# data[].attributes.body
zelfstandigheid vs afhankelijkheid

Door de toenemende differentiatie is de samenleving steeds meer opgesplitst in van elkaar verschillende, functioneel gespecialiseerde eenheden. Deze zelfstandige organisaties hebben elk de vrijheid om zich op een zelf gekozen wijze te ontwikkelen. Tegelijkertijd zijn deze organisaties omdat ze zich hebben gespecialiseerd, afhankelijker geworden van de andere gespecialiseerde eenheden binnen de samenleving. Naarmate de verzelfstandiging toeneemt, neemt dus ook de wederzijdse afhankelijkheid toe.

Generalisering vs pluralisering

Met generalisering wordt het proces bedoeld waarin de wereld van hechte, maar sterk van elkaar verschillende culturen langzamerhand plaats maakt voor een universele cultuur die gekenmerkt wordt door abstracte en algemene ideeën, conventies en routines. De specifiek bij een culturele gemeenschap behorende voorstellingen zijn losgeweekt uit hun oorspronkelijke context, hebben zich vervolgens vermengd met andere cultuurvormen, om daarna wederom op een algemene wijze te worden beleefd en in praktijk te worden gebracht

rationeel vs emotioneel
De moderne levensstijl wordt gekenmerkt door individueel, doelrationeel handelen. Op grond van doelen die ze zelf hebben bepaald, kiezen mensen voor bepaalde handelingsstrategieën. Om succesvol te zijn ten opzichte van anderen is zelfbeheersing en ‘impression management’ een belangrijke handelingsstrategie. En om succesvol te zijn in de individualistische prestatiesamenleving is het een belangrijke handelingsstrategie om behoeften uit te stellen. Tegelijkertijd hebben de toename van de welvaart, de als gevolg daarvan toegenomen beschikbare vrije tijd en de individualisering het voor mensen makkelijker gemaakt om hun eigen gevoelsleven te cultiveren en in het openbaar uit te dragen, daarvoor gebruikmakend van verschillende media

# data[].attributes.body
4 kanttekeningen
De relatief grote vrijheid van de moderne mens kan niet verhullen dat op tal van maatschappelijke terreinen individuen geconditioneerd zijn tot een betrekkelijk passieve en afhankelijke levenshouding

De moderne flexibele persoonlijke identiteit is minder solide en stabiel dan de identiteit van mensen uit meer collectivistische samenlevingen.Dit bergt het risico van een persoonlijke identiteit die gespleten en instabiel is

De (schijnbare) bevrijding van de afhankelijkheid van de natuur gaat samen met een vergrote afhankelijkheid van de technologie en de mensen die deze technologie beheersen

De mate van zelfsturing die van mensen wordt verlangd in de moderne samenleving, is niet door iedereen bereikt of te bereiken

4 thema's - gevolgen individualisering
levensstijlen als expressie van identiteit

de consumptiemaatschappij

de ‘patchwork’-identiteit van de moderne mens

de netwerksamenleving
meningen van politieke stromingen
Confessionelen:ontwikkelingen als individualisering tot onbehagen leiden

Liberalen: willen mensen niet afhankelijk maken van de overheid maar hen te helpen op eigen benen te staan. Liberalen beschouwen de individuele vrijheid, zowel in geestelijk als in materieel opzicht, als het hoogste goed.

Sociaaldemocraten waarderen de sterk toegenomen mogelijkheden van individuele variatie in levensstijlen. Maar de successen van de culturele emancipatie stellen ook hoge eisen aan de tolerantie van mensen

Invloed van individualisering op sociale instituties:
sociale structuren (zoals de gezinsstructuur) verdwijnen niet, maar het individu treedt als nieuwe sociale eenheid op de voorgrond.De betekenis van traditionele sociale instituties verandert omdat het individu zich in zijn denken en gedrag minder vanzelfsprekend en eenduidig door de conventies van deze instituties laat leiden. Sociale posities worden minder dan vroeger zonder meer aan een persoon ‘toegeschreven’ op basis van afkomst. Voor jongeren houdt dit in dat van hen, meer dan vroeger, een zelfstandigheid verlangd wordt waarbij zij niet kunnen terugvallen op voorgeschreven patronen en handelingsmodellen bij de overgang naar de volwassenheid.

