# data[].attributes.body
De piramide laat zien op welke manier ons lichaam prikkels en informatie vanuit de wereld om ons heen organiseert en maakt inzichtelijk hoe zintuigen en vaardigheden met elkaar samenhangen.

De ontwikkeling van baby’s en jonge kinderen begint met het leren beheersen van fysieke en sensorische vaardigheden. Onze zeven zintuigen vormen hierbij de fundamentele bouwstenen, die zelfs al voor de geboorte actief zijn. Naarmate we groeien, verwerven we normaalgesproken steeds meer vaardigheden. Maar als de bouwstenen voor dit leerproces niet goed op hun plek liggen, dan kunnen er problemen optreden in onze ontwikkeling.

# data[].attributes.headline
Emotionele ontwikkeling in kaart (A. Dosen)

# data[].attributes.subject
Emotionele ontwikkeling in kaart (A. Dosen)

# data[].attributes.body
Indeling volgens ontwikkelingsleeftijd

Kijk naar het gedrag van de leerling en zie het met de juiste bril. Wat wil de leerling ons zeggen? Wat heeft hij nodig?

Sociaal emotionele context SEO R en een vertaling naar de praktijk

# data[].attributes.body
Afspeellijst YOUTUBE

# data[].attributes.attachment_link.description
Share your videos with friends, family, and the world

# data[].attributes.body
Werkhoek met ééndoostaken en prikkelarme schermen

# data[].attributes.headline
Vier kinderen in actie met hun ondersteunende communicatiemiddel

# data[].attributes.subject
Vier kinderen in actie met hun ondersteunende communicatiemiddel

# data[].attributes.body
Een oude, maar superduidelijke film over COMVOOR en de manieren waarop je dit kan integreren in je dagelijkse werking.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kinderen met autisme en een verstandelijke beperking hebben ernstige communicatieproblemen. Zij voelen, proeven, ruiken, zien en horen, maar kunnen datgene wat ze waarnemen niet tot een betekenisvol geheel samenvoegen. Daardoor begrijpen ze onvoldoende wat de omgeving van hen vraagt. Kinderen met autisme snappen onze wereld, onze ‘taal’ niet. Zij hebben ANDERE woorden nodig. In de opvoeding en begeleiding van kinderen met autisme en een verstandelijke beperking is ondersteunende communicatie een onmisbaar hulpmiddel. Ondersteunende communicatie is echter enkel zinvol als het systematisch in alle situaties wordt doorgevoerd: thuis, in de groep en in de verschillende therapiesessies.

# data[].attributes.attachment_link.title
Klasdifferentiatie op 4 sporen: alle leerlingen op hun eigen tempo

# data[].attributes.headline
Secundair: richting hotel -> geselecteerd doel 'Tafel leren dekken' via hulpmiddel

# data[].attributes.subject
Secundair: richting hotel -> geselecteerd doel 'Tafel leren dekken' via hulpmiddel

# data[].attributes.body
Eéndoostaken

# data[].attributes.headline
Participatie in de klas in kaart brengen (KO)

# data[].attributes.subject
Participatie in de klas in kaart brengen (KO)

# data[].attributes.headline
Criteria ernst verstandelijke beperking: adaptief gedrag

# data[].attributes.subject
Criteria ernst verstandelijke beperking: adaptief gedrag

# data[].attributes.body
Visualiseren van werktijd met time timer

# data[].attributes.attachment_link.description
IEen verstandelijke handicap, zoals gedefinieerd in de DSM-V en omschreven in het Classificerend Diagnostisch Protocol (CPD, 2017), is een stoornis die ontstaat tijdens de ontwikkelingsperiode en die zowel beperkingen in het intellectueel functioneren omvat als beperkingen in het adaptief functioner…

# data[].attributes.headline
Lezen met pictoschrijver: begrijpend lezen

# data[].attributes.subject
Lezen met pictoschrijver: begrijpend lezen

# data[].attributes.headline
Kleuter voorbereiden op zelfstandig werk

# data[].attributes.subject
Kleuter voorbereiden op zelfstandig werk

# data[].attributes.body
Eéndoostaken: schuifjesysteem kleuter + incheck systeem

# data[].attributes.headline
Prodia protocol bij verstandelijke beperking

# data[].attributes.subject
Prodia protocol bij verstandelijke beperking

# data[].attributes.body
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/09/16/william-boeva-pleit-voor-meer-inclusie-na-incident-op-de-meir/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Uitgelachen worden is niet leuk, maar het is niet het echte probleem", getuigt comedian William Boeva, nadat jongeren hem dinsdag hadden bespot op de Meir in Antwerpen, omdat hij in een rolstoel zat. "Er zijn altijd heel veel excuses om inclusie niet te laten doorgaan", zo legt hij de vinger op de zere wonde in "Laat". "Er zijn kinderen in het buitengewoon onderwijs die geen vrienden zonder beperking hebben, en omgekeerd. Dat is segregatie. Dat zou niet mogen. Dat klopt niet."

Dinsdagmiddag werd comedian William Boeva hardop uitgelachen door twee tieners op de Meir in Antwerpen, omdat hij in een rolstoel zat. Radiomaker Sven Pichal van "De Inspecteur" op Radio 2 was toevallig getuige van het voorval en kroop gechoqueerd in zijn pen. "Ik zie op zijn gezicht hoe hard dat aankomt", schrijft hij in een column. "Ik lees ergernis, maar ik lijk ook te begrijpen aan zijn blik dat dit lang niet de eerste keer is. Zo interpreteer ik het toch. Ik voel echt plaatsvervangende schaamte. Totaal gechoqueerd."

"Helaas gebeurt dit elke dag", liet Boeva 's avonds via een sms aan Pichal weten. In "Laat" vertelt Boeva met wat voor dingen hij vaak moet afrekenen. "Het gaat vaak over nastaren, fluisteren, wijzen, lachen, dingen roepen. Een van de ergere dingen die ik al heb gemaakt was toen ik over straat liep en twee studenten vanop hun balkon riepen: "Hey dwerg! Dwerg, dansen!", en ze me filmden met hun gsm.

Er was zelfs een dokter en die zei: "Laat jullie zoon schoenmaker worden, dan zetten ze hem op een trapje en zie je dat niet meer"

William Boeva, comedian

Volgens Boeva zijn dat soort taferelen niet leuk, maar eigenlijk niet het echte probleem. "De oorzaak ligt veel dieper. Ik denk dat wij, mensen met een beperking, eigenlijk een stuk onzichtbaar zijn in onze maatschappij. Waardoor jongeren, maar ook ouderen, niet leren omgaan met mensen met een beperking."

Om dat probleem aan te kaarten, werkt Boeva samen met onderzoeker Beno Schraepen van de AP Hogeschool Antwerpen aan een boek dat "Excluses" zal heten. "Het gaat over het feit dat er altijd heel veel excuses zijn om inclusie niet te laten doorgaan", legt Boeva uit. "Heel vaak is het geen slechte wil, maar we houden vast aan een hoop zaken en beseffen niet altijd wat dat teweeg brengt."

Er zijn kinderen in het buitengewoon onderwijs die geen vrienden zonder beperking hebben, en omgekeerd. Dat is segregatie

Een voorbeeld van dat soort niet slecht bedoelde gewoontes is volgens de comedian het buitengewoon onderwijs. Dat moet volgens hem meer geïntegreerd worden in het gewoon onderwijs. "We gooien heel veel leerlingen met het badwater weg. In Europa moet gemiddeld twee procent van de kinderen naar het buitengewoon onderwijs, in België is dat acht procent. Dat is zes procent te veel. Ik denk dat wij iets te snel voor de gemakkelijke oplossing kiezen."

Aangezien zoveel kinderen met een beperking in ons land naar het buitengewoon onderwijs gaan, kan je als kind in onze maatschappij ook opgroeien zonder ooit in contact komen met iemand met een beperking. "Maar het kan ook omgekeerd", weet Boeva. "Er zijn ook kinderen in het buitengewoon onderwijs die geen vrienden zonder beperking hebben. Dan spreek je in mijn ogen van segregatie. Dat zou niet mogen. Dat klopt niet, dan is er iets structureel mis."

Om pesterijen en geweld tegen mensen met een beperking op straat tegen te gaan, moeten die structurele problemen volgens Boeva aangepakt worden. "Ik heb het geluk gehad dat ik door de mazen van het net ben geglipt", zegt Boeva. "Tegen mijn ouders zeiden ze: "Stuur die jongen naar het buitengewoon onderwijs". Er was zelfs een dokter en die zei: "Laat jullie zoon schoenmaker worden, dan zetten ze hem op een trapje en zie je dat niet meer". Dat is nog niet zo heel lang geleden."

Toen duidelijk werd dat Boeva een handicap had, reageerden veel mensen met medelijden. "Super erg, we gaan er het beste van maken. Hij kan misschien nog wel gelukkig worden", zeiden veel mensen tegen zijn ouders. "Als je dat soort dingen zegt, ga je er eigenlijk al van uit dat iemand met een beperking per definitie een sukkelaar gaat worden", weet Boeva. Het beeld dat mensen hebben van mensen met een beperking moet volgens hem dan ook veranderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Comedian William Boeva: "Kind kan opgroeien en nooit in contact komen met persoon met beperking, dat is segregatie"

# data[].attributes.attachment_link.description
"Uitgelachen worden is niet leuk, maar het is niet het echte probleem", getuigt comedian William Boeva, nadat jongeren hem dinsdag hadden bespot op de Meir in Antwerpen, omdat hij in een rolstoel zat. "Er zijn altijd heel veel excuses om inclusie niet te laten doorgaan", zo legt hij de vinger op de zere wonde in "Laat".

# data[].attributes.body
https://borgerhoff-lamberigts.be/boeken/excluses

# data[].attributes.attachment_link.description
Inclusie lijkt wel het nieuwe modewoord, maar waar komt het eigenlijk vandaan en wat houdt het precies in? Aan de hand van het hoe, wat en waarom van inclusie maakt Excluses brandhout van de argumenten die uitsluiting en segregatie in stand houden.

# data[].attributes.body
Verhalen maken met pictoschrijver in functie van de interesses van de leerling

# data[].attributes.attachment_link.title
Inclusief onderwijs als mensenrecht: interview met Kurt Willems (KULeuven)

# data[].attributes.headline
Afspeellijst met uitleg over apps4specials

# data[].attributes.subject
Afspeellijst met uitleg over apps4specials

# data[].attributes.attachment_link.description
Share your videos with friends, family, and the world

# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/56243/breed-zorgbeleid-m-decreet-makkelijker/

# data[].attributes.body
Matchen van globale aantallen en cijfer

# data[].attributes.body
Stappenplan knutselhoek

# data[].attributes.body
Digitale opgenomen spraak

# data[].attributes.body
Leg deze doelen naast de (aanzet en systematische doelen) van de klas. Kies kleine, haalbare en weinig doelen per domein. Evalueer ongeveer elke 6 weken.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Curriculum, Departement Onderwijs en Vorming

# data[].attributes.attachment_link.title
Informatiemap BuBaO: deel 2: buitengewoon onderwijs type 2

# data[].attributes.headline
Kijkrichting inoefenen tijdens snoezelmoment met UV materiaal

# data[].attributes.subject
Kijkrichting inoefenen tijdens snoezelmoment met UV materiaal

# data[].attributes.body
Verzameling met eenvoudige handleidingen om digitaal te werken

# data[].attributes.attachment_link.description
De digitalisering gaat razendsnel. Voor steeds meer diensten kan of moet je online, of je nu je treinticket wil kopen of je belastingaangifte wil indienen. Handig, maar niet voor iedereen. Daarom moeten we met z’n allen oog hebben voor wie (nog) niet meekan met de digitale snelheidstrein, door in te…

# data[].attributes.body
Globaalwoorden lezen: matchen, kiezen en benoemen

# data[].attributes.body
Klasdaglijn met symbolen voor individuele schuifjes

# data[].attributes.headline
Aanvraag SOL (Speciale Onderwijs Leermiddelen)

# data[].attributes.subject
Aanvraag SOL (Speciale Onderwijs Leermiddelen)

# data[].attributes.body
https://www.agodi.be/speciale-onderwijsleermiddelen

De cel Speciale Onderwijsleermiddelen (SOL) van AGODI kent hulpmiddelen toe aan leerlingen met een functiebeperking die de lessen volgen in een basisschool of een secundaire school voor gewoon onderwijs

# data[].attributes.body
Globaalwoorden lezen voor de spiegel ook in functie van mondmotoriek

# data[].attributes.body
Voor lln die taal niet goed analyseren
Gebaren lokken de klanken uit.
Handig klasbreed!

Kasterlinden BuO ontwikkelde eigen klankgebaren binnen de taalklassen.

# data[].attributes.body
Wordt gebruikt door de hele kleuterafdeling

# data[].attributes.body
https://www.hogrefe.com/nl/ontwikkelingsachterstanden-bij-kinderen-en-volwassenen/adaptief-gedrag

# data[].attributes.body
Globaalwoorden lezen: matchen, kiezen en benoemen binnen een app

# data[].attributes.headline
lagere school: ééndoostaken schuifjes + structuur

# data[].attributes.subject
lagere school: ééndoostaken schuifjes + structuur

# data[].attributes.body
Globaalwoorden aanleren

# data[].attributes.attachment_link.title
Leespraat Globaalwoorden lezen sept. 2006

# data[].attributes.body
https://cdn.klasse.be/wp/wp-content/uploads/2018/11/Klasse_KenP_M-Cirkel_invulbaar-3-3.pdf

# data[].attributes.headline
Wegfilteren auditieve prikkel in de klas 

# data[].attributes.subject
Wegfilteren auditieve prikkel in de klas 

# data[].attributes.body
Gebruik tennisballen om geluidshinder te beperken

# data[].attributes.body
https://www.hogrefe.com/nl/interview-auteur-abas-3

# data[].attributes.attachment_link.title
“Adaptief gedrag is afhankelijk van de omgeving én van degene die het gedrag beoordeelt”

# data[].attributes.attachment_link.description
Lees hier het interview met prof. dr. Ilse Noens, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar adaptief gedrag bij kinderen en volwassenen.

# data[].attributes.body
Persoonlijke gegevens

# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/1254/gewoon-of-buitengewoon-onderwijs-wie-beslist/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
School, ouders en CLB bespreken samen of een kind naar het buitengewoon onderwijs kan. Hans Vandenbroucke, directeur van het CLB Ieper, legt uit.
Wie beslist of een kind naar het buitengewoon onderwijs mag?
Hans Vandenbroucke: "Een kind kan naar het buitengewoon onderwijs, als het een 'verslag voor toegang tot een individueel aangepast curriculum in het gewoon onderwijs of tot het buitengewoon onderwijs' krijgt. Het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) stelt dat op. Het CLB doet dat nooit alleen. Er is altijd overleg met de school en de ouders."
Wat zijn de criteria om naar het buitengewoon onderwijs te gaan?
Hans Vandenbroucke: "Vooraleer een kind naar het buitengewoon onderwijs kan, onderzoekt het CLB 2 dingen: de behoeften van het kind en de zorg die de gewone school al geboden heeft (of kan bieden).

Het CLB stelt dus eerst een diagnose op: heeft dit kind een leerstoornis, een beperking of specifieke onderwijsbehoeften? Een multidisciplinair team (arts, psycholoog, logopedist, kinesist ...) helpt mee. Ook de leraar en de ouders hebben een stem: wat zien zij in de klas en thuis? Waar heeft dit kind nood aan?

Dan bekijkt het CLB of de gewone school de extra zorg kan bieden die het kind nodig heeft. Ook bij die discussie hebben ouders en leraren een rol. Ze denken mee over mogelijke oplossingen en brengen argumenten aan voor of tegen bepaalde aanpassingen.

Als duidelijk is dat die extra zorg niet volstaat of niet redelijk is, kan een kind met een verslag naar een school voor buitengewoon onderwijs."
Wat gebeurt er als leraren of ouders niet akkoord gaan?
Hans Vandenbroucke: "Er zal discussie zijn. Discussies horen nu eenmaal bij een overlegmodel.

Het voordeel van overleg is dat alle partijen argumenten kunnen aanbrengen en naar oplossingen zoeken. Maar er zijn ook nadelen. Soms zal er geen consensus zijn. Dan hakt het CLB de knoop door. Dat is een ondankbare taak. Voor de ene ouder of school zal het CLB te snel een verslag geven, voor de andere ouder of school te laat.

Op vraag van ouders, school of CLB kan de Vlaamse Bemiddelingscommissie tussenkomen. ( bemiddelingscommissie.onderwijs@vlaanderen.be, 02 553 87 18)."
Mag een kind met een verslag toch naar het gewoon onderwijs?
Hans Vandenbroucke: "Ook al heeft een kind een verslag, de ouders kunnen nog altijd beslissen om toch naar een gewone school te gaan. De gewone school mag die inschrijving niet onmiddellijk weigeren, ze moet het overleg aangaan.

Opnieuw geldt het overlegmodel. CLB, school en ouders zoeken uit welke aanpassingen nodig en redelijk zijn. Pas daarna hakt de school de knoop door. De school moet haar beslissing motiveren."

Een ontbonden inschrijving betekent dat een gewone school, na overleg met ouders en CLB, weigert om een kind met een verslag definitief in te schrijven. Ouders die hier niet mee akkoord gaan, kunnen een klacht indienen bij de Commissie inzake Leerlingenrechten:

commissie.leerlingenrechten@vlaanderen.be
02 553 93 83 (basisonderwijs)
02 553 98 83 (secundair onderwijs)
Hoe verlopen inschrijvingen van leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften? Download het schema.
Wat is een 'verslag van het CLB'?

Met een 'verslag van het CLB' kan een kind kiezen tussen het buitengewoon onderwijs of een individueel aangepast curriculum in een gewone school. Een 'gemotiveerd verslag van het CLB' geeft recht op ondersteuning in het gewoon onderwijs om het gemeenschappelijk curriculum te kunnen volgen.

Mieke Santermans

# data[].attributes.attachment_link.title
Gewoon of buitengewoon onderwijs: wie beslist?

# data[].attributes.attachment_link.description
School, ouders en CLB bespreken samen of een kind naar het buitengewoon onderwijs kan. Hans Vandenbroucke, directeur van het CLB Ieper, legt uit. Wie beslist of een kind naar het buitengewoon onderwijs mag? Hans Vandenbroucke: "Een kind kan naar het buitengewoon onderwijs, als het een 'verslag voor toegang tot een individueel aangepast curriculum in het gewoon onderwijs of tot het buitengewoon onderwijs' krijgt.

# data[].attributes.body
Door concreet materiaal en visuele ondersteuning te bieden lukt het beter om een verhaal te volgen

# data[].attributes.headline
Zelfstandig aan de slag met 'veilig leren lezen'

# data[].attributes.subject
Zelfstandig aan de slag met 'veilig leren lezen'

# data[].attributes.body
Zelfstandig aan de slag met een puzzel met cijferbeelden.

# data[].attributes.body
Beleef het verhaal vanuit het boek door de activiteit met de leerling ook echt te doen.

# data[].attributes.body
De leerlingen beginnen zelfstandig aan de opdrachten van die dag. Op deze manier is er extra tijd voor individuele begeleiding.

# data[].attributes.headline
Een verzwaard deken of kussen kan fysieke begrenzing zijn tijdens het werken = rust

# data[].attributes.subject
Een verzwaard deken of kussen kan fysieke begrenzing zijn tijdens het werken = rust

# data[].attributes.body
Terugtellen aanleren

# data[].attributes.attachment_link.title
Rekenvoorbereiding van de Rekenlijn Terug tellen 3 naar 0 Gijs

# data[].attributes.body
Inoefenen vaardigheid: stellen van een vraag

# data[].attributes.attachment_link.title
Taïsa 9 jaar Leespraat Omdraaimethode zinnen 0920

# data[].attributes.headline
Balans tussen inspanning - ontspanning - aandacht

# data[].attributes.subject
Balans tussen inspanning - ontspanning - aandacht

# data[].attributes.attachment_link.title
Leespraat bij Downsyndroom in het reguliere onderwijs

# data[].attributes.headline
Ook hier aandacht om werk af te wisselen met ontspanning

# data[].attributes.subject
Ook hier aandacht om werk af te wisselen met ontspanning

# data[].attributes.body
Sensorisch materiaal

# data[].attributes.body
Orale fase: leerling blijft zaken of vingers in mond steken; we blokken af en geven een alternatief in de plaats.

# data[].attributes.body
Lagere school; weekkalender met overzicht wie wanneer komt (kiné, zorg, ONW, Hypo-therapie) en wanneer thuis.

# data[].attributes.headline
Leren omgaan met een levend verlies - Manu Keirse

# data[].attributes.subject
Leren omgaan met een levend verlies - Manu Keirse

# data[].attributes.body
Rouwproces en aanvaarding bij ouders van een kind met een beperking

# data[].attributes.headline
Visualiseren van welke dag we zijn (lager onderwijs)

# data[].attributes.subject
Visualiseren van welke dag we zijn (lager onderwijs)

# data[].attributes.body
Juf draagt een schort én mondmasker met aangepaste kleur, naam dag en symbool.

# data[].attributes.body
Kid Skills - Ben Furman