten doen. Per klas was bijvoorbeeld te zien hoe er gescoord werd per onderdeel, en als die score onder het landelijk gemiddelde lag, was de score rood. Ook als een klas 529 scoorde en de landelijke score op 530 lag. Moet je in zo'n geval in actie komen? Dit lijkt me binnen de meetonzekerheid vallen en geen enkele reden tot paniek.

Sterker nog, het is nogal naïef om beleid te maken puur op rode en groene scores. Misschien scoort een klas wel rood doordat er veel zwakke leerlingen in die groep zitten en ben je als docent supertrots op hoe ze vooruitgaan. Of misschien maak je je juist zorgen over een groene klas die achteruitgaat. Je wilt kijken hoe een klas door de tijd heen gaat: zitten ze in een stijgende lijn? En zoniet: snap je hoe dat komt? De cijfers kunnen helpen om hierover na te denken, maar dan moet je verder kijken dan 'rood' of 'groen'.

Mijn zoon kreeg net voor de eindtoets een ontroerende brief mee van zijn meester en juf. Daarin vertelden ze dat de eindtoets een heleboel dingen niet laat zien: hoe goed je anderen helpt, hoe muzikaal of sportief je bent, en zo nog veel meer. De brief eindigde met het advies: 'Dus laat zien wat je kan, doe je best, wees trots op jezelf en onthoud: er zijn vele manieren om een slim en goed mens te zijn.' Dat is misschien wel het beste schooladvies dat ik ooit gezien heb.

# data[].attributes.attachment_link.title
De eindtoets van onze zoon stond vol resultaten die we niet precies begrepen

# data[].attributes.attachment_link.description
Mijn zoon zit in groep acht en kreeg vorige week de resultaten van zijn eindtoets: een scorerapport vol referentieniveaus, deeltoetsen en andere onderdelen waarvan we niet precies begrepen wat ze betekenden. Een vriendin die normaal ook best goed is met het interpreteren van cijfers, appte een foto van de uitslag die haar kind meekreeg.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wil je in jouw lessen meer doen met ruimtevaart? Doe dan gratis mee met de online leerkrachtenworkshop 'Naar de maan' van ESERO NL. De workshop maakt onderdeel uit van de serie 'Verder met Ruimtevaart', waarvan de eerste twee workshops al zijn geweest. De workshops zijn voor leerkrachten van groep 3 t/m 8 in het basisonderwijs. Hoewel de workshops online zijn, kun je zelf thuis meedoen met de activiteiten. Je krijgt hiervoor een lijst met materialen toegestuurd.
Schrijf je in!
1 juni 2022, 15.30 - 17.00
Naar de maan
Het is de droom van elke astronaut: naar de maan! Maar is de maan wel een fijne plek om te wonen? Wat hebben we daar te zoeken? In deze workshop gaan we met leuke proefjes de maan verkennen en gaan we samen een maanbasis bedenken waar alles is wat we nodig hebben.
Schrijf je in!

# data[].attributes.attachment_link.description
Het is de droom van elke astronaut: naar de maan! Maar is de maan wel een fijne plek om te wonen? Wat hebben we daar te zoeken? In deze workshop gaan we met leuke proefjes de maan verkennen en gaan we samen een maanbasis bedenken waar alles is wat we nodig hebben.

# data[].attributes.attachment_caption
Onderwijskennis | Sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerling

# data[].attributes.headline
Overzicht sociaal emotionele ontwikkeling 

# data[].attributes.subject
Overzicht sociaal emotionele ontwikkeling 

# data[].attributes.body
Www.onderwijskennis.nl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Daarna komen verschillende aanpakken en interventies aan bod, evenals wat we weten over werkzame elementen uit internationaal en Nederlands onderzoek. Voor wie praktisch aan de slag wil met het bevorderen van sociaal-emotionele ontwikkeling.

Diverse onderzoeken, te vinden op de site van het (NJi), geven weer dat welbevinden onder jeugdigen (onder andere ten tijden van corona) is afgenomen. Sinds het begin van de 21e eeuw is een afname van het emotionele welzijn van jeugdigen waargenomen in landen met een hoog inkomen, zoals Denemarken, Zweden, Nederland, IJsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten Hierbij gaat het om het hebben van een lage tevredenheid over het leven, emotionele klachten en psychosomatische gezondheidsklachten Oorzaken die onder andere genoemd worden vanuit onderzoek zijn dat jongeren perfectionistisch zijn en opzien tegen een onzekere toekomst waarin het lastig blijkt om werk te vinden. Daarnaast zijn veel jongeren ontevreden over school, de maatschappij en hoe ze zich verhouden tot anderen Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism is increasing over time: a meta-analysis of birth cohort differences from 1989 to 2016. Nederlands Jeugdinstituut Psychological Bulletin, 145, 410-429. https://doi.apa.org/doi/10.1037/bul0000138
Hierop acteren vraagt aandacht voor de oorzaken van ervaren druk en inzet op collectieve veerkracht Ook is het belangrijk om te kijken naar wat we weten over het ondersteunen van de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen.

Sociaal-emotionele ontwikkeling is een aspect van welbevinden. Bij sociaal-emotionele ontwikkeling gaat het om het proces waarmee jeugdigen vaardigheden ontwikkelen die hen helpen bij het ontwikkelen van hun persoonlijke identiteit, het hebben van relaties en hen ondersteunen in het hanteren van verwachtingen van hun omgeving Deze drie aspecten van sociaal-emotionele ontwikkeling worden hieronder verder uitgewerkt.

Bij het thema ' Pedagogisch klasklimaat en groepsdynamiek ' wordt dieper ingegaan op vraagstukken van en handelingsperspectieven bij groepsdynamiek.

Diverse onderzoeken laten zien dat het effectief is om op school te werken aan het ontwikkelen van sociaal-emotionele ontwikkeling en het versterken van welbevinden van leerlingen Van de Sande, M. C. E., Fekkes, M., Kocken, P. L., Diekstra, R. F. W., Reis, R., & Gravesteijn, C. (2019).
Do universal social and emotional learning programs for secondary school students enhance the competences they address? A systematic review. Psychology in the Schools, 56(10), 1545-1567. https://doi.org/10.1002/pits.22307
Hoe leerlingen school en schoolsucces ervaren heeft te maken met de manier waarop ze worden aangesproken in de schoolorganisatie. Leraren die zorgen voor een veilige omgeving waarin leerlingen gezien worden is daarbij de sleutel, waardoor leerlingen ervaren dat ze erbij horen in de klas met leeftijdsgenoten. Verbondenheid met leraren zorgt voor het emotionele welzijn. Het ontbreken van betekenisvolle relaties in de school zorgt voor eenzaamheid, gebrek aan zelfvertrouwen en vergroot de kans op schooluitval

Leerlingen begeleiden in hun sociaal-emotionele ontwikkeling betekent dat er hulpbronnen naar 'boven' moeten worden gehaald die hen ondersteunen om veerkrachtig om te gaan met de uitdagingen die ze op hun pad tegenkomen. Er wordt dan met leerlingen gebouwd en rekening gehouden met hun 'secure bases'. Secure bases zijn mensen, doelen of dingen waarmee we ons verbinden. Het gaat om verbindingen die bescherming, kracht en energie geven en waardoor leerlingen gezonde - en overwogen keuzes kunnen maken

In de aanpak van sociaal-emotionele ontwikkeling en welbevinden is het dus belangrijk om gebruik te maken van aanpakken die oog hebben voor diversiteit. Een voorbeeld van een bruikbare aanpak is de tool ' mijn positieve gezondheid'jeugdigen en betrokkenen inzicht krijgen in hoe het gaat met hun gezondheid. Mijn positieve gezondheid is een handige tool om als nulmeting te gebruiken en het gesprek te starten met jeugdigen over sociaal-emotionele ontwikkeling en welbevinden in die diverse context De praktijkkaart ' Welbevinden en gelijke kansen ' biedt een overzicht van handige tools die geraadpleegd kunnen worden.

Ingrijpende levensgebeurtenissen kunnen van invloed zijn op het welbevinden van leerlingen. Ingrijpende levensgebeurtenissen kunnen onder meer zijn: kindermishandeling- en verwaarlozing, armoede, seksueel misbruik, ernstig zieke of overleden ouders, geweld tussen ouders, alcoholmisbruik of drugsgebruik van ouders, vluchteling zijn uit een oorlogsgebied of gepest worden. De gebeurtenis wordt ingrijpend genoemd wanneer het leven van de leerling bedreigd wordt, de lichamelijke integriteit in gevaar is of wanneer een jeugdige volledig machteloos is Leerlingen kunnen hierdoor problemen ontwikkelen op het gebied van zelfregulatie, omgang in relaties en overtuigingen op gebied van zichzelf, anderen en de wereld om hen heen. Horeweg die veel onderzoek doet naar trauma en de effecten ervan op leren en ontwikkelen in de klas, benadrukt het belang van anders kijken naar het gedrag van deze leerlingen. Dit houdt onder andere in dat er een referentiekader wordt gegeven waarin leerlingen ontdekken wat normaal is door het bespreekbaar maken van onderwerpen. Op de site van gedragsproblemen in de klas wordt een scala gegeven van onderzoeken die te maken hebben met ingrijpende levensgebeurtenissen en de invloed van welbevinden van leerlingen en hoe je daar als leraar mee om kunt gaan.

1. Zelfbewustzijn
Het vermogen om de eigen emoties, gedachten en waarden nauwkeurig te herkennen en hoe deze gedrag beïnvloeden. Het vermogen om iemands sterke punten en beperkingen nauwkeurig in te schatten, met een goed gefundeerd gevoel van vertrouwen, optimisme en een 'groeimindset'.

2. Zelfmanagement
Het vermogen om met succes iemands emoties, gedachten en gedragingen in verschillende situaties te reguleren - effectief omgaan met stress, het beheersen van impulsen en het motiveren van jezelf. Het vermogen om persoonlijke en academische doelen te stellen en ernaar toe te werken.

3. Verantwoorde besluitvorming
Het vermogen om constructieve keuzes te maken over persoonlijk gedrag en sociale interacties op basis van ethische normen, veiligheidsproblemen en sociale normen. De realistische evaluatie van de gevolgen van verschillende acties, en een overweging van het welzijn van zichzelf en anderen.

4. Sociaal bewustzijn
Het vermogen om het perspectief in te nemen van en zich in te leven in anderen, inclusief mensen met verschillende achtergronden en culturen. Het vermogen om sociale en ethische gedragsnormen te begrijpen en om familie-, school- en gemeenschapsmiddelen en -ondersteuningen te herkennen.

5. Relatievaardigheden
Het vermogen om gezonde en lonende relaties aan te gaan en te onderhouden met diverse individuen en groepen. Het vermogen om duidelijk te communiceren, goed te luisteren, met anderen samen te werken, ongepaste sociale druk te weerstaan, constructief te onderhandelen over conflicten en hulp te zoeken en aan te bieden wanneer dat nodig is.

Zoals uit bovenstaand hoofdstuk blijkt is er een veelheid aan aspecten die de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen beïnvloedt. Evenals de wederkerige relatie: een goede sociaal-emotionele ontwikkeling beïnvloedt het leren, de relaties met anderen et cetera. Ze schetsen samen een context waarin sociaal-emotionele ontwikkeling voor leerlingen mogelijk wordt. Het framework voor sociaal-emotioneel leren (SEL) biedt daarbij zicht op het onderliggende leerproces voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. In de paragrafen hieronder wordt dieper ingegaan op hoe concreet gewerkt kan worden aan het verbeteren van sociaal-emotionele ontwikkeling, waarbij er ingezoomd wordt op aanpakken die veelvuldig zijn onderzocht (zogeheten interventies).

Bij het kiezen van passende aanpakken om sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen te bevorderen zijn er aantal uitgangspunten die helpend kunnen zijn. In de eerste plaats maakt een aanpak of interventie deel uit van een brede aanpak op welbevinden binnen en buiten de school. Dit wordt ook wel een schoolbrede aanpak genoemd Er is een brede consensus dat betere resultaten op leerlingenniveau worden bereikt wanneer er een plan ligt voor de lange termijn met draagvlak op alle niveaus (leraren, ouders, onderwijspartners en leerlingen) in en om de school Vind meer informatie over wat we weten over een schoolbrede aanpak bij het thema ' Pedagogisch schoolklimaat, schoolbeleid en monitoring '.

De gekozen aanpakken moet daarnaast aansluiten bij de specifieke situatie van de school. Een onmisbare stap is daarbij het in kaart brengen waar de behoefte van leerlingen en leraren ligt (zie ook de praktijkkaart ' '). In andere woorden: een aanpak sluit aan bij 'wat werkt bij deze leerlingen, op deze school op deze locatie, met deze leraren en met deze ouders' De piramide bij figuur 1 illustreert dit door de inzet op welbevinden onder te verdelen over verschillende niveaus, die er voor elke school anders uit kan komen te zien. Naast een stevig fundament, waarbij het welbevinden van leraren een belangrijke voorwaarde is (zie 'voor meer informatie) zijn aanpakken onder te verdelen over drie niveaus: 1. Inzet voor alle leerlingen (universele preventie), 2. Inzet op een specifieke groep leerlingen (selectieve preventie) en 3. Inzet voor leerlingen die meer nodig hebben (geïndiceerde preventie en zorg). Het Welbevinden: van analyse naar interventie Welbevinden van het schoolpersoneel ' thematisch overzichtsartikel ' Welbevinden en de context van de school ' gaat dieper in op deze niveaus en legt uit hoe je aanpakken samen met partners om de school vorm geeft.

Er is ook een substantieel aantal interventies die niet zijn opgenomen in de verschillende databanken maar die wel, op grote of kleine schaal, worden gebruikt in de praktijk. Van deze interventies is niet altijd goed zicht is op de kwaliteit. Databanken voor effectieve interventies kunnen helpen om het kwaliteitsniveau van interventies in te schatten, maar bieden weinig handvatten voor het maken van keuzes tussen interventies. De eerder genoemde schoolanalyse en de piramide bij figuur 1 kunnen hierbij helpend zijn.

Onderzoek naar de inzet van programma's gericht op het proces van SEL toont aan dat leerlingen die een SEL programma krijgen aangeboden zich sociaal-emotioneel beter ontwikkelen en sociaal groeien Jones, S. M., Brush, K. E., Ramirez, T., Mao, Z. X., Marenus, M., Wettje, S., Finney, K., Raisch, N., Podoloff, N., Kahn, J., Barnes, S., Stickle, L., Brion-Meisels, G., McIntyre, J., Cuartas, J., &
Bailey, R. (2021). Navigating SEL from the inside out. Harvard Graduate School of Education.
Leerlingen zijn beter in staat om te gaan met elkaar en bij te dragen aan het sociaal welbevinden in de klas en groep. SEL ondersteunt jeugdigen dus in het functioneren in hun leer- en leefomgeving. Het bevorderen van sociaal-emotionele competenties en vaardigheden verbetert daarnaast leerresultaten, vermindert stress en bevordert welbevinden De verschillende sociale competenties hangen met elkaar samen en zijn een integraal onderdeel van groei en ontwikkeling van jeugdigen Deze studie onderbouwt ook het belang van vroegtijdig een plek geven aan SEL in het curriculum

Schoolmedewerkers bekend zijn met het programma, en

vaardigheden ontwikkelen om het programma te implementeren.

Alle schoolmedewerkers (dus ook die in en om de school betrokken zijn bij de school) ondersteuning krijgen bij het implementeren van het programma.

De 'The Survey of School Promotion of Emotional and Social Health'

1. Creëren van een positief schoolklimaat,

2. lesgeven in sociale en emotionele vaardigheden,

3. ouders betrekken bij de schoolgemeenschap en

4. het ondersteunen van leerlingen die psychische gezondheidsproblemen laten zien.

Uit dit onderzoek blijkt dat genoemde punten terug te zien zijn in scholen die het sociaal-emotioneel welbevinden van jeugdigen bevorderen en goed verbonden zijn met ouders (zie het thematisch overzicht ' Partnerschap tussen ouders en schoo l ').

thematisch overzicht ' Welbevinden en de context van de school ' gaa
De totstandkoming van deze teksten is mede mogelijk gemaakt door de Coalitie Welbevinden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Onderwijskennis | Sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerling

# data[].attributes.attachment_link.description
Daarna komen verschillende aanpakken en interventies aan bod, evenals wat we weten over werkzame elementen uit internationaal en Nederlands onderzoek. Voor wie praktisch aan de slag wil met het bevorderen van sociaal-emotionele ontwikkeling. Diverse onderzoeken, te vinden op de site van het (NJi), geven weer dat welbevinden onder jeugdigen (onder andere ten tijden van corona) is afgenomen.

# data[].attributes.attachment_caption
Lector Maike Kooijmans: 'Stop met dat toetssysteem' - Zosja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We zijn doorgeslagen naar een prestatiesamenleving. We moeten af van de focus op cognitieve vaardigheden maar kijken naar de brede talenten van kinderen. En dat betekent een fundamenteel andere inrichting van het onderwijs en stoppen met de cito-toets. Dat is de overtuiging van Maike Kooijmans, lector Opvoeden voor de Toekomst aan de Fontys Hogeschool.

Het lectoraat Opvoeden voor de Toekomst aan de Fontys Hogeschool richtte zich aanvankelijk op de leeftijd van 0 - 23 jaar maar in de loop van de tijd is de focus meer gaan liggen op kinderen van tien jaar en ouder. 'Dat heeft te maken met de thema's waar we ons mee bezig houden,'vertelt lector Maike Kooijmans. 'Ons onderzoek richt zich op veerkracht en talentontwikkeling en vanaf tien jaar gebeurt op dat gebiedhet meest.'Ze houdt zich niet alleen bezig met onderwijs maar ook met de 'tussenruimtes'zoals zij ze noemt. Dat omvat alle omgevingen waar kinderen en jongeren hun identiteit ontwikkelen, dus ook sport, welzijn, buurtwerk, bso etcetera.

Een groot probleem zit 'm in het onderwijssysteem. 'Deze is helemaal niet meegegroeid met de veranderingen in de tijd. Er zit fundamenteel iets heel erg scheef: de enorme nadruk op prestaties is doorgeslagen in afgelopen dertig jaar. We leven in een prestatiesamenleving die maakt dat kinderen en jongeren heel erg onder druk komen te staan; de lat ligt steeds hoger. Het is schrijnend dat cognitief talent de meeste status heeft; daar is het hele toetssysteem op ingericht. Terwijl kinderen zoveel verschillende talenten hebben. Vanaf de voorschool is alles er al op gericht om kinderen op een hogere sport van maatschappelijke ladder te krijgen en dat is gelieerd aan hogere diploma's. Dit is zo diep verankerd. Met mijn lectoraat wil ik een lans breken voor meer aandacht voor brede talenten van kinderen.'

Kooijmans ziet wel oplossingen voor het onderwijs en buitenschoolse opvang. 'Zeker de bso is zo'n tussenruimte waar kinderen tot een krachtige identiteitsontwikkeling kunnen komen omdat ontspanning, recreëren en ont-moeten centraal staan. Letterlijk: ont -moeten. Een oplossing voor de gevolgen van de prestatiesamenleving vraagt veel lef, een deltaplan voor onderwijs en de hele basis infrastructuur voor opvoeden en opgroeien.'Volgens Maike Kooijmans betekent zo'n stevige hervorming dat er om te beginnen een heel ander volgsysteem komt. 'Met het behoud van de cito-toetsen is het bijna niet te doen om een traditie te doorbreken. We moeten af van de normen die wij bedacht hebben maar volgen hoe kinderen zich ten opzichte van zichzelfontwikkelen. Kinderen zijn vanuit zichzelf nieuwsgierig en willen leren en ontdekken. Dat talent wil je behouden en dan gaat er veel vanzelf in plaats van dat we het nu van tevoren inprogrammeren. Heel is heel onnatuurlijk om kennis in brokjes en in een bepaalde volgorde door de strot van kinderen te drukken.'

Maike Kooijmans heeft vele mooie experimenten gezien met andere schoolconcepten. Maar deze zijn vaak stopgezet of mislukt. 'Dat komt omdat we aan die meetlat, de oude eindtermen, blijven vasthouden. De opbrengsten vanuit experimenteel onderwijs worden bekeken door de oude bril. Een tweede probleem is dat veel mooie experimenten en moderne onderwijsconcepten niet landen op de plekken waar de macht ligt; bij het ministerie en onderwijsinspectie. Ik volg kinderen die volgens deze alternatieve concepten leren maar dan stuit je op het probleem dat ze op het laatst moeten inpassen op het mainstream routes die wij hebben bedacht. Dan komt de frustratie opnieuw. Dan hebben ze jarenlang kunnen leren en ontdekken vanuit hun eigen nieuwsgierigheid, hebben daar goede resultaten in bereikt en dan lopen ze alsnog vast. Er is een verschil tussen waarderen en toetsen. Bij waarderen geef je feedback op wat wel en niet goed gaat en waar ze nog begeleiding bij nodig hebben. Dat is anders dan toetsen op vaste indicatoren waar ze aan moeten voldoen.' Volgens haar ligt er nu een eenzijdige nadruk op zo hoog mogelijke diploma's. 'Er komt hopelijk wel een kentering want we hebben zoveel praktijkmensen in onze samenleving nodig. Maar ook ouders zijn er op gericht dat kinderen toch minstens een havo opleiding kunnen krijgen. Dat is heel hardnekkig en verander je niet zomaar. Er zou een ander soort waardering van beroepen moeten komen. Het lijkt makkelijk praten vanaf de zijlijn maar we kunnen goede bijdragen leveren door voorbeelden te laten zien van toepassingen van een nieuwe pedagogiek.'

Mindshift

Ze erkent dat een fundamentele verandering een enorme operatie is. 'Het vereist een enorme mindshift, innovatiekracht en lef. Aan de andere kant gaat het nu met veel kinderen niet goed; de cijfers zijn alarmerend, veel kinderen zijn laaggeletterd. Er wordt niet gekeken waar de echte oorzaak ligt: kinderen zijn wel gemotiveerd om te leren maar de omstandigheden zijn voor hen niet goed. Het ligt niet alleen aan het onderwijs, het is een integraal probleem.'

Positieve ervaringen

Als je vraagt waar oplossingen liggen, zegt ze: 'We weten al het een en ander door onderzoek. Als je binnen de setting voor onderwijs en opvoeding meer aandacht hebt voor de emoties en aspiraties van kinderen, waar ze positieve ervaringen opdoen, voelen dat ze er erbij horen en deugen, ervaren zedaardoorgeruststelling. Dat zijn voorwaarden voor kinderen en jongeren om zich krachtig te voelen. Door gevoelens als faalangst of zich niet goed genoeg voelen, worden ze bang om te leren en te ontdekken. Pedagogen en docenten zouden bij kinderen niet het gedrag maar de emotie- en aspiratiehuishouding centraal moeten stellen. Ieder mens heeft een vermogen om te na te denken over de toekomt en wat je wilt worden. Kinderen ook. Het vermogen om te aspireren wordt teniet gedaan of gefrustreerd als kinderen niet die positieve emoties kunnen ervaren.Ze worden flets, dof, in zichzelf gekeerd of boos omdat ze in de knel komen met hun natuurlijke drive om vooruit te willen. Als samenleving en pedagogen zijn we geneigd om heel erg te interveniëren op gedrag , en dat nemen we als uitgangspunt voor toetsing. Maar als we niet uitzoeken hoe kinderen zich voelen, kunnen ze wel een vwo-score hebben maar zich toch diep ongelukkig voelen omdat ze liever iets anders willen doen.'

Geen curriculum

Waar Kooijmans zich de volgende vier jaar op wil richten: 'We gaan vrijplaatsen inrichten waar de stem van kinderen en jongeren het uitgangspunt is. Geen curriculum, geen programmadoel, geen beleidsdoel maar de vindingrijkheid van kinderen en jongeren staat centraal. Wat zij willen ontdekken en leren, dat is uitgangpunt. Deze vrijplaatsen creëren we soms binnen een school maar ook in de tussenruimte: de vrije tijd, sport, jeugdcentra, kinder- en jongerenwerk, cultuurcentra en dergelijke. Daar willen we ontdekken hoe het voor kinderen werkt en die kennis gebruiken om te kijken hoe we die hervormingen tot stand kunnen brengen.'

Kansen voor IKC's

Ze ziet daarbij ook wel kansen voor IKC's. 'Zeker als daar al meer de mindset heerst om het kind centraal stellen. Als jeugdhulp en opvang dichtbij zijn, kun je vrijplaatsen creëren waar kinderen kunnen opladen en ontladen.'Ze merkt op dat alle instituties met prestatie-indicatoren te maken hebben. 'Ook als kinderen in de jeugdhulp terecht komen. Daar heb je dan ook weer behandeldoelen: kinderen zijn zo overbelast. Als die partijen samen kunnen zorgen dat kinderen kunnen ontstressen, zou dat mooi zijn.'

Als je Maike Kooijmans vraagt wat zij als minister van jeugdzaken zou willen veranderen, antwoordt ze dat ze meer autonomie en zeggenschap aan het onderwijs zelf zou willen geven. 'Laat het aan de professionaliteit van leerkrachten en pedagogen over om veel meer te laten bepalen hoe er gewerkt wordt met kinderen en jongeren. Zij kunnen veel meer op maat doen wat er nodig is voor kinderen. Stop met die ene hoepel waar alle kinderen doorheen moeten springen. Als schoolbesturen de koers uitzetten en de experimentele ruimte begrenzen, kunnen individuele scholen daar zelf invulling aan te geven. Zo kunnen ze van elkaar leren en een grote learning community worden.'

Cito-systeem weg

Een andere gedachte: 'het citosysteem gewoon vijf jaar weg doen en ook niet vervangen door een ander toetssysteem. Waar loop je dan tegenaan en op basis waarvan wordt dan vervolgonderwijs gekozen?Kinderen, ouders en scholen gaan dan samen kijken; talenten worden het uitgangspunt en niet de cito-scores. Dat zou ik zo boeiend vinden om te onderzoeken. Doe het in eerste instantie met de helft van de scholen en kijk wat er gebeurt. Dit is volgens mij niet schadelijk voor kinderen. Voor zover ik kan overzien, is er geen kinderrecht dat we aantasten.'

Niet meer toetsen

Binnen haar eigen opleiding, de Fontys Hogeschool, zijn ze al aan het experimenteren met nieuwe vormen van onderwijs. 'We hebben het voor elkaar gekregen dat we niet meer toetsen. In gesprek met de studenten kijken we naar hun eigen motivatie om pedagoog te worden: wat moeten ze daarvoor kunnen?Ze ontwerpen dan hun eigen leerroute en worden hierbij begeleid door hun coaches. Het is een misvatting om te denken dat ze minder begeleiding krijgen. Het vereist juist meer begeleiding. Tentamens en toetsen zijn afgeschaft en daar hebben we zulke mooie opbrengsten van gezien. Dit soort ervaringen zijn leerzaam bij de overweging of je dit ook in basisonderwijs zou kunnen toepassen.'

Meer informatie over het programma van het Lectoraat opvoeden voor de Toekomst: https://fontys.nl/Over-Fontys/Fontys-Hogeschool-Pedagogiek/Lectoraat-Opvoeden-voor-de-Toekomst-LOT.htm

Marike Vroom werkt al 25 jaar voor de kinderopvangbladen. Begonnen als redacteur voor het blad Kinderopvang, is ze nu hoofdredacteur van dat blad en ook van Management Kinderopvang, Kinderopvangtotaal.nl én Zosja.nl. De sector heeft voor eeuwig haar hart gewonnen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Lector Maike Kooijmans: 'Stop met dat toetssysteem' - Zosja

# data[].attributes.attachment_link.description
We zijn doorgeslagen naar een prestatiesamenleving. We moeten af van de focus op cognitieve vaardigheden maar kijken naar de brede talenten van kinderen. En dat betekent een fundamenteel andere inrichting van het onderwijs en stoppen met de cito-toets. Dat is de overtuiging van Maike Kooijmans, lector Opvoeden voor de Toekomst aan de Fontys Hogeschool.

# data[].attributes.attachment_caption
Labels bij kinderen met autisme of AD(H)D houvast of stempel?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Preview of Spotify

Sign up to get unlimited songs and podcasts with occasional ads. No credit card needed.

# data[].attributes.attachment_link.title
Labels bij kinderen met autisme of AD(H)D houvast of stempel?

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to this episode from Jong Geleerd on Spotify. Een diagnose van een ontwikkelingsstoornis bij een kind, zoals autisme of ADHD, kan voor duidelijkheid zorgen. Een kind krijgt toegang tot gespecialiseerde zorg, de leerkracht kan in de klas er rekening mee houden.

# data[].attributes.attachment_caption
#34 Leerachterstand: een taak voor docenten (met Marcel van Herpen)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
#34 Leerachterstand: een taak voor docenten (met Marcel van Herpen)

Home

Search

Your Library

Liked Songs

Cookies Privacy

Resize main navigation

Podcast Episode

Pedagogisch Verantwoord

Mar 22

56 min 7 sec

Episode Description

Wat betekent het wanneer een kind achterloopt op school? Wat voor invloed kan "een jaartje overdoen" hebben? Zouden wij überhaupt moeten spreken van leerachterstanden? Pedagoog en docent Marcel van Herpen heeft hier een uitgesproken mening over. Me

See all episodes

# data[].attributes.attachment_link.title
#34 Leerachterstand: een taak voor docenten (met Marcel van Herpen)

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to this episode from Pedagogisch Verantwoord on Spotify. Wat betekent het wanneer een kind achterloopt op school? Wat voor invloed kan "een jaartje overdoen" hebben? Zouden wij überhaupt moeten spreken van leerachterstanden? Pedagoog en docent Marcel van Herpen heeft hier een uitgesproken mening over.

# data[].attributes.attachment_caption
Op deze school leer je de burn-out voor te zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met die vraag worden leerlingen op Bezoek hier de website. al van jongs af aan grootgebracht. Want op DOE040, in 2014 mede opgericht door Jacqueline van Ewijk (57), ontdekken en doen leerlingen wat ze zélf willen.

School. Superefficiënt, handig en héél onnatuurlijk

Jacqueline van Ewijk was vier toen ze voor 't eerst 'dwarslag' op school. Ze wilde de lauwe schoolmelk niet drinken.

Haar twee eigen zoons waren net zo. Al in groep 3 vroegen ze zich bij alles wat de juf deed af: Waarom? Waarom mag ik niet naar de wc als ik moet? Waarom zegt de juf: 'Blijf maar even zitten, want er is net al iemand geweest'? Waarom moet ik m'n broodjes eten als ik nog geen honger heb, en mag ik niet eten als ik wel honger heb?

En als ze na een schooldag thuiskwamen: 'Mam, waarom doen juffen en meesters dat toch allemaal?'

Van Ewijk begreep die juffen en meesters wel. Al die lesuren, klassen en regels zijn handig op een school die superefficiënt is ingericht. Een kind dat ter discussie stelt wat je als leraar aan het doen bent, is niet handig. Dat kost tijd en tijd hebben leraren niet, want het programma zit vol.

DOE040 zet de relatie tussen leerling en samenleving op z'n kop

Ze begreep het ook toen een van haar zoons jaren later thuiskwam met verhalen dat hij gepest werd, en de leraren zeiden: 'We hebben het besproken, en wij zien het niet.' Nee, natuurlijk zagen ze het niet. Dat pesten gebeurde achter hun rug om, en je kunt niet de hele dag achter die kinderen aan blijven lopen. Voor zo'n grote school is het een bijna onmogelijke taak om dat pesten gericht aan te pakken.

Van Ewijk begreep het allemaal, maar ze werd er wel moedeloos van. Ze zag dat zo'n school superefficiënt en handig was, maar vroeg zich ook af of al die structuur wel nodig was. Of nee, ze wist van niet. In ieder geval voor heel veel mensen niet. Ze zag niet alleen haar eigen zoons, maar veel meer leerlingen worstelen in het onderwijs.

Waarom ik op DOE040 ben

DOE040 is geen gewone school. Er zijn geen naar leeftijd opgedeelde klassen. Er is geen dagvullend rooster dat de school voor de leerlingen opstelt. Leerlingen hoeven er geen diploma te halen. Een schoolbel is er ook niet. En ook geen lauwe schoolmelk.

Het kan zijn dat die kinderen, een jaar of zeven oud, een kuil gaan graven op het schoolplein

Want: de school zet de relatie tussen leerling en samenleving op z'n kop. Een gewone school bereidt leerlingen voor op de samenleving. Op DOE040 is het uitgangspunt dat leerlingen die samenleving al zijn, en dat ze zelf iets van hun leven willen maken. Onderwijs moet kinderen op DOE040 niet alleen iets leren, maar er vooral ook voor zorgen dat ze iets niet verleren: dat ze in vrijheid leven en hun eigen keuzes mogen maken, en dat daar verantwoordelijkheid bij komt kijken.

Dus: er wordt wel lesgegeven, maar die lessen beginnen op het moment dat een leerling op een leraar afstapt. Een leerling kan op DOE040 een diploma halen, maar alleen als zij daar zelf voor kiest. Leerlingen hebben wel een rooster, maar maken dat zelf - op papier of in hun hoofd. Er zijn geen van bovenaf opgelegde regels, maar er worden afspraken gemaakt. En wie lauwe schoolmelk wil, moet die zelf maar meenemen.

Ik ben niet op bezoek om de school een rapportcijfer te geven, te beoordelen of kinderen hier wel genoeg leren en of het diplomarendement wel hoog genoeg is. Zulke kritiek zou neerkomen op de vraag of DOE040 wel voldoet aan de eisen van de maatschappij, terwijl de school die maatschappij nu juist ter discussie stelt. Ik ben op DOE040 omdat ik wil weten wat de samenleving en het reguliere onderwijs van DOE040 kunnen leren.

Wat gebeurt er als je tegen kinderen op school zegt: ga je gang, doe maar wat je zelf wilt?

Als kinderen mogen doen wat ze willen

Wat er kan gebeuren, zie ik wanneer Van Ewijk me rondleidt door de school.

Over het schoolplein, langs het atelier, de werkplaats, wat 'gewone' klaslokalen, het 'Willem-hok' (waar een computer staat en een plantje dat de naam 'Willem' kreeg), de speelruimte, kliederkamer, moestuin, gymzaal, de kinderboerderij en de boomgaard. Plekken die de hele dag door bemand zijn, legt Van Ewijk uit, want 'dan is er altijd wel een stukje bezieling als er kinderen komen'.

Het kan zijn dat die kinderen, een jaar of zeven oud, een kuil gaan graven op het schoolplein. Van inmiddels al meer dan twee meter diep, kijk maar. Als de kuil klaar is moet er een metalen frame in komen en een houten vloer. Dan is de bunker af. Zeggen jullie het wel even als jullie op iets blauws stuiten, jongens? Dat is een elektriciteitskabel, dat is gevaarlijk.

Het kan zijn dat ze in de werkplaats twee brandblussers ombouwen tot waterpistolen. Nog een likje verf en dan zijn ze klaar.

Het kan zijn dat kinderen mee gaan doen aan het yogaklasje in de theaterzaal. Of met de lessen Ierse dans die een van de leerlingen geeft. Of dat ze de gymzaal reserveren om te bokspringen of basketballen. Of dat ze gaan bouwen met K'NEX en dat vergeten op te ruimen.

Of ze zitten op een middag in een klein lokaal in een stille vleugel van het schoolgebouw over hun schoolboeken gebogen om te blokken voor hun staatsexamens, zoals Mart (16) en Toby (17).

Kinderen moeten 'ontscholen'

De twee zitten al lang op DOE040: Mart zes jaar, Toby vijf. En dat was in het begin best even wennen.

'Veel leerlingen die hier komen moeten ontscholen', zegt Toby. 'Van dat hele strakke regime word je ineens neergegooid in "alles mag en er hoeft niks". Dus dat is gewoon heel erg je plek zoeken.'

Net als de zoons van Van Ewijk waren Mart en Toby niet goed op hun plek op de basisschool. Voor Mart waren kleine dingen als op de klassenfoto gaan of podiumoptredens al gauw te veel. Sociaal contact, daar was hij niet goed in. Hij had Toby, en daar bleef het wel bij.

Toby zat met een ander probleem. Hij is 'hoogbegaafd blijkbaar ofzo', maar ook 'vrij dyslectisch'. Een ongelukkige combinatie. Met Nederlands liep hij op de basisschool een stuk achter, maar met al het andere liep hij mijlenver voor. De eerste keer dat hij kwam kijken op DOE040 sprak de school hem niet zo aan: het was te druk. Maar toen hij later nog eens twee dagen meeliep, was het een stuk rustiger. Dus dacht hij: ik ga maar gewoon.

Hij en Mart hebben in de tijd dat ze 'ontschoolden' veel gekookt, veel gegamed en 'toen nog die hut op dat andere plein gebouwd'. 'We hebben ook een boerderij, dus daar zijn we toen veel heen gegaan. Diertjes gevoerd, we hebben nog schapen lopen te scheren. Weet je dat nog?'

'Ja, ja, dat was mooi.'

Dat duurde een, twee jaar. Tot een vriendje Toby op een dag meesleurde naar de lessen Engels.

Belangrijk is dat de omgeving kinderen uitnodigt te bedenken waar ze zin in hebben

Wat belangrijk is, heeft Van Ewijk me eerder al uitgelegd, is dat de omgeving kinderen uitnodigt om te bedenken waar ze zin in hebben. Daarom komen vakleraren óók naar school als ze op dat moment geen leerlingen begeleiden: er moet contact zijn.

Elizabet Meerbeek (39) is een van die vakleraren die wekelijks naar DOE040 komt. Meerbeek geeft wiskunde. Wat haar opvalt: wanneer leerlingen bij haar aankloppen om zich op het staatsexamen voor te bereiden, kan ze vrijwel altijd met lesstof voor bovenbouwleerlingen beginnen. De lesstof voor de onderbouw, die begrijpen leerlingen vaak al wel zonder dat ze daar een heel programma voor hebben moeten afwerken.

Meerbeek: 'Als je te vroeg met dat soort stof begint, vallen die kwartjes gewoon nog niet. Als je wacht, maar leerlingen wél cognitief bezig laat zijn, valt dat conceptuele op een gegeven moment vanzelf veel beter.'

Uit het reguliere onderwijs gekukeld

Tijdens hun jaren op DOE040 kregen Toby en Mart een beter beeld van wat ze wilden worden. Daarom zijn ze nu aan het leren.

Beiden slaagden vorig jaar al voor een paar vakken, en doen dit jaar de rest. Toby wil een opleiding tot leraar aardrijkskunde gaan doen, en heeft daar een havo-diploma voor nodig. Mart wil z'n vwo-diploma halen, om naar de officiersopleiding te kunnen. Voor z'n examens gebruikt hij een syllabus waar alles in staat wat hij moet weten. 'Als je die gewoon van voor tot achter kent, dan zal je het vak halen.' Uiteindelijk hoopt hij bij een antiterreureenheid terecht te komen.

'Dat lijkt me wel cool. Daarom ben ik elke dag van 2 tot 4 in de gymzaal. Om helemaal afgetraind te worden.'

Vrijwel alle leerlingen die ik spreek op DOE040 zijn om een of andere reden uit het reguliere onderwijs gekukeld. Op DOE040 hoeven ze niet binnen de norm van het regulier onderwijs te passen, en kunnen ze er dus ook niet meer buiten vallen. Of zoals Mart 't zegt: 'Hier zitten niet heel veel normale kinderen, en vroeger was ik ook niet helemaal normaal.' Op de gang hangen lijstjes met foto's van alle (oud-)leerlingen schots en scheef door elkaar.

Maar, zegt Van Ewijk, er zitten op DOE040 niet alleen leerlingen die in het regulier onderwijs niet helemaal normaal waren. Een tweede, opvallende groep: kinderen van ondernemers. 'Dat zijn vaak eigenwijzere mensen, die hun kind toch meer opvoeden met een idee van "zelf aanpakken."'

En ze krijgt ook steeds meer aanmeldingen van kleuters. Hun ouders willen niet dat ze naar een reguliere school gaan en vinden in DOE040 een school die beter bij de opvoeding past.

Dit maakt DOE040 een 'democratische' school

Ward (44) is zo'n ouder. Hij is vandaag op DOE040 om een verzoek te doen aan de schoolkring.

De hele school is georganiseerd in van die kringen. Er zijn de ouderkring, theaterkring, sport- en spelkring, muziekkring, poetskring, schermkring, veiligheidskring en teamkring en wat al niet meer. In al die kringen worden volgens een vaste structuur afspraken gemaakt. Iemand stelt iets voor, anderen mogen vragen stellen ter verheldering, vervolgens mag iedereen z'n mening geven en uiteindelijk moet er een besluit geformuleerd worden. Zo'n besluit wordt niet genomen op basis van meeste stemmen gelden, maar op basis van consent: geen van de aanwezigen moet een overtuigend beargumenteerd bezwaar hebben.

Want de vrijheid die leerlingen op DOE040 krijgen, botst met de vrijheid van anderen en gaat gepaard met verantwoordelijkheid. Hoe ouder ze worden, hoe groter hun wereld wordt en met hoe meer anderen ze rekening hebben te houden. Door de dagen niet vol te plannen met lessen en toetsen, is er op DOE040 tijd om daarbij stil te staan - in al die kringen dus.

Misschien wel iets te veel tijd. Ward krijgt consent om z'n fiets komend halfjaar in de fietsenstalling van DOE040 te zetten. Maar: dat is dan wel op eigen verantwoordelijkheid.

Leven naar de verwachting van anderen

De schoolkring viel Ward eerlijk gezegd een beetje tegen vandaag, zegt hij wanneer ik hem na de vergadering spreek. Er waren maar weinig leerlingen.

Ward heeft werktuigbouwkunde gestudeerd en is projectleider, of: hij was projectleider - want op 't moment zit hij even thuis om zichzelf weer even opnieuw te ontdekken. Burn-out. Erachter gekomen dat hij te veel naar de verwachtingen van anderen was gaan leven.

Hij hoopt dat zijn zoon Jelte, vijf jaar oud en nu een jaar leerling op DOE040, al vanaf het begin z'n eigen koers kan gaan varen. Hij en zijn vrouw vinden het reguliere onderwijs 'niet kloppend', omdat daar te veel wordt voorgekauwd wat een leerling op welk moment moet doen. Ze hebben zich ingelezen, en weten dat de ontwikkeling van ieder kind verschilt.

Ward: 'Volgens mij zijn mensen van nature gewoon nieuwsgierig en willen ze verder komen. Maar dan moet je wel de kans krijgen om daar stapjes in te maken. Je kunt gewoon niet verwachten dat vierjarigen allemaal op hetzelfde moment het een gaan doen, en dat ze allemaal gaan leren lezen als ze zes zijn.' Hij en zijn vrouw overwogen thuisonderwijs, maar vonden in DOE040 een school die een rijkere omgeving biedt dan ze zelf ooit zouden kunnen bieden.

'Dan zeg ik heel stoer: waar dit onderwijs gaat eindigen, dat maakt me niet uit. Maar of ik dat over tien jaar nog steeds met droge ogen kan zeggen?'

Z'n vertrouwen in het lerend vermogen van kinderen is steeds meer aan het groeien. Waar hij banger voor is, is dat hij zich tóch weer zal laten beïnvloeden door z'n omgeving, als die straks zegt: 'Maar hij kan nog niet lezen!' Ward: 'Dat is nu nog makkelijk, want als vijfjarige mag je nog spelen. Maar straks wordt-ie zes en normaal gesproken begint hij dan te leren lezen. Terwijl er hier op DOE ook genoeg voorbeelden zijn van kinderen die pas leren lezen als ze acht zijn. Dan moet je, denk ik... Nee, niet ingrijpen. Het aan het kind zelf laten om die stap te maken.'

'En dan zeg ik heel stoer: waar dat gaat eindigen dat maakt me niet uit. Maar of ik dat over tien jaar nog steeds met droge ogen kan zeggen? Daar ben ik benieuwd naar. Stiekem heb ik toch ook wel weer de verwachting dat het een slimme jongen is, dat-ie ergens gaat komen. Maar: ik heb zelf ervaren dat veel weten geen garantie is dat je ook gelukkig bent, of dat je op de goede plek terechtkomt.'

Wanneer komt iemand op 'de goede plek' terecht?

Waar ligt dat, 'de goede plek'? Die vraag houdt me het meeste bezig wanneer ik in de auto terug naar huis navigeer.

Voor Mart en Toby is de juiste plek op dit moment de gymzaal - heb ik gecheckt voor ik wegging.

Of DOE040 voor ieder kind de juiste plek kan zijn? Mart en Toby vertelden me van niet: sommige kinderen zijn gebaat bij veel structuur. Van Ewijk vertelde me dat sommige leerlingen, vooral puberende meisjes, na een jaar op DOE040 toch weer teruggaan naar een 'gewone school', omdat ze het fijner vinden dat iemand hun vertelt wat ze wanneer moeten doen. Maar: na een jaar DOE040 weten ze wél weer beter waarom ze tóch voor het regulier onderwijs kiezen.

Zou ik DOE040 de goede plek vinden voor mijn eigen - fictieve - kinderen? Wie z'n kind naar DOE040 stuurt, neemt een risico: dat z'n kind zonder diploma het onderwijs verlaat.

Ouders en leerlingen op DOE040 nemen dat risico omdat het alternatief, regulier onderwijs, hen ongelukkig heeft gemaakt. Of omdat het in hun ondernemende aard zit. En omdat ze zich - laten we eerlijk zijn - het risico kunnen veroorloven, omdat het vertrouwen groot is dat het linksom of rechtsom toch wel goedkomt en de omgeving ook buiten school om veel ondersteuning biedt.

Wat zou ik zelf zeggen als mijn kind op een dag van school thuiskomt en vraagt: 'Pap, waarom, waarom, waarom?' Ik zou niet verder komen dan: 'Omdat je een diploma moet halen en zo hebben we 't nu eenmaal georganiseerd. Superefficiënt en handig.'

Maar ten koste waarvan? Wie z'n kind naar het regulier onderwijs stuurt, neemt ook een risico: dat z'n kind alleen nog luistert naar de verwachtingen van anderen, Plan het leven van je kinderen niet te vol. Geef ze de ruimte om te spelen het verleert om vrij te zijn - en dat alles pas doorheeft Wat er met je hoofd gebeurt als je het lichaam vergeet

Eind 2020 gaven 1,2 miljoen werkende Nederlanders aan last te hebben van burn-outklachten. Zijn de leerlingen op DOE040 buitenbeentjes, of kanaries in de kolenmijn?

Meer lezen?

Plan het leven van je kinderen niet te vol. Geef ze de ruimte om te spelen Kinderen krijgen steeds minder tijd en ruimte om vrij te spelen. Ouders werken harder dan ooit, politici maken zich druk over ranglijstjes, en scholen zijn gefocust op toetsen en resultaten. Ondertussen gaat er iets heel waardevols verloren. Lees het artikel Meer van mij lezen? Eens in de twee weken stuur ik een mailtje waarin ik je op de hoogte houd van mijn journalistieke zoektocht.
Schrijf je hier in!

# data[].attributes.attachment_link.title
Op deze school leer je de burn-out voor te zijn

# data[].attributes.attachment_link.description
Met die vraag worden leerlingen op Bezoek hier de website. al van jongs af aan grootgebracht. Want op DOE040, in 2014 mede opgericht door Jacqueline van Ewijk (57), ontdekken en doen leerlingen wat ze zélf willen. Jacqueline van Ewijk was vier toen ze voor 't eerst 'dwarslag' op school.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ontwerpen, creëren, testen en verbeteren: jouw leerlingen ervaren door te doen. Geloof het of niet, maar kinderen kunnen zelf een simpele stofzuiger of muziekinstrument maken. Benieuwd hoe zo'n les eruit ziet in de klas?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontwerpen, creëren, testen en verbeteren: jouw leerlingen ervaren door te doen. Geloof het of niet, maar kinderen kunnen zelf een simpele stofzuiger of muziekinstrument maken. Benieuwd hoe zo'n les eruit ziet in de klas?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bleiswijk, 2000. In het overwegend witte tuindersdorp in Zuid- Holland zit Karim Amghar in groep 8 van de plaatselijke basisschool.

Bij de citotoets haalt hij een havo/vwo-score. Maar wat adviseert de meester? Vmbo-kader. Het komt vast doordat ik de enige Marokkaanse Nederlander in de klas ben, denkt Karim, kwaad, teleurgesteld en hevig twijfelend aan zichzelf. Eenmaal op de middelbare school vindt zijn boosheid een uitweg. "Ik ging me gedragen naar alle negatieve stereotypen die ik daar aantrof en werd een vervelend mannetje: petje op, grote mond, ik kwam overal te laat, deed nooit een boek open en van keurig ABN switchte ik naar slecht Nederlands met een enorm accent."

Ondanks alles waren z'n cijfers prima en na een paar maanden klom hij op naar de theoretische leerweg. "In het derde jaar trok ik de stoute schoenen aan en vroeg aan de directeur of ik niet naar de havo zou kunnen. 'Nee Karim, ga jij maar naar het mbo en daarna lekker werken', was het antwoord."

En zo ging het. Ook op het mbo haalde hij alles, maar irritant gedrag en 80 procent afwezigheid waren de standaard. De ene officiële waarschuwing volgde na de andere en op een dag werd hij van school gestuurd. "Vanaf dat moment zat ik er helemaal doorheen, voelde me verslagen, niet gehoord en niet gezien." Het tij keerde toen een van zijn broers hem aan z'n haren overeind trok en dwong tot een toelatingstest bij Hogeschool Inholland. "Jij moet communicatie gaan studeren, zei hij. Ik haalde de test en begon aan de opleiding. Daar zat ik direct op m'n plek, vond aansluiting bij klasgenoten en docenten en ging weer in mezelf geloven."

Niet-betrokken ouders

Daarna studeerde hij door, pedagogiek en didactiek. Inmiddels heeft Amghar naam gemaakt als expert op het gebied van kansenongelijkheid, polarisatie, radicalisering en diversiteit. Over deze thema's schrijft hij boeken en maakt hij podcasts, documentaires en televisieprogramma's. Als lid van het Platform Perspectief Jongeren adviseert hij de minister van Onderwijs over de besteding van de gelden van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). En één dag in de week werkt hij als docent in het mbo.

Karim Amghar

Karim Amghar (1988) studeerde communicatie & media en pedagogiek & didactiek. Hij is programmamaker en presentator bij de NTR, auteur en (mede) oprichter van een trainingsbureau en recruitmentbureau. Daarnaast werkt Amghar als docent omgangskunde op een mbo in Rotterdam.

Toch liet het waarom van zijn vmbo-advies hem niet los. Toen hij in 2019 voor de NTR-serie 'Karim pakt zijn kans' over kansenongelijkheid in het onderwijs sprak met beleidsmakers, onderwijzers, docenten, ouders en leerlingen, zocht hij ook zijn oude basisschooldirecteur op en stelde hem dé vraag. "Hij antwoordde: 'In acht jaar tijd had ik jouw ouders nog nooit gezien.' Daaruit leidde hij af dat zij niet betrokken waren. Terwijl mijn ouders hartstikke betrokken waren! Onderwijs was voor hen prioriteit nummer één. Maar omdat ze slecht Nederlands spreken, gingen ze nooit mee naar school. Dat lieten ze over aan een van hun oudere kinderen."

Wat zegt dit verhaal?

"Dit is iets wat niet alleen mij is overkomen, maar wat nog steeds dagelijks talloze kinderen in Nederland overkomt. Zij hebben te maken met de onbewuste vooroordelen van leerkrachten. Net als bij mij wordt heel vaak gedacht dat kinderen door hun thuissituatie geen havo of vwo aankunnen. Kansenongelijkheid vindt z'n oorsprong niet in kleur of religie, maar in sociaaleconomische status. 60 procent van het leren vindt buiten de school plaats. Het valt of staat dus bij ouders die de middelen, kennis en knowhow hebben om hun kind tot volledige wasdom te laten komen.

Hebben zij de mentale ruimte om hun kinderen op te voeden? Welk opleidingsniveau hebben ze? Wordt er gelezen? Nemen de gezinsleden bij het avondeten samen de dag en de actualiteit door? Gaan ze weleens naar een museum of het theater? Helpen de ouders met het huiswerk? Gaan ze stemmen? Denken ze in kansen of bedreigingen? Geloven ze dat verandering en groei mogelijk zijn of is het uitgangspunt dat toch alles mislukt? Is er geld voor bijlessen? Kortom: armoede, onveiligheid en een gebrek aan kunst en cultuur in huis vormen een giftige cocktail, met als gevolgen: lage verwachtingen - bij de buitenwereld én bij de leerlingen zelf - onderpresteren en onderadvisering."

En ons onderwijssysteem houdt dit in stand, zeg jij.

"Een van de weeffouten is dat wij veel te vroeg selecteren voor het voortgezet onderwijs. Dat is slecht omdat veel kinderen uit arme en laagopgeleide gezinnen laatbloeiers zijn. Verder kennen wij zeven onderwijsniveaus, terwijl dat er in een andere landen maar drie of vier zijn. Al die niveaus zijn een manier om te segregeren. Kinderen komen al vroeg in de fuik van het vmbo terecht en komen daar bijna niet meer uit.

Stapelen was twintig jaar geleden eenvoudiger dan nu, omdat toen vaak meerdere onderwijstypen in één schoolgebouw zaten. Tegenwoordig is dat een uitzondering. Zo ken ik een school in Rotterdam-Zuid, die eerst alles onder één dak had, maar nu de mavo in Zuid houdt en havo en vwo naar Noord verplaatst. Dat bevestigt dus de verwachting dat de mavokinderen in Rotterdam-Zuid wonen. En zo gaan die kinderen dat zelf ook geloven.

Daarom zeg ik: laten we het onderwijs weer inrichten als de grote gelijkmaker, laten we zorgen dat capaciteiten doorslaggevend worden voor schoolsucces - en niet de portemonnee of het opleidingsniveau van je ouders. Het onderwijs is het fundament van de samenleving. Van goed onderwijs plukken we de vruchten in de vorm van een stabiele democratie, een bloeiende economie en betrokken en gelukkige burgers. En vice versa: uit sociologisch onderzoek blijkt dat hoe meer ongelijkheid er is in een land, hoe meer radicalisering, criminaliteit, tienerzwangerschappen, politiek wantrouwen en polarisatie."

Jij spreekt over een vicieuze cirkel.

"De kinderen uit de hogere en middenklasse, die floreren in het huidige onderwijssysteem, komen uiteindelijk ook goed terecht. Zij gaan beleid maken of beslissen over andere mensen. En wie hebben ze daarbij in hun achterhoofd? Juist, de mensen die hetzelfde zijn als zij. Daarom moeten er ook ándere mensen op die posities komen. Mensen die weten hoe het is om als kind niet te worden voorgelezen voor het slapengaan, bijvoorbeeld.

'Armoede, onveiligheid en een gebrek aan kunst en cultuur in huis vormen een giftige cocktail'

Alleen dan is het denkbaar dat we een onderwijssysteem op de schop nemen dat goed is voor de kinderen van de mensen die het nu voor het zeggen hebben. Want die hebben juist baat bij differentiatie, voor hún ontwikkeling is het goed als ze al op hun twaalfde bij gelijkgestemden in de klas zitten.

Een mooi voorbeeld vind ik Hans Spekman van de PvdA, die als eerste generatie het arme gezin is ontgroeid waarin hij opgroeide. Mensen zoals hij zouden er veel meer moeten zijn. Het belang is groot, hè. Als je al niet uit menselijk oogpunt wilt bereiken dat iedereen wordt beoordeeld op basis van zijn kunnen, doe het dan met economische motieven. Want wat laat je niet voor kapitaal liggen als een significant deel van de bevolking niet zijn volledige potentie weet te bereiken?"

Er is toch wel enige solidariteit bij beleidsmakers met mensen die het moeilijk hebben?

"Zeker, maar weet je hoe die solidariteit zich vooral manifesteert? In het opknappen van kwetsbare wijken. Die wijken krijgen prachtige flatgebouwen, er komen koophuizen bij, slimme ondernemers melden zich met biologische winkels en fancy restaurants en langzaam wordt alles duurder. Totdat de hele wijk wordt overgenomen door de yuppen, omdat de oorspronkelijke bewoners de huren niet meer kunnen betalen. Dit gebeurt nu bijvoorbeeld in Amsterdam Nieuw-West."

Kansengelijkheid is anders wel de rode draad in het regeerakkoord.

"Inderdaad, en alle aandacht stemt mij positief. Laatst sprak ik minister voor primair en voortgezet onderwijs Dennis Wiersma; ik ben onder de indruk van hoe gepassioneerd hij is om het onderwerp aan te pakken. Het punt is wel: over vier jaar zit er weer een ander kabinet. En dan stoppen ingezette pilots en geldstromen misschien weer. Eigenlijk zouden er rond wezenlijke maatschappelijke vraagstukken als inclusie, diversiteit, kansenongelijkheid, grensoverschrijdend gedrag, noem maar op, een soort AIVD- of NCTV-achtige organisaties moeten zijn. Die niet te maken hebben met de politieke waan van de dag, maar bestendig beleid kunnen voeren."

Wat kan het NPO betekenen voor de verbetering van het onderwijs?

"Een belangrijk doel van het NPO is om de achterstanden in te lopen die zijn ontstaan tijdens de pandemie. De coronacrisis is een katalysator die de bestaande ongelijkheden heeft vergroot. We komen er steeds meer achter dat vooral de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen en jongeren een harde tik heeft gekregen. Een oplossing is om kunst- en cultuureducatie stevig in te bedden in het onderwijs. De NPO-gelden kunnen dit in gang zetten, maar het beste is als er voor daarna ook structurele financiering komt.

Kunst en cultuur zijn essentieel om emoties een plek te leren geven, te leren filosoferen, vragen te stellen en anders naar de wereld te kijken. En dan denk ik echt niet alleen aan Rembrandt en Chopin, maar bijvoorbeeld ook aan rap, spoken word en dans. Veel leerlingen hebben een rugzakje dat zo vol zit met de pijn van thuis, dat ze op school nauwelijks in de leerstand komen. Met kunst- en cultuureducatie maak je die rugzakjes lichter. Leerlingen die hun gevoelens beter kunnen verwerken, hebben hun hoofd niet bij andere zaken en maken het de docent minder moeilijk. Nee, die komen het klaslokaal binnen, hebben er zin in en hebben hoge verwachtingen van zichzelf. En de docent heeft hoge verwachtingen van hen."

'Veel leerlingen hebben een rugzakje dat zo vol zit met de pijn van thuis, dat ze op school nauwelijks in de leerstand komen'

Wat is jouw advies aan gemeenten?

"Ik ken een aantal gemeenten, waaronder Rotterdam, Amsterdam en Amersfoort, die zelf geld hebben vrijgemaakt voor een pilot rond kunst- en cultuureducatie. Daar gaan cultuurcoaches kunst- en cultuurlessen geven op scholen, in relatie tot weerbaarheid en zelfredzaamheid. De inzet van deze coaches ontlast de leraren en helpt misschien ook een beetje bij het oplossen van het lerarentekort. Het zou mooi zijn als meer gemeenten dit deden. Zo kunnen ze niet alleen ongelijkheid bestrijden, maar ook radicalisering tegengaan. Investeer hierin, ga in gesprek met lokale kunst- en cultuurorganisaties en laat met cijfers zien dat het werkt. Dan kan het niet anders dan dat de verantwoordelijken bij het ministerie op een dag zeggen: verrek, daar moeten we wat mee."

Jij staat zelf ook voor de klas.

"In mijn eerste baan werkte ik als recruiter. Toen viel het me op dat veel mbo'ers de sociale vaardigheden missen die nodig zijn voor de arbeidsmarkt. Daarom ben ik omgangskunde gaan geven op een mbo in Rotterdam. Daar zie ik voor wie ik het allemaal doe. Een voorbeeld. Een van mijn leerlingen loopt regelmatig ineens weg uit de klas. Zonder reden, zonder excuus. In het begin raakte ik daar geïrriteerd door, totdat ik ontdekte dat hij tijdens die momenten zijn moeder aan de telefoon heeft. Een moeder die een verstandelijke beperking heeft. 'Nee, mama, het is geen goed idee dat we een hond nemen. Wie moet voor die hond zorgen als jij op de dagbesteding bent en ik op school?' Deze jongen zorgt dus voor zichzelf én zijn moeder. Zie je nu wat ik bedoel met die rugzakjes?"

Let je op signalen van radicalisering?

"Zeker, zowel op de islamitische als op de extreemrechtse variant. Zelf heb ik het ook meegemaakt. Door het verkeerde schooladvies ontwikkelde ik een laag zelfbeeld. Aanvankelijk uitte zich dat in stoer en vervelend zijn, later keerde ik mij af van de maatschappij en radicaliseerde in mijn geloof. Toen het goedkwam op school en toen ik merkte dat vrienden steeds minder met mij omgingen, heb ik de weg teruggevonden.

Radicalisering is vaak het gevolg van een identiteitscrisis. Toch ben ik ervan overtuigd dat je extremisme kunt voorkomen of wegnemen bij jongeren die nog niet al te ver heen zijn. Dat kan door het leven en de wereld in alle eerlijkheid en veiligheid met hen te bespreken. Dan weet je wat er speelt en kun je op tijd ingrijpen. In de klas werk ik met de talking stick-methode. Dit houdt in dat je een dialoog voert zonder elkaar te interrumperen, iedereen luistert aandachtig naar degene die de praatstok heeft. Mensen krijgen daardoor het gevoel dat ze gehoord worden en dat ze alles mogen zeggen. Ze luisteren niet om te reageren, maar om te begrijpen. Ik train ook docenten en jongerenwerkers in deze methode."

Stel, je wordt morgen minister van Onderwijs. Wat zou je dan als eerste doen?

"Eén: het selectiemoment verschuiven van 12 naar 14 jaar. Twee: maximaal drie onderwijsniveaus. Drie: leraren en onderwijsassistenten beter betalen en zorgen dat zij zich kunnen blijven ontwikkelen. Vier: bijles voor iedereen gratis. Vijf: kunst en cultuur verplicht in het curriculum. Ik zou, met andere woorden, zo hard door het systeem gaan dat bepaalde mensen me misschien wel gaan haten. En dan kom ik daarna natuurlijk niet meer zo gemakkelijk aan een baan, haha. Maar weet je wat? Dan ga ik gewoon weer lekker op de heftruck werken op de groente- en fruitveiling in Bleiswijk, waar ik nog steeds woon. Dat deed ik vroeger als bijbaantje en dat was heerlijk. Bovendien heb ik dan de belangrijkste prestatie in mijn leven al geleverd."

# data[].attributes.attachment_link.description
Bleiswijk, 2000. In het overwegend witte tuindersdorp in Zuid- Holland zit Karim Amghar in groep 8 van de plaatselijke basisschool. Bij de citotoets haalt hij een havo/vwo-score. Maar wat adviseert de meester? Vmbo-kader. Het komt vast doordat ik de enige Marokkaanse Nederlander in de klas ben, denkt Karim, kwaad, teleurgesteld en hevig twijfelend aan zichzelf.

# data[].attributes.attachment_caption
Associate Lector jeugd Bert Wienen over inclusief onderwijs: 'Stel niet continu dat kind centraal'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hij start het gesprek met een aanklacht tegen de huidige visie op inclusief onderwijs. Bert Wienen, psycholoog, onderwijswetenschapper enassociate lector jeugd bij Windesheim, vindt dat we in het denken over inclusief niet langer het kind als uitgangspunt moeten nemen. We zijn continu bezig ons af te vragen wat dit individuele kind nodig heeft en stellen bovendien de verwachtingen aan kinderen steeds verder naar beneden bij, meent Wienen. ,,Inclusief onderwijs moet starten bij de vraag hoe je goed onderwijs biedt aan de hele populatie van je school. Starten bij de context dus in plaats van bij het individu. Uitgaan van een pedagogische relatie waarin we de verwachtingen zo hoog mogelijk houden. Dát is inclusief onderwijs."
Hoe ziet inclusiever onderwijs er volgens u uit?
,,Ik wil een stapje terug, naar mijn aanklacht tegen hoe we inclusief onderwijs nu zien. In de praktijk zie ik nu inclusief onderwijs dat start bij het individuele kind: de ondersteuningsbehoefte van de leerling staat centraal. Heb je die scherp, dan kun je je onderwijs daarop aanpassen. Jouw onderwijs is dan afhankelijk van de mate waarin je toekomt aan al die individuele ondersteuning van al die individuele kinderen. Dat is de kant die we opgaan met passend onderwijs en dat is onhoudbaar. Zo erodeert bovendien het beroep van leerkracht. Tegen hen zeggen we: je bent er voor al die normale kinderen en als er maar íets afwijkt, heb je een specialist nodig."

,,Onderwijs moet weer centraal staan, ook voor partners in de school. Daarvoor moet je kijken naar de groep kinderen op jouw school: Wat heeft die nodig om optimaal onderwijs te genieten? Vanuit de context beantwoord je dus het onderwijskundige vraagstuk. Het pedagogisch uitgangspunt is hier: stel niet continu dat kind centraal. Stel de groep en de interacties centraal. Geef het kind soms ook wat het níet nodig heeft. Het went eraan dat zijn ondersteuningsbehoefte steeds centraal staat en het is bovendien onhoudbaar."

De leraar zegt: Als ik met een groep moet werken en ik word afgerekend op de resultaten van die groep terwijl je op individueel niveau allerlei extra inzet, aanpassingen, plannen en voor steeds meer leerlingen individuele specialismen betrekt, dan kun je dat inclusief onderwijs niet van me verwachten.
Of je nu opvatting één of twee kiest, ze gaan altijd uit van de gemiddelde leerling...
,,Dat is een gevolg van het werken in groepen en een risico waarvan je je bewust moet zijn. Als het individu in een school centraal staat, trekt dat ook allerlei medicaliserende-, psychologiserende- en interventielogica aan in de school. Die specialismen bevestigen dan continu het redeneren vanuit het individu. Als de context centraal staat, dan ga je uit van pedagogische noties, zoals de relatie en hoge verwachtingen van leerlingen die zijn ingebed in die relatie. De focus ligt op goed onderwijs met hoge verwachtingen waar bovendien iedere leerling wordt gezien en de context aangepast. Dat is dus wat anders dan dat iedereen zoveel mogelijk aan het gemiddelde moet voldoen.

Ik vind het beeld van de bloemen een goed voorbeeld: de meesten van ons zijn paardenbloemen. Makkelijke planten: ze kunnen overal groeien, onafhankelijk van de omstandigheden. Sommige van ons zijn orchideeën, die hebben een specifieke afstemming en context nodig. Maar om nou al die orchideeën ziek, afwijkend of mislukte paardenbloemen te noemen. Of continu aan de orchidee de vraag te stellen: wat heb jij nodig om een paardenbloem te worden?... Dat is het plaatje nu. Dat is geen inclusiviteit."
Wil het onderwijs wel inclusiever worden?
,,Het liefst zou ik natuurlijk 'ja' zeggen... Ten diepste snapt iedereen dat het intrinsieke waarde heeft dat kinderen op elkaar betrokken zijn en zien dat sommige kinderen anders zijn dan jij. Die contextkant, die volgen de meeste leraren, die willen ze wel ingaan. Maar er zit bij hen op dit moment ook heel veel moeite.

We zijn zó bezig met het individuele kind en het voldoen aan al die extra ondersteuning en al die specialismen in de school die alles van individuele leerlingen weten. Maar het onderwijs is niet individueel, het is een groepsaangelegenheid waarin andere dynamieken spelen. De leraar zegt: Als ik met een groep moet werken en ik word afgerekend op de resultaten van die groep terwijl je op individueel niveau allerlei extra inzet, aanpassingen, plannen en voor steeds meer leerlingen individuele specialismen betrekt, dan kun je dat inclusief onderwijs niet van me verwachten."
Moeten we dan lagere resultaten verwachten?
,,We moeten de verwachtingen juist zo hoog mogelijk houden! Maar wel ingebed in een relatie. Hoge verwachtingen die er nu heel veel in en rondom het onderwijs zijn komen neer op: een kind moet zo hoog mogelijk uitstromen. De loze verwachting dat ieder kind zijn of haar kansen moet pakken of op social media dat je er alleen toe doet als je presteert. Ik noem het non-relationele verwachtingen.

Als een kind zich welbevindt, komt het tot leren, zo lijkt een steeds bredere opvatting. Ik denk dat er veel aanleiding is om te denken dat het ook andersom is: door leren en goed onderwijs waarin kinderen echt worden gezien binnen een pedagogische relatie, gaan kinderen zich welbevinden.

Neem de toetsresultaten. Wat wij daar als samenleving mee doen, dat is de dood in de pot. Ze moeten hoger, we gebruiken ze om scholen te vergelijken op allerlei beste-scholen-lijstjes... Als de overheid inclusiever onderwijs wil, moet ze de toetsresultaten laten binnen de relatie leraar, ouder, kind en aan de schoolleiding met betrekking tot kwaliteit. Maar niet voor andere dingen buiten de school. Waarvan we bovendien ook weten dat het diagnose-opdrijvend werkt.

Één van de medicaliserende principes die ik terugzie in scholen is: welbevinden gaat voor leren. Als een kind zich welbevindt, komt het tot leren, zo lijkt een steeds bredere opvatting. Met als gevolg steeds meer specialismen in de school die zich bezighouden met welbevinden. Ik denk dat er veel aanleiding is om te denken dat het ook andersom is: door leren en goed onderwijs waarin kinderen echt worden gezien binnen een pedagogische relatie, gaan kinderen zich welbevinden. Daar moet dan ook de focus van de school liggen: jij bent er voor onderwijs, juist ook in het meer inclusief maken van onderwijs. Focus op wat je in het onderwijs van een kind verwacht en ontwikkel dat onderwijs steeds beter. Dat is je beïnvloedbare context, daar zit de kennis in de lerarenteams en bij schoolleiders. En heb je een pedagogische relatie, dan kunnen die verwachtingen niet hoog genoeg zijn."
De manier waarop je naar leraarschap kijkt is elementair ...
,,Als ik jou vraag: Welke leraar was goed in jouw jeugd? Dan is dat iemand door wie je je gezien wist of die je uitdaagde tot iets wat je anders niet gedaan had. Dat is leraarschap. We moeten vooral het vak van leraar als samenleving weer belangrijk gaan vinden. En er niet als eerste op 'bezuinigen' als het niet gaat met een leerling. Zo van: 'die leerling heeft dit of dat en dus ben ik als leraar niet meer belangrijk, daar gaan de specialisten over'. Of zoals ik pas nog weer meemaakte: de verwachtingen naar beneden bijstellen als gevolg van het antwoord op de vraag 'wat heeft dit kind nodig?'.

Inclusief is allereerst gewoon heel goed onderwijs

Een school kan kiezen: welke kant gaan we op? De kant van inclusiviteit gericht op het individu, of juist de kant van inclusiviteit door continu te redeneren vanuit de context, die van hoge verwachtingen van waaruit iedereen aan zijn trekken komt en die leidt tot welbevinden? Voer het echte gesprek over onderwijs: wat vinden wij goed onderwijs? Wat betekent dat voor onze ouders, onderwijskundig personeel? Voor de kwaliteitsstructuur? Voor de partners die we toelaten op onze school? Voor ons leiderschap?

Goed onderwijs gaat om een pedagogische relatie. Jij bent in relatie en daarin gaan we de verwachtingen zo hoog mogelijk houden. Dat vraagt om vakmanschap van leraren en op dat verder vergroten. Meer dan op het betrekken van allerlei specialismen en partners in de scholen. Inclusief is allereerst gewoon heel goed onderwijs"

Lees ook

# data[].attributes.attachment_link.title
Associate Lector jeugd Bert Wienen over inclusief onderwijs: 'Stel niet continu dat kind centraal'

# data[].attributes.attachment_link.description
Hij start het gesprek met een aanklacht tegen de huidige visie op inclusief onderwijs. Bert Wienen, psycholoog, onderwijswetenschapper en associate lector jeugd bij Windesheim, vindt dat we in het denken over inclusief niet langer het kind als uitgangspunt moeten nemen.

# data[].attributes.attachment_caption
Opinie: We moeten niet minder maar veel meer centraal examineren

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mei is traditioneel de maand van de centrale examens in het voortgezet onderwijs. Juist op deze procedure is steeds vaker kritiek. Zo willen werkgevers, vertegenwoordigd door de VO-raad, van dat landelijk examen af. Ook binnen de beroepsgroep leraren bestaat kritiek. Termen die de argumentatie voeden zijn momentopname, rendementsdenken, afrekencultuur. Daar moeten scholen mee ophouden, want leren is een proces, moeilijk meetbaar, en zo'n examenmoment veroorzaakt enkel stress en levert weinig op. Vertrouw liever de docenten en de school, die weten echt wel wat hun leerlingen waard zijn.

Aantrekkelijk

Deze redenering plaatst leren en professionaliteit van leraren in het middelpunt, klinkt daardoor aantrekkelijk, maar is geen goed idee. In het onderwijs lopen miljoenen mensen rond, met uiteenlopende opvattingen. Dat maakt leren complex en een degelijk evaluatiemechanisme broodnodig.

Neem de laatste maatregelen van de overheid: 8,5 miljard euro voor het wegwerken van leerachterstanden door corona. Anderhalf miljard structureel voor de salarissen in het funderend onderwijs, waarmee de loonkloof tussen primair onderwijs en voortgezet onderwijs met een miljard vermindert. Het is volstrekt rationeel om als tegenprestatie van deze uitgavenexplosie een toename in leeropbrengsten te verlangen. Die leeropbrengsten onomstreden zichtbaar maken, is dan een noodzakelijke voorwaarde voor evaluatie.

Normen

En ja, natuurlijk, vraag iemand naar een herinnering aan zijn schooltijd en hij begint over die leraar geschiedenis die zo mooi kon vertellen. Samen leren, onder leiding van inspirerende docenten, de reisjes, dat zijn de herinneringen aan de schooltijd. Organisatieopvattingen sluiten soms bij dit romantische en eenzijdige beeld aan. Het professionele model van de Canadese managementwetenschapper Henry Mintzberg benadrukt de deskundigheid en autonomie van hoogopgeleide functionarissen. Leraren laten zich in deze gedachtegang leiden door de normen van de eigen professie en hebben weinig met rationalisering middels externe evaluatie.

De geesteswetenschappelijke pedagogiek zit precies zo in de wedstrijd en benadrukt brede vorming met aandacht voor socialisering en persoonlijke ontwikkeling, met leren als autonoom proces, niet gestuurd maar hoogstens 'uitgelokt'. Die gestandaardiseerde toetsen, ach, wat voegen die eigenlijk toe?

Stagiair wiskunde

De achilleshiel van dit romantisch denken over onderwijs is het vertrouwen in de professionaliteit van leerkrachten. Dat vertrouwen is echter misplaatst, want Nederland heeft al even zowel een kwalitatief als kwantitatief lerarentekort. De onderwijsassistent leert momenteel kinderen lezen in groep drie. De stagiair neemt de lessen wiskunde in de bovenbouw vwo over. Het opleidingsniveau van de mensen voor de klas daalt. Een staatscommissie onder leiding van Alexander Rinnooy Kan constateerde dit reeds in 2007. Sindsdien werd het kwalitatieve en kwantitatieve lerarentekort alleen maar groter. Dit gegeven plaatst het romantisch denken van bestuurders, leraren en wetenschappers in de categorie bedorven waar.

De minimumvoorwaarde voor effectieve besturing en bijsturing is in de hedendaagse context een goed werkend evaluatie-mechanisme. Gelukkig kent het onderwijs hoogontwikkelde technologie die leerprestaties kan toetsen. Doelstellingsvalide prestatiemetingen aan het eind van een onderwijsfase, het kan en er is geen ontkomen aan. Want wie wil vermageren moet eerst op de weegschaal staan. Van het wegen zelf wordt niemand mager, maar de meting zegt wel hoe de vlag erbij hangt en maakt de vervolginspanning mogelijk. Meten is de realiteitscheck met aanwijzingen over hoe verder. Een realiteitscheck die schoolleiders en overheden helpt bij verhoging van het prestatiegemiddelde in dit land.

Thuissituatie en afkomst

Onze grondwet biedt ruimte voor verschillen tussen scholen. Tegelijkertijd kent de minister de eveneens grondwettelijk vastgelegde aanhoudende zorg voor de kwaliteit. Vergelijkend onderzoek tussen landen leert dat de Nederlandse leerling gelukkig is op school, maar weinig affiniteit heeft met presteren. Er is zelfs sprake van een alarmerende daling. Lag het aantal slecht lezende 15-jarigen in 2000 op 10 procent, inmiddels is dit percentage doorgegroeid naar 24. Kinderen leren simpelweg minder op school. Hierdoor bepalen de thuissituatie en afkomst steeds vaker de kans op schoolsucces.

Deze situatie is oneerlijk, vereist een oplossing en die begint bij onomstreden informatie over vorderingen op school. Aan het eind van groep vier van de basisschool moet duidelijk zijn wie de basiskennis en -vaardigheid oppikt en wie niet. Aan het eind van groep acht helpt gestandaardiseerde toetsinformatie bij de keuze van het vervolgonderwijs. De derde klas van het voortgezet onderwijs is het jaar dat kinderen definitief kiezen voor een vakkenpakket waarin ze examen in doen. Het eindexamen verleent toegang tot het vervolgonderwijs. Deze vier momenten verdienen een centrale, valide en betrouwbare toets, landelijk afgenomen.

Tussendoor toetsen leraren in hun eigen professionele omgeving, zonder last of ruggespraak, methode-gebonden, wat kinderen leren tijdens hun lessen. Maar de opbrengst van die autonome professionele keuzes worden vanuit een nationaal referentiekader vier keer in een schoolcarrière zichtbaar. Dit helpt kinderen. Want echt, het komt voor, een leerling, niet gezien op school, die bij zo'n landelijke gestandaardiseerde toets onverwacht goed presteert. Vier keer centraal examineren is het eerlijke ticket naar succes.

Ton van Haperen is leraar, lerarenopleider en publicist.
Jaap Scheerens is emeritus hoogleraar onderwijsorganisatie en -management.
Lees ook

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinie: We moeten niet minder maar veel meer centraal examineren

# data[].attributes.attachment_link.description
Mei is traditioneel de maand van de centrale examens in het voortgezet onderwijs. Juist op deze procedure is steeds vaker kritiek. Zo willen werkgevers, vertegenwoordigd door de VO-raad, van dat landelijk examen af. Ook binnen de beroepsgroep leraren bestaat kritiek. Termen die de argumentatie voeden zijn momentopname, rendementsdenken, afrekencultuur.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In 2024 is er één aanmeldmoment voor het voortgezet onderwijs. En het schooladvies wordt per dat schooljaar bij een hoger uitvallende score op de doorstroomtoets, in principe naar boven bijgesteld. Vanmiddag stemde de Eerste Kamer in met het wetsvoorstel dat dit regelt. Zowel de senatoren als minister Wiersma zijn overigens van mening dat voor het tegengaan van kansenongelijkheid in het algemeen, en betere doorstroom in het bijzonder, veel meer nodig is dan dit wetsvoorstel.

Nu het wetsvoorstel is aangenomen dat van de huidige eindtoets een doorstroomtoets maakt, veranderen er per schooljaar 2023/2024 vier dingen:

1. Er komt één aanmeldmoment voor het voortgezet onderwijs en in de week voor 1 april. Op dat moment hebben leerlingen hun definitieve schooladvies gekregen. (In de huidige situatie meldt de leerling zich aan bij een vo-school zonder dat 'ie zijn eindtoetsscore heeft en vinden er in de praktijk nog veel bijstellingen van adviezen plaats);

2. De doorstroomtoets wordt op een vroeger moment in het schooljaar afgenomen (nu is dat tussen 15 april en 15 mei)

3. Het schooladvies wordt bij een hogere score op de doorstroomtoets in beginsel naar boven bijgesteld

4. Zowel de overheid als private partijen gaan de 'doorstroomtoets' aanbieden. Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) wordt toezichthouder op de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de toetsen. Stichting Cito, die de overheidstoets ontwikkelt, gaat het CvTE adviseren over de toelating en normering van alle doorstroomtoetsen (hierover nam de Eerste Kamer ook een motie aan, zie hieronder)

Een eerste stap

In het debat tussen de senatoren en minister, vorige week, werd duidelijk dat geen van allen vinden dat met deze wetswijziging de stap naar een kansrijk onderwijsstelsel volledig gezet is. Er klonk een roep om meer brede brugklassen, het voorkomen van kansenongelijkheid in toetstraining en een nieuwe visie op het onderwijsstelsel. Wiersma beaamde dat er meer nodig is voor een toekomstbestendig toetsenstelsel. Zijn departement is bezig met een reactie op het Onderwijsraadadvies Later selecteren, beter differentiëren. Hij zal daarbij ook de bredere ambities uit het coalitieakkoord op voor kansengelijkheid betrekken.

De PO-Raad is hoopvol over de stappen die deze minister zegt te willen zetten. We spraken ons al veelvuldig uit als voorstander van groot onderhoud om te komen tot een kansrijk onderwijsstelsel. Latere selectie en meer flexibiliteit: dat is nodig.

Aanmeldmoment 2023 zo laat mogelijk

Enkele senatoren waren teleurgesteld over het feit dat de wetswijziging niet eerder dan 2023/2024 ingaat, waarop Wiersma liet weten dat hij middelbare scholen oproept om in de tussentijd het aanmeldmoment zo laat mogelijk te maken. Zo hebben kinderen die een bijgesteld advies krijgen meer kans nog bij de school van hun keuze terecht te kunnen.

De rol van Cito

Tegelijk met het wetsvoorstel nam de Eerste Kamer een motie van senator Doornhof (CDA) aan Die verzoekt de regering te waarborgen dat binnen de Stichting Cito de uitvoering van de taak om de overheidstoets aan te bieden organisatorisch wordt gescheiden van de uitvoering van haar overige taken (namelijk haar advies over de toelating en normering aan het CvTE). De CDA-senator wil hiermee zorgen voor een goede scheiding van de nieuwe rollen en verantwoordelijkheden binnen de Stichting Cito.

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2024 is er één aanmeldmoment voor het voortgezet onderwijs. En het schooladvies wordt per dat schooljaar bij een hoger uitvallende score op de doorstroomtoets, in principe naar boven bijgesteld. Vanmiddag stemde de Eerste Kamer in met het wetsvoorstel dat dit regelt.

# data[].attributes.attachment_caption
Het gedachtegoed van... Lev Vygotsky - Vernieuwenderwijs

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Binnen het onderwijs zijn er verschillende pedagogen, onderzoekers, filosofen en psychologen die tot op de dag van vandaag invloed hebben op hoe wij onze lessen vormgeven. Binnen de serie 'Het gedachtegoed van...' verdiepen we ons in het gedachtegoed van één van die invloedrijke personen. In dit artikel: Lev Vygotsky.

What a child can do today with assistance, she will be able to do by herself tomorrow.

Lev Vygotsky

Lev Semjonovitsj Vygotsky was een Russische psycholoog van Joodse komaf, wie zijn werk sterk is beïnvloed door Karl Marx (de grondlegger van het Marxisme, wat wordt gezien als de voorloper van het Communisme). Hij is onder andere bekend van de zone van de naaste ontwikkeling.

Vygotsky werd geboren op 17 november 1896 in het plaatsje Orsja in Belarus (toen onderdeel van het Russische Keizerrijk). Zijn vader was bankier, wat Vygotsky de mogelijkheid gaf om naar het Ratner's Gymnasium for Jewish men te gaan, een Joodse privéschool in Gomel, Belarus.

Na het behalen van zijn diploma ging hij op aandringen van zijn ouders medicijnen studeren, om vervolgens in het eerste leerjaar over te stappen naar een studie rechten. Tijdens deze studie verdiepte hij zich vrijwillig in de Russische literatuur, met name literatuur gericht op de politiek en maatschappij. In 1917 behaalde Vygotsky zijn diploma rechten. Na een onrustige en ietwat onbekende periode rondom de Russische Revolutie, verbond Vygotsky zich in 1924 verbonden aan het Instituut voor Psychologie in Moskou. Na zijn proefschrift over "The Psychology of Art" (pas in 1960 gepubliceerd) en het boek "Pedagogical Psychology". Het is ook in deze jaren dat hij werkt binnen de ' Vygotsky Cirkel ': een invloedrijk netwerk van psychologen, medische specialisten en wetenschappers die zich bezighielden met hersenen en gedrag.

The true direction of the development of thinking is not from the individual to the social, but from the social to the individual.

In de hierop volgende jaren werd duidelijk dat Vygotsky een sterk aanhanger was van het Marxisme (wat hem niet altijd in dank werd afgenomen): de Marxistische psychologie zag hij als een belangrijk alternatief voor bijvoorbeeld filosofische scholen. Mede vanuit dat gedachtegoed, passende bij het Marxisme, begeleide Vygotsky enkele studenten bij het bestuderen van de ontwikkeling van hogere cognitieve functies, zoals het geheugen, selectieve aandacht, het leren van taal en het maken van beslissingen. Dit deed hij vanuit 3 invalshoeken: de instrumentale invalshoek, de ontwikkelingsgerichte benadering en de cultuurhistorische benadering. Hierop volgde een aantal jaren (±1925 - 1930) waarin Vygotsky stoeide met zijn eigen theorie, wat onder andere is terug te vinden in het holistische onderwijs. Zijn laatste werk waar hij aan begon, was een theorie over het bewustzijn. Dit werk is helaas nooit afgemaakt: Vygotsky overleed 1934 op 37 jarige leeftijd aan de gevolgen van tuberculose.

Het gedachtegoed van Lev Vygotsky

Lev Vygotsky zijn gedachtegoed werd pas in de jaren '80 bekend in de westerse wereld, toen de invloed van mensen als Jean Piaget aan het afnemen was (terwijl Jean Piaget vooral de nadruk legde op de interactie van het kind met de fysische wereld ( sociaal-constructivisme), legde Vygotsky de nadruk op de sociale wereld (sociaal-cultureel; iets waar in die tijd steeds meer aandacht voor kwam).

Minder bekend werk, wat voortkomt uit de 'instrumentale periode' (begin jaren '20) van Vygotsky, gaat onder andere over de stadia van socialisatie van jonge kinderen. Hierna volgt een periode van zelfreflectie (eind jaren '20), waarin hij het werk van onder andere de Vygotsky Cirkel herziet. Deze kritiek werd aangevuld met kritiek van buitenaf, met name gericht op Vygotsky zijn werk over 'hogere' en 'lagere' cognitieve functies. Het gedachtegoed van Vygotsky is dan ook steeds in ontwikkeling geweest. Feit is wel dat Vygotsky altijd van mening is geweest dat de ontwikkeling van een individu als een kleine schakel in een lange keten is, wat zich kenmerkt door een aantal essentiële mechanismen (zie hieronder).

De invloed van Lev Vygotsky

Zijn meest bekende werk, en daarmee ook zijn invloed, komt voort uit zijn 'holistische periode' (einde jaren '20): publicaties over de relatie tussen een individu en de cultuur en de rol van communicatieprocessen bij de opvoeding en het onderwijs. Dit gaat vaak om onafgerond, sterk gefragmenteerd werk wat destijds vaak dan ook niet is gepubliceerd. Boeken die er tegenwoordig van Vygotsky zijn, zijn dan ook vaak samengesteld uit verschillende werken van Vygotsky.

A child's greatest achievements are possible in play, achievements that tomorrow will become her basic level of real action.

Internalisering
Kinderen maken cultuur (sociale regels, normen en waarden) eigen, door hulp van volwassenen. Dit kan ook worden omschreven als socialisatie. Volgens Vygotsky nemen kinderen naarmate zij ouder worden het gedrag van volwassenen steeds meer over. Dit doen zij door dingen meerdere malen zelf te doen. Daardoor zijn volwassenen steeds minder nodig, maar niet als het om nieuwe ervaringen gaat (zie hieronder). Een belangrijk gegeven hierbij is spelen: door te spelen ontwikkelt het kind (maar ook een volwassenen, wat vaak wordt vergeten) abstracte betekenis van de voorwerpen in de wereld. Dit is een cruciale functie in de ontwikkeling van hogere mentale functies.

Zone van naaste ontwikkeling
De zone van de naaste ontwikkeling (ZNO) is ongetwijfeld het meest bekende werk van Vygotsky. Het is het verschil tussen wat een kind zonder hulp kan doen en wat hij of zij mét hulp kan doen. Vygotsky stelde dat een kind het voorbeeld van een volwassene volgt en geleidelijk aan het vermogen ontwikkelt om bepaalde taken zonder hulp of ondersteuning uit te voeren. Het is volgens hem belangrijk om kinderen uit te dagen: leerlingen van ervaringen voorzien die zich in de ZNO bevinden. Deze theorie komt vaak voor in het onderwijs en is ook terug te vinden bij bijvoorbeeld #gamification ( scaffolding). Ook kan de ZNO goed worden gekoppeld aan de Flow theorie van Mihaly Csikszentmihaly.

Denken, taal en schrift
Een andere belangrijke invloed van Vygotsky, voortkomend uit de instrumentale periode (begin jaren '20) van Vygotsky en door hem zelf meerdere malen herzien, is die op taalontwikkeling en het denkproces. In tegenstelling tot hoe veel mensen over taal dachten, was Vyotsky destijds van mening dat denken wordt gevormd door taal en dat taal dus niet een uiting is van denken. Mensen leren dan ook van buitenaf: door sociaal bezig te zijn.
Een ander belangrijk gegeven is het schrift: door het schrift kunnen woorden buiten het moment (de context) worden plaatst, waardoor abstract en wetenschappelijk denken mogelijk is. Meer over deze gedachte kun je hier lezen.

The teacher must adopt the role of facilitator not content provider.

Kritiek op het werk van Vygotsky is er ook. Allereerst in zijn tijd: het Marxisme zou er voor zorgen dat hij vernauwend dacht. Kritiek uit de meer recente geschiedenis is er ook. Zo zou hij te veel het belang van taal in het denken benadrukken: taal zou te veel een voorwaarden zijn om te denken. Een ander kritiekpunt, is die op de ZNO: het belang van de noodzaak tot begeleiding (als kenmerk van uitdaging) zou te overdreven zijn; het zou kinderen te afhankelijk maken, wat de controle van ouders versterkt, waardoor kinderen lui kunnen worden.

Meer lezen over Lev Vygotsky? Het boek 'Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes', gaat over de hierboven omschreven gedachten van Vygotsky. Ook interessant is wellicht 'Vygotsky for Educators'. Wil je meer weten over het leven van Vygotsky dan kun je het boek 'Understanding Vygotsky' lezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het gedachtegoed van... Lev Vygotsky - Vernieuwenderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Binnen het onderwijs zijn er verschillende pedagogen, onderzoekers, filosofen en psychologen die tot op de dag van vandaag invloed hebben op hoe wij onze lessen vormgeven. Binnen de serie 'Het gedachtegoed van...' verdiepen we ons in het gedachtegoed van één van die invloedrijke personen. In dit artikel: Lev Vygotsky.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samenvatting
Een representatie is een uitbeelding in woorden of afbeeldingen. Die ene uitbeelding staat voor een hele keten van gevoelens, ideeën en gedachten in een samenleving. De keuze voor een specifieke representatie - bijvoorbeeld de uitbeelding van een meisje in een roze jurkje - gebeurt vaak onbewust, maar is verbonden met die onderliggende keten en de kijk op de werkelijkheid in die keten. Het roze jurkje staat voor: lief, vrouwelijk etc.
Representatie vanuit systeemperspectief: wat is een representatie?

Volgens literatuur- en taalwetenschappers is een 'representatie' een uitbeelding: een voorstelling van iets in taal of beeld die tijdelijk de plaats inneemt van datgene wat uitgebeeld of bedoeld wordt. Die uitbeelding is gekozen om kort en krachtig veel te zeggen over de achterliggende werkelijkheid. Bijvoorbeeld: als een vrouwelijk personage in een roman wordt beschreven als zorgzaam, dan zegt dat niet alleen iets over het specifieke karakter van dit personage maar ook iets - en misschien wel meer - over in de werkelijkheid heersende ideeën over de vrouw als zorgende moeder. Leer je leerlingen representaties herkennen en begrijpen, kunnen ze via taal en literatuur lezen die heersende ideeën gaan zien.

De theorie van representatie is ontwikkeld om keuzes voor representaties te analyseren en met name kritisch te bekijken. Dat kritisch bekijken betekent twee dingen: je bekijkt goed welke ideeën representaties oproepen, en je bekijkt met welke maatschappelijke effecten dat gebeurt. Dat doe je door vragen te stellen als: wie kijkt, wie vertelt, hoe kijkt hij of zij, wat wordt niet gezien en wat wordt niet verteld? Je krijgt zo een beter zicht op wat bedoeld wordt (de 'denotatie' van het beeld dat gebruikt wordt) en de onderliggende en samenhangende betekenissen die de denotatie oproept (de 'connotatie').

Representatie vanuit het individuele perspectief: keuze, cognitie en emotie

Als een spreker, schrijver of reclamemaker een bepaalde representatie kiest, dan zorgt die keuze voor een bepaald perspectief op wat uitgebeeld wordt. Het kiezen van een representatie wordt daarom ook wel "een bemiddelende activiteit" genoemd (Meijer, 1996, p. 14). Stuart Hall, een van de belangrijkste theoretici op dit terrein, formuleert het zo: "...we give things meaning by how we represent them..." (Hall, 1997). Kies je niet voor een 'meisje in roze jurk' als representatie voor 'een meisje', maar voor een 'meisje in blauwe broek', dan stuur je de waarneming van degene die de representatie bekijkt of leest in een andere richting.

In sommige taal wordt die sturing heel nadrukkelijk gezocht en gebruikt, bijvoorbeeld in reclames. Als reclamemakers een product voor een bepaalde groep kopers aantrekkelijk wil maken, gebruiken ze een representatie van die groep kopers. Ze hopen dat die groep kopers zich aangesproken voelt en het product gaat kopen. Als ze voor een reclame voor dameslingerie een dun model met grote borsten kiezen als representatie van de koper, hebben ze wel een keuze voor een bepaald schoonheidsideaal gemaakt dat (mogelijk) ook een bepaalde groep consumenten aantrekt.

Representaties worden gebruikt om boodschappen tegelijkertijd compact én gelaagd over te brengen, en zowel cognitie (verstand) en emoties (gevoel) aan te spreken. Een representatie is compact omdat het maar om één beeld gaat ('het dunne model'). Een representatie is gelaagd omdat dat beeld een samenstelling is van allerlei gedachten, ideeën en gevoelens die er in een samenleving leven rond die representatie. Dunne modellen zijn bijvoorbeeld verbonden met schoonheidsidealen, maar ook met een ziekte als anorexia, en met het idee dat vrouwen worden voorgesteld als objecten om naar te kijken.

Representaties vanuit sociaal-cultureel perspectief

Het voorbeeld van de reclame geeft aan hoe en waarom representaties gekozen worden, maar ook hoe representaties onder vuur kunnen komen te liggen. Vrouwelijke kopers die zich niet in dat schoonheidsideaal herkennen of het er niet mee eens zijn dat 'de vrouw' zo afgebeeld wordt, zijn zich de afgelopen jaren gaan roeren. Daarom kiezen reclamemakers nu veel vaker voor diversere representaties: dikkere, oudere of gekleurde lingeriemodellen, maar ook modellen met kleine borsten. Representaties die staan voor meerdere schoonheidsidealen dus.

Het voorbeeld maakt ook duidelijk dat als mensen met elkaar communiceren - of dat nu via reclame, beleidsnota's of literatuur gaat - voortdurend keuzes maken die volgens de representatietheorie nooit individueel zijn, hoewel je dat misschien wel denkt als je zelf woorden of beelden aan het kiezen bent. De representatie die je kiest is vaak vastgehecht aan al bestaande representaties en daarbij horende denotaties en connotaties. Dat betekent dat je, als je aan een kind vraagt 'een (willekeurig) meisje' te tekenen, de kans groot is dat het kind een meisje in roze kleding zal tekenen. Het roze is de denotatie voor 'meisje', en de connotatie van die kleur is 'lief'. Die keuze komt voort uit bepaalde sociaal-culturele patronen.
Betekenis van 'representatie' voor literatuur en literatuuronderzoekers
Literatuur kan, net als andere media, representaties bevestigen. Teksten worden vaak herdrukt en in allerlei vormen verspreid: ze vormen zo de tastbare en overdraagbare cultuur die bepaalde representaties laten voortbestaan.

Daarnaast kan literatuur mensen laten schrijven en lezen over wat op dat moment ondenkbaar is en dus nieuwe representaties creëren. In literatuur, en door het lezen ervan, kunnen nieuwe representaties ontstaan voor ideeën of gevoelens die nog niet eerder gerepresenteerd waren. Literatuur kan bijvoorbeeld representaties creëren van landen of tijden die we nog niet kennen, zoals dat bijvoorbeeld in fabels als Van den vos Reynaerde gebeurt waarin we ogenschijnlijk de dierenwereld leren kennen die bij nadere lezing toch ook een representatie van de mensenwereld blijkt te zijn.

En literatuur kan het proces van representatie ontregelen en je helpen er kritisch naar te kijken. Op twee niveaus: ten eerste omdat het je kan laten nadenken over de denotatie van een representatie. Wat zie ik eigenlijk, wat wordt bedoeld? Een beroemd voorbeeld van ontregeling is een op het oog realistisch schilderij van een pijp van de Franse schilder René Magritte, met daaronder de tekst: "Ceci n'est pas une pipe".

Bron: Wikimedia

Je ziet een afbeelding van wat je een doorsnee pijp zou kunnen noemen: de denotatie van die afbeelding lijkt dus 'pijp'. De tekst zet dat proces van probleemloze betekenisgeven even stil, en laat je nadenken over wat je waarneemt. Wat heb je automatisch aangenomen toen je de afbeelding van de pijp zag? En hoe verandert die waarneming als je leest "Dit, dit is geen pijp"? De dichter Faverey heeft in taal precies hetzelfde bereikt met het begin van zijn gedicht 'Chrysanten':

De chrysanten,
die in de vaas op de tafel
bij het raam staan: dat

zijn niet de chrysanten
die bij het raam
op de tafel
in de vaas staan. [...]
Bron: neerlandistiek.nl

Literatuur kan ook op het niveau van connotatie ontregelen: een gekleurde Piet ontregelt de connotatie die je bij Zwarte Piet hebt. Een Zwarte Piet heeft een etnische connotatie ('Pieten zijn zwart', en volgens velen daarmee ook de connotatie 'zwarte mensen zijn dienaren van witte mensen'). Zie je een gekleurde Piet, ga je nadenken over de connotatie 'zwart=dienend' die je mogelijk in je hoofd hebt zitten.

Literatuuronderzoekers willen weten hoe representaties op het niveau van een tekst en individuele lezers werken, maar ook hoe bepaalde boeken in samenlevingen grootschalige bevestigingen of veranderingen van ideeën geven. Een boek kan bij veel lezers bijvoorbeeld net zo'n effect hebben als Magrittes schilderij ('ik dacht altijd dat ik wist hoe een vader met een moordenaar als kind zich zou voelen, maar nu ik Het diner van Herman Koch gelezen heb, ga ik daar toch anders over nadenken'), of hen in staat stellen hun connotaties te bevragen ('waarom vind ik eigenlijk dat zo gewoon dat kinderen van Surinaamse families niet op gymnasia zitten', thematiek die in Het gym van Karin Amatmoekrim aan de orde wordt gesteld). Zulke vragen bieden als vanzelfsprekend aanknopingspunten voor literatuuronderwijs.

Historisch perspectief op representaties
Representaties leiden tot stereotypen
Omdat mensen vaak (onbewust) dezelfde keuze maken als ze een representatie gebruiken, ontstaan in en door die keuzes stereotypen, zegt de representatietheorie: vaststaande representaties (vooroordelen, zou je ook kunnen zeggen) van anderen. Stereotypen zijn een specifieke vorm van representatie, een beeld van anderen waarin bepaalde kenmerken van die anderen door structurele herhaling uitvergroot zijn. Het meisje uitsluitend als 'lief' door de roze jurk, de wetenschapper als uitsluitend een man.

Representaties en macht hangen samen
Omdat representaties een perspectief kiezen en opdringen, hangen ze samen met machtsprocessen: door het beeld van anderen zo te kiezen dat het beeld van jezelf er beter van wordt, kun je jezelf boven de ander stellen. Zo liet de theoreticus Edward Said zien dat de Westerse wereld eeuwenlang de gewoonte had om de Oosterse mens ('de Ander') als inferieur, onbeschaafd en dienend voor te stellen. Het continent Afrika werd bijvoorbeeld vaak verbeeld als een (half) naakte zwarte vrouw die knielend een schaal met fruit aanbiedt aan een op een zetel gezeten, gekroonde, witte vrouw die het continent Europa voorstelde.

De maatschappelijke effecten van het gebruik van stereotypen zijn vaak negatief: mensen voelen zich in een hokje geduwd waar ze op eigen kracht niet uit kunnen komen. Het vergt vaak decennia of zelfs eeuwen om uit dat hokje te komen: kijk naar de huidige Zwarte Piet discussie in Nederland. Die is te zien als het uitvloeisel van wat Said beschrijft. De dienende Zwarte Piet is het knechtje van zijn witte baas. Dat het huidige personage 'Zwarte Piet' uit de 19 e-eeuwse literatuur en cultuur stamt, maakt tegelijk ook duidelijk dat deze representatie ooit een keuze was van individuele schrijvers. Die keuze heeft een culturele dynamiek gekregen, maar kan - als je Saids theorie volgt - ook weer omgebogen worden zodra bewustwording van stereotypen bestaat en daarmee het inzicht groeit dat representaties hokjes zijn waar je anderen ook weer uit kunt bevrijden door de culturele verschijningsvormen van die hokjes op te heffen.

Graag als volgt naar deze bijdrage verwijzen: Stronks, E. Representaties. Didactiek Nederlands - Handboek. Geraadpleegd [datum] via [https://didactieknederlands.nl/handboek/2020/03/representatie/].

Verder lezen
Het concept 'representatie' in het literatuuronderwijs
Literatuur

Hall, S. (1997). Representation: cultural representations and signifying practices. London, California: Sage in association with the Open University.

Meijer, M. (1997). In tekst gevat. Inleiding tot een kritiek van representatie. Amsterdam: Amsterdam University Press. Geraadpleegd op 29 oktober 2019, via link.

BBC Introduction to Said, Orientalism, via link.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een representatie is een uitbeelding in woorden of afbeeldingen. Die ene uitbeelding staat voor een hele keten van gevoelens, ideeën en gedachten in een samenleving. De keuze voor een specifieke representatie - bijvoorbeeld de uitbeelding van een meisje in een roze jurkje - gebeurt vaak onbewust, maar is verbonden met die onderliggende keten en de kijk op de werkelijkheid in die keten.