kenmerken van een modern gezin
In de moderne westerse samenleving verloopt- in lijn met de individualisering-, de vorming van een gezin trager (door het minder snel aangaan van vaste relaties en de latere keuze voor kinderen), het wordt eerder ontbonden dan in vroegere tijden en het moderne gezin kenmerkt zich door een tweevoudig kostwinnerschap

# data[].attributes.body
positief aspect

meer kansen voor individuele mensen om talenten te ontwikkelen

individuen bevrijd van sociale verbanden

negatief aspect
belang van factoren als etniciteit of afkomst voor iemands maatschappelijke positie worden soms onderschat

economische globalisering, waardoor werknemers (en overheden) in slechtere posities raken, doordat bedrijven steeds machtiger worden

# data[].attributes.body
1.rationalisering 2. individualisering 4.democratisering 5. globalisering

# data[].attributes.body
politiek
een staatsbureaucratie waarin de macht van de overheid wordt gelegitimeerd door de steun van burgers en wordt beperkt door de grondrechten van burgers, en waarin de overheid sociale grondrechten van burgers garandeert
economisch
een gemengde economie waarbinnen het productiesysteem in hoge mate is gerationaliseerd en gedifferentieerd en waarbij loonarbeid binnen het arbeidsbestel dominant is, een geglobaliseerde wereldmarkt, wereldwijd een toegenomen welvaart, een kenniseconomie
demografisch
een heterogene samenstelling van de bevolking, die zich in steden concentreert
sociaal en cultureel
een cultuur die in hoge mate seculier is, waarin wetenschap en recht een belangrijke rol spelen in het denken en handelen, waarin veelvuldige en veelsoortige bindingen tussen mensen bestaan die tegelijkertijd ook minder hecht zijn, waarin zelfontplooiing en persoonlijke autonomie centraal staan en waarin een duidelijke scheiding bestaat tussen private sfeer en publieke sfee

# data[].attributes.headline
typerend voor de moderne westerse samenleving

# data[].attributes.subject
typerend voor de moderne westerse samenleving

# data[].attributes.body
rationalisering
In het tijdperk van de moderniteit (1800 tot heden) zijn mensen (beginnend in de westerse wereld) steeds meer op een rationele manier gaan handelen.De productie van kennis en de toepassing van wetenschap is steeds meer centraal komen te staan. Dit in tegenstelling tot de premoderne tijd waarin het denken en doen van mensen veel meer geleid werd door ingesleten gewoontes, godsdienstige tradities en van generatie op generatie overgedragen praktische handelingswijsheden.
individualisering
Eén van de meest in het oog springende facetten van de moderne westerse samenleving is het proces van individualisering. In aansluiting op Norbert Elias90 kan individualisering gezien worden als “het proces waarbij individuen in toenemende mate hun zelfstandigheid op verschillende gebieden kunnen vergroten” en meer dan vroeger hun eigen leven kunnen c.q.moeten gaan plannen en inrichten.
institutionalisering
Institutionalisering is een telkens terugkerend sociaal proces. Het is “het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels vastgelegd wordt in standaardgedragspatronen, die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties reguleren”. Voor de mensen bezitten die waarden en normen een zekere geldigheid, men houdt zich er meestal wel aan en men vindt ze ook nuttig, want men hoeft dan niet iedere dag weer alle handelingen met anderen uit te onderhandelen.
staatsvorming
Het proces van staatsvorming is een combinatie van economische, culturele en politieke ontwikkelingen. In de late Middeleeuwen was er in de West-Europese landen sprake van verstedelijking (urbanisatie), toename van handel (kleine stedelijke nederzettingen werden handelscentra) en groei van de stadsbevolking De standen of Statenvergaderingen van de vorsten met de adel en burgerij kunnen worden gezien als de eerste aanzet tot het ontstaan van moderne politieke instituties en organisaties, een vorm van representatie binnen het kader van de premoderne staat.
democratisering
In een zich over langere tijd uitstrekkend ontwikkelingsproces van democratisering hebben de burgers achtereenvolgens vrijheidsrechten, politieke en sociale rechten bedongen.Dit proces van democratisering past bij een individualistische ideologie waarbij gelijkheid het onderlinge principe is en waarbijmeer vrijheid ten opzichte van de staat en medeburgers gerealiseerd wordt
globalisering
Globalisering is “het proces van uitbreiding en intensivering van contacten en afhankelijkheden over zeer grote afstanden en over landsgrenzen heen” op economisch, juridisch, politiek, sociaal-cultureel en ecologisch gebied (global society). Er is meer internationale handel gekomen; door de groei en het machtiger worden van multinationals is er sprake van supranationale handelsblokken; door internationale politiek is de betekenis van internationale samenwerkingsrelaties zoals de Verenigde Naties of de Europese Unie toegenomen. Migratiestromen zijn toegenomen en er is meer culturele uitwisseling. Op communicatiegebied is vrijwel de gehele wereld met elkaar verbonden.Door globalisering zijn alle delen van het ecosysteem met elkaar verbonden en hebben processen aan de ene kant van de wereld consequenties voor andere delen van de wereld

# data[].attributes.body
kanttekening
De cohesie nam toe door de toenemende gelijkheid door de sociale voorzieningen, maar terwijl de individualisering er een groter beroep op doet staat de calculerende mentaliteit van burger er steeds negatiever tegenover
kanttekening
Minder solidariteit --> Etnische diversiteit zorgt voor een lagere sociale cohesie
kanttekening
De sociale netwerken, die zich door de toename van technologische beheersingsmogelijkheden, alsmaar uitbreiden, zijn voor de individuen en groepen die daarvan deel uitmaken niet meer te overzien en niet meer te reguleren
kanttekening
Globalisering zorgt voor verlies nationale soevereiniteit en daarmee nationale cohesie

# data[].attributes.body
ontwikkeling
uitbouw v/d rechtsstaat, waardoor de rechten niet alleen maar de elite meer beschermen
ontwikkeling
ontstaan v/d volksvertegenwoordiging.
kanttekening
minder inspraak = minder daadkracht
kanttekening
meer inspraak betekent niet altijd dat er ook meer verschillende meningen zijn
kanttekening
Democratisering in Nederland leidt niet meteen tot meer inspraak in regelingen en wetgeving

# data[].attributes.body
Dit vooruitgangsgeloof is universalistisch, dat wil zeggen dat ze ervan uitgaat dat de traditionele verhoudingen geleidelijk aan, waar ook ter wereld, plaats zullen maken voor een overal gelijke modern westerse samenlevingsvorm. Dit miskent volgens critici van deze ideologie dat de manier waarop de moderniteit wordt gerealiseerd afhankelijk is van de maatschappelijke en culturele (begin)condities waaronder innovaties plaatsvinden, en ook dat modernisering niet per se vooruitgang, iets positiefs, betekent

# data[].attributes.body
economisch: Er is meer internationale handel gekomen; door de groei en het machtiger worden van multinationals is er sprake van supranationale handelsblokken

juridisch:

politiek :door internationale politiek is de betekenis van internationale samenwerkingsrelaties zoals de Verenigde Naties of de Europese Unie toegenomen

sociaal-cultureel:Migratiestromen zijn toegenomen en er is meer culturele uitwisseling. Op communicatiegebied is vrijwel de gehele wereld met elkaar verbonden.

ecologisch: Door globalisering zijn alle delen van het ecosysteem met elkaar verbonden en hebben processen aan de ene kant van de wereld consequenties voor andere delen van de wereld

# data[].attributes.body
positief:
groeiperspectief: er zijn mogelijkheden om economische ontwikkeling te realiseren en om met toepassing van technologie en andere maatregelen de ecologische problemen aan te pakken. Mondiale cultuurstromen kunnen nieuw leven inblazen in lokale culturen (culturele uitwisseling)97 en hebben een wereldwijd bereik

negatief:
overproductie en overconsumptie en de verdere belasting van het milieu, uitputting van grondstoffen en toenemende verkwisting tegen te gaan. Internationale economische crises brengen de onderlinge afhankelijkheid aan het licht en leiden tot bijna wereldwijde economische stagnatie. Het onwenselijke groeidenken moet ingedamd worden. Op cultureel terrein is sprake van nieuwe culturele tegenstellingen en een verspreiding van een steeds homogenere populaire cultuur (cultureel imperialisme vanuit de VS)100. De opkomst van mondiale commerciële media leidt tot een mondiale markt met weinig differentiatie in aanbod 101, waarin het politieke en maatschappelijke nieuws gemarginaliseerd dreigt te worden. De digitale ontwikkeling maakt het voor kleine aanbieders wel makkelijker om digitale kanalen te starten. Op politiek terrein heeft globalisering ingrijpende gevolgen voor samenlevingen en politieke stelsels.

# data[].attributes.body
ontwikkeling arbeidsverdeling
Splitsing van de taken, waardoor er efficiënter kon worden geproduceerd. Dit werd mogelijk gemaakt door de vooruitgang in wetenschap en technologie.

meer vraag naar hoger opgeleiden en middenklasse, dus het opleidingsniveau was belangrijk. Hierdoor nam de sociale mobiliteit toe.

Economisch kapitaal werd minder belangrijk dan cultureel kapitaal in deze tijd.

Van Standensamenleving naar Klassensamenleving

invloed arbeidsverdeling op stratificatie en sociale mobiliteit

Sociale mobiliteit nam toe, door toename in vraag van hoger opgeleiden en middenklasse.

de stratificatie werd veel specifieker en gedetailleerder, door de ontwikkelingen van arbeidsverdeling

belang van economisch en cultureel kapitaal
De focus verschoof van economisch kapitaal naar cultureel kapitaal. Mensen gingen meer waarde hechten aan onderwijs en opleidingsniveau, en minder op hoe rijk je was.

rol van overheid in verkleinen van sociale ongelijkheid
tegenwoordig heeft de overheid bepaalde premies en belastingen ingesteld om de inkomensongelijkheid te voorkomen

de overheid heeft ook uitkeringen en toeslagen opengesteld voor mensen die dat nodig hebben om ook de inkomensongelijkheid te verhelpen

# data[].attributes.body
binding en sociale integratie
verandering
De toekenning van politieke en sociale rechten aan alle burgers en de uitbouw van een nationaal onderwijssysteem
verandering
maatschappelijke tegenstellingen afgezwakt
verandering
institutionalisering van de arbeidsverhoudingen

binding en maatschappelijk middenveld
Er is geen sprake meer van één dominante religie die alom in de samenleving aanwezig is en door vrijwel iedereen wordt beleden

het traditionele verenigingsleven dat gekenmerkt wordt door grote loyaliteit van leden aan hun vereniging neemt af ten gunste van meer indirecte en meer via de media lopende betrokkenheid van burgers bijmaatschappelijke organisaties

binding en sociale netwerken
De afhankelijkheid ten opzichte van anderen verandert

Ook de afhankelijkheid en verbondenheid met de directe geografische omgeving is afgenomen

De geografische afstand is als beperking voor het tot stand brengen van intermenselijke verhoudingen sterk in belang afgenomen en sociale netwerken worden door globalisering en informatisering steeds uitgestrekter.

Zelfgekozen bindingen (vaak gebaseerd op levensstijl) hebben in de moderne samenleving aan belang gewonnen ten opzichte van traditionele bindingen als familiebindingen en stands- en klassenbindingen. En deze traditionele bindingen zijn zelf ook losser en veranderlijker geworden.

# data[].attributes.headline
voor- en tegenstanders van globalisering

# data[].attributes.subject
voor- en tegenstanders van globalisering

# data[].attributes.body
4 tegenstellingen van voor een tegenstanders van globalisering

Meer aandacht voor profijt op korte termijn versus meer aandacht voor langetermijneffecten.
Verschillende standpunten ten aanzien van duurzaamheid in relatie tot de wenselijkheid en mogelijkheid van economische groei (het behoud van natuurlijk bronnen voor later, de reductie van de overbevolking en het terugbrengen van verkwisting en vervuiling). –
Verschillende houdingen en standpunten ten aanzien van de aard en het oplossend vermogen van de wetenschap en de technologie102 .
Verschillende betekenis die gehecht wordt aan de ongelijke verhoudingen die naar voren komen bij ecologische problemen. De schade die aan de omgeving aangebracht wordt is wel grensoverschrijdend, maar ook weer niet gelijk verdeeld over gebieden en de wereld.

# data[].attributes.body
voordelen
verdere ontwikkeling van de wetenschap, rationele en efficiënte vormgeving van arbeid.

formalisering van het recht wat voor gelijke behandeling zorgt

de focus op winst/opbrengsten en het idee dat je nu een baan hebt, omdat je het kan en leuk vind
nadelen
Het menselijk leven wordt steeds meer gecontroleerd en middelen gaan het doel overheersen

Differentiatie op de arbeidsmarkt zorgt voor zo’n grote specialisatie dat er vervreemding ontstaat en voor machtsverschillen zorgt in een bedrijf.

Een onpersoonlijkere opstelling van mensen tegenover elkaar de eisen voor werknemers liggen hoger, dit zorgt voor uitsluiting van bepaalde groepen en stress/ burn-out achtige problemen

bureaucratische bedrijven worden steeds machtiger

# data[].attributes.body
Een punt in de discussies over de gevolgen van het voortschrijden van globalisering is de vraag welke gevolgen dit proces heeft voor de sociale cohesie in de moderne samenleving. Thema’s die daarbij aan bod komen zijn o.a.: het verdwijnen van maatschappelijke solidariteit, de overheveling van nationale bevoegdheden naar supranationale instanties (zoals de EU of de VN), de bedreiging van oorspronkelijke culturen als gevolg van de alsmaar dominanter wordende westerse (met name Amerikaanse) cultuur, gevolgen van de toename van de mondiale economische verwevenheid en de mondiale ecologische problematiek.

# data[].attributes.body
Confessionelen
constateren dat ontwikkelingen als individualisering tot onbehagen leiden. Ook door de veelheid aan culturen die in ons land naast en met elkaar leven is het vormen van een gemeenschap moeilijker geworden. Confessionelen vinden het van belang dat burgers betrokken zijn bij elkaar, zodat de onderlinge verbondenheid sterker wordt: “We leven niet alleen voor onszelf, maar we zijn pas mens door met elkaar te leven”.

Liberalen
willen een Nederland waar mensen de ruimte krijgen om iets buitengewoons syllabus maatschappijwetenschappen vwo | centraal examen 2022 Versie 2, juli 2020 pagina 73 van 100 te maken van hun leven maken. Liberalen willen mensen niet afhankelijk maken van de overheid maar hen te helpen op eigen benen te staan. Liberalen beschouwen de individuele vrijheid, zowel in geestelijk als in materieel opzicht, als het hoogste goed. De mens is een sociaal wezen. Het verband in onze samenleving wordt niet van bovenaf opgelegd, maar komt tot stand dankzij vrijwillige relaties tussen vrije mensen. Het staat elk mens vrij om de sociale relaties van zijn of haar keuze aan te gaan, net zoals het iedereen vrij staat weer uit die verbanden te treden.

Sociaaldemocraten
waarderen de sterk toegenomen mogelijkheden van individuele variatie in levensstijlen. Maar de successen van de culturele emancipatie stellen ook hoge eisen aan de tolerantie van mensen. Iedere burger hoort respectvol met anderen om te gaan. Er moet ruimte zijn voor verschillende levensbeschouwingen, levensstijlen en culturen. Samenleven vraagt een inspanning van iedereen. Individualisering moet echter niet leiden tot grotere sociale ongelijkheid. Sociaaldemocraten vinden dat de overheid mensen moeten beschermen die niet in staat zijn op eigen kracht hun leven tot een succes te maken